Табиғаттың ластануы.Органикалық қосылыстар

1. Табиғаттың ластануы
2. Органикалық қосылыстар
3. Ластаушы поллютанттар белгілеріне қарай жіктеуілері.
Табиғаттың ластануы дегенде біз оған тән емес агенттердің енуі немесе бар заттардың консентрациясының (химиялық, физикалық, биологиялық) артуын, санның нәтижесінде қолайсыз әсерлер туғызуын түсінеміз. Ластандырушы заттарға тек улы заттар ғана емес, зиянды емес немесе ағзаға қажет заттың оптималды консентрациядан артық болуы да жатады.
Топырақ және су тоғандарының ремедиациясы үшін әр түрлі механикалық, химиялық, биологиялық тәсілдерді қолдануға болады. Биологиялық тәсілдің негізінде бұзылған экожүйелерді қалпына келтіруде биоремедиация технологиялары жасалуда, оларды жүргізу нәтижесінде топырақта және суда өсімдік және микроб клеткаларының метаболиттік қабілеттіліктерінің арқасында ластаушы заттардың концентрациялары айтарлықтай азаяды, олар күрделі органикалық қосылыстарды (пестицидтер, мұнай және мұнай өнімдерін және т.б.) деструкциялайды, ауыр металдарды және радионуклидтерді сорбциялайды.
Ксенобиотиктердің негізгі топтары:
• Газ тәріздес қосылыстар;
• Ауыр металдар;
• Биогенді элементтер және тыңайтқыштар;
• Органикалық қосылыстар;
• Радионуклеидтер /радиобелсенді заттар/.
Газ тәріздес қосылыстар
СО2 –көмірқышқыл газы. Ауа экожүйесенде антропогенді факторларға байланысты СО2 мөлшері жоғарлап бара жатыр
Монооксид углерода (СО) – қан гемоглобинімен байланысып /реакция/ карбонил тұзеді - адам организміне өте ұлы қосылыс.
Қоршаған ортаға көп мөлшерде түсетін ксенбиотиктердің ішінде ауыр металдар маңызды орын алады.
оксидов (NO, SO) и ди¬оксидов (NO2, SO2) азота и серы
Основную токсикологическую опасность из оксидов азота представляют диоксиды.
Ауыр металдар
Қоршаған ортаға көп мөлшерде түсетін ксенбиотиктердің ішінде ауыр металдар маңызды орын алады. Бүгінгі күні бұл топқа Д.И.Мендеелевтің таблицасындағы 40-тан астам элементтер жатады. Н.Раймерстің жіктеуі бойынша ауыр металдарға тығыздығы 8 г/куб.см болатын металдар жатады. Ауыр металдардың барлығы биологиялық белсенді, яғни олар белоктар, липидтер, амин қышқылдары және т.б. оңай қосылады, кадмий және қорғасын иондары күкіртті топтармен, ал мыс, никель, кобальт азотты топтармен, марганец және стронций иондары оттегіқұрамды топтармен әсерлеседі.
Ауыр металдардың көпшілігі оксидоредуктазалардың коферменеттері болып саналады, яғни клетка үшін өте қажет. Бірақ клетканың қфункциялануы үшін олар өте аз мөлшерде қажет, одан жоғары көлемде олар токсинді және мутагенді қасиет көрсетеді. Ауыр металдардың ірі объектілерген токсинді әсері мынадай параметрлермен байланысты: ауыр металдардың организмге түсуі, әр түрлі формаларының қозғалғыштығы, олардың тірі организмдерде жинақталулары және тұрақтылықтары, токсинділік деңгейі.
Ластаушылар ретінде ауыр металдардың ерекшелігі олардың органикалық қосылыстар сияқты ыдырай алмаулары, олар тек қайта тарала алады. Ауада, топырақта және суда ауыр металдардың миграциясы нәтижесінде ауыр металдардың қайтымсыз концентрациясының жоғарлауы жүреді. Топырақтағы ауыр металдардың күйі олардың қиын еритін тұздар, кешенді қосылыстар, гидрооксидтер түзу қабілеттіліктерімен анықталады.
Қазақстан үшін ең өзекті мәселелердің бірі өндірістік орталқытар мен ірі алалардың қоршаған аймақтарының ауыр металдармен ластануы болып саналады. Мысалы, Теміртау қаласының топырағының беткі қабаттарында қорғасынның жалпы қоры 53 т. Ақтөбе қаласында хром, никель және ванадиймен ластануы бірнеше есе жоғары. Шымкент қаласының территориясында қорғасын зауытының айналасында қорғасынның жоғары концентрациясы байқалған.
        
        Ксенобиотик - тірі ағзалар үшін бөтен  химиялық қосылыстар
Табиғатты ксенобиотиктермен ластануы - оған тән емес ... ... ... ... ... (химиялық, физикалық,
биологиялық) адам әсерімен артуы, ... ... ... ... реттік ластаушылар - адам әсерімен табиғи қосылыстардан
экожүйелерге әр ... ... ... ... ... / мысалы: көмір жағу
нәтижесінде, пайда – жылу алу, ластаушылар – NO, No2, CO, CO2 және ... ... ... л./ ... ... ластаушылар - бірінші реттік ластаушылардың әр түрлі тізбекті
реакциялар нәтижесінде Е.р.л. пайда болады /«қышқыл жамбырлар»/.
Метаболизм- зат ... ... яғни ... ... ... ... ... қарапайым заттардан күрделі заттардың пайда
болуы.
Катаболизм- ... ... ... ... ... қарапайым
заттарға дейін ыдырау процесі.
Ферменттер- ... ... ... ... ... заттар.
Микроорганизм- прокариоттар тобына жататын, жай көзге көрінтейтін ұсақ
организмдер.
Хемолитотрофтылар- бейорганикалық ... ... ... ... ... ... ... саңырауқұлақтар.
Бактериялар- микрорганизмдердің ең үлкен тобы, оларға шар және таяқша
тәрізді ... ... - ... деп ... – аса берік, көпшілік жағдайда
өсімдіктер қабығында кездесетін күрделі көмірсулар.
Плазмидтер – ... ...... тыс кездесетін генетикалық
элементтер Бұлар өздерінше тәуелсіз көбейе алатын ДНК молекулалары.
Мутагендер – организмде тұрақты ... ... ... туғызатын
физикалық және химиялық заттар.
Лекция
Табиғаттың ластануы дегенде біз оған тән емес агенттердің енуі немесе бар
заттардың ... ... ... ... ... ... қолайсыз әсерлер туғызуын түсінеміз. Ластандырушы
заттарға тек улы заттар ғана емес, зиянды емес ... ... ... ... ... артық болуы да жатады.
Топырақ және су тоғандарының ремедиациясы үшін әр ... ... ... ... қолдануға болады. Биологиялық тәсілдің
негізінде ... ... ... ... ... жасалуда, оларды жүргізу нәтижесінде топырақта және ... және ... ... метаболиттік қабілеттіліктерінің
арқасында ластаушы ... ... ... ... ... ... ... (пестицидтер, мұнай және мұнай өнімдерін
және т.б.) ... ауыр ... және ... ... ... Газ тәріздес қосылыстар;
• Ауыр металдар;
• Биогенді элементтер және тыңайтқыштар;
• Органикалық қосылыстар;
... ... ... ... ... ... ... Ауа экожүйесенде антропогенді факторларға
байланысты СО2 мөлшері жоғарлап бара ... ... (СО) – қан ... ... ... ... - адам организміне өте ұлы қосылыс.
Қоршаған ортаға көп ... ... ... ... ... маңызды орын алады.
оксидов (NO, SO) и диоксидов (NO2, SO2) ... и ... ... ... из оксидов азота представляют
диоксиды.
Ауыр металдар
Қоршаған ортаға көп мөлшерде түсетін ксенбиотиктердің ішінде ауыр металдар
маңызды орын ... ... күні бұл ... Д.И.Мендеелевтің таблицасындағы
40-тан астам элементтер жатады. Н.Раймерстің жіктеуі ... ... ... 8 г/куб.см болатын металдар жатады. Ауыр металдардың
барлығы биологиялық белсенді, яғни олар ... ... амин ... т.б. оңай қосылады, кадмий және қорғасын иондары күкіртті топтармен,
ал мыс, никель, кобальт азотты топтармен, марганец және ... ... ... ... ... көпшілігі оксидоредуктазалардың коферменеттері болып
саналады, яғни клетка үшін өте қажет. ... ... ... ... өте аз ... ... одан жоғары көлемде олар токсинді және
мутагенді қасиет көрсетеді. Ауыр ... ірі ... ... ... параметрлермен байланысты: ауыр металдардың организмге түсуі,
әр түрлі формаларының ... ... тірі ... және ... ... ... ... ауыр металдардың ерекшелігі олардың органикалық
қосылыстар сияқты ыдырай алмаулары, олар тек қайта ... ... ... және суда ауыр ... миграциясы нәтижесінде ауыр
металдардың қайтымсыз концентрациясының жоғарлауы ... ... ... күйі ... қиын ... ... ... қосылыстар,
гидрооксидтер түзу қабілеттіліктерімен анықталады.
Қазақстан үшін ең өзекті мәселелердің бірі өндірістік ... ... ... ... аймақтарының ауыр металдармен ластануы болып
саналады. Мысалы, ... ... ... ... ... жалпы қоры 53 т. Ақтөбе қаласында хром, никель және ... ... есе ... ... ... ... ... айналасында қорғасынның жоғары концентрациясы байқалған.
Топырақтың ауыр металдармен ластануын ... үшін әр ... ... ... Бұл: ауыр ... гипержинақтағыштары
өсімдіктер көмегімен фиторемедиация жүргізу, топыраққа ... ... ... топырақтың рН өзгереді де, аз ... ... ауыр ... формалары еритін күйге көшеді. Әсіресе
ластанудың алдын ... ... көп ... яғни ол ... ... күнделікті мониторинг жүргізуді, өнеркәсіптердің қалдықтарына
бақылау жасауды қажет етеді.
Соңғы кездердегі зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... Бұл процестер ол
металдардың микроб клеткаларында физиологиялық маңызды болса да, болмасада
жүре береді. Металдардың ... ... ... ... қалулары
«биосорбция» деп атау алған пассивті сорбция нәтижесінде жүзеге ... өлі және тірі ... ... ... ... тірі ... иондардың жинақталулары «биоаккумуляцией» деп
аталатын олардың метаболиттік қабілеттіліктерін де байланысты ... ... ... және ... ... ... ... (ПХБ)
• БАЗ-дар /беттік активті заттар/
Қазіргі кезде көмірсутектердің негізгі көзі мұнай болып табыоады, сондықтан
қазіргі заманғы 130 өндірістің ішінде мұнай ... ... ... әсерінің
қауіптілігі жағынана 3-ші орын алады. ... ... ... және ... ... 1-ден 16,5 ... ... тасымалдау, дайындау,
қайта өңдеу және тасымалдау кезінде төгіледі. Шикі ... және ... ... ... ... 10 млн. ... 20 ... әлемдік
теңіздерге, қалғаны топыраққа және ... ... Ең ... ... болып саналады: скважиналардың тесілуі, өткізгіш
трубалардың ... және т.б. ... 60 ... металдар
коррозиясына, 50-80 пайызы микроорганизмдердің тіршілігімен байланысты.
Топырақтың мұнаймен ... көп ... ... ... ... көлемі жағынан ірі өндірістерге жатады, мұнай шығаратын жерлер
бірнеше жүздеген километрлерді алып ... ... ... ... ... ... ... аймақтар болып саналады. Мұнаймен
ластанған аймақтар мұнай өндіретін аймақтардан көлемі жағынан үлкен болып
келеді. ... ... және жер асты ... биоталар, атмосфера зор
өзгерістерге ұшырайды. Топырақтың морфологиялық, физикалық, химиялық ... ... ... Бұл ... фракцияларының қозғалғыштығы
және күрделі құрамымен байланысты болып келеді. ... ... ... ... жатады.
Мұнайдың құрамына метанды көмірсутектер, циклоалкандар, ... ... ... ... ... өте ... мутагенді және
канцерогенді болып келедіМұнайдың көмірсутекті емес қоспасына шайырлар және
асфальтендер жатады, микроэлементтердің негізгі бөлігі ... ... ... ... ... ... ... болады. Экологиялық
тұрғыдан мұнайдың маңызыд компоненттері ... ... ... ... мұнайдың құрамының ШРК нормативтері көптеген елдерде нақты
белгілі емес.
Мұнай майлы қою қара немесе иісі бар қап-қара сұйықтықОл ... ... ... ... суда ... ... ... бойынша әр түрлі молекулалық масасы бар парафиндер,
циклоалкандар, ароматикадан ... ... ... ... әр ... кен
өндіру орындарында ауытқып отырады. Мысалы, ... және ... ... ... және ... мұнайында – парафиндер, орал
мұнайында– ароматика ... ... ... ... ... ... ... күкіртті және азотты органикалық қосылыстар кездеседі. ческих.
Мұнайды біріншілік өңдеу-айдау, мұнайөңдейтін зауыттарда ... ... ... ... ... өнімдері бензин (қайнау температурасы 40
тан 150-200ºС), лигроин ... ... ... ... ... ... газойл немесе солярлы май (қайнау ... ... және ...... ... тұтқыр сұйықтық). Төмен қысымда
мазутты айдау кезінде майлар, ал ... ... ... және ... ... ... ... қалдығы гудрон деп аталады.
Б е н з и н 5-9 көміртегі атомынан ... ... Көп ... немесе автокөліктік жағармай ретінде қолданылады. Л и г р о и ... ... ... лак ... ... Көп ... бензинге қайта өңдейді. К е р о с и н 9-16 ... ... ... ... және тракторлы двигательдерге жанармай ретінде және
тұрмыстық қажетте қолданылады. С о л я р л ы м а й ... ... ... ... М а з у т ... ... бензинге дейін өңделеді.
В а з е л и н сұйық және ... ... ... ... П а р а ф и н ... ... қоспасынан тұрады, шырақ
және гуталин алуда қолданылады. Г у д р о н - ... емес қара ... алу үшін ... ... ... өңдеу – к р е к и н г (ыдырау).
- термиялық крекинг (450-550ºС), г.о., ... ... ... ... алады;
- каталитикалық крекинг – катализаторлар қатысында авиациялық бензин
алады;
- көмірсутектер ароматизациясы –парафиндердің циклопарафиндерге ... ... ... вещества (ПАВ) БАЗ.
Лекция 3. Ластаушы поллютанттар белгілеріне қарай жіктеуілері.
Ластануды жүйенің тепе – теңдігін бұзатын кез ... ... ... ... әр ... белгілері бойынша жіктеледі:
• шығу тегі бойынша:
табиғи және жасанды (антропогенді);
• пайда болу көзіне байланысты:
а) өндірістік, ауыл ... ... және ... нүктелік (өнеркәсіп орнының құбыры), ... ... ... ... ... ... экожүйе), трансгрессивті (басқа
аймақтар мен мемлекеттерден енетін);
• әсер ететін ауқымына байланысты: ғаламдық, ... ... ... ... ... ... ... топырақ, гидросфера және
оның әр түрлі құрам бөліктері (әлемдік ... тұщы су, жер асты ... ... және ... әсер ететін жеріне байланысты: химиялық (химиялық заттар ... ... ... ... ... ... физико – химиялық ... ... және ... әсер ... периодтылығына байланысты: бірінші ретті (өнеркәсіп
орындарының қалдықтары), екінші ретті (смогты құбылыстардың өнімдері);
... ... ... өте ... – 100 және 1000 жыл ... оттегі, аргон және басқа инертті газдар), тұрақты – 5-25 жыл
(көмірқышқыл газы, метан, ... ... (су буы, ... ... газ, ... ... қостотығы, озон қабатындағы фреон).
Неғұрлым ластаушы зат тұрақты болса, оның қоршаған ортада ... ... Кез ... ... ... үш параметр бойынша бағалауға болады:
қоршаған ортаға түсетін көлеміне, ... және ... ... ... ... ... ... эффектісін оның қоршаған ортаға
түсетін көлеміне және ұзақ ... ... олай ... оның ... осыған байланысты парниктік эффекттің пайда болуы қамтамасыз етеді.
Өндірілетін ресурстардың тек 2 – 3% ғана ... өнім ... ал ... ... (бос ... ... және т.б).
Адам қызметінің көңіл аударарлық нәтижесіне қоршаған ... оған ... тірі ... үшін ... (ксенобиотиктер) заттардың шығарылуы жатады.
Табиғатта 2 мыңдай бейорганикалық және шамамен 2 млн. ... бар. Адам ... 8 млн. – нан ... ... ... ... сайын олардың саны бірнеше мыңға артып отырады.
Жер ... адам ... ... ... ... ... ... 149 млн. км2 болса, мұндай жерлердің үлесіне шамамен 48 млн. ... ... ... ... сипатын жоққа шығармайды. Бұл ең
алдымен атмосфера мен судың қозғалғыштығына байланысты. ... ... ... мұхиттың бетінің 15 – 25% ластанған. Қазіргі кезде
атомдық двигательдер мен ... ... ... ... ... ... ... зор қауіп төніп отыр.
Табиғат ресурстарын пайдалану жылулық ластанумен, яғни жер ... ... ... ... ... ... балансының бұзылуын атмосфераның шаңдануының артуы,
өсімдік жабынының булануының өзгеруі, топырақ пен су ... ... ... ... ... Мұнайлы қабықша булануды 20 – 30% ... ... ... ... ... ... ... орташа жылдық
температурасы 1 – 30С – ға ... Ал ... өзі ... немесе жылулық дағдарыс жағдайына өтуіне әкеліп соқтыруы
мүмкін.
Қазіргі кездегі озон қабатын бұзатын ... ... ... ... ... Соңғы жылдары атмосфераның жоғары қабатындағы
озонның мөлшерінің кемуі байқалуда. Солтүстік жарты шардың орталық ... ... бұл кему 3% ... ... ... ... 1% - ға
кемуі терінің қатерлі ісігімен ауру деңгейін 5 – 7% - ға арттыруы ... ... ... өндірісін 50% кеміту және оларды басқа
пропиленттермен алмастыру туралы міндеттеме қабылдады.
Судың ластануы. ... ... ... ... ... ... ... дәрежеде ұшырайды.
Судың ластануы ең бірінші рет су қоймаларына әр түрлі ластаушы заттардың
келіп түсуіне ... ... ... ... ... бірінші ретті
ластаушылардың әр түрлі тізбекті ... ... ... жүреді.
Ластаушы заттарға негізінен топырақ эрозиясының ... ... улы ... және т.б ... ... ... заттардың
басым көпшілігін амосфералық жауын – шашын әкеледі. ... ... ... қалдықтармен, өнеркәсіп орындарының қалдықтарымен, су
таранспорттарымен ластану үлесі де жоғары. Қазір бүкіл ... іс ... да бір ... адам ... нәтижесінде ластанбаған беттік тұщы су
көзі жоқ ... ... ... ... ... бірі – радиациялық ластану болып
қалып отыр. Қазақстан территориясында ... ... ... ең ... ... Олар еліміздің территориясының біраз ... ... ... ... ... радиациялық
ластану себептеріне мыналар жатады: ... ... ... ... ... ... материалдарды пайдаланатын атомдық
өнеркәсіп орындары, ғламдық жауындар, халық шаруашылық мәселелерін шешу
мақсатында жасалған жер асты ... ... ... ... ... толық сипаттамасы үшін метаболизм түсінігін
қолданады. Микроорганизмдердің белгілі ... ... ... ... ... және ... энергетикалық алмасулардың
ерекшеліктерімен негізделген. Қолданылатын энергия көздеріне байланысты АҮФ
алу жолына байланысты микроорганизмдерді фототрофты ... ... және ... (химиялық реакциялар энергиясын пайдаланады).
АҮФ түзу процесі фосфорилдену деп ... ол ... және ... ... ... ... ... іске асады. Әр түрлі микроорганизмдер
топтарында АҮФ түзу механизмдері бірдей ... АҮФ ... ... және ... түрлері ажыратылады. Фосфорилденудің кез
келген типі энергетикалық ... ... ... ... орын ауысуымен жүреді. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... органикалық қосылыстарды пайдаланады. Сәйкесінше, ... ... деп ... ... ... ... ... гетеротрофты), электрондар
донорының табиғаты, энегия көздерін (жарық немесе химиялық реакция) ескере
отырып, конструктивті және энергетикалық ... ... ... ... ... ... ... типтерін сипаттайды.
|Қоректену типі ... ... |О2 ... |
| | | ... ... ... ... қарай бактерияларды 4 топқа бөледі:
1) фотоавто(лито)трофтар;
2) фотогетеро(органо)трофтар;
3) хемоавто(лито)трофтар;
4) хемогетеро(органо) трофтар.
Бірінші ... ... ... ... ... ... балдырлар, көптеген бактериялар. Екінші топты кейбір фототүзуші
жасыл және қара-қошқыл бактериялар құрайды. ... ... ... ... Олар энергияны тотықсызданған бейорганикалық заттарды
(NH3, NO2, H2, H2S, S2O3, Fe3+) ... ... ... ... ... жануарлар, қарапайымдар, саңырауқұлақтар, бактериялардың көпшілігі
жатады. Олар энергия және ... көзі ... тек ... ... және ... ... заттардың түріне және мөлшеріне қарай
бөлінеді. Өсімдіктер мен ... ... ...
сапрофиттер, ал тірі клеткада өсетіндерді – паразиттер тобына жатқызды.
Микроорганизмдердің ... тобы – ... Олар ... ... аз ... өмір ... ... заттың жоғарғы
концентрациясын талап ететін организмдерді копиотрофтарға жатқызады. Егер
де, нағыз копиотрофты организмдер үшін қоректік зат ... ... ... ... ... ... ... үшін 1 – 15 ... ... де ... ... ... органикалық заттардың
концентрациясы бұдан жоғары ортада өсе алмайды.
Хемолитотрофтар. Хемолитотрофты ... ... ... С.Н.Виноградский
ашты. Ол 1885–89 жж. аралығында жіпшелі, түссіз күкіртті, Beggiatoa мен
Leptothrix туысына жататын бактерияларды зерттеу барысында олардың күкіртті
сутегіні (H2S) ... ... ... ... ... Ал ... ... бактериялар энергияны бейорганикалық заттардан
алатындығын дәлелдеді. Кейін екі валентті катиондарды (Fe2+, ... ... ... ... ... ... ... көзі ретінде көмірқышқыл газын (СО2) пайдаланады,
яғни олардың метаболизмі хемолитотрофияға негізделген.
Хемоорганотрофтар. Хемоорганотрофтар энергияны электрон доноры ретiнде
органикалық ... ал ... ... ... молекулалы оттегінi
пайдаланып алады:
Бұл процестi 3 кезеңге бөлуге болады:
• органикалық қосылыстар пирожүзім қышқылына ... ... ... ... ... ... ... қышқылы айналымына
(ҮҚА) өтеді. Нәтижесiнде субстрат СО2-ге дейiн тотығып, НАДН2
пайда болады;
• НАДН2 протон ... ... жүйе ... ... арқылы
О2-мен қосылады, тотыққан НАД, СО2, Н2О пайда болады.
Тірі ... ... ... ... ... алмасу
процестерінің жиынтығы зат алмасу немесе метаболизм деп аталады.
Тірі организмдердің ең маңызды ... бірі ... ... ... тығыз байланыста болу қабілеттілігі болып табылады. Кез
келген организм сыртқы ортадан ... ... ... ... ... жағдайда
және тіршілік әрекеті өнімдерін бөлгенде ғана тіршілік ете алады.
Клеткамен сіңірілетін қоректік ... ... ... ... ... ... ... айналады. Қоректік заттарды
пайдалану және олардың есебінен ... ... ... ... ... порцестерінің жиынтығы конструктивті алмасу немесе
анаболизм деп аталады. Құрылымдық процестер энергияның сіңірілуімен ... ... ... және т.б. клеткалық функциялар биосинтезі
процестері үшін қажет энергияны клетка ... ... ... деп ... тотығу реакциялар ағыны есебінен алады.
Заттар мен энергия алмасуы туралы жалпы түсінік.
Барлық организмдер тек қана химиялық ... ... ... ... зат ... ... ... ие болады. Олардың басты
материалды тасымалдаушылары болатын химиялық байланыстарболып табылады. Бұл
байланыстардың үзілуі мен қайта түзілуі ... ... ... ... энергетикалық деңгейлері бірдей емес. Біреулері
үшін ол 8-10 кДж тең және мұндай байланыстарды ... деп ... ... ... ... ... 25-40 кДж ... Бұл
макроэргиялық байланыстар деп аталады. Осындай байланыстарға ие белгілі
қосылыстардың ... ... осы ... ... ... ... ... атомдарынан тұрады.
Клетканың тіршілік әрекетінде аденозинүшфосфат қышқылы (АҮФ) ... ... Оның ... құрамына аденин, рибоза және фосфор
қашқылының қалдығы кіреді.
АҮФ клетканың ... ... ... ... ие. ... ... ... берік емес. Бұл байланыстырдаң
гидролизі белгі-бір мөлшерде бос ... ... ... АЕФ + Н3РО4 – 30,56 ... ... ... жүретін биохимиялық процестерді
энергиямен қамтамасыз ететін арнайы ферменттердің ... ... ... АҮФ энергияны жеткізуші қызметін атқарады. Клеткада АҮФ қоры
аденозинекіфосфат қышқылы (АЕФ) ... ... ... ... ... ... ... отырады.
АЕФ + Н3РО4 АҮФ + Н2О
АТФ синтезі ... ... ... ... және энергияның
сіңірілуімен өтеді. Микроорганизмдердің энергияны алу әдістері әр ... ... ... екі ... жіктеледі:
1) жарық энергиясын пайдалану;
2) химиялық реакциялар энергиясын пайдалану.
Осындай энергияның ... АҮФ ... ... ... АҮФ ... трансформатор қызметін
атқарады.
Анаболизм мен катаболизм толық бірлік ... ... ... ... алмасу өнімдері (АҮФ және кейбір төмен ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Микроорганизмдер клеткаларында энергетикалық және құрылымдық процестер
арасындағы қатынас бір қатар ... ... ... ... ... ... ... Осыған қарамастан, көлемдері ... ... ... ... процестерден асып түседі.
Метаболизмнің екі түрі арасындағы өзара байланысы бойынша конструктивті
процестер толықтай ... ... ... кезінде бөлінетін энергия
мөлшеріне тәуелді.
Клетка немесе организмдегi метаболизм клетка немесе сол ... ... ... ... суммасымен аныќталады.
Метаболизм барлыќ организдердiњ µсуi мен ... ... ... ... ... ... ЗАТ ... ... ... ... ... ... ... - барлыќ энергияѓа
байланысты процестердi пайдаланып организмдегi пайдалы энергияны
т‰зедi. ( Электрохимиялыќ , ... ... ... ... ... ... ... нєтижесiнде клеткадаѓы заттар т‰зiледi.
Метаболизм кµп тiзбектi ферментативтi реакциялар нєтижесiнде т‰зедi.
Негiнен 3 сатыдан т±рады.
1.Периферидi ... ... ... ... µзгередi
2.Аралыќ µнiм т‰зу сатысы (метаболиттер )
3.Аќырѓы µнiмдер клетка - µнiмдерi т‰зiледi жєне энергия ќоршаѓан ... ... Дем алу, ... ... ... ... ... т‰рлерi:
Органотрофты, Автотрофты, Фотоорганотрофты, Фотоавтотрофты
Зат алмасу – клеткалардың тiршiлiгiн қамтамасыз ететiн барлық химиялық
реакциялардың жиынтығы. ... ... бәрi екі ... бөлiнедi:
катаболизм және анаболизм.
Катаболизм – реакция ағымында энергияның электрохимиялық (∆μН+) немесе
химиялық (АҮФ) ... ... ... ... ... ... ... қарапайым заттарға ыдыратады. Олар гидролитикалық
реакцияларға жатады, ... ... ... бұзу үшiн ... Химиялық байланыстар үзiлген кезде энергия пайда болады.
Анаболизм – реакция ағымында қарапайым заттардан күрделi заттардың –
мономерлер мен ...... ... Бұл ... көбi ... реакциялар, яғни реакция барысында су бөлінеді.
Катаболизм мен анаболизм тығыз байланысты және бiр-бiрiне ... ... зат ... ... 3 топқа бөлуге болады:
• бастапқы қоректiк заттардың ... ... ... ... де, ... де қажеттi аралық заттардың ... ... ... ... анаболизмде пайда болған соңғы заттар клетка
компонеттерiн құруға жұмсалады, ал катаболизмде пайда ... ... ... ... заттардың клекаға енуі кезінде молекуланың пішіні жалғыз
фактор емес. Цитопазмалық мембрана бір ... ... ... ... ... ... ... арқылы заттардың өту
механизмдерінің бірнеше түрлері белгілі: қарапайым диффузия, ... және ... ... ... ... заттар молекуласының
тасымалдағыштар көмегінсіз клеткаға енуі. Бұл әдіс ... ... ... ... Бұл ... ... рөлдердің бірін осмос – жартылай
өткізгіш қабатша арқылы ... ... ... жоғары
концентрациялы ерітінді бағытына қарай диффузиясы атқарады.
Клеткадағы цитоплазмалық мембрана жартылай өткізгіш қабатшаның қызмтін
атқарады. Клетка сөлінде әртүрлі еріген ... ... өте көп ... ... өте ... ... қысымға ие болады. Коптеген микроб
клеткаларында оның мөлшері 0,5-0,8 МПа жетеді. ... ... ... ... төмен болады. Бұл судың клеткаға ағуына әкеледі де, тургор
деп аталатын белгілі-бір ... ... ... ... ... заттар клеткаға пермеазалар деп
аталатын арнайы фермент-тасымалдағыштардың ... ... ... ... ... ... ... концентрация градиенті
арқылы жүреді. Бірақ, көптеген заттар клеткаға ... ... ... Бұл ... ... үшін ... жұмсалады және ол
активті тасымал болып саналады. Активті ... ... ... іске ... және ол клетканың энергетикалық алмасуымен байланысты.
Бұл клеткада қоректік ... ... ... ... көп есе ... ... ... – сапрозойлы қоректену типі тән ... ... ... ... ... болып табылады.
туралы ғылым. Ол генетикалық аппараттың 1 клеткадан басқасына ... ... ... бұл ... басқарылуының дамуы мен белгілер
және қабілеттердің өзгеру ... ... Әр ... ... ... анықталады. Белгілі жағдайда туыстас
клеткадан ... ... ... ... Алайда, пигмент түзуге қабілеттіліктің бейімделуі белгілі
фактор әсер еткенде ... ... Егер ... ... ... қалыпты пигмент түзу жүреді, осы кезде пигментті кодтайтын ген
экспрессиясы болады. Өзгергіштік тұқым ... ... ... ... ... ... клеткада текті гетиканың өнімін
және олады шақыратын, яғни қайта өзгеру фактор әсерінен жоғалуы. Олар ... және ұзақ ... ... Ұзақ ... ... популяциясының
қалыпты жағдайға айналғанша бірнеше уақыт сақталады, яғни бірнеше клетка
ұрпақтары ... ... ... және рекомбинациялық болады.
Бактерияларда плазмидтті тұқым қувалаушылық тән. Микроорганизмдердің ... ... ... қасиеті мен белгілерін анықтайды, олар
табиғаттағы, адам өміріндегі, ондағы халықшаруашылық ... ... ... роль ... ... ... ... генетикалық
құрылымы бактериальды хромосома болып табылады, ... ... ... ... ... ... ... геннің біртекті
функциясынан тұрады. Барлық хромосома бактериясы реплицирленеді, яғни
репликон болып табылады. Бактерия ... ... ... ... ... ... материалы ген жинағымен байланысты. Клеткада ... ... ... ... ... Үзіліссіз емес кодтайтын
нуклеоидтардың тізбегінен тұрады, яғни бактериялар ген тізбектерімен тығыз
байланысты. Прокариот хромосомаларыген ... 1 тобы ... ... ... ... ... ... бұл барлық организмдерде
бірдей. Ген құрылымында ақпараттың негізгі экспрессиясының 2 кезеңі ... ... ... ... оқуы) және трансляция
(генетикалық ақпараттың нуклеотид мРНҚ-ның амин ... ... ... гені ... белок кодтайтын аймақтан және ... ... ... ген ДНҚ ... ... ... ... полимеразасынан байланысқан әне транскрипцияны ... ... 2 ... ... ... бұл екеуі де нуклеотид
жұптарымен ... ... ... РНҚ ... ... генінің транскрипциясына әкеледі.
Генетикалық карта-бұл бактерия хромосомасының ... ... ... ... ... геннің өзінің салыстырмалы уақытын және бір-
бірінен ажырауын, ... ... ... болады (немесе
нуклеотидтердің мыңдаған жұбы). Рекомбинация бірлігіне 1℅ тең ... ... ... ... үшін ... ... ... ір-бірінен 2 генетикалық белгілер мен ... ... ... ... ... ... ... селекциясын ... ... ... ... ... ... ДНҚ ... бір немесе бірнеше
азот негізінің жұбында бұзылыстар ... ... және жаңа ... ... ... Барлық мутациялар топтарғажіктеледі. Белгілердің
өзгеруінің ... ... ... морфологиялық физиологиялық және
биологиялық мутацияға ажырайды. Морфологиялық ... ... ... ... ... ... ... және ферментативті болып бөлінеді. Ауксотрофты бактериялар
бұлар өз ... амин ... ... ... т.б. ... ... ... жоғалтқан клеткалар. Мутация гендері болады
және детерминдеуші ферменттердің, олар биосинтезге қатысады, осылардың
әсерінен ... ... ... ... факторлардың әрекетінен осы
бактерияның аталған өсу факторларының ... ... ... вариантын
алуға болады. Ауксотрофты мутанттар спонтант ... ... ... факторлардың жиілігімен әрекет етеді. Осындай
жиіліктен ауксотронтты ... ... ... ... мутанттар
генетикалық бактерияларда экспериментальды модельді атқарады.
Әлсіз физикалы мутагендер ... ... ... ... ... ... дұтады, олардың әрекетіндегі летальды және мутагенді
әрекет микроб түріне және сәулелену дозасына ... ... ... 260 нм ұзын толқынды сәуле болып табылады. УК-сәулелері
пиримидинді ... ... ... ... ... ... бір тізбекті ДНҚ-жанында орналасқан, пиримидиннің димерлері
пайда болады, ДНҚ ... ... ... және ... ... ...
-----------------------
ацетил-КоА
гликолиз
пентозофосфат жолы
Энтнер-Дудоров жолы
Органикалық зат
Тыныс тізбегі
О2
НАДН2
СО2
глюкоза-6-фосфат
пирожүзім қышқылы
ҮҚА

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттің табиғатты басқару қызметтері77 бет
Адамның шаруашылық әрекетінен табиғатта болған антропогендік өзгерістер14 бет
Табиғат тағдыры – адамзат тағдыры. Тәрбие сағаты4 бет
"Органикалық химия."10 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
N (Азоттың) және P(Фосфордың) биологиялық ролі, медицинада қолданылатын қосылыстар4 бет
«d-Элементтердің координациялық қосылыстары. Кристалдық өріс теориясы. Лигандтар өрісі теориясы. Кристалдық өрістің тұрақтану энергиясы»4 бет
«Адамдардың табиғатсыз күні жоқ, Табиғаттың мұны айтуға тілі жоқ»5 бет
«ОРГАНИКАЛЫҚ ЖЫЛУТАСМАЛДАҒЫШТАРМЕН ЖЫЛЫТЫЛАТЫН АЭС БУГЕНЕРАТОРЛАРЫНЫҢ КОНСТРУКЦИЯЛЫҚ СҰЛБАСЫ» ЗЕРТХАНАЛЫҚ- ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҒЫН ӨТКІЗУГЕ АРНАЛҒАН ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ9 бет
«Экологиялық – құқықтық реттеудің түсінігі, мәні. Қоғам мен табиғаттың өзара байланысы.»32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь