Радиоактивті қалдықтардың жер қойнауындағы сақтау орындары мен қорымдарын құрудың қазіргі программалары мен жобалары


1 Радиоактивті қалдықтардың жер қойнауындағы сақтау орындары мен қорымдарын құрудың қазіргі программалары мен жобалары
2 Пайдаланған әдебиеттер
Әлемде радиоактивті қалдықтарды қоймада, қорымдарға және көметін басқа орындарда көму жүйесін негіздеу, жобалау, модельдеу және әлемдегі табиғи зерттеу тәжірибелері аз емес. Радиоактивті қалдықтарды қауіпсіз етіп сақтайтын қоймаларды құру үшін орындалатын ұлттық және халықаралық программалар мен жобалар саны, сонымен бірге радиоактивті қалдықтарды ұзақ уақыт сақтау кезінде радионуклидтердің қозғалысы және олардың қоршаған ортаға тигізетін әсерін зерттегендегі зерттеулер мәліметтері аз емес. Кейбір мәселелер төмен белсенді қалдықтар мен орта белсенді қалдықтарды өндірістік ауқымда көму жолдарын жүргізіп жатыр. Жоғары белсенді қалдықтарды геологиялық формацияда көму мүмкіндіктерін қарастыруда. Бірақта мәселенің соңғы шешімі 2000-2020 жылдар аралығында қабылданады.
Төмен белсенді қалдықтарды өндірістік ауқымда көмуге мысал ретінде мынаны алуға болады; «Три – Майл – Айленд» АЭС-ғы қалдықтарды АҚШ-ы төмен белсенді қалдықтар үшін арналған экологиялық аумақта жоюға болады /1/. Бұл аумақта құрғатқыш жүйесі болғандықтан, ол арқылы жер асты суы орталық коллектр мен жинақ сыйымдылығына өтеді. Су шұңқырының бетонды негізінде қалдықтары бар контейнерлерді тиейтін көлемі 80м3 бетонды бөлік орнатылады. Бір қабатты толтырғаннан кейін бетонды жабумен жауып, белсенділігі төмен деңгейдегі контейнерлердің келесі қатарын белгілейді. Қабаттың беткі қатары графимен, құммен, сазбен жабады да, бетіне тамыр жүйесі тереңге кетпейтін өсімдіктер өсіреді.
Ал ұзақ өмір сүретін орта белсенді қалдықтарды көму жағынан Ұлыбританияда зерттеулер нәтижелері бойынша бұл қалдықтарды мұхит түбінің геологиялық формациясында жою технологиясы бағаланған. Себебі Ұлыбританияның көптеген ядролық орталықтары мен қондырғылары теңіз жағалауына немесе сол жерге жақын орналасқан.
1. Трофименко А.П. Информационный анализ состояния работ в мире по обращению с радиоактивными отходами // Атомная техника за рубежом.- 1991.- №1
2. Мельников Н.Н. и др. Подземное захоронение радиоактивных отходов / Апатиты.-1994.
3. ОАО «Волковгеология» Учебно-методическое руководство по радиоэкологии и обращению с радиоактивными отходами для условий Казахстана / Алматы-2002.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 9 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






РАДИОАКТИВТІ ҚАЛДЫҚТАРДЫҢ ЖЕР ҚОЙНАУЫНДАҒЫ САҚТАУ ОРЫНДАРЫ МЕН ҚОРЫМДАРЫН
ҚҰРУДЫҢ ҚАЗІРГІ ПРОГРАММАЛАРЫ МЕН ЖОБАЛАРЫ

Әлемде радиоактивті қалдықтарды қоймада, қорымдарға және көметін басқа
орындарда көму жүйесін негіздеу, жобалау, модельдеу және әлемдегі табиғи
зерттеу тәжірибелері аз емес. Радиоактивті қалдықтарды қауіпсіз етіп
сақтайтын қоймаларды құру үшін орындалатын ұлттық және халықаралық
программалар мен жобалар саны, сонымен бірге радиоактивті қалдықтарды ұзақ
уақыт сақтау кезінде радионуклидтердің қозғалысы және олардың қоршаған
ортаға тигізетін әсерін зерттегендегі зерттеулер мәліметтері аз емес.
Кейбір мәселелер төмен белсенді қалдықтар мен орта белсенді қалдықтарды
өндірістік ауқымда көму жолдарын жүргізіп жатыр. Жоғары белсенді
қалдықтарды геологиялық формацияда көму мүмкіндіктерін қарастыруда. Бірақта
мәселенің соңғы шешімі 2000-2020 жылдар аралығында қабылданады.
Төмен белсенді қалдықтарды өндірістік ауқымда көмуге мысал ретінде
мынаны алуға болады; Три – Майл – Айленд АЭС-ғы қалдықтарды АҚШ-ы төмен
белсенді қалдықтар үшін арналған экологиялық аумақта жоюға болады 1. Бұл
аумақта құрғатқыш жүйесі болғандықтан, ол арқылы жер асты суы орталық
коллектр мен жинақ сыйымдылығына өтеді. Су шұңқырының бетонды негізінде
қалдықтары бар контейнерлерді тиейтін көлемі 80м3 бетонды бөлік
орнатылады. Бір қабатты толтырғаннан кейін бетонды жабумен жауып,
белсенділігі төмен деңгейдегі контейнерлердің келесі қатарын белгілейді.
Қабаттың беткі қатары графимен, құммен, сазбен жабады да, бетіне тамыр
жүйесі тереңге кетпейтін өсімдіктер өсіреді.
Ал ұзақ өмір сүретін орта белсенді қалдықтарды көму жағынан
Ұлыбританияда зерттеулер нәтижелері бойынша бұл қалдықтарды мұхит түбінің
геологиялық формациясында жою технологиясы бағаланған. Себебі
Ұлыбританияның көптеген ядролық орталықтары мен қондырғылары теңіз
жағалауына немесе сол жерге жақын орналасқан.
Ресейде жер астында көму тәжірибесі негізінен өткізгіш қабатта сұйық
қалдықтардың тербелуінен шектеулі болған. Сонымен бірге Ресейде иондалған
сәулелердің жоғары белсенді пайдаланған көздерін көму тәжірибеде бар.
Мұндай көмулер үшін құдық типті жер бетіндегі қоймалар қолданылады.
Пайдаланған көздерге арналған типті қоймаларда резервуарлар болады. Оларды
тереңдігі 6м-ге тең темір бетонды құдыққа орналастырады. Қойманың тиеу
каналы диаметрі 108мм болатын имек түтіктен тұрады. Ол цилиндрді көмуге
көмектеседі. Қойма жоғарғы шекті температурасы 503К кезде белсенділігі
1,184х1015 Бк (80кг-экв.Ra) тең қалдықтарды салуға есептелген.
Ғылыми зерттеу институттарының мәліметі бойынша қатты және қатайтылған
радиоактивті қалдықтарға қатысты Ресейдің еуропалық бөлігінде сәкесті тасты
тұз сілемдерін іздеуге үлкен көңіл бөлді. Тасты тұз сілемдерінде
орналастыру көзделген арнайы жер асты құрылысы түріндегі қорым 1 суретте
көрсетілген.
Шет елдерде зерттеу жобаларына үлкен мән беріледі. АҚШ-та, Еуропада
радиоактивті қалдықтардың нақты қоймаларының жағдайы жасалған зерттеу
лабораторияларының қатарлары жеткілікті. Мәліметке толы зерттеу
материалдары қазіргі ең қиын проблемаларға сеніммен қарауға мүмкіндік
береді.
Төмен белсенді қалдықтар мен орта белсенді қалдықтарды әртүрлі
жолдармен көму технологиясы МАГАТЭ-нің мамандары арасында негізінен
принципті іске асқан қалдық ретінде қарастырылады. Қосымша зерттеулер
әдістерді одан әрі жетілдіру мен экономиканы жоғарылату үшін жүргізіледі.
Бірақта көптеген елдерде әліде болса бұл қалдықтарды жою стратегиясын,
критерилерін және лицензияланған аудандардың проблемаларының соңғы
шешімдерін тапқан жоқ .
Төмен белсенді қалдықтар мен орта белсенді қалдықтарды көму практикалық
тәжірибе Германияда жүргізілген. Германия қатты радиоактивті қалдықтарды
өндірістік көмуді жүзеге асыруда (Ассе және Морсилбен шахталары). Ал
жоғары белсенді қалдықтарды өндірістік көму бірде-бір мемлекетте жүзеге
асырылмаған, көптеген жер асты лабораторияларда кең ауқымды зерттеулер осы
мәселелерді шешуге бағытталған. Көптеген елдер өздерінің ұлттық және
халықаралық программаларында жоғары белсенді қалдықтарды көмуді
жоспарланған. Жер қойнауындағы лабораторияларда белсенділігі жоғары
қалдықтарды қауіпсіз етіп көму және олардың жүрісін бақылау жасаған бірнеше
мысалдар белгілі 2.
Германияда радиоактивті қалдықтарды көму тұз сілемдерінде жүреді.
Тұздың қасиеттері өте көп, олар радиоактивті қалдықтарды көму кезінде тұзды
кен орындарына ерекше басымдылық көрсетеді. Гермения мамандарының пікірі
бойынша олардың ішіндегі негізгілері мыналар:
- тасты тұздың серпімділігі жер асты қысымының әсері кезінде пайда
болатын жарықтар мен жарылған жерлердің алдын алады;
- тұзда ұзақ уақыт бойы тұрақты болып тұратын үлкен көлемді қуыс
пайда болуы мүмкін;
- тасты тұз басқа жыныстарға қарағанда жағары белсенді қалдықтарды
көму кезінде пайдалы жоғары коэффициенті жылу өткізгіштік қасиеті
бар;
- тасты тұздың суда еруіне қарамастан тұзды формация ерекше тұрақты
болып келеді. Сондықтанда тұз кен орындарының жасын белгілеуге
болады.
-

Сурет 1. Ғылыми зерттеу институттары мәліметтері бойынша жер асты
қорымының көрінісі:
1- дайындайтын орын, 2- көму скважинасы, 3- тасымалдау орны, 4,5-
торлы бағана, 6- технологиялық бағана (скважина), 7,9- жұмыс және қосымша
белдеу (горизонт), 8- технологиялық өнімділік.

Ал Қазақстанда уран пайда болған жерлерді интенсивті өңдеу және Семей
полигонында қырық жыл бойы ядролық қондырғыларды сынақтан өткізу және
басқада объектілерден республиканың барлық территорияларында орналасқан
белсенділігі әртүрлі үлкен мөлшерде радиоактивті қалдықтарды шығарады.
Радиоактивті қалдықтардың негізгі қоспасы уранды өндіру және қайта өңдеу
мекемелерінде пайда болады. Олар Маңғыстауда, Көкшетау, Жамбыл, Шымкент,
Қызылорда және Шығыс Қазақстан облыстарында орналасқан. Сонымен бірге
Маңғыстау облысында радиоактивті қалдықтар БН-350 (Ақтау қ.) энергетикалық
ядролық қондырғысында, мұнай, газ өндіру және мұнай, газ қайта өңдеу
өндірістерінде пайда болады. Актау қаласындағы БН-350 энергетикалық
реакторда сұйық қалдықтар технологиялық қондырғылардың бәсеңсеуінен, ион
алмастыратын арнайы канализациялардың репенерациясынан және оларды жуудан
пайда болған. Сұйық қалдықтар арнайы су тазалау бактарына құйылып
дозиметриялық бақылаудан өткізіліп, 3х10-9 ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Радиоактивті қалдықтарды көмуді әлемдік тәжірибеде талдау
Қазақстан аймақтарының экологиялық жағдайлары
Жер қойнауы және оның байлықтары
Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі туралы ақпарат
Ағынды суды ластанудан тазарту
Табиғи ресурстардың және ластанудың экономикалық және экологиялық есебі
Ядролық реакторлар
Өндіріс қалдықтары және оларды жіктеу
Қоршаған орта жағдайының мониторингі
Радиоэкология туралы түсінік. Қазақстандағы радиоэкологиялық жағдай
Пәндер