Қазақстан Республикасының жер қоры, оның жіктелуі және өндірісте пайдаланылуы

І КІРІСПЕ
ІІ НЕГІЗГІ БӨЛІМ
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЖЕР ҚОРЫ, ОНЫҢ ЖІКТЕЛУІ ЖӘНЕ ӨНДІРІСТЕ ПАЙДАЛАНЫЛУЫ
2.1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЖЕР ҚОРЫНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ ЖІКТЕЛУІ
2.2. ТЫҢ ЖӘНЕ ТЫҢАЙМА ЖЕРЛЕРДІ ИГЕРУ КЕЗІНДЕГІ ЖЕР ҚОРЫНЫҢ ДИНАМИКАСЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ХАЛЫҚШАРУАШЫЛЫҚ МАҢЫЗЫ
2.3. ТЫҢ ЖЕРЛЕРДІ ИГЕРУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК НӘТИЖЕЛІЛІГІ
2.4. ТЫҢ ЖЕРЛЕРДІ ИГЕРУДІҢ ТЕРІС САЛДАРЫ
2.5. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЖЕР ҚОРЫНЫҢ ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ ҚҰРАМЫ ЖӘНЕ ЖІКТЕЛУІ.
2.6. ЖЕР ҚОРЫНЫҢ АЛАПТЫҚ ҚҰРАМЫ
2.7.АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ АЛАПТАРЫНЫҢ САПАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
2.8. ТАБИҒИ МАЛ АЗЫҒЫ АЛАПТАРЫНЫҢ КУЛЬТУРТЕХНИКАЛЫҚ КҮЙІ.
2.9. ЖЕРЛЕРДІҢ МЕЛИОРАТИВТІК КҮЙІ
2.9.1. ЛАСТАНҒАН ЖӘНЕ БҮЛІНГЕН ЖЕРЛЕР, ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫ ҚАУІПТІ ЖӘНЕ ҚОЛАЙСЫЗ АЙМАҚТАР
ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ
IV. ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Жер құқығы – жер құқық қатынастарының реттелу айнасы. Мемлекет жер қатынастарын реттеуде оны құрал есебінле пайдаланады, оған бағыт береді, оның мақсаттары мен міндеттерін белгілеп береді. Мұның өзі құқықтық қатынастарды жүйелеп, ғылыми түрде қарауды талап етеді. Бірақ экология, аграрлық құқықтар саласында жер құқық қатынастары туралы ғылыми зерттеулер өте аз.
« Жер туралы » Қазақстан Республикасы Президентінің Заң күші бар Жарлығы – Қазақстан Республикасының заң шығарушылық құқығының өрісіне қарай заңды көрініс. Жер туралы жаңа заңның Республикамызда жер құқық қатынастарын нарық экономикасының талаптарына сай құруда атқаратын қызметі орасан зор. Оның заңдық күші Қазақстан Республикасы Парламентінің қабылдаған заңдарымен бірдей. Парламент – Қазақстан Республикасының заң шығару қызметін жүзеге асыратын Республиканың ең жоғары өкілді органы.
Қазақстан Республикасындағы құқықтық реформаның Мемлекеттік бағдарламасында былай делінеді: «... Идеологиялық және саяси ұрандармен бүркемелеген кеңестік тоталитаризмнен мұраға қалған кеселдерден заң жүйесін тазартуды талап етеді ».
Бұл бағдарлама құқықтық мемлекет құрудың және заң шығару үрдісін жетілдірудің болашақ бағыттарын белгілеп берді. Ол үшін жер құқық қатынастарын бір жүйеге салып, қоғамға, халыққа қызмет ететін неғұрлым тиімді және қайшылықсыз табиғат байлықтары, оның ең қасиеттісі жер туралы басқа үндестікті заңдармен қамтамасыз ету керек. Бұл салада, ең алдымен, жер және басқа табиғат байлықтарын тиімді және ұтымды пайдалануды және қорғауды қамтамасыз ету – еліміздің әлеуметтік және экономика саласындағы кезек күттірмес міндеттері мен мақсаттары екенін еске алуымыз керек.
Құқық қатынастарының ғылыми түсінігі нарықтық экономиканың өтпелі кезеңінде, ондағы қоғамдық қатынастарды, соның ішінде жер құқық қатынастарын, ғылыми түрде жүзеге асыруда негізгі құралдардың қатарына жатады. Себебі, ол ғылымның жетістіктері мен ұжымдық тәжірибелерге арқа сүйейді. Сонымен бірге ол құқық нормаларын қолдану ауқымын белгілеп берумен қатар, нарық экономикасы өтпелі кезеңіндегі қатынастардың реттелу өрісін кеңейтеді және жетілдіруге де қызмет етеді.
1. Қ.Р. Конституциясы
2. Қ.Р. үкіметінің “Қ.Р. жер кодексінің жобасы туралы” № 1263 қаулысы 27.11.2002 ж
3. Қ.Р. Призидентінің “Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы” заң күші бар жарлығы 27.01.96 ж
4. Қ.Р. Азаматтық кодексі Алматы, жеті жарғы.
5. И.Т. Архипов “Зем право РК”
6. Қ.Р. Президентінің “Жер қатынастарын одан әрі жетілдіру туралы” заң күші бар жарлығы 05.04.94 ж
7. Қ.Р. “Жер туралы” заңы
        
        МАЗМҰНЫ
І Кіріспе
ІІ негізгі бөлім
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЖЕР ҚОРЫ, ОНЫҢ ЖІКТЕЛУІ ЖӘНЕ ӨНДІРІСТЕ
ПАЙДАЛАНЫЛУЫ
2.1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЖЕР ҚОРЫНЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ ЖӘНЕ
ЖІКТЕЛУІ
2.2. ТЫҢ ЖӘНЕ ТЫҢАЙМА ... ... ... ЖЕР ... ДИНАМИКАСЫ
ЖӘНЕ ОНЫҢ ХАЛЫҚШАРУАШЫЛЫҚ МАҢЫЗЫ
2.3. ТЫҢ ЖЕРЛЕРДІ ИГЕРУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК НӘТИЖЕЛІЛІГІ
2.4. ТЫҢ ЖЕРЛЕРДІ ИГЕРУДІҢ ТЕРІС САЛДАРЫ
2.5. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЖЕР ҚОРЫНЫҢ ... ... ... ... ЖЕР ... ... ҚҰРАМЫ
2.7.АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ АЛАПТАРЫНЫҢ САПАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
2.8. ТАБИҒИ МАЛ АЗЫҒЫ АЛАПТАРЫНЫҢ КУЛЬТУРТЕХНИКАЛЫҚ КҮЙІ.
2.9. ЖЕРЛЕРДІҢ МЕЛИОРАТИВТІК КҮЙІ
2.9.1. ЛАСТАНҒАН ЖӘНЕ БҮЛІНГЕН ... ... ... ... ... АЙМАҚТАР
ііі. Қорытынды
iv. ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
І. Кіріспе
Жер құқығы – жер құқық қатынастарының реттелу ... ... ... ... оны ... ... пайдаланады, оған
бағыт береді, оның ... мен ... ... ... ... құқықтық қатынастарды жүйелеп, ғылыми түрде қарауды талап етеді.
Бірақ ... ... ... саласында жер құқық қатынастары
туралы ғылыми ... өте ... Жер ... » Қазақстан Республикасы Президентінің Заң күші
бар Жарлығы – ... ... заң ... құқығының
өрісіне қарай заңды көрініс. Жер туралы жаңа ... ... ... ... ... ... ... сай құруда
атқаратын қызметі орасан зор. Оның ... күші ... ... ... ... ... ...
Қазақстан Республикасының заң шығару қызметін ... ... ең ... ... ... ... құқықтық реформаның Мемлекеттік
бағдарламасында ... ... «... ... және ... ... ... тоталитаризмнен мұраға қалған
кеселдерден заң жүйесін ... ... ... ... ... ... мемлекет құрудың және заң ... ... ... ... белгілеп берді. Ол үшін жер
құқық қатынастарын бір ... ... ... халыққа қызмет ететін
неғұрлым ... және ... ... байлықтары, оның ең
қасиеттісі жер ... ... ... ... қамтамасыз ету
керек. Бұл салада, ең алдымен, жер және ... ... ... және ... ... және ... қамтамасыз ету –
еліміздің әлеуметтік және ... ... ... күттірмес
міндеттері мен мақсаттары екенін еске ... ... ... ... ... ... экономиканың
өтпелі кезеңінде, ондағы ... ... ... ... жер
құқық қатынастарын, ғылыми түрде жүзеге асыруда негізгі құралдардың
қатарына ... ... ол ... ... мен ұжымдық
тәжірибелерге арқа сүйейді. ... ... ол ... ... қолдану
ауқымын белгілеп берумен қатар, нарық экономикасы өтпелі кезеңіндегі
қатынастардың ... ... ... және ... де ... ... бөлім
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЖЕР ҚОРЫ, ОНЫҢ ЖІКТЕЛУІ ЖӘНЕ ӨНДІРІСТЕ
ПАЙДАЛАНЫЛУЫ
2.1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЖЕР ... ... ... ... Республикасының жер қоры 272,5 млн.га құрайды. ТМД елдерінің
арасында оның территориясы Ресей Федерациясынан кейін ... ал ... ... орын ... ... жер қоры өте қуаң климатпен сипатталатын табиғи
аймақтарда орналасқан. Жалпы түрде айтқанда, бұл қауіпті ... ... ... аймақтарында тек суармалы егіншілік қана мүмкін.
Дала және құрғақ дала аймақтарында ... ... ... ... ... ... қалу мақсатымен күрделі шаралар кешенін талап
етеді. Батыс және ... ... ... зор ... ... жайылымдар алып жатыр. Соңғылары көбінесе қой, ... ... ... ... ... ТЫҢ ЖӘНЕ ТЫҢАЙМА ЖЕРЛЕРДІ ИГЕРУ КЕЗІНДЕГІ ЖЕР ... ... ОНЫҢ ... МАҢЫЗЫ
Өткен ғасырдың 50-60 жылдары тың және тыңайма жерлерді ... ... ... жер ... ... өзгерістер пайда болды. Бұл
процестің бастамасы СОКП ОК 1954 ... ... ... қабылдаған
"Елде астық өндіруді әрі қарай дамыту және тың мен тыңайма жерлерді игеру
туралы" атты Қаулысы болып ... ... ... Қазақстан территориясында 25 млн.га жуық тың
және тыңайма жер жыртылды. Бұл процестің маңыздылығын жете ... ... ... үшін ... көне емес ... ... ... қажет.
Шығыс аймақтарға Еуропалық Ресейден шыққандардың жаппай қоныстануы XIX
ғасырдың соңғы онжылдықтарында басталып, Столыпин ... ... ... XX ... ... күшейе түсті. Бұның себебі ... ... кең ... ... ... ... мен Ресейдің орталық
аймақтарындағы жер тапшылығы. Мысалы, қазақ даласына (Орал, Торғай, Семей
және Ақмола) 1906ж.-25100, ... ... ... 1910ж.-
67097, 1911ж.-55508, 1912ж.-41077 шаруа қожалықтары қоныстанды.
Келтірілген мәліметтерге қарағанда қоныс аудару процесінің асып тұрған
кезі 1909жылға келеді. Кейінірек көкіндердің саны екі есе ... ... ... ... ... Ресейге қайта көшуі ("обратничество") өрби
бастады.
Мысалы, 1906-1908ж.ж. аралығында барлығы 1553,4 мың адам ... 564 мыңы жаңа ... ... ал 285,0 мыңы ... ... ... 700 мыңнан астам адамның тағдыры белгісіз.
XX ғасырдың екінші жартысында тың және тыңайма жерлерді ... ... ... ... рет бұл ... 1930 жылы көтерілген еді. Көрнекті ғалым
академик Н.М.Тулайковтың сол кездегі болжауы ... ... ... ... көлемі 50-55 млн.га шамасында болған. Осы орасан зор
ауданның 36 млн.га ... мен ... таяу ... Қостанай, Петропавл,
Ақмола, Павлодар және Семей округтарында орналасқан екен. Барлық жыртуға
жарамды ... ... ... үлес ... қарастырып отырған
жылдары не бары 5% қана құраған.
Тек қана 1954 жылы кең байтақ өлкенің өміріне ... ... ... ... орын ала ... Екі ... ... Солтүстік
Қазақстан өңіріне 650 мыңға жуық адам көшіп келді, солардың ішінде 130 ... ... ... сол ... ауыл ... ... ... 1954-1960ж.ж. республиканың территориясында 25,5 млн.га
жер жыртылған екен, соның ішінде 17 млн.га бес Солтүстік облыстарында ... 1963 ... ... ... 2695 совхоз бен басқа мемлекеттік
шаруашылықтары және 542 ... ... ... ... ... 190 ... ... соның 34 млн.га жыртылған жерді құрады.
Онжылдың ішінде ... ... ... ... ... 600 жаңа ... ұйымдастырылды.
Сол жылдары осы бес облыстағы совхоздар мен колхоздардағы тракторлар
саны -6,8 есе, ... -6,4 есе, жүк ... ... -11 есе,
электростанциялардың қуаттылығы -27 есе арта түсті. Тың совхоздарының
энергиямен қаруландырылғандығы сол ... бір ... 60 а.к. ... КСРО ... бұл ... тек 7,2 а.к. ... ғана ... басым бқлігі астық өндіруге бағытталды. Сонымен бірге ... мен ... ... ... ... да саны бірте-
бірте көбейе бастады. Ұйымдастырылған миграциялық процестердің нәтижесінде
Солтүстік Қазақстанның бес ... ... ... ... ... (1953ж.) 536,7 мыңға дейін (1964ж.) өсті, демек 5 еседен астам.
2.3. ТЫҢ ЖЕРЛЕРДІ ИГЕРУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ... ... және ... ... жаппай игеру айтарлықтай экономикалық және
әлеуметтік нәтижеге қол жеткізуге ... ... Егер де ... ... ж.ж.) тың ... ... ел бойынша жалпы астық сатып
алудағы үлес ... 30% ... ... ... ж.ж. бұл ... 52%
дейін өсті. Тың игерілгенге дейінгі 10 жылдың ішінде аталған облыстар ... ... ... ... ... ал ... 10 ... мемлекеттің
қоймасына 58 млн.т. астық құйылды, демек 7,2 есе көп.
3 кесте
1954-1960 ж.ж. тың және тыңайма жерлердің ... (мың ... ... ... ... | |ж.ж., |
| | ... |
| ... |1644 |
| |1990ж |2002ж |
|1 |2 |3 ... ... ... жер |220,7 |86,2 ... Елді мекендердің жері |2,1 |20,5 ... ... ... |19,8 |2,3 ... және өзге ауылшаруашылық | | ... ... жер | | ... ... ... |0,8 |1,4 ... жері | | ... Орман қорының жері |10,0 |22,4 ... Су ... жері |0,8 |3,6 ... ... жер |17,5 |124,7 ... |271,7 |261,1 ... ... ... |0,9 ... | | ... ... пайдаланатын жер |0,8 |11,3 ... ... |272,5 |272,5 ... ... ... ... ауылды елді мекендердегі мал азығы
алаптары тым белсенді ... ... ... (фермерлік) қожалықтары
мен басқа да ұсақ ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... салдарынан бұнда санитарлық-
гигиеналық және басқа да ... күрт ... ... бірге ауыл
әкімшіліктерінің қарамағына берілген мал азығы алаптары дұрыс пайдаланылмай
жатыр. Осыған ... елді ... ... тиімді пайдалануын
ұйымдастыру мақсатымен, бүкіл ауылды елді ... ... және жер ... реттестіру қажеттілігі туып отыр.
Үшінші категорияның құрамында өнеркәсіп кәсіпорындары 5,2%, автомобиль
көлігі-2,6%, темір жол ... және ... ... Бұл категориядағы жердің басым бөлігі (90,1%) қорғаныс және басқа
ауылшаруашылық емес ... ... ... жерінің құрамы (мың га)
|Елді |Барлығы, |Соның ішінде ... га | ... ... | |
| | ... |Саябақ-тар|Басқа-лар|
| | ... |ар ... |, гүл |ы |
| | ... ... ... | |
| | | | ... |және т.б. | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... |2251 |1665 |124,5 |103,8 |8,9 |348,9 ... | | | | | | ... | | | | | ... | | | | | | ... |17950 |16511 |290,9 |270,7 |7,9 |869,6 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |20201 |18176 |415,4 |374,5 |16,8 |1218,5 ... ... ... ... ... 1378 мың га
шамасында. Негізінен бұндағы ... ... мен ... ... ... Қазіргі кезде Республикада 8 қорық және 5 ... ... ... ... ең ірілері болып Қорғалжын (Ақмола облысы)
мен Үстірт (Маңғыстау облысы) қорықтары және ... Емел ... ... ... ... ... ... әр бірі ең кемінде 200 мың гектардан
астам территорияны алып жатыр. ... ... 262,0 мың га ... ... Республикасының Ұлттық ғылымдар академиясының зерттеулері
негізіндеболашақта 2 млн.га шеңберіндегі территорияда 14 жаңа ... ... деп ... қоры ... ... территорияның құрамындағы үлес салмағы-8,6%.
Ауылшаруашылық тауар-өндіррушілердің ... қоры ... ... бас тартуына байланысты, соңғы 12 жылдың ішінде ... ... 12,3 ... артты.
6-кесте
Орман қоры жерінің динамикасы
|Алаптардың түрлері |Ауданы, мың га |
| |1990ж |2002ж |
|1 |2 |3 ... ... |9 951,5 |22 432,4 |
| | | ... ... | | ... алаптары | | |
| |1 275,8 |7 480,2 ... және | | ... | | ... |6 753,2 |12 211,7 |
| | | ... |46,5 |53,1 |
| | | ... ... |60,9 |90,1 |
| | | ... |1 814,8 |2597,3 |
| | | ... тыс ... ... | ... уақытша | | ... ... | | ... жері |13 682,6 |2 462,8 ... қоры ... 95,4% су алып жатыр, соның ішінде көлдер-73,4%, өзендер
мен жылғалар-4,6% және жасанды су қоймалары-17,4% ... ... ... ... ... ... ... сапасы
тәуір біраз жерле де қамтылған.
8-кестеде келтірілген мәліметтерге қарағанда, бұл ... 108,0 ... ... алаптары бар екен. Солардың ішінде:
1,8 млн.га жыртылған жер (соңғысының 0,09 млн.га суармалы) және 2,4 млн.га
шабындық. ... ... ... бұл ... ... ... шөл және ... аймақтарындағы өнімділігі нашар табиғи жайылымдар
еді. Ал қазір, бұл категорияның жерлері республиканың ... ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейде игерілген және
табиғи жағынан қолайлы аудандар да жоқ ... ... ... басым бөлігі
Ақтөбе (18,4 млн.га), Қарағанды (18,9 млн.га) және Шығыс ... ... ... орналасқан.
Олар жер байлығының орасан зор қоры болып табылады. ... ... ... ... ... ... оларды бағалау, жаңа топырақ,
геоботаникалық және су шаруашылығы жөніндегі іздестіру жұмыстарын жүргізу,
осылардың нәтижелерінде оларды пайдалануға қатысты ұсыныстарды ... ... қоры ... ... түрлері |Ауданы, мың га |
| |1990ж |2002ж |
|1 |2 |3 ... ... |809,4 |3 603,3 |
| | | ... ... | | ... ... | | |
| |61,1 |88,0 ... ... ... | | |
| |714,3 |3 405,2 ... | | ... мен ... | | ... |84,4 |163,7 ... су ... |130,2 |2 620,5 ... |455,3 |621,0 |
| |34,0 |110,7 ... жердің динамикасы
|Алаптардың түрлері |Ауданы, мың га |
| |1990ж |2002ж |
|1 |2 |3 ... ... |17 461,9 |124 696,5 |
| | | ... ... | | |
| |15 911,4 |107 982,0 ... ... | | ... жер: ... | | ... ... | | ... |1,9 |1 239,0 ... | | ... |- |91,8 ... |4,3 |3 025,5 ... |153,4 |2 409,4 |
| |15 572,8 |101 292,1 |
| |1 550,5 |16 714,5 ... ... орман мен орманды-бұталы көшеттердің үлесіне 5,2%, су
астына 2,8% жер келеді. Едәуір территорияны (18,4%) ... ... құм, сор, ащы ... және ... алып ... ЖЕР ... АЛАПТЫҚ ҚҰРАМЫ
Төменде жалпы жер қорының алаптық құрамы келтірілген ... және ... ... алаптық құрамы, %
|Алаптардың түрлері ... ... ... жер |7,8 ... ... |0,1 ... |3,2 ... |1,8 ... |68,7 ... алаптары, барлығы |81,6 ... емес ... |18,4 ... ... ... жыртылған жердің үлес салмағы тек
10,2% қана құрайды, демек 5,7% қысқарған (10-кесте).
10-кесте
Ауылшаруашылық ... ... ... |1990ж |2002ж ... | | |
| |мың га |% |мың га |% |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... |35608,1 |15,9 |22800,3 |10,2 ... ішінде суармалысы |2359,3 |1,0 |1441,3 |0,7 ... ... ... |164,8 |0,1 |123,0 |0,1 ... |184,8 |0,1 |5545,6 |2,5 ... |5185,6 |2,3 |5048,2 |2,3 ... ... |81,6 |189017,4 |84,9 ... ... ... ... |100,0 ... |100,0 ... ... қатысты жердің сапалық ... ... ... ... ... ... жер көлемінің
айтарлықтай қысқаруына (4,5 млн.га) қарамастан, оның құрамында әлі де ... жуық ... ... ... бар екен.
Дағдарыс жылдары жыртылған жердің біразы тыңаймаға аударылып, ... ... ... ... ... ... ... пікірі бойынша бұның себебі шығындарының өтелмеуі немесе
жер құнарлылығының төмен болуы. Бірақ, жыртылған жер көлемінің ... ... ... ... ... ... ... Оған дәлел босалқы
жерлердің құрамында ... ... 1,9 ... ... ... ... ... 92 мың га суармалы жерлер де бар. 2000ж. 1 қарашасында ... ... ... 8760 мың га ... ... еді. ... ... айналымға қайтару жөніндегі облыстық бағдарламаларды жүзеге асыруға
байланысты олардың көлемі едәуір қысқарды (10-кесте). Осы ... ... ... ... белгіленген тыңайманың ауданы 2282,8 мың
га құрауға тиісті. ... ... 637,7 мың ... ... шөппен
шалғындалып, жақсартылған жайылымға ауыстырылуы жоспарланған.
Бірақ та жыртылған жерлерді дұрыс бағалау және ұтымды пайдалану тек ... ... ... ғана ... көшеттердің жалпы ауданы 123,0 мың га шамасында, олардың 105
мың га бақ және 18 мың га ... ... ... бақ ... әрі ... ... ... етеді, ал ол үшін ... ... ... жетілдіру, алынған өнімдерді сақтау және өңдеу
жөніндегі бірқатар шараларды жүзеге асыру керек.
Шабындықтардың ауданы республикада 5 млн.га астам, олардың 63,2 мың ... және 767,9 мың га ... ... ... шабындықтардың
39,6% (2,0 млн.га) ауылшаруашылық мақсатындағы, ал 2,2 ... ... ... ... ... 118,7 ... (62,8%) ... 4,8 млн.га (2,5%)
жақсартылған болып есептеледі. ... ... ... 32,4% (61,2 ... ғана берілген. Жайылымдардың басым бөлігі (101,3
млн.га) босалқы жерлердің құрамында, олардың 51,7 ... ... ... ... ... ... қорына енгізілген (11-
кесте).
11-кесте
Жайылымдардың жер категориялары бойынша таралуы
|Жер категориялары |1990ж |2002ж |
|1 |2 |3 ... ... жер |157 154,2 |54 581,1 ... ... жері |1 279,1 |17 882,9 ... ... байланыс, қорғаныс және |12 504,6 |834,7 ... ... емес ... жер | | ... ... табиғи территориялар |266,7 |582,0 ... ... жері |1 032,0 |7 085,4 ... ... жері |49,7 |77,1 ... жер |9 054,4 ... |
| ... |181 340,7 |182 335,3 ... ... ... ... ... ... ... тозып, жөндеу жұмыстарын жүргізуді, ал жақсартылған
жайылымдардың едәуір бөлігі қайтара ... ... ... жылдары жер пайдаланушылардың экономикалық қиыншылықтарына
байланысты жайылымдарды жақсарту жөніндегі жұмыстар ... ... олар ... ... ... ... ... орасан зор көлемді
жайылымдар азып кеткен. Сондықтан оларды тиімді ... ... ... ... бүгінгі күннің аса маңызды мәселелерінің
біріне айналып отыр.
Ауылшаруашылық емес алаптар республика жер қорының едәуір бір ... ... ... ... көшеттерден басқа, су мен
батпақтардың, құрылыстар мен алаңдардың астындағы ... ... ... ... құрамына құм, тақырлар, ащы, сортаң және басқа, пайдалануға
қолайсыз жерлер кіреді.
2.7.АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ АЛАПТАРЫНЫҢ САПАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
Қазақстандағы ауылшаруашылық ... ... сан ... ... ... ... ерекшеленеді.
Республиканың жазықтық аймақтарына ендік зоналығы тән, ал таулы жерлер
вертикальдік зоналықпен сипатталады. Бөлек ... мен ... ... де ... пен ... ... айтарлықтай
өзгерістер байқалады. Республика территориясының жеке ... ... ... және ... ... топырақтың
морфологиялық және ... ... ... ... ... ... сәйкес ауылшаруашылық алаптарының
сипаттамасы, топырақтың ... әсер ... ... қарай, 10
мелиоративтік топтары бойынша беріледі:
І теріс қасиеттері жоқ жерлер; ІІ тастақ жерлер; ІІІ тұзданғандары; IV
сортаңданғандары; V ... VI ... ... VII су ... ... қосыла әсеріне ұшырағандары; VIII тым ылғанданғандары; IX
батпақтанғандары; X басқалары.
Бірінші мелиоративтік ... ... ... жоқ ... ... ... бұндай жерлер ауылшаруашылық алаптарының 19,2%
құрайды.
Жыртылған жердің аумағында аталған ... топ 14,0 ... ... ауданының 61,4% қамтиды. Өзі кезегінде бұл топ үш топшаға
бөлінеді:
1-шартсыз жарамдылары;
2-шартты түрде жарамдылары;
3-егіншілікте су тапшылығына байланысты пайдалануға ... ... ... ... ауданы 23,1 млн.га, демек
ауылшаруашылық алаптары ... үлес ... 9,6%. Олар ... ... жердің 4,1млн.га, Ақмола облысында-3,4 ... ... ... ... және ... ... ... қамтиды.
Екінші топшаға құнарлылығы айтарлықтай ... ... ... ... ... орналасқанына байланысты ауышаруашылық
дақылдарын өсіруге қолайсыз топырақтар енгізілген. Бұлардың ... ... ... ауданы 4,1 млн.га, оның 13,1 млн.га немесе 0,3%
жыртылған жер ретінде пайдаланылады.
Үшінші топшаға негізінен шөл және шөлейт аймақтарындағы ... ... ... ... ғана жарамды топырақтар жатқызылған. Бұндай
топырақтардың жалпы ... 15,0 ... ... оның 186,6 мың га ... ... жыртылған жер құрамында пайдаланылады.
Ауылшаруашылық алаптарының едәуір бір бөлігін тастақ ... ... ... ... 48 млн.га шамасында. Бұл топқа топырағы аз дамыған,
тау жыныстары бетіне шығып кеткен жерлер енгізілген. Әсіресе ... ... ... тау бөктері мен таулы аймақтарында (12,1 ... ... ... ... (14,2 млн.га) көп тараған.
Мелиоративтік топтың басым бөлігін (20,6 млн.га) өте ... ... ... ... ... жерлердің 1,2 млн.га жыртылған жерге игерілген. Соның ... ... мың га, ... ... мың га және ... мың га. ... облыстарда олардың аудандары айтарлықтай көп
емес.
Тұзданған ... ... ... ... өсіп өнуіне теріс
әсер ететіндей деңгейде тез еритін тұздары бар ... ... ... ... ... ... 34,4 млн.га, демек
ауылшаруашылық алаптарындағы үлес ... ... ... мен ащы жерледі қамту мөлшеріне қарай бұл топ үш
топшаға бөлінеді: аздап тұзданғандары және ... ащы ... ... ... кешендері; орташа тұзданғандары; күшті тұзданғандары және
олардың ащы жерлерді 30-50%-дан ... ... ... ... ... жыртылған жердегі жалпы ауданы 2,1 млн.га, оның 542,2
мың га Қостанай, 464,9 мың га Ақмола, 235,5 мың га ... ... ... мың га ... ... ... ... ал басқа
облыстардың жыртылған жер ... ... ... ... көп ... ... ... территориясындағы белгіленген мелиоративтік
топтардың аса ірілерінің бірі болып табылады. ... ... ... ауданы 59,5 млн.га асады. Көбінесе бұндай жерлер
сарғылт және қоңыр топырақ аймақтарында тараған. Республика ... ... ... ... 11,4 млн. ... ... ... және
Қостанай облыстарында 7 млн.га астам. Ақмола, Атырау, Шығыс ... және ... ... ... 3-4 млн.га орналасқан.
Жыртылған жер ретінде негізінен олардың аздап сортаңданған ... ... ... ауданы 2,5 млн.га, соның ішінде: 728,7 мың
га Қостанай, 566,7 мың га Солтүстік ... 434,0 мың га ... ... ... ... бір ... су және жел ... Республика бойынша эрозияланған жерлердің жалпы ауданы 31 ... ... 1,5 ... жыртылған жерде.
Су эрозиясына ұшыраған (шайылған) жерлердің ... ... ... 5 млн.га, ... 0,9 ... ... ... топырақтардың 80% астамы төменгі аталған 4 облысқа келеді;
Ақмола-287,6 мың га, ... ... мың га, ... ... га және ... облысы-100,9 мың га.
Жел эрозиясына ұшыраған (дефляцияланған) жерлердің ауданы 25,7 млн.га,
бұлардың 63,2% жоғары деңгейде, 25,1% ... және 11,7% ... ... ... ... басым бөлігі Алматы облысында орналасқан
(5 млн.га), ал республика көлемінде олардың ... жер ... ... 559,6 мың га, соның ішінде: 410,7 мың га ... 84,8 мың ... және 39,5 мың га ... ... және жел ... ... әсер ету процестері Батыс Қазақстан,
Ақтөбе және Шығыс Қазақстан облыстарында 0,2 ... ... ... ... ... ... ... ауданы 1496,3 мың га.
Ауылшаруашылық алаптарында жел эрозиясы, бірінші ... ... ... (топырақтың механикалық құрамы, өсімдік жамылғысы мен
бедердің ерекшеліктері. жауын-шашын мен жел белсенділігі және т.б.) себепті
пайда ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын құралдардың талаптарға сай болуы, эрозияға
қарсы шаралардың бейімделу деңгейі және т.б.) эрозия ... ... ... ... ... және ... аймақтарындағы механикалық
құрамы жеңіл топырақтарда айтарлықтай жоғары.
Су эрозиясы, дефляция сияқты, ... ... ... ... ... Оның интенсивтігі сан алуан факторлардан тәуелді.
Соңғыларының қатарына ылғал потенциалы (жауын-шашын энергиясы, ... ... типі мен ... ... ... деңгейі,
баурайлардың еңістігі, бетқарасы және формасы, ағымдардың сызықтық ұзындығы
жатады. Бірінші кезекте топырақтардың ... ... ...... ... ... та, ... бедерлі және эрозияның
өршуін себептейтін қасиеттерге ие ... ... 2° және одан да ... да су ... нышандары байқалады.
Шайылған жыртылған жерлер көбінесе Ақмола (288 мың га), Оңтүстік
Қазақстан (231 мың га), ... ... (130 мың га) және ... (101 мың
га) облыстарында кездеседі.
Республика территориясындағы тым ылғалды жерлердің ... ... ... шамасында, соның 0,5 млн.га жуығы жыртылған жерге игерілген. ... ... ... ... ... қалыптасқан гидроморфтік
топырақтар қамтылған. Бұндай жерлердің басым бөлігі Солтүстік Қазақстан
(0,6 млн.га), Қарағанды (0,5 ... ... ... және ... ... үшеуінде 0,3 млн. гектардан) орналасқан.
Батпақтанған жерлер республика аумағында аса көп ... ... ... 6,4 мың га ғана жыртылған жер құрамында. Батпақты
жерлер шамадан тыс ... ... ... ... ... және
шалғынды–батпақты топырақтарды қамтыған. Бұндай жерлер республиканың барлық
аймақтарында шағын учаскелер түрінде кездесе береді.
Жоғарыда ... ... ... жыртылған жердің көлемі 1995ж.
салыстырғанда 33,7 млн. ... 22,8 млн. ... ... ... ... ... 11 млн.га жуық жыртылған жер ауыстырылды
(трансформацияланды). Нәтжесінде оның құрамындағы өңдеуге ... ... үлес ... 54,9%-тен 63,2%-ке дейін өсті, ал ... бар ... ... сәйкесті азайды. Дегенмен, ауылшаруашылығының
экономикалық дағдарысқа ұшырауына және басқа да ... ... ... ... басқа түрлеріне 4 млн.га, а.ш. ... ... ... ... тасталды.
Жыртылған жердің негізгі аудандары қара (9,9 млн.га), күңгірт–сарғылт
(6,2 млн.га) және сарғылт (1,9 млн.га) топырақтар аймақтарында орналасқан.
2.8. ТАБИҒИ МАЛ ... ... ... ... мал азығы алаптарының культуртехникалық күйі мынадай бір қатар
қасиеттері арқылы бағаланады: ... ... ... бұталанғандығы, томарланғандығы.
Республика жайылымдарының негізгі бөлігі-115,9 млн.га (62%) ... ... ... ... және Шығыс Қазақстан облыстарында
орналасқан. Шабындықтардың да ... ... (4,6 ... ... Олардың 45%
Батыс және Шығыс Қазақстан облыстарында.
Бұталанған жайылымдардың ... 19,8 ... (11%), ... мың га (3%). ... ... басым бөлігі Шығыс Қазақстан,
Қарағанды және ... ал ... ... ... Шығыс
Қазақстан және Павлодар облыстарында орналасқан.
1995 жылдан 2000 жылға дейін әр түрлі себптерге ... ... ... мал ... ... 2,9 ... ... Бұл жерлердің
жаратылыс шөп жамылғысы құрамының табиғи қалпына келу үшін ... ... ... Сондықтан, қазіргі кезде республиканың солтүстік облыстарында
олардың жайылым ретінде пайдаланылуы шектелген.
Жалпы ... ... ... ... азып ... ауданы 2,5 млн. гектарға ұлғая түсті. Бұл негізінен, жылдан
жылға ... бара ... ... ... ... ... ... мен жайылымдардың культуртехникалық күйі туралы мәліметтер
12-кестеде келтірілген.
12-кесте
Шабындықтар мен жайылымдардың культуртехникалық күйі
|Алаптар-ды|Таза, ... га ... ... |мың га |ған, ... | |ық, ... | |га |мың га |мың га | |га |
| | | | |
| | | ... | | |ан жер |дық | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | |р | |-дар | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 ... |44,5 |44,3 |26,8 |1,0 |0,1 |16,4 |- ... |29,3 |29,1 |10,4 |1,5 |15,0 |1,4 |0,8 ... |594,9 |582,3 |432,2 |26,4 |72,0 |45,0 |6,7 ... |44,0 |44,0 |2,1 |0,7 |38,1 |0,7 |2,4 ... |218,1 |76,7 |1,3 |132,9 |6,0 |1,2 ... |237,5 |229,8 |216,2 |8,2 |- |5,3 |0,1 ... |55,7 |17,8 |1,1 |23,7 |12,7 |0,4 ... |89,6 |87,3 |30,9 |0,7 |48,9 |6,7 |0,1 ... |277,7 |227,7 |124,0 |2,9 |124,9 |1,4 |24,5 ... |41,6 |41,2 |18,2 |6,4 |- |16,1 |0,5 ... |2,0 |1,9 |0,7 |0,6 |0,2 |0,3 |0,1 ... |59,5 |57,9 |20,0 |1,8 |33,2 |2,8 |0,1 ... |22,7 |13,6 |0,1 |1,1 |7,9 |- ... |496,0 |376,3 |38,6 |76,4 |4,4 |0,3 ... қ. |4,9 |2,5 |1,6 |0,9 |- |- |- ... қ. |4,7 |4,7 |3,8 |0,9 |- |- |- ... |222,8 |2195,2 |1371,3 |93,1 |566,5 |127,1 |37,2 ... кезде жүргізіліп жатқан ... ... ... ... ... ... жүйелердің техникалық деңгейін
анықтауға мүмкіндік береді. Аяғында бұндай жұмыстардың ... ... ... ... ... жөніндегі шаралар жоспары
мен жобалардың негізіне алынбақ.
2.9.1. ЛАСТАНҒАН ЖӘНЕ БҮЛІНГЕН ЖЕРЛЕР, ... ... ... ... ... ... әртүрлі оны ластайтын улы заттар (радинуклеидтер, ауыр
металдар, мұнай, химиялық қорғау құралдары, тыңайтқыштар,қалдықтар ... зор әсер ... ... ... ... ... ... алынатын өнім сапасының төмендеуіне, халықтың өмір ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп,
энергетика, әскери өнеркәсіп кешені және ... ... ... ең ... түрлерінің бірі-радиактивтік ластану. Радиациялық
фонның республика бойынша нормативтік мөлшерден аспауына қарамастан, кейбір
территориялардың радиациямен жоғары деңгейде ластанғаны байқалады. ... ... ... жою жөніндегі бағдарлама әзірленіп, оны жүзеге ... ... ... әр ... пайдалы қазбаларды (көмір, кен
және т.б.) өндіру ... ... ... ... бос ... ... қалып жатыр.
Соңғы жылдары мұнай өндіру өнеркәсібінің жоғары қарқынмен дамуына,
осының ... ... және ... талаптардың
орындалмауына себепті, топырақтың мұнай-химиялық заттармен ластануы ... ... ... ... мен қоршаған ортаға өсімдіктерді
қорғауға ... ... ... мен ... ... ... да зиян ... кезде сан алуан қауіпсіз және жоғары тиімді химиялық заттардың
өндірілуіне қарамастан, әлі де 50-60 жылдары ... ... ... ... әсер ... ... қолданылады. Соңғыларды сақтау тәртібіне
де тиісті назар бөлінбейді.
Әр түрлі ... ... жер ... ... және ... ... ... объективті түрде жер бетінің
бұзылуын және табиғи ландшафттардың елеулі өзгеруін себептейді.
Таукен өндірісінің ... ... ... айтарлықтай
кең ауылшаруашылық алаптары мен орман алқаптары пайдаланылады. Олар ... ... ... қала ... ... ... ... санитарлық-
гигиеналық жағдайларды нашарлатады.
Қазіргі кезде республикадағы бүлінген жерлердің жалпы ауданы 178 мың га
шамасында, олардың 55,5 мың га ... және ... ... ... ... бөлігі Павлодар, Қарағанды, Қостанай ... ... ... ... ... және ... ... енгізу аса күрделі
мәселелердің біріне айналуда, өйткені бұны жүзеге асыру ... ... зор ... ... ... ал жұмсалатын шығындардың
экономикалық тиімділігі шамалы. Сондықтан да аталған проблема өз ... ... аса ... ... ... ... ... қалыптасқан. Соңғыларына Семей полигоны, Арал, Каспий және
Балқаш өңірлері жатады.
Бұрынғы Семей полигоны ... бір ... ... ... ... ... толық және кешенді түрде зерттеу, осының
нәтижесінде қауіпсіз шаруашылық ... ... ... ... ... анықтап белгілеу-ең басты міндеттердің біріне айналып
отыр.
Қазір Арал өңірінде судан босаған жерлерде орасан зор ... ... әсер ... ... ... қалыптасуда. Осындай
жағымсыз құбылыстардың алдын алу ... және ... ... ... ... аймақтағы жалпы экологиялық ... ... ... ... ... жөніндегі ұсыныстар мен
шараларды белгілеуді талап етеді. Бұл міндеттерді жүзеге асыру мақсатымен
кешенді ... ... ... және т.б. ... ... ... ... қажет.
Каспий өңірінде табиғи ресурстарын, мұнай мен газ кеніштерін белсенді
игерудің нәтижесінде мал азығы алаптарының ... ... ... тыс қалу ... ... ... Бұл, өзі ... мал
шаруашылығын азықпен қамсыздандыруға кедергі жасап отыр.
Балқаш өңірінің экологиялық жағдайы, алдымен Іле, Қаратал, Ақсу ... ... ... ... ... ... себептеледі. Сондықтан да Қапшағай ГЭС мен
су қоймасын салудың салдарынан Іле өзенінің ... ... ... болып, табиғи ресурстарды, ... ... ... бір ... ... орын ... ... суармалы
алқаптарында топырақ қыртысының азуы, қайтадан тұздануы және улы ... ... ... ... ... ... ... байқалады. Бұл аймақтың территориясында экологиялық тепе-
теңдіктің бұзылуына байланысты ... ... ... ... ... ... орын алып отыр.
Қазақстан Республикасының жер ресурстарын басқару жөніндегі Агенттіктің
мәліметтері бойынша 1995 және ... ... ... жердің
құрамынан, топырақтың жоғарыда сипатталып өткен жағымсыз қасиеттеріне
себепті, 615,2 мың га жер ... ... ... ... Қорытынды
Қазақстан Республикасының Конституциясында жаңа мәртебеге ие
болған табиғаттың негізгі ... – жер ... ... ... рет ... түрде зерделенуге алынды. Жер құқық қатынастары
дегеніміз – ... ... ... ...... ... ... негізінде жер заңдарының нормаларымен
реттелген және ... ... ... ... жер ... іс ... көрінісі. Олар өзінің мазмұнымен басқа
құқықтық ... ... Жер ... ... болғанымен, оның табиғи объектілік қасиеттері жоғалмайды.
Сонымен бірге оның ... ... ... ... ... тікелей әсер ... ... ... және ... пайдалану
құқығын жүзеге асыруды және оларды қорғауды Жер заңынан ... ... Бұл ... қорғауға азаматтық құқық және жер
құқық нормалары өз ... ... ... Жер – ... құқық
объектісі болғанымен, оның құқықтық ... ... ... ... ... ... Жер – ... қатынастардың
азаматтық құқықтық қатынастарға жатпайтын өзіне тән ... ... бар. Жер ... ... ... ... отырып, көз жеткізгенім: Жер ... ... ... « Жер ... » ... « ... құқықтық негіздері » еңбектерінде жазылған негіздер бойынша
жер меншігі заңдармен реттеледі және ... ... ... ... ... қатысты шектеулер мен ережелерді бұзғаны ... ... ... ... жасағаны үшін жауапты болып
келеді. Сондай- ақ, жер ... ... ... ... ... да
шараларды қолдануға әкеп соғады. ... ... ... ... Республикасының әрбір азаматы жер ... ... ... мен ... ... тиіс
және азаматтардың заңды түрдегі иеліктеріне қол сұғуға болмайды.
iv. ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қ.Р. ... Қ.Р. ... ... жер ... ... ... № 1263 ... ж
3. Қ.Р. Призидентінің “Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану ... ... бар ... 27.01.96 ... Қ.Р. ... ... Алматы, жеті жарғы.
5. И.Т. Архипов “Зем право РК”
6. Қ.Р. Президентінің “Жер қатынастарын одан әрі жетілдіру ... ... бар ... 05.04.94 ... Қ.Р. ... ... заңы

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры7 бет
Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры туралы38 бет
Туристік бизнестің отандық шетелдік тәжірибесіне салыстырмалы экономикалық талдау диплом жұмысы25 бет
Төмен температуралар кезінде болаттардың механикалық қасиеттерінің өзгерісі8 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Ұйымның қаржылық нәтижелерінің есебі, аудиті және талдауы40 бет
«Южполиметал» өндірістік корпарациясы20 бет
Аяқталмаған өндірістің есебі жайлы4 бет
Біліктерді дайындаудың технологиясы5 бет
БП-ның өзіндік бағасын табу3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь