Қазақстан Республикасындағы меншік құқығын қорғаудың азаматтық құқықтық тәсілдері

КІРІСПЕ 3
1.тарау. Меншік құқығын қорғаудың азаматтық.құқықтық
тәсілдері жөніндегі жалпы ережелер . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
2.тарау. Меншік құқығын тану туралы талапты құқықтық
қамтамасыз ету мәселелері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
3.тарау . Виндикациялық талап: теориялық және тәжірибелік
мәселелері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21
4.тарау. Мүлікті талап етудің құқықтық мәселелері . . . . . . . . . 34
5.тарау. Негаторлық талап меншік құқығын қорғаудың бір тәсілі
ретінде . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
6.тарау. Меншік иесі болып табылмайтын адамдардың заттық
құқығын қорғау . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46
ҚОРЫТЫНДЫ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ҚАЙНАР КӨЗДЕРДІҢ ТІЗІМІ . . . . . . . . . . . . . . . 63

АННОТАЦИЯ (ТҮЙІН) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69
Меншік құқығын қорғау барлық құқықтық жүйенің маңызды мақсаттарын құрайды. Қазақстан Республикасының Президенті Н.А.Назарбаевтың 1998 жыл 30 қыркүйектегі өзінің Қазақстан халқына «Еліміздің жағдайы мен ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары: жаңа жүзжылдықтағы қоғамның демократизациялануды, экономикалық және саяси реформалануы» атты жолдауында былай дейді: «біздің бүгінгі кездегі басты мақсатымыз: біздің еліміздің экономикалық жүйесін қорғау үшін кең және мықты жүйені қалыптастыру» [1]. Президентіміздің жоғарыда айтылған сөздері «меншік құқығын қорғауды жүзеге асыратын құқықтық жүйені құру керек» деген Қазақстан халқына «Қазақстан -2030» жолдауының растығын білдіреді. Барлық Қазақстандықтардың гүлденуін, олардың қауіпсіздігін және әл – ауқатын жақсартуын көздейді. Қоғамды демократизациялаудың маңызды ролі: азаматтар мен ұйымдардың құқықтары мен бостандықтарын тереңдету, бұзылған құқықтар мен бостандықтарды, оның ішінде меншік құқығын қорғауды және қалпына келтіруді қамтамасыз ету болып табылады [2].
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (ары қарай ҚР АК) «Меншік құқығы мен өзге де заттық құқықтарды қорғау» атты 15-тарауында айтылған меншік құқығы мен өзге де заттық құқықтарды қорғау шаралары өздерінің сипаты мен әрекеті жағынан біртекті емес, меншік құқығынан, заттық құқықтардан басқа құқықтарды қорғағанда ол шаралардың барлығы бірдей қолдануға жарамайды. Сондықтан меншік құқығы мен өзге де заттық құқықтарды қорғаудың АК-ның 15 тарауында баяндалған шараларын жүйелеудің өзіндік ерекшелігі бар.
Мысалы, АК-ның 259-264 баптары меншік құқығын қорғаудың мына шараларын: меншік құқығын тануды, меншік иесінің мүлікті өзгенің заңсыз иелігінен алуды талап етуі; заттарды заңсыз иеленуден қайтарып алу кезінде есеп айырысуды, меншік иесі құқықтарын иеліктен алумен байланысы жоқ бұзудан қорғауды қарастырған және де осы шараларды қолданудың тетіктері нақтыланған. АК-ның 259-264 баптарында аталған меншік құқығын қорғау жөніндегі шаралар мен олардың тетігі 265 бап арқылы меншік құқығынан басқа заттық құқықтарды да қорғауға тартылған.
АК-ның 267 бабында меншік құқығы мен өзгедей заттық құқықтарды билік, басқару органдары мен лауазымды адамдардың заңға сәйкес келмейтін нормативтік немесе жеке актілерінен қорғау шаралары аталған және мұндай актілерге байланысты келген шығындарды өтеу жолдары көрсетілген. АК-ның 266 бабында заңда көзделген негіздер бойынша меншік иесінің құқығы тоқтатылған кезде оны қорғау шаралары және меншік құқығы осы негізде тоқтағанда келген шығынның орнын толтыру тәртібі көзделген [3].
Меншік құқығын қорғаудың азаматтық-құқықтық тәсілдері жөніндегі мәселе жоғары теориялық және тәжірибелік қызығушылық тудыруда, өйткені бұл тақырып заң әдебиеттерінде аз зерттелген. Ресей заң әдебиеттерінде меншік құқығын қорғаудың азаматтық-құқықтық тәсілдері жөніндегі мәселелерге теориялық тұжырымдар жасау жағынан біршама жетістіктер бар. Меншік құқығын қорғаудың азаматтық-құқықтық тәсілдері жөніндегі мәселелерін зерттеуге Ю.К.Толстойдың, С.С.Алексеевтің, Е.А.Сухановтың және тағы басқа авторлардың еңбектері арналған.
1. Назарбаев Н.А. О положении в стране и основных направлениях внутренней и внешней политики: демократизация общества, экономическая и политическая реформа в новом столетии // Казахстанская правда. - 1998. - 1 октября.
2. Назарбаев Н.А. Казахстан - 2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев // Казахстанская правда. - 1998. - 11 октября.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі 27 желтоқсан 1994ж.
4. Төлеуғалиев Ғ. Азаматтық құқық. Жалпы бөлім, 2003.- С.554.
5. Грибанов В.Н. Пределы осуществления и защиты гражданских прав. М.: Изд. МГУ,1992. - С.354.
6. Сергеев А.П. Защита гражданских прав. Вкн. Гражданское право.Учебник (под.ред. Ю.К.Толстого, А.П.Сергеева). М.,1996.- С.678.
7. Свердлык Г.А., Страунин Э.Л. «Понятие и юридическая природа самозащиты гражданских прав. «Государство и право», №5, 1998.- С.456.
8. Грибанов В.П. Пределы осуществления и защиты гражданских прав. Издательство МГУ, 1972.- С.354.
9. Төлеуғалиев Ғ. Қазақстан Республикасының Азаматтық құқығы.Т.1, Жалпы бөлім, Алматы Жеті Жарғы 2001. - С.376.
10. Советское гражданское право. Том. 1, М., 1979.- С.657.
11. Вильнянский С.И. Лекции по советскому гражданскому праву. Харьков, 1958.- 179-181 б. Добровольский А.А. Исковая форма защиты права. Издательство МГУ, 1967.- С.256.
12. Morandiere 1.6.“Droit civil et institutions Yudiciares t.1, Paris,1956.-.159.
13. Rosenberg L. Lehrbuch eds deutshen Zivilpozekrechts. Vunchen und Berlin, 1956.- s. 380.
14. Гурвич М.А. Право на иск. М-Л., 1949.- 46-145 б. А.С.Иоффе, Советское гражданское право. М., 1967.- С.656.
15. Введение в Шведское право. М., 1986.- С.490.
16. Новицкий И.Б. Римское право, М., 1993.- С.250.
17. РСФСР-дың 1923 жылғы Азаматтық іс жүргізу Кодексі 210-219 б.
18. 1964 жылы қабылданған Қазақ КСР Азаматтық іс жүргізу Кодексі.
19. Гражданский процесс в социалистических странах-членов СЭВ. М.,1978, Т.1,- С.345.
20. Қазақстан Республикасының АІЖК-нің 139 бабы.
21. Иоффе О.С. Советское гражданское право. - М.: Юр.
лит., 1967. - С.698.
22. С.Скрябин «Защита владения в гражданском законодательстве РК» Юрист №8 2004 г.
23. Алексеев С.С. Собственность - право - социализм: Полемические заметки. - М., 1989.- С.256.
24. Комментарий к Гражданскому кодексу Казахской ССР /
Под ред. Ю.Г. Басина, Р.С. Тазутдинова. - Алма-Ата: Казахстан,
1990.-С.434.
25. Советское гражданское право: Учебник / Под ред. О.А.
Красавчикова. - В 2 т. - 3-е изд., испр. и доп. - М.: Высш. шк.,
1985. -Т. 1.- С.654.
26. Гражданское право: Учебник - в 2 ч. / Под ред. А.П.
Сергеева, Ю.К. Толстого. - 2-е изд., перераб. и доп. - М.:
Проспект, 1997. - С.978.
27. Суханов Е.А. Лекции о праве собственности. - М.: Юр.
лит., 1991. - С.534.
28. Гражданское право. Учебник: В 2 т. / Под ред. Е.А.
Суханова. - М.: Изд. БЕК, 1993.-Т. 1. - С.505.
29. Суханов Е.А. Российский Закон "О собственности1'. -
М.ІБЕК, 1993. - С.434.
30. Гражданское право: Учебник: В 2 т. / Отв. ред. Е.А.
Суханова. - 2-е изд., перераб. и доп. - М.: Изд. БЕК, 1998. -С.786.
31. Гражданское право: Учебник / Под ред. А.Г. Калпина,
А.И. Масляева. -М.:Юристъ> -Ч. 1., 1997.-С.679.
32. Гражданское право Республики Казахстан (Часть
общая): Учебное пособие / Отв. ред. Г.И. Толеугалиев, К.С.
Мауленов. - Алматы: Ғылым, 1998. - Т. 2. - С.564.
33. Гражданское право: Учебник / Под ред. С.П. Гришаева.
-М.: Юристъ, 1998.-С.250.
34. Иоффе О.С. Советское гражданское право. - Л.: Изд.
ЛГУ, 1958.-С.565.
35. Алматы қаласының №2 Бостандық аудандық сотының 2004 ж 15 наурыз айындағы шешімі // архив.
36. О.Ю.Скворцов., Указ. Работа. 1999.-С.100.
37. Алматы қаласының №2 Алмалы аудандық сотының 2003 ж 18 тамыз айындағы шешімі // архив.
38. Алматы қаласының №2 Бостандық аудандық сотының 2005 ж 5 қаңтар айындағы шешімі // архив.
39. Ем В.С., Умуркулов М.К., Жанайдаров И.У.,
Мухамедшин Р.К. Осуществление и защита личной
собственности. - Караганда: Изд. КарГУ, 1988.- С.345.
40. Мозолин В.П. Право собственности в Российской
Федерации в период перехода к рыночной экономике. - М., 1992.- С.245.
41.Каудыров Т.Е. Право интеллектуальной собственности
по законодательству Республики Казахстан // Актуальные
вопросы коммерческого законодательства в Республике
Казахстан и практика его применения / Материалы семинаров. -
Алматы: ӘділетПресс, 1996. Т. 1.,- С.432.
42. Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы Қазақстан Республикасының 1996 жылғы 27 қаңтардағы N 2828 Заңы
43. Алматы қаласының №2 Алмалы аудандық сотының 2003 ж 24 мамыр айындағы шешімінен үзінді // архив.
44. Советское гражданское право: Учебник / Под ред. О.Н.
Садикова. - М.: Юр. лит., 1983.- С.436.
45. Гражданский кодекс Российской Федерации. Часть
первая. Научно-практический комментарий / Отв. ред. Т.Е.
Абова, А.Ю. Кабалкин, В.П. Мозолин. - М.: Изд. БЕК, 1996.-С.780.
46. Алматы қаласының №2 Бостандық аудандық сотының 2004 ж 1 ақпан айындағы шешімі // архив .
47. Алматы қаласының №2 Бостандық аудандық сотының 2002 ж 24 шілде айындағы шешімі // архив.
48. Скворцов О.Ю. Защита права собственности и судебно-
арбитражная практика. - М.; 1997.- С.256.
49. Алматы қаласының №2 Алмалы аудандық сотының 2004 ж 24 маусым айындағы шешімі // архив.
50. Алматы қаласының №2 Бостандық аудандық сотының 2002 ж 18 қырқүйек айындағы шешімі // архив.
51. Алматы қаласының №2 Бостандық аудандық сотының 2005 ж 24 қараша айындағы шешімі // архив.
52. Алматы қаласының №2 Алмалы аудандық сотының 2001 ж 6 сәуір айындағы шешімі // архив.
53. Комментарий к Гражданскому кодексу Российской
Федерации, части первой / Отв. ред. О.Н. Садиков. - М.:
Юринформцентр, 1995.- С. 675.
54. Алматы қаласының №2 Алмалы аудандық сотының 2000 ж 3 мамыр айындағы шешімі // архив.
55. Иоффе О.С. Указ. Работа. 1989.- С.876.
56. Беспалова А.И., Ваксберг М.А. Правовая охрана личной
собственности в СССР. - М.: Гос. изд-во юр. лит., 1961.- С.345.
57. Рубанов А.А. Проблемы совершенствования
теоретической модели права собственности. - Развитие
советского гражданского права на современном этапе. - М., 1986.- С. 765.
58. Рубанов А.А. Эволюция законодательной конструкции
собственности: основные тенденции // Советское государство и
право. - 1989. -№ 8., -С.376.
59. Венедиктов А.В. Государственная социалистическая
- М., 1996.- С.320.
60. Алматы қаласының №2 Алмалы аудандық сотының 2004 ж 23 маусым айындағы шешімі // архив.
61. Советское гражданское право / Под ред. В.Т. Смирнова,
Ю.К. Толстого, А.К. Юрченко. - 2-е изд., испр. и доп. - Л.: Изд.
Ленинград, ун-та, 1982. - Ч. 1.- С. 560.
62. Менглиев Ш. Теоретические проблемы гражданско-
правовых способов восстановления (нормализации)
имущественных прав граждан: Автореф. Дис. д-ра. юр. наук. -
Ташкент, 1991. – С.25.
63. Советское гражданское право Т.1, М., 1968.- С.766.
64. Иоффе О.С. Обязательственное право. М.,1975.- С.167.
65. Иоффе О.С. Обязательственное право (переработанный и дополненный). М.,1987. -С.250.
66. Азаматтық құқық 1 том. Басин Ю.Г., М.К.Сулейменов (қазақшаға аударғандар С.Әжібаев, Қ.Байділдаұлы Алматы 2003.- С.735.
67. Гражданское право Казахской ССР: Учебное пособие /
Под ред. Ю.Г. Басина. - Алма-Ата, 1978. -С.578.
68. Скрябин С.В. Гражданско-правовые проблемы понятия
вещного права. Автореф. дис. ... канд. юр. наук. - Алматы, 1998.- С.38.
69. Советское гражданское право. / Под ред. О. А.
Красавчикова.-М., 1968. -Т. 1., С.356.
70.Комментарий к Гражданскому кодексу Казахской ССР /
Под ред. Ю.Г. Басина, Р.С. Тазутдинова. - Алма-Ата: Казахстан,
1990.- С.457.
71. Иоффе О.С., Толстой Ю.К. Новый Гражданский кодекс
РСФСР. - Л.: Изд. ЛГУ, 1965.- С.398.
72. Иоффе О.С. Развитие цивилистической мысли в СССР.
- Л.: Изд. ЛГУ, 1978. - Ч. 2.- С.563.
73. Киреева Т.Т., Климкин С.И. Судебная практика по делам о защите права собственности // Гражданский кодекс Республики Казахстан - толкование и комментирование. Общая часть / Под ред. А.Г. Диденко. - Алматы: Баспа, 1997. - Вып. 3.- С.576.
74. Масляев А.И. Право собственности профсоюзов в
СССР.-М.: Изд. юр. лит., 1975.- С.432.
75. Венедиктов А.В. Гражданско-правовая охрана
социалистической собственности в СССР. -М.:Изд. АНСССР,1954.-С.653.
76. Атқарушылық iс жүргiзу және сот орындаушыларының мәртебесi туралы Қазақстан Республикасының Заңы 1998 жылғы 30 маусым N
77. Сулейменов М.К. Вещные права по гражданскому
законодательству Республики Казахстан // Актуальные вопросы
коммерческого законодательства в Республике Казахстан и
практика его применения - Алматы: ӘділетПресс, 1996. - Т. 1.- С.569.
78. Шкредов В.П. Метод исследования собственности в
"Капитале" К. Маркса. - М., 1973.- С.456.
79. Алматы қаласының №2 Алмалы аудандық сотының 2001 ж 6 сәуір айындағы шешімі // архив.
80.Сулейменов М.К. Право собственности по новому
гражданскому законодательству // Актуальные вопрос коммерческого законодательства в Республике Казахстан и практика его применения. - Алматы: ӘділетПресс, 1996. - Т. 1. С.431.
81. Жанайдаров И.У. Проблемы реализации права
государственной собственности. - Алматы, 1994.- С.237.
82. Анализ и теоритическое обоснование признаков вещных прав. Қараңыз: Вещные права В РК. Алматы Жеті – Жарғы. 1998.- С.345.
83. Қазақстан Республикасының Президентінің заң күші бар Жарлығы «Жер туралы» заңы 22 желтоқсан 1995ж.
84. Полонский Э.Г. Субъекты и объекты прав оперативного
управления государственным имуществом // Правоведение. -
1972. -№ 5.- С.290.
85. Римское частное право: Учебник / Под ред. И.Б.
Новицкого, И.С. Петерского. -М.: Юристъ, 1997.- С.680.
86. Тұрғын үй қатынастары туралы Қазақстан Республикасының 1997 жылы 16 сәуірдегі Заңы
87. Басин Ю.Г. Вещные права участников кондоминиума и
членов жилищных кооперативов. - Науч. тр. Высш. шк. -
Алматы: Әділет, 1998. - № 2., С.564.
88. Суханов Е.А. Право хозяйственного ведения и право
оперативного управления (Комментарий Гражданского кодекса
Российской Федерации) // Хозяйство и право. - 1995. - №7.,С. 342.
89. Алматы қаласының №2 Алмалы аудандық сотының 2001 ж 6 сәуір айындағы шешімі // архив.
90. Мартемьянов В.С. Хозяйственное право. Общие
положения: Курс лекций. - М.: Изд. БЕК, 1994. - Т. 1., С.265.
91. Алматы қаласының №2 Алмалы аудандық сотының 2001 ж 6 сәуір айындағы шешімі // архив.
92. Скворцов О.Ю. Иски о признании права собственности
в судебно-арбитражной практике. - М.: ЗАО Бизнес-школа
Интел-Синтез, 1997.- С. 548.
93. Джусупов А.Т. Право собственности и иные вещные
права. - Алматы: ЖетіЖарғы, 1996.- С. 456.
94. Корнеев С.М. Право государственной социалистической
собственности в СССР. -М.: Изд. МГУ, 1964.- С.324.
95. Советское гражданское право / Под ред. В.П.
Грибанова, С.М. Корнеева. - М.: Юр. лит., 1979. - Т. 1., С. 678.
96. Советское гражданское право / Под ред. В. А.
Рясенцева. - 3-е изд., перераб. и доп. - М.: Юр. лит., 1986.-С. 890.
97.Гражданский кодекс Республики Казахстан(Общая часть). Комментарий: В 2 кн. / Отв. ред. М.К. Сулейменов, Ю.Г.
Басин. -Алматы: Жеті Жарғы, 1998. -Кн. 2., С.548.
        
        Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік
Басқару Академиясы
Сот Төрелігі Институты
ҚҰҚЫҚ МАГИСТІРІ АКАДЕМИЯЛЫҚ ДӘРЕЖЕСІН ... ... ... ... ... «Азаматтық құқықтық пәндер»
(қолы,күні)
Кафедра меңгерушісі,
з.ғ.к.., доцент Омарова А.Б.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ МЕНШІК ҚҰҚЫҒЫН ҚОРҒАУДЫҢ АЗАМАТТЫҚ
ҚҰҚЫҚТЫҚ ТӘСІЛДЕРІ
Ғылыми ... ... ... ... Бейбітов М.С.
(қолы,күні)
Алматы,2006
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ҚЫСҚАРТУЛАР ТІЗІМІ
1. ҚР – ... ... АК – ... Кодекс
3. АІЖК – Азаматтық іс жүргізу Кодексі
4. ГФР – Герман Федеративті Республикасы
5. КазСКР АК – Қазақ Социалистік Кеңестік Республикасының Азаматтық
Кодексі
6. РФ – ... ... б – ... т.б. – тағы ... ... ... ... азаматтық-құқықтық
тәсілдері жөніндегі жалпы ережелер . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . ... ... ... тану ... ... ... ету мәселелері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . ... . ... ... теориялық және тәжірибелік
мәселелері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... ... . . . . . . . . ... Негаторлық талап меншік құқығын қорғаудың бір тәсілі
ретінде . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... иесі ... ... ... ... қорғау . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . ... (ТҮЙІН) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . ... ... ... барлық құқықтық жүйенің маңызды мақсаттарын
құрайды. Қазақстан Республикасының ... ... 1998 жыл ... өзінің Қазақстан халқына «Еліміздің жағдайы мен ішкі және
сыртқы ... ... ... жаңа жүзжылдықтағы қоғамның
демократизациялануды, ... және ... ... атты ... дейді: «біздің бүгінгі кездегі басты мақсатымыз: біздің еліміздің
экономикалық жүйесін қорғау үшін кең және мықты ... ... ... ... айтылған сөздері «меншік құқығын қорғауды ... ... ... құру ... ... ... халқына «Қазақстан
-2030» жолдауының растығын білдіреді. Барлық ... ... ... және әл – ... жақсартуын көздейді. Қоғамды
демократизациялаудың маңызды ролі: азаматтар мен ұйымдардың құқықтары мен
бостандықтарын тереңдету, бұзылған ... мен ... оның ... ... қорғауды және қалпына келтіруді ... ету ... ... ... ... ... (ары ... ҚР АК) «Меншік
құқығы мен өзге де заттық құқықтарды қорғау» атты ... ... ... мен өзге де ... ... ... шаралары өздерінің
сипаты мен әрекеті жағынан біртекті емес, ... ... ... ... ... қорғағанда ол шаралардың барлығы бірдей
қолдануға жарамайды. Сондықтан меншік құқығы мен өзге де ... ... ... 15 ... ... ... ... өзіндік
ерекшелігі бар.
Мысалы, АК-ның 259-264 баптары меншік ... ... ... меншік құқығын тануды, меншік иесінің мүлікті өзгенің ... ... ... ... ... ... иеленуден қайтарып алу кезінде
есеп ... ... иесі ... ... ... ... ... қорғауды қарастырған және де осы шараларды ... ... ... 259-264 ... ... ... құқығын қорғау
жөніндегі шаралар мен олардың тетігі 265 бап арқылы меншік құқығынан басқа
заттық құқықтарды да ... ... 267 ... меншік құқығы мен өзгедей заттық құқықтарды билік,
басқару ... мен ... ... ... ... ... немесе жеке актілерінен қорғау шаралары аталған және мұндай
актілерге байланысты ... ... өтеу ... ... ... ... ... көзделген негіздер бойынша меншік иесінің құқығы тоқтатылған
кезде оны қорғау шаралары және меншік ... осы ... ... ... ... ... тәртібі көзделген [3].
Меншік құқығын қорғаудың азаматтық-құқықтық тәсілдері жөніндегі ... ... және ... ... ... ... бұл ... әдебиеттерінде аз зерттелген. Ресей заң әдебиеттерінде ... ... ... ... ... ... ... жасау жағынан біршама жетістіктер бар. Меншік құқығын қорғаудың
азаматтық-құқықтық ... ... ... ... ... ... және тағы ... авторлардың
еңбектері арналған.
Магистрлік жұмыс О.С.Иоффенің, О.Ю.Скворцовтың, ... ... мен ... ... У.К. ... және тағы ... авторлардың еңбектеріне
негізделген.
Соңғы уақытта көптеген авторлар меншік құқығын қорғау саласына ... ... Әр ... ... ... ... ... бойынша өзінің жаңа
пікірлерін ұсынады. Мысалы А.П.Сергеевтің пікірінше азаматтық ... ... 4 ... бар. Олар: 1) заттық-құқықтық әдіс; 2)
міндеттемелік-құқықтық ... 3) ... да ... ... ... ... әр түрлі институттарынан тарайтын
меншік құқығын қорғаудың бір әдісі; 4) заңда көрсетілген ... ... ... тоқтатылған жағдайда меншік иесінің мүдделерін қорғауға
бағытталған меншік ... ... тағы бір ... ... қорғаудың көздейтін мақсаты меншік иесінің заңсыз
айырылған мүлкін өзіне ... ... ... ... ... жою ... ... [4, 290 б.].
Зерттеу жұмысымның өзектілігі - Қазақстандағы меншік құқығын қорғау
мәселесі бүгінгі таңда өзекті мәселелердің бірі ... ... ... ... байқауы бойынша меншікті иелену жоғарғы математика
ретінде бағалауға болады деп санайды. Себебі бұл салада ... ... ... ... ... мен жалпылау қасиеттеріне ие ... ... - ... ... құқығын қорғау мәселе-
лерінің кешенді зерттеуін жүргізуден ... Бұл ... жету үшін ... ... шешу ... ... құқықтағы меншік құқығын қорғау
мәселелеріне кешенді-теориялық зерттеулер жүргізу, қорғау ... ... ... ... ... пайда болатын, дамитын және
тоқтатылатын ... ... ... ... ... ... ... болып, 1) меншікті қорғау
туралы азаматтық заңдарға ... ... ... 2) осы ... ... талдау; 3) қолданыстағы меншікті қорғау туралы
заңдарды жетілдіру және туындаған ... ... өз ... ... ... мен ... ... пәні - меншік құқығын қорғаудың азаматтық құқықтық ... ... ... ... ... ... қазақстандық және
халықаралық тұрғыдан заңды реттеу болып табылады.
Зерттеу жұмысының жаңалығы болып – ... ... ... ... ... ... ... қорғаудағы тәжірибеде
кездесетін бірқатар даулы ... ... Сол ... ... үшін ... бірнеше қағиданы ұсынамыз:
Біріншіден, тәжірибе көрсеткендей, меншік құқығын тану туралы
азаматтық ... тек ... ... ... мен ... ... ғана ... тиісті органдардың (жылжымайтын ... ... ... автоинспекциясы, нотариустар және тағы басқалар)
мүлікке қатысты құқықты ... ... ... ... бас тартқан кезде, мүлікке қатысты құқықты сот ... ... ... ... ... ... ... қажет, яғни құқық
бұзушылықтың салдарын түзеу талаптарын шектеп, негаторлық қорғау жүйесінің
аясын кеңейте ... ... Ол үшін ... ... тек меншік иесінің
құқығын бұзғанда емес, оны бұзу қаупі туғанда да жүгіну ... ... қою шын ... ... ... тек құқық пайдалануға ғана
бағытталмауы керек. Сонымен ... ол ... ету ... да ... ... қатар өңделген мүлікке байланысты дауларды ... ... ... 237 ... ... арқылы шешуге
болады. Бұндай жағдайда виндикациялық талапты қолданбас бұрын затқа меншік
құқығы танулуы қажет.
Үшіншіден, сот меншік ... ... ... ... тарта отырып, адал ниетті алушыны мүліктің меншік иесі деп тануы ... істі ... ... ... ... ... ... және оның
құқықтық жағдайы да анықталатын еді.
Төртіншіден, мүлікті арестен босату ... ... ... ... ... ... деп ... керек. Себебі кімнің мүлкі
кездесоқ арестке не тізімге алынса, ол адам мүлікке билік ету, ал ... ... ... ... ... ... иесі ... белгілі бір жағдайда мүлікке арест салынған уақытта сонымен қатар
алынып қойылған мүлікті иелену құқығынан да айырылады. Бұл ... ... ... ... ... немесе тізімнен шығару туралы талабы өзінің
заңдық табиғаты бойынша виндикациялық талап болып кетеді.
Бесіншіден, шаруашылық жүргізу құқығы ... ... ... ... және өзге де заттық құқықтар негізінде ... ... ... ... аталған тұлға меншік иесіне де заттық құқықтық
талаптар қоя алады. Ал егер меншік иесі мен ... ... ... ... ... ... анықталса, иеленушінің тиісті талаптары
міндеттемелік-құқықтық қатынастар арқылы беріледі деп саралауымыз ... ... ... - ... және ... ... айналымда пайда болатын барлық қатынастарды дәстүрлі реттеу
мүмкін еместігі туралы ... ... ... ... ... деңгейде меншік құқығын ... ... ... ... ... ... ... қорғау саласындағы қатынастарға қолданыстағы
заңнаманың нормаларын пайдалануға болатындығы, бірақ оларды әлі ... ... ал ... ... ... құқығын қорғау мәселелері
азаматтық құқық ғылымымен қатар бірқатар құқық салаларымен шешілетіндігі
туралы ... ... ... ... ... саласында көптеген проблемалар бар екендігі
зерттеу ... ... ... ... ... ... ... байланысты заң әдебиеттерінде жеткілікті дәрежеде көрініс
таппаған мәселелерді ... Осы ... ... теориялық және
практикалық кешенді зерттеулерді жүргізуге талпындық.
Сонымен қатар бұл магистрлік жұмыста Алматы ... №2 ... ... №2 ... ... соттарының меншік құқығын қорғауға
байланысты қаралған азаматтық істері мысал ретінде алынды.
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... ... аннотациядан, магистрлік диссертацияға қосымшадан
және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Жиі қолданылатын сөздер мен сөз ... ... ... ... ... талап, заттық-құқықтық әдіс, міндеттемелік-
құқықтық әдіс, титулды иеленуші және тағы басқалар.
Магистрлік диссертация тақырыбына 2005 жылы мамыр ... ... ... ... ... азаматтық құқықтық тәсілдері» атты
тақырыпта мақала ... ... ... ... Республикасының
тәуелсіздігіне арналған 2006 жылдың 10 ... ... ... ... ... тиімділігін арттырудың бүкіләлемдік тенденциялары»
атты халықаралық ғылыми практикалық ... ... ... және ... ... атты ... ... Меншік құқығын қорғаудың азаматтық – құқықтық тәсілдері жөніндегі
жалпы ... ... ... кең ... ... ... қорғау деп
құқықтың бұзылуына жол берілмейтіндей жағдай жасайтын қоғамдық ... ... ... айтамыз.
Қорғау құқығы бұзылған азаматтық құқықтарды ... ... ету ... ... сот ... ... ... заңның негізгі
бастауы ретінде айтылады (АК-тің 2 бабы) [3].
Қатысушылардың қарауындағы субъективті азаматтық құқықтар тек ... ... ... тиіс ... ... ... олар субъективтік құқықтың
бұзылуымен пайда ... ... ... ... ... ... құқықтарды түзетуге мүмкіндіктер береді. Бұл ... ... ... ... ... ... : «Құқық қорғау сипатының
мүмкіндігі оның құқық өкілеттігі ретінде ... ... ... ... белгіленеді [5, 96 б.].
Демек, кез келген субъективті ... ... ... жатады, сонымен
бірге осы құқықтың жүзеге асырушысы заңда қаралған құралдардың ... ... ... ... ... ... ... тәсілдері. Азаматтық Кодекстің ... ... ... құқықтағы қорғануды кең мағынадағы меншік
иесінің мүддесін қорғаудан айыра білу ... Кең ... ... ... ... екі ... нысанға бөлінеді: юрисдикциялық және
юрисдикциялық емес.
Қорғаудың юрисдикциялық түрі субъективті құқықтар бұзылғанда ... ... ... ... ... оны ... араласуы болып
табылады. Құқығы немесе заңдық мүддесі бұзылған тұлға мемлекеттік немесе
басқа да құзыретті органдарға (сот, ... сот, ... ... және т.б.)
шағынады. Жоғарыда аталған органдар өз ... ... ... ... және ... жою үшін ... сай қажетті шараларды
қолданады.
Қорғаудың юрисдикциялық нысаны бұзылған құқықтарды қорғаудың жалпы
және арнайы тәртібін ... ... ... ... ... ... құқықтардың мүддесін қорғау сот арқылы жүзеге асады.
Азаматтық Кодекстің 9 бабы жалпы тәртіппен қатар әкімшілік тәртібін
қарастырады. ... ... ... ... ... ... ... құралы шағым болып табылады, ол құқық ... ... ... ... иесі ... ... орай ... өкілетті органға беріледі
[3].
Кейбір заңдарда аралас, яғни меншік құқығы мен басқа да заттық ... ... сот ... ... ... жағдайда мүліктің меншік
иесі мен иеленушісі сотқа шағынбас ... ... ... ... ... емес ... заттың меншік иесі мен ... ... және ... құзыретті органдарға бармай өз бетімен
қорғануын білдіреді. Азаматтық Кодекстің тұжырымдарында аталған әрекеттер
«азаматтық ... өзін өзі ... ... ... (АК-тің 9
бабы) және меншік құқығы мен басқа да заттық құқықтарды қорғаудың бір әдісі
ретінде ... ... өзін өзі ... өзінің заңдық табиғатында құқық
қорғау әдісі болып табылмайтын өзіндік нысанын еншілейді ... ... ... ... проф. А.П.Сергеев қорғанудың дербес түрі ретінде өзін өзі
қорғау құқығы сот және әкімшілік нысандарымен ... ... ... ... [
6, 22 б.]. ... ойымызша, өзін өзі қорғау құқығына ешкімнің
тиіспейтіндігін қамтамасыз етуге, ... ... ... ... ... жоюға бағытталған өкілетті тұлғаның заң ... шарт ... ... жол берілген азаматтық құқықты қорғаудың дербес нысаны болып
табылады.
Жоғарыда айтылған құқықтық қорғаудың кең мағынасын ... ... ... ... да заттық құқықтың) арнайы құрал жүйесінен айыра білу
керек. Мұндай арнайы ... ... ... сипатына байланысты келді.
Меншіктің абсолютті құқығы немесе басқа да заттық ... ... ... қою) ретінде тікелей құқық бұзушылық кезінде заттық құқықтық сипаты
бар құралдары оны ... ... ... ... мен өкілетті тұлға
арасында міндеттемелік қатынас болған ретте (мысалы, жалға алушы шартта
көрсетілген ... ... ... ... ... тиіс ... ... қорғау құралдары қолданылады. Міндеттемелік құқық
құралы талап қоюға тән нәрсе, ол ... ... ... ... ... ... басқа институттарына негізделеді, яғни міндеттемелік
талап қою ... ... ... ... ақыр аяғында қорғайды [ 7, 443 б.].
Ал меншік құқығын қорғаудың заттық құқықтық құралы меншік құқығын ... ... ... және ... да бір ... ... ... ҚР-ның заңдары жәбірленушінің құқық бұзушыға қарсы
талап қою түрін ... ... ... ... немесе заттық
құқықтық) бермейді. Бұл ... ... ... қою ... ... ... қолдамайды.
Азаматтық құқық институттарының әр ... ... не ... не ... құқыққа да жатпайтын ерекше ... ... [8, 306 б.]. ... ... кетті деп танылған немесе
өлді деп жарияланған ... ... ... ... ... ... ... кепіл ұстаушының жауапкершілігі туралы және т.б. ... ... ... жаңа құралдары АК-тің 9,10 баптарында
қарастырылған. Бұл баптарда бұрын соңды ... ... ... ... ... ... ... яғни тұлғалардың өзіндік
мүліктік емес иеліктері мен құқықтарының бұзылуы, кемітілуі немесе ... ... ... ... ... ... ... бұзушылықтың
жасалуы салдарынан басынан кешірген жан азабы ... тән ... ... ақшалай нысанда төленеді. Екінші бір жағдай, ол мемлекеттік билік
органдарының заңға қайшы ... ... ... ... осы ... ... әрекетімен (әрекетсіздігімен) келтірілген залалды
өтеу механизмі енгізілген (АК-тің 9 бабының 5 тармағы) [3].
Азаматтық құқықтық ... ... ... 1) зат ... ол
затты біреудің заңсыз иеленуінен өзіне зат күйінде қайтарылуын талап етуі
(виндикация); 2) иемдену ... ... ... ... ... ... жоюды талап ету (негаторлық талап); 3) затты жойып
жіберген ... ... ... ... ... ... ... құнын
өтеу); 4) басқа бір адам негізсіз ие болған немесе сақтап ... ... ... зиянның орнын толтыру арқылы қайтарып ... ... ... зат ... ... ... 276-292 б ].
Меншік құқығын қорғаудың алғашқы екі әдісі меншік иесіне затты сол
қалпында ... ... және оған ... ету ... қамтамасыз
етуге бағытталған. Талап ету, яғни бұзылған меншік құқығын қалпына келтіру
туралы –затты иесіне қайтару немесе ... ... ... ... ... ... қойылған талап заттық-құқықтық талап деп аталады. Аталған
әдістердің соңғы екеуі міндеттемелік ... ... - ... ... ... ... ақысы төленеді, ал тиісті ... ... деп ... ... мәселесі бұл тек материалдық құқықтың ғана проблемасы
емес, ол сонымен бірге азаматтық іс жүргізу құқығының да проблемасы болып
табылады. ... ... ... іс ... құқығы ғылымында қорғау
құқығы, әдетте, талап қою ... ... ... ... ... Бұл ... ... құқық туралы мәселені шешуде айтарлықтай алшақтық туындайды.
Авторлардың бір тобы талап қоюға берілетін құқық ұғымынан келіп талап
қою ... ... ... ... ғана болып табылады» деген пікірге
тоғысады [10, 30-32 б.].
Мұндай көзқарастар ... ... ... қою ... үшін де
сипаты жағынан сай келеді. Франция ғалымы Леон Жюлио де ла Морандьер осыған
байланысты былай ... ... арыз ... нақты құқықтық жағдайын немесе
жаңа заңдық жағдайды құруы үшін ... сот ... ... ... ... ... әрекет болып табылады, талап қою ... беру ... ... иеленушінің өзіне тиесілі сотқа ... ... ... де ... [11, 92 б.]. Лео ... (ГФР) ... қою – сот шешімі арқылы құқықты қорғау үшін сотқа ... ... ... [12, 380 б.].
Осы анықтамалардың қайсысы болса да талап қоюды белгілі бір тұлғаның
тиісті ... ... сот ... ... айқындап берген Рим
құқығының анықтамасымен сәйкес келеді.
Авторлардың енді бір тобы талап қоюға ... ... ... ... ... құқықты іс жүргізу мағынасында бөліп қарау керектігін
ұсынады [13, 332 б.]. Бұл орайда ... қою ... ... ... авторлардың талап қоюды материалдық-құқықтық және іс жүргізу
(процессуалдық) нысандарын бірлікте ... ... ... ... ... құқықты қорғау проблемасы тек талап қою қорғау нысанымен
шектелмейтіндігін және ... ... ... да ... ... ... ... тартады [14, 162 б.].
Меншік құқығын қорғаудың тиімді құралын іздестіруде заңдық рәсімдерді
жеңілдетуге деген ынта күшейе түсті. ... ... ... ... іс ... ... өте ауқымды болғанын айта кеткен жөн. Сондықтан да
азаматтық сот құқықтық рәсімдері арқылы іс жүргізу, әсіресе ... ... ... ... іс ... кодексінің 13 тарауы), ықшамдай түсу
сотпен қорғау ісінің тиімділігіне жағдай жасайды. Әдебиеттерге ... ... ... арқылы іс жүргізу бар екендігін көреміз, айталық,
ол көне рим, ағылшын, басты герман және швед ... ... ... 102 б.]. ... рим ... сот ... ... преторлық қорғау
нысанында болды. Претор өтініш ... ... ... ... да ... тоқтататын болған, бұл орайда ол ... ... ... ... ... үкім ... деп аталады [16, 44 б]. Ал герман
құқығында да шарт қойылған және ... сот ... ... ... салуынан
көрінеді, онда жауапкердің қойылған мәселе бойынша ақталуына ... ... ... беру ... ... және ... ... талап қоюшының бір жақты өтінішімен жүзеге
асырылады.
Бұйрық бойынша іс ... ... ... дейінгі ресейлік сот іс
жүргізуінде болған. ... ... 1923 ... ... іс жүргізу
Кодексінде (210-219 баптары) сот бұйрығымен рәсімі ... еді ... 1964 жылы ... ... КСР азаматтық іс жүргізу Кодексінде ондай
институт түбегейлі алынып тасталды[18].
Венгрияда сот бұйрығы 1972 жылы енгізілді, ал Чехияда ол төлем ... ... ... 172-174 ... чек және вексельдік бұйрықтар
түрінде ... ... [19, 266 ... ... ... ... ... қорғаудың сот құрамы
тұрғысынан азаматтық құқықтар мен заңмен қорғалатын мүдделерді ... ... ... ... түрі ... тиімді құралы екендігін көрсетіп
отыр.
Қазақстан Республикасының АІЖК-нің 139 ... ... сот ... ... « өндіріп алушының ақшалай сомаларды өндіріп алу
немесе ... ... ... немесе өндіріп алушыны олардың
түсіндірмелерін тыңдау үшін шақырмай-ақ және сотта іс ... ... ... борышкерден талап ету туралы арызы бойынша шығарылған
судьяның ... ... ... ... ... ... тек қана ... азаматтық құқықтар
ғана емес, сонымен бірге ол заңдармен қорғалатын мүдделерді де қамтиды.
Қорғалатын ... ... ... ... жоқ ... түрде бола
алады. Мысалы, оған адамның ... мен ... ... Қорғауға жататын
мүдде құқық бұзушылық ... ... ... өзі ... да болуы мүмкін. Мысалы, зат жойылып ... ... оған ... ... ... ... ... Мұндай жағдайда бұрынғы меншік иесінің
заңмен қорғалатын ... ... және ... жағдайын қалпына келтіру
мәселесі қойылуы мүмкін. Демек, заңмен қорғалатын мүдде қорғаудың дербес
объектісі ретінде жиі ... ... ... ... ... ... салаларымен жүзеге асырылады.
Мысалы, конституциялық құқық меншік құқығын ... ... ... ... ... пен ... құқық біреудің мүлкін заңсыз
иеленушіге жауаптылық ... Іс ... ... ... ... ... ... қолдану тәртібін анықтайды. ... ... ... мен ... ... ... мен оларды қорғау
мәселелерін ... Ал ... ... ... ... ... ... жұмысшыға материалдық жауапкершілік жүктеу нормасының мазмұнын
құрайды. Сол сияқты басқа да құқық ... ... ... да ... ... салық, банкілік және өзге құқық салалары) меншік құқығын
қорғауды жүзеге асырады.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... үшін
оның басқа құқық салаларымен қалай ... ... ... ... ... ... азаматтық құқықтық тәсілдері
азаматтық құқықтағы өзекті ... бірі ... ... ... меншік құқығын қорғаудың азаматтық-құқықтық тәсілдерін зерттейтін
ғылым [21, 472 б.]. Азаматтық құқықты ... ... ... иеленуді жоғарғы математика ретінде бағалауға болады деп санайды.
Себебі, бұл салада ... ... үшін ... ... ... ... ие болуы қажет.
Кеңес дәуірінің аздаған цивилистері ғана меншікті иелену мәселесіне
тоқталған. Ал қазіргі кезде ... ... ... осы ... тек ... жұмыстар жарияланған. Бұл еңбектер проф. М.К.Сүлейменов
пен з.ғ.к. С.Скрябинге тиесілі [22, 40 б.]. ... ... ... ... ... ... ... ерекше орын алады. Бұл азаматтық
құқық пәнімен байланысты. Азаматтық кодекстің 1-ші бабына сәйкес, азаматтық
заңдар мен тауар ақша және өзге де ... ... және ... жеке ... емес ... реттейді. «Меншік ерекше қоғамдық,
яғни ерікті қатынастары болып азаматтық құқықтың пәні табылады» [23, 98
б.].
Азаматтық–құқықтық ... ... ... ... ... ... мүлкін өзіне қайтару немесе ... ... ... жою ... ... [4, 290 ... азаматтық – құқықтық қорғау ғылымда кең және тар ... ... ... ... ... кең ... экономикалық қатынастарын кедергісіз дамуын және жақсы ... ... ... құқық нормаларымен көзделген барлық әдіс-
тәсілдердің ... ... ... ... тар көлемі деп
бұзылған заңды мүдделерді қорғау және де меншік құқығын тану немесе қалпына
келтіруге бағытталған ... мен ... ... ... ... ... ... бұзылу сипаты мен мазмұнына байланысты
меншік иесінің мүдделерін заңды жолмен қамтамасыз ету үшін ... әр ... ... ... осы ... ... мәселесіне әр түрлі
көзқарастар қалыптасқан. Мысалы А.А.Сергеевтің пікірінше азаматтық ... ... 4 ... ... 1) ... әдіс; 2) міндеттемелік-құқықтық әдіс; ... да ... да ... ... ... әр ... институттарынан тарайтын меншік құқығын қорғаудың
әдісінің бір түрі; 4) заңда көрсетілген ... ... ... ... ... меншік иесінің мүдделерін қорғауға бағытталған ... ... бір ... Енді ... ... ... кетейік. Меншік
құқығын қорғаудың заттық-құқықтық әдісі белгілі бір ... ... және ... ... ... меншігін иелену, пайдалану, билік ету
немесе осы өкілеттіктерді жүзеге асыруға кедергі келтіретін ... ... ... ... [24, ... ... заттық-құқықтық әдістерге мынандай талап-арыздар жатады:
1) меншік иесінің мүлікті өзгенің заңсыз иеленуінен ... ету; 2) ... тану ... ... ... ... ... құқық сияқты меншік
құқығы тек осы ... ... ... қорғалады.
О.С.Иоффе меншік құқығын заттық-құқықтық әдіс арқылы қорғау шарттарына
мыналарды көрсетеді: біріншіден, субъективтік азаматтық құқық емес, нақты
меншік құқығы ... ... Егер ... ... ... ... да субъективтік
азаматтық құқықтар бұзылса, мұндай ... ... ... қорғауға
қатысты азаматтық құқықтық институттар қолданылуға жатады. Екіншіден,
жасалынған құқық бұзушылық ... ... ... ... ... керек. Егер құқық бұзушылық меншік ... ... алып ... ... иесі өз ... меншік құқығы туралы
нормаларымен қорғай ... [21, 472 б, 476-479 ... ... ... ... ... ... әдістер
құрайды. Бұл топқа мынандай талап-арыздардың түрлері жатады: 1) ... ... ... ... орындамау салдарынан келген зиянды өтеу
туралы; 2) деликтік міндеттеме шегінде зиянның орнын толтыру ... ... ... ... ... ... орай мүлікті қайтару туралы
талап; 4) негізсіз баю салдарынан туындайтын ... ... ... туралы талап және тағы басқа талап-арыздар жатады. ... ... ... ... тікелей қорғауға
бағытталмағанмен, меншік ... ... ... ... ие ... ... мүдделерін қорғауда кеңінен түсіндіріледі [25, 397 ... әдіс ... ... тікелей емес, жанама түрде
қорғайды [26, 442-443 б.].
Е.А.Суханов заттық-құқықтық әдіс пен міндеттемелік-құқықтық әдістерді
салыстыра отырып, олардың мынандай ... атап ... а) ... ... ... мүлік ұрланса немесе алынса) бұзылса, ол заттық-
құқықтық әдіс ... ... Ал ... ... ... шарты бойынша
мүлік меншік иесіне қайтарылмаса) құқық бұзушы мен меншік иесі ... бір ... ... түсу ... ... ол міндеттемелік-
құқықтық әдіс арқылы қорғалады [27, 209-210 б.]. Бұл ... ... ... ... деликтік қатынас кезінде зиян келгенге дейін зиян
келтіруші мен ... ... ... бір ... ... болған,
болмағандығын анықтау қиын. Басқа жағдайда (мысалы, жалға алушының мүлікті
жойып жіберуі) меншік иесіне келген шығындарды ... ... ... ... ... ... тиіс. Өзінің соңғы шыққан еңбегінде Е.А.Суханов
осы ерекшеліктерді айыра түсті. «Заттық-құқық ... ... де ... яғни көп ... міндеттемелік-құқық бұзушылықтың нәтижесінде орын
алады. Мысалы, меншік иесіне мүлікті шарт бойынша қайтаруға ... ... ... ... тасымалдаушы) мүлікті қайтарудан бас тартқан
жағдайда меншік құқығын міндеттемелік-құқықтық әдіс арқылы қорғауы ... 302-311 ... ... мына фактіні ерекше ескеруіміз керек. Шарттың мерзімі
біткен уақытта меншік иесіне ... ... ... виндикациялық
талап қолданылмайды. Себебі шарттың мерзімі бітсе де, ... ... ... ... ... құқығын қорғаудың үшінші тобын меншік құқығын ... ... ... де ... ... де ... ... әр түрлі институттарынан тарайтын әдісі жатады. Мысалы,
өлді деп ... ... тірі ... ... ... ... ... мүлкін қорғау жөніндегі талап. ҚР АКнің 30-бабына
сәйкес, хабар-ошарсыз кеттi деп танылған адам ... ... оның ... ... ... жағдайда сот оны хабар-ошарсыз кеттi деп тану ... оның ... ... ... ... шешiмнiң күшiн жояды. Сонымен
қатар 32-бабына сәйкес, 1) Өлдi деп жарияланған адам тiрi оралған ... ... жерi ... болған жағдайда сот тиiстi шешiмнiң күшiн жояды.
2) ... ... қай ... ... ... кез келген адамнан
азамат өлдi деп жарияланғаннан кейiн сол ... ... ... ... ... ... берудi талап ете алады. 3) Егер өлдi деп жарияланған
адамның ... оның ... ... ... бiр ... берiп, олар
мүлiктiң сатып алу бағасын адам тiрi оралған кезге дейiн толық төлемеген
болса, төленбеген ... ... ету ... тiрi ... адамға көшедi. 4)
Өлдi деп жарияланған азаматтың ... ... ... ... бойынша өзiне
көшкен адамдар оған бұл мүлiктi қайтаруға, ал ... ... жоқ ... егер ... алған кезде олар өлдi деп жарияланған азаматтың тiрi
екендiгiн ... ... ... құнын өтеуге мiндеттi. 5) Мүлiктi
иелiктен шығарушы адам өлдi деп жарияланған адамның мүлiктi иелiктен ... тiрi ... ... ... ... ... беру немесе оның
құнын өтеу мiндетiн мүлiктi алушымен ... ... ... 6) Егер өлдi ... адамның мүлкi мұрагерлiк құқық бойынша мемлекетке өтiп, ... ... ... өлдi деп ... ... ... күшi жойылғаннан
кейiн оған мүлiктiң құн төленетiн күнгi нарықтық бағасы ... ... ... түскен сома қайтарылады.
Мәмілелердің жарамсыздығын тану кезінде тараптардың мүдделерін қорғау ҚР
АК-нің 157 ... яғни 1) ... ... ... ... ... ... ерiк бiлдiру бостандығына қойылатын
талаптар бұзылған жағдайда мүдделi адамдардың, тиiстi мемлекеттiк органның
не прокурордың талабы ... ... ... деп танылуы мүмкiн. 2) мәмiле
жарамсыздығының негiздемелерi, сондай-ақ оны жарамсыз деп тануды талап
етуге ... бар ... ... осы Кодексте не өзге де ... ... 3) ... жарамсыз деп ... ... ... ... ... ... бойынша алынғанның бәрiн
қайтарып беруге, ал заттай қайтарып беру ... ... ... ... ... ... 4) егер мәмiле қылмыстық мақсатқа жетуге
бағытталып, екi ... да ... ниет ... ... ... мәмiле
бойынша алғандарының немесе алуға тиiстi болғандарының бәрi соттың шешiмi
немесе үкiмi бойынша ... тиiс. ... ... бiр ... орындаған
ретте, екiншi тараптан алғандарының бәрi және одан мәмiле бойынша бiрiншi
тарапқа тиесiлiнiң бәрi ... тиiс. Егер ... ... да
орындауға кiрiспеген ... ... ... ... ... тиiс. 5) ... мақсатқа жету жөнiндегi ... ... ... ғана ... жағдайда оның мәмiле бойынша алғандарының
бәрi екiншi тарапқа қайтарылуы тиiс, ал соңғысының алғаны не оған ... ... ... тиiс. 6) нақты мән-жайларды ескере отырып,
сот осы ... 4 және ... ... ... жарамсыз мәмiле
бойынша алынған, не алынуға тиiс мүлiктi ... ... ... не ... ... құқылы. Бұл бөлiкте осы баптың 3-тармағында
көзделген салдар ... 7) осы ... ... ... ... сот мәмiленiң жарамсыз болуын туғызған әрекеттердi жасауға
кiнәлi тараптан мәмiленi жарамсыз деп тануға ... ... ... оның ... ... беруi мүмкiн. 8) жарамсыз мәмiле заңдық
салдарға әкелiп соқтырмайды, ... ... ... ... ... ... кезден бастап жарамсыз мәмiлелер кiрмейдi. 9) мәмiленi жарамсыз
деп тани отырып, сот ... ... ... ... оның одан ... ... ... шектелуге құқылы [3].
Меншік құқығын қорғаудың төртінші тобын заңда көзделген негіздер бойынша
меншік құқығының ... ... ... ... ... қорғауға
бағытталған азаматтық-құқықтық әдістері жатады.
Мұндай талаптарды Е.А.Суханов жария билікке қойылатын талаптарға, яғни
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... органдарына дәстүрлі заттық-құқық пен
міндеттемелік ... ... егер олар ... қатынасқа тең
қатысушылар ретінде қатыспаса қолданылмайды. Бірақ жария билік ... ... ... ... ... ... ... шектеуі мүмкін. Бұндай жағдайда меншік ... ... ... ... ... ... [29, ... АК-нің 266 бабына сәйкес, Қазақстан Республикасы меншiк құқығын
тоқтататын заң құжаттарын ... ... осы ... ... ... ... келтiрiлген залалдарды меншiк иесiне Қазақстан
Республикасы толық көлемiнде өтейдi. Бірақ сот ... ... ... ... ... ҚР ... 267 ... сәйкес, 1) егер мемлекеттiк басқару органының,
жергiлiктi өкiлдi немесе атқарушы ... не ... ... ... ... ... ... жеке қуат шығаруы салдарынан меншiк иесiнiң
және басқа адамдардың өзiне тиесiлi мүлiктi иелену, ... және ... ету ... ... ... ... ... меншiк иесiнiң немесе
құқығы бұзылған адамның талап қоюы бойынша сот тәртiбiмен ... ... 2) ...... сот ... шығарған жағдайда мемлекеттiк
басқару органдарының, жергiлiктi өкiлдi немесе атқарушы ... ... ... ... ... қолданылмайды.
3) аталған құжаттарды шығару салдарынан меншiк иесiне келтiрiлген залал
тиiстi өкiмет немесе басқару органының ... ... ... ... ... тиiс. Сонымен қатар мына мән-жайларды ескеру қажет. ҚР АК-
нің 9 бабының 5 бөлігіне ... ... ... ... ... өзге
де мемлекеттiк органның заңдарға сай келмейтiн құжат ... ... ... ... адамдарының әрекетi (әрекетсiздiгi) салдарынан
азаматқа немесе заңды тұлғаға келтiрiлген залалды ... ... ... ... ... өтеуге тиiс [3].
Әдебиеттерде меншік құқығын қорғау әдістерінің ... ... ... ... солардың бәрінде азаматтық ... әдіс пен ... ... ... ... ... ... Мысалы,
Е.А.Суханов «Меншік құқығын қорғауда кең ... ... ... ... ... ... шығару. Бұл меншікті азаматтық, соның ішінде
заттық-құқықтық қорғаудың ... ... ... ... [30, 612-624 б.]. Ал
Н.М.Флорова меншікті қорғаудың 3 түрін көрсетеді: ... ... ... ... міндеттемелік-құқықтық әдіс. Ал үшінші әдіске
меншік құқығын тану ... ... мен ... ... пен басқару
органдарына қойылатын талаптарды жатқызады [31, 342-348 б.]. У.К. ... 2 ... ғана ... Олар ... және міндеттемелік-
құқықтық талаптар [32, 437 б.].
Сонымен ... ... ... ... ... әр ... әдіс
тәсілдерін қолдануды көздейді.
Қорыта айтатын болсақ, меншік ... ... ... салаларымен
қорғалады. Соның ішінде азаматтық құқықта меншік құқығы кең және ... ... ... ... ... ... құқығын
азаматтық-құқықтық әдістер арқылы қорғау мәселесіне әр ... ... ... ... ... ... меншік құқығын заттық-
құқықтық әдіс арқылы қорғаудың 3 түрін қарастырады: а) меншік құқығын ... ... б) ... ... және в) ... ... Меншік құқығын тану туралы талапты құқықтық қамтамасыз ету
мәселелері
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 259 бабына сәйкес,
меншік иесі ... ... ... ... ... құқылы. Аталмыш норма
Қазақстан заңдарында жаңадан енгізілген [3]. Себебі меншік ... ... ... 1963 ... Қазақ ССР азаматтық кодексінде де, 1991жылғы
Кеңес ССР мен ... ... ... ... де жеке ... ... ... В.А.Жакенов былай дейді: «бұрын виндикациялық немесе
негаторлық талап болып қаралған меншік құқығын тану ... ... ... жағдайына байланысты туындаған даулардың ... ... ... бұл талаптың құқықтық жағдайы туралы ғылыми ... әлі ... ... ... пайымдауы бойынша: «Көптеген цивилистер ... тану ... ... ... ... ... ... 1964 ж Азаматтық заң мен қазіргі таңда әрекет ететін
Азаматтық кодексте меншік құқығын тану ... ... ... ... ... ... құқығын тану туралы талапты дәстүрлі заттық-құқықтық
талаптың ішінде, яғни виндикациялық немесе ... ... ... ... [32, 437-439 б.]. Біздің ойымызша, У.К.Ихсановтың пікірімен
келісуге болмайды. Себебі ол ... ... ... ететін азаматтық
кодекстің 259 бабына және сот тәжірибиесіне қайшы келеді. ... ... ... ... ... ... ... қарастыруға жаңа аргументтер бар.
Яғни, Ресей ... ... ... ... құқығын қорғау
әдістеріне меншік құқығын тану ... ... жеке ... ретінде
қарастырылмаған. Онда тек бұндай талаптарға ... пен ... ... ... аналитикалық материалдар ғана
жатқызылған. Аталған жағдай меншік құқығын тану ... ... ... қорғаудың заттық-құқықтық әдістердің жүйесіне кіруі жөніндегі
түсініктер орыс цивилистикалық ғылымында бұрын да, ... ... де ... ... Бірақ кейбір авторлардың пікірлерінше: «ресей ... ... ... тану ... талап дербес талап болып
қарастырылмайды. Бұндай талап ... ... ... ... ... - ... ... авторлар бұл талапты дербес заттық-құқықтық
талап ретінде қарастырады.
О.Ю.Скворцов меншік құқығын тану туралы талаптарды виндикациялық ... ... ... ... олардың жеке сипаттарын анықтай
отырып, меншік құқығын қорғаудағы заттық-құқықтық ... өз ... ... атап ... Меншік иесі өз мүлкінен айрылған жағдайда,
виндикациялық ... қоюы ... ... оны меншік құқығын тану туралы талап
деп ... ... ... ... ... ... құқығын тану үшін ... ... ... ... сот өз ... ... ... шешімінің қарар бөліктерінің мазмұны әр түрлі тұжырымдалуы мүмкін.
Мысалы, виндикациялық талап қойылған ... ... ... ... ... ... ... ие болады. Ал егер талапкермен меншік
құқығын тану туралы ... ... ... мүлікке құқықты фактілерді анықтау
арқылы жүзеге асырады. Талаптардың бәсекелестік қабілетін абсолюттеу ... ... еді. ... ол ... бір шектерде ғана мүмкін болады.
Виндикациялық талап пен ... ... тану ... ... ... мына ... ... егер сотта өз құқығын қорғау үшін
жүгінген тұлға даулы мүлікті иеленбесе. Ал егер ... ... ... ... ... қою мүмкін болмайды. Алайда меншік иесі даулы
мүлікті нақты ... ... да, ... ... құқығы дауланып жатқанда
меншік құқығын тану туралы талаппен ... ... ... ... ... ... ... беруі үшін даулы мүліктің мүдделі тұлға да ма әлде ... ... ме, оның ... жоқ ... ... ... ... тану туралы талап бойынша А.П.Сергеев былай дейді: бұл
талапты дербес талап ретінде қарастырмасақ, оны ... бір іс ... ... ... ... ... түрде саралау мүмкін емес болатын
еді. Сондықтан меншік құқығын тану ... ... ... ... Бұл ... ... ... иесінің үшінші тұлғалардың алдындағы
фактіні анықтау үшін қойылатын шарттан тыс ... Бұл ... ... ... ... ... ... немесе басқа да кедергілерді жою
туралы нақты талаптар жатпайды[34, 474 б].
Біздің ойымызша, ... ... ... ... бар.
Тәжірибие көрсеткенде, осындай істер тек титулдық ... мен ... ... ... негізі ғана болмайды. Сонымен қатар
тиісті органдардың (жылжымайтын мүлікті тіркеу ... ... ... ... және т.б.) мүлікке құқықты ресімдеуден
немесе олармен мәміле жасаудан бас тартқан жағдайда сот мүлікке ... ... ... сот тәжірибиесінде осындай талаптар жиі ... ... ... орай ... ... шешімі бойынша «А» және
«И» деген азаматтарға «Авиа» және «ГАЗ» автокөліктері берілген. Бірақ ... ... ... ... бас тартқан. Сол себептен өтініш
білдірушілер сотқа жүгініп, соттан автокөліктердің меншік иелері ... ... ... Сот өз ... ... ... 235 бабына
сүйеніп, меншік иесі бар ... ... ... басқа адам сатып алу-сату,
айырбастау, сыйға тарту ... осы ... ... ... ... өзге
мәміленің негізінде ие болуы мүмкін. Ұйымның мүшелерінің жалпы жиналысының
хаттамасына сәйкес «А» деген азаматқа ... ... ал «И» ... ... ... беру ... Сот ... бойынша азаматтардың
талап арыздары қанағаттандырылған.
Сонымен қатар келесі азаматтық істен мүлікке қатысты даудың жоқтығы
мысал бола ... «П» ... ... Тула ... «К» ... ... сатып алған. «К» өз ... ... ... келген.
Автокөлік Тула қаласының МАИ бөлімшесінің ... ... ... ... ... ... ... Сол себептен сатушы «П»-
ға сенімхат тастап ... ... ... «П» ... ... ... сенімхаттың мерзімі аяқталуға жақындап келе жатқандықтан, ... ... ... тану туралы талап-арызбен сотқа жүгінген. Сот
аталған талап-арызды қанағаттандырған [35].
Осыған байланысты біз ... ... ... ... ... белгілі бір заңдық мәртебесі болмаса және оған басқалар
да өз құқықтарын тануды ұсынбаса, мүдделі тұлға меншік ... тану ... қоя ... ... ... ... ... байланысты дау
болмаған кезде меншік иесінің өзінің меншік құқығын және меншік ... ... ... ... үшін ... беру ... ... ұсынысымен келісеміз. Меншік иесінің мүлікке қатысты
құқығын дәлелдейтін куәліктерінің немесе ... ... ... өз өкілеттіктерін жүзеге асыруына кедергі жасайды. Осыған ... ... өз ... ... бір ... ... ... құқықты сот
тану арқылы қорғай алады [36,12-13 б.].
Сонымен қатар А.П.Сергеев меншік иесінің шарттыз сипаттағы ... ... ... ... ... ... ... сот тәжірибесінде
дәлелденгендей меншік құқығын тану туралы талаптар да шарттық қатынастардан
да туындауы мүмкін. ... 1970 жылы П. ... ... Б. ... ... үй ... алған. Екеуінің арасындағы келісім шарт нотариалды түрде
ресімделмеген. П. қайтыс болғаннан кейін, оның мұрагері Ж. ... ... ... ... ... ... арыз ... кезде, үй Б-ның
атына тіркелгені анықталды. Ж. сотқа сатып алу, сату ... ... ... талап-арыз берді. Сотта жауапкер 1970 жылы өз үйін ... ... ... қатысуымен қолхат жазып бергендігін
айтып, талап-арызды мойындады. Сот өз ... ... ... ... ... сай ... үйді ... алу, сату шарты жазбаша түрде жасалынып,
нотариалды куәлендіруі керек деп көрсетті [37].
Тараптардың түсініктемелерінен көрінгендей сатып алу-сату тек ... ... ... тараптар келісім-шарттың барлық талаптарын
орындады. Сондықтан ... ... ... іс ... ... Каз ... кодексінің 44 бабының 4 бөлігіне сәйкес, егер ... ... ... ... іс ... ... ... бір тараппен
жүзеге асырылса және өз мазмұнында заңға немесе үшінші тұлғаның құқығына
қайшы келмейтін болса, сот мүдделі ... ... ... ... рас ... ал П-ға ... үйді өз меншігіне қалдыру құқығын беруге құқығы бар
(бұл іс 1998 жылы қаралған,бірақ сот шарт ... ... ... ... кодексін 28 желтоқсан 1963ж заңнамасын қолданған).
Сот тәжірибиесінде талапкерлермен бір ... ... ... ... орын ... ... алу, сату шартын растау туралы және осы
келісім-шарт нәтижесінде иеленген жанармай құю бекетіне меншік құқығын ... іс ... ... ... Іс ... талапкер келісім-шарт құнын
тиісті түрде төлегендігі ... ... ... ретінде
тараптармен жанармай бекетін беру ... акт ... ... ... және ... ... ... Сот келісім-шартты рас
деп таныды және талапкерге жанармай ... ... ... ... ... меншік құқығын тану туралы талабы осы іс бойынша қажет емес
еді. Өйткені, Азаматтық кодекстің 406 бабының 1 бөлігіне ... ... ... ... ... ... мүлікті сатып алушының меншігіне беруге міндетті.
Егер де сатып алушы ретінде мемлекеттік кәсіпорын немесе мекеме болса, яғни
меншік иесі емес ... ... ... онда ... алу, сату ... оларды
шаруашылық жүргізу құқығы немесе оралымды ... ... ... ... жағдайда сатып алушы ретінде акционерлік қоғам болды. Сондықтан
да даулы келісім-шартты тану фактісі ... ... ... ... ... ... деп тану керек [38].
Меншік құқығын қорғауға бағытталған талап-арыздарды беру тәртібінен
меншік құқығын тану ... ... ... түрде ерекшеленбейді.
Меншік құқығын тану туралы талап-арыздарды беру негізі туралы сұрақты
қарастыра отырып, В.С. Ем және Р.К. ... ... ... ... ... иесінің титулы болуы және оны басқа адамдармен
оған таласуы. Екіншіден, кімде болмасын ... иесі ... ... ... ... иесі ... ... қателесіп мүлікке құқығы жоқ тұлғаға
тағылған кезде және ... ... ... ... иесі ... иесі ... тұлғаның құқығына таласқан жағдайда [39 76 б.].
О.Ю.Скворцов меншік ... тану ... ... беру ... ... ... тану туралы талап қойылатын объектінің болуы;
2.Меншік туралы дау жүріп жатқан мүліктің мәртебесінің белгісіздігі;
3.Меншік құқығын тану ... ... ... ... ... ... ... болуы;
4.Меншік құқығының субъектісінің болуы;
5.Меншік құқығының тоқтатылуына меңзейтін негіздеменің болмауы;
Алайда, ... ... ... ... автор бірқатар
жағдайларда даулы пікірлерді алға шығарады. Осылай бірінші талап бойынша ол
материалды дүние ... ... зат) және ... жұмыс
нәтижелеріне (интеллектуалды меншік) меншік құқығын беруді алға ... ... ... бұндай жағдайда, меншік құқығының шегі негізсіз
кеңейе береді. Өйткені бұл ... ... ... те ... ... көрсетілген сөз тіркесінде мүлдем басқа мағына береді. Ол
бұл түсінікке ешқандай үйлеспейді. Меншік құқығы объектісіне ... ... ... ... ... ... ... адамның интеллектуалды жұмыс өнімдерін жасау, қолдану және
қорғаудың ... ... ... материалды объектінің меншік құқығының
пайда болу, қолдану және қорғау құқықтық режимдерінен ерекшеленеді [40, ... ... және өзге де ... ... бөлімінде орналасқан
меншік құқығы туралы нормалардың, заңдардың өзінен және мазмұнынан ... ... ... ... ... ... деген затқа құқықты
білдіреді.
Сондықтан меншік құқығын тану ... ... ... ... ... ... Т.Е.Қаудыров әділетті түрде назар аударады:
«Интеллектуалды меншік ... ... да ... атап ... Олардың виндикациялануының мүмкін болмауы. Яғни біреудің заңсыз
иеленуінен талап етуі» [ 41,293 ... ... ... әдістер арқылы қорғау
мүмкіншілігінің жоқтығын атап көрсетеді.
О.Ю.Скворцовтың ... ... де ... ... ... ... құқығына күмән тудыратын иеленуші меншік құқығын ... ... бір ... ... жағдайды жоққа ... ... [36, 12 б.]. ... ... ... затқа
меншік құқығын тану туралы ... ... ... ... ... ... басқа да пікірлеріне қайшы келеді. Мысалы, осындай
объектінің ... ... ... ... тудырады. Яғни зат болмаса,
меншік те болмайды. Осыдан, меншік құқығы да болмайды [36, 12 ... ... ... ... ... ... тану
мүмкіндігімен келісе алмаймыз. Осындай жағдайда тек залалдарың ... ... сөз ... ... деп ойлаймыз.
Жерге жеке меншік институтының енгізілуіне ... ... ... ... ... ... Мысалы, «К» өзінің бұрынғы
күйеуінің жерге қатысты меншігін мойындауы туралы ... ... ... өз ... ... Республикасының Президентінің Жарлығының 24
бабына сәйкес және «Жер туралы» заңға сәйкес ерлі-зайыптыларларға берілген
және олардың ... ... ... ... ... заңда көрсетілген басқа да
негіздер бойынша иеленген жер учаскесі, егер олардың арасындағы ... ... ... ... меншіктері болып табылады деп ұйғарды
[42]. Іс ... ... ... 1989 жылы жер
учаскесін алған кезде ... ... ... жер ... ... ортақ
меншіктері болып табылады. Жоғарыда аталған Жарлықтың 22 ... ... ... жер ... бөлу ... ала ... ... жер үлесін
анықтау арқылы мүмкін болады. ... жер ... ... бір бөлігін
бөліп беруін талап етеді. Себебі, жер учаскесі үш адамнан ... ... ... ... ... ... ... Даулы
жер учаскесі тараптардың және олардың баласының ортақ меншігі деп танылған.
Талапкерге жер учаскесінің үштен бір бөлігі берілді ... ... ... 1) ... Республикасының Азаматтық
кодексінің жалпы бөлімінде меншік құқығын тану туралы ... ... ... 2) Тәжірибе көрсеткендей, осындай істер тек мүлікті
титулды иеленуші мен нақты иеленушінің ... ғана ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
автоинспекциясы, нотариустар және тағы басқалар) мүлікке қатысты құқықты
немесе осыларға байланысты келісім-шарттарды ресімдеуден бас ... ... ... ... сот арқылы тану қажет.
3-тарау. Виндикациялық талап: теориялық және тәжірибелік мәселелері
Виндикация талабы лат.тілінен vim dicere–күш қолдану туралы жариялау
[44, 143 б.] ... ... ... ... талабы Азаматтық кодекстің
260 бабында төмендегі түрде айтылған: «меншік иесі өзгеден ... ... ... ... ... құқылы» [3], яғни меншік иесі өз затын оны заңсыз
иемденіп отырған жақтан қайтаруды талап ете алады.
Виндикация ... ... ... дәл ... « ... негізгі мағынасы азаматтық құқық институты сияқты меншік иесіне
өз мүлкін қайтаруды талап ету ... ... ... ... ... ... да ... құқықтық нормалар тура және ... ... ... ... ... ... біреудің заңсыз иеленуінен талап ету меншік
құқығының мәнін көрсетеді деп ... ... бар» [45, 482 ... ... ... талапқа бірқатар анықтамалар
берілген.
Мысалы, О.С.Иоффе виндикациялық талапты мүлікті иеленбейтін ... ... ... ... иесі ... табылмайтын тұлғадан талап ету
деп анықтайды [21, 472 б.].
Е.А.Суханов виндикациялық талапты мүлікті иеленбейтін меншік иесінің
немесе титулды ... ... өзін ... тұлғаның заңсыз иелігінен
талап ету деп анықтайды [27, 212 ... ... ... ... ... меншік иесінің
мүлікті нақты иеленушіден келісім-шарттан тыс мүліктің өзін ... ету және тағы сол ... [26, 444 ... ... тараптардың қатынасы шарттық қатынас сипатында
орын алмайды. Әдебиеттерде меншік ... ... ... ... талап-арыздар міндеттемелік-құқықтық әдістермен мүліктік құқықтарды
қорғауға кері қойылады. Бұл әдетте, меншік ... ... ... яғни шарттық қатынастар нәтижесімен байланысты. Айталық, бір
азамат екінші біреуге бір жылға өзінің теледидарын ... ... ... ал ... ... ... ... талап етеді. Мұндай ... ... ... ... ... ... біткенше затты қайтармаймын деуіне
құқылы. Бұл жерде ... ... ... үшін міндеттемелік-құқықтық әдісті
пайдалану керек. Яғни тараптардың өзара қарым қатынастарын ескеру керек
[26, 444 ... ... ... ... ... ... ... әдістердің пайдасына шешілуі ... ... ... ... ... реттейтін арнайы
заңдар негізінде құрылып, меншік құқығы туралы жалпы заңдардың әрекеттерін
жоққа шығарады» [28, 313-314 б.]. ... ... ... ... ... ... және ... өзара бәсекелестіктеріне жол
бермейді. Келісімді немесе басқа да міндетті қатынастар болған жағдайда, өз
құқығын қорғау үшін ... ... ... болу керек.
Өйткені дауға қатысушылар арасында абсолютті емес, салыстырмалы құқықтық
қатынас болады.
Сот ... ... ... ... талаптардың
міндеттемелік-құқықтық талаптарға қарағанда сирек кездесетін көреміз.
Мысалы, З. соттан ... М-ға ... ... берген гаражын
қайтаруды талап ... ... ... ... ... ... ... кілтін беруден бас тартады. Сонымен қатар ... ... ... талап етеді. Сотта талапкердің ағасы Н. куә ретінде
қатысып, келесі мән-жайларды көрсетті. Талапкер З. ... ... ... гаражды уақытша пайдалануға берді. Алайда, ... ... ... ... жауапкер гаражды қайтарудан бас тартты. Сонымен қатар
талапкер гаражды М-ның меншігіне берген жоқ, ол тек оны ... ... атап ... Сот ... Республикасының
Азаматтық кодексінің 260 бабын басшылыққа ала ... ... ... Сөйтіп сот меншік құқығын қорғаудың міндеттемелік-құқықтық
әдіспен заттық-құқықтық ... ... ... Жоғарыда аталған дау
М. мен З-ның арасында ... ... ... ... нәтижесінен туындап
отыр. Сондықтан сот виндикациялық талап нормаларын ... ... ... ... керек еді [46].
Тағы бір мысал келтірейік. Шаруашылық серіктестіктің мүше құрамынан
шығуына орай талапкер соттан ... ... оның ... үлес ... ... ... өзін, яғни ғимарат пен басқа да
құралдарды қайтаруды талап етіп отыр.
Сот өз ... ... ... ... ... ... 5 ... сәйкес шешкен (ҚР АК-нің 7 баптың 5тармағы мен 61 бап
1998ж 2 наурыз ... ... ... ... ... ... ... шыққан тұлғалардың өз үлестерін алу құқықтары
қарастырылмаған. Сот ... ... ... ... капиталындағы үлесіне пропорциалды мүліктің құнын өндіріп алумен
шектелген. Бірақ Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 58 ... ... ... ... ... құрылтайшылардың үлесіне бөлінген
коммерциялық ұйым ... ... деп ... ... ... ... сондай ақ шаруашылық серіктестік өз ... ... және ... мүлік меншік құқығы бойынша серіктестікке
тиесілі болады. Сондықтан талапкердің шаруашылық серіктестіктің ... ... ... өзін ... ... ... ... құқығының
бұзылуына негіз болмайды [47]. Себебі мүліктің меншік иесі ... өзі ... ... ... ... құру ... шарттың негізінде пайда болатын міндеттемелік-құқықтық қатынастар
болып табылады. Сондықтан аталмыш азаматтық істерді шешу барысында ... ... ... ... Азаматтық кодекстегі шаруашылық серіктестік
туралы нормаларын немесе арнайы заңдармен шешілуі қажет еді ... ... қою үшін ... ... ... ... өз ... шығып қалған мүлкіне меншік иесінің нақты билік ете
алмауы керек.
2. меншік иесі айрылып қалған мүлкі сақталған және ол басқа ... ... ... ... ... бір жеке мүліктерді немесе заттарды ғана талап ... ... иесі өз ... тек ... ... оны ... ... ғана талап ете алады.
О.Ю.Скворцовтың пайымдауы бойынша, виндикациялық ... ... ... ... ... ... қажет:
1. талапкердің меншік құқығы (заттық-құқығы) немесе ... ... да ... титулының болуы қажет;
2. мүліктің меншік иесінің иелігінен шыққаны ... ... ... жауапкердің иелігіне өткендігі туралы дәлелдеме;
4. жауапкердің мүлікті иеленуге құқықтық негіздердің болмауы
туралы дәлелдеме;
5. мүліктің сол ... ... ... ... ... б.].
Мысалы, талапкер Я. сотқа жауапкер Б-ның заңсыз иеленген пәтерін
қайтару туралы және оны ... ... ... туралы талап-арызымен жүгінген.
Талапкер пәтерге меншік құқығын дәлелдейтін дәлелдемелер ұсынған. Сонымен
қатар ... мұра ... ... ... ... ... оны ... пәтерді босатуын талап еткенін атап
көрсетті. Пәтердің кілтін алып, ... ... ... Бірнеше уақыттан
кейін пәтерге ордер алып, Б. қоныстанды. Сотта қалалық ... ... ... ... ... ... қате екенін атап көрсетті.
Жауапкер өз кезегінде ... ... ... ... ... ... Алайда пәтерге ордердің ... ... оның ... жоқ деп ... ... іс ... Р-дың мұрагері К. сотқа заңсыз иеленген мүлікті талап
ету туралы талап-арызымен жүгінген. Талапкер өзінің ... ... ... шешесі Р. жауапкер Е-мен бірге тұрған. Бірақ некелері
тіркелмеген. ... ... ... ... ... ... Өзінің
шешесінің қайтыс болғанынан кейін Е. Р-дың жеке ... ... ... ... алып ... ... мүліктерді ерікті түрде
қайтарудан бас ... ... ... ... ... ... ... талап етіп отыр [50].
Сотта екі мысалдың талапкерлерінің ... ... ... дәрежедегі дәлелдемелер ұсынылған. Сондықтан сот
Қазақстан ... ... ... 260 ... ... деп ... ... талаптың пәніне бәз қалпында
сақталған жеке ... ... ... Себебі бұл талап мүлікті басқа бір
мүлікпен ... ... ... ... ... ... ... келесідей іс мысал бола алады. К. өзінің ... ... ... мүліктерді қайтаруды талап етіп отыр. Ол мүлік К-ге апасынан
мұраға ... ... ... ... жауапкер талап етілетін
мүліктерді белгісіз бір жерге алып кетіп, оны ерікті түрде ... ... өз ... ... ... ... жоғарыда аталған
мүліктің талапкерге жататындығын мойындап, екі сыртқы киімдерді күйе
жегендіктен ... ... ал ... жиһазын көрмегендігін айтты.
Ал қалған мүліктерді қайтаруға келіскен.
Тараптардың дәлелдемелерін бағалап, іс материалдарын ... ... ... ... ... ... даулы мүліктердің талапкерге
жататындығы жауапкермен талас тудырмайды. Сондықтан ... ... ... ... жауапкердің басқа жерге алып кеткендігі меншік ... ... ... және билік ету мүмкіндіктерінен ... сот ... ... [51].
Бірақ аталған сот шешімі, біздің ойымызша, заңға сәйкес келмейді. Яғни
сотта куәлер жауапкердің «Альбина» ... алып ... ... шығарды
және ол жиһаздың барын дәлелдейтін дәлелдерінің болмауына орай мүлікті
виндикациялау ... ... ... ... еді. ... ... ... нақты иелену керек және ол мүлік сақталуы керек. ... ... іс ... бола ... ... бойынша мүліктің иесі болып Г.
танылған. Г-ның ағасымен бірге тұратын К. ... ... ... ... ... бас тартқан. Сот талап-арызды қанағаттандырған. Сотта
жауапкердің дәлелдері ескерілмеді. Яғни сот өз ... оны ... ... өсиет бойынша қалдырылған тоңазытқыш пәтерде тұрған және
онымен жауапкерде иемденген.
Ал ... ... ... ... ... ... апарып тастап, содан алып ... ... ... жатпайды [52].
Тектес түрлері арқылы анықталған заттардың да виндикациясы болуы
мүмкін. Осылай, ... В.А. ... және ... ... жалпы ережесі бойынша тектес белгілер арқылы анықталатын заттарға
да қолданылады деп көрсетеді ... ... ... ... ... және тағы басқалар). Алайда, талап-арыз беру кезінде ... ... бір ... ... ... күші ... да ... заттардан жекелендірілген [25, 327 б.]. М.Я.Кирилова тектес
белгілері арқылы танылатын заттар, егер олар ... ... ... ... ... бөлектелінген болса, виндикациялануы мүмкін деп әділетті
пікір айтады [53, 107 б.]. Кейде соттар ... ... ... шешім
шығарар алдында, талапкерді даулы заттың меншік иесі деп таниды. Осыған В-
ның П-ға берген талап-арызы ... іс ... бола ... ... В-ға
«Нептун» кооперативінен қайық тұрағы ... ... ... ... бойынша оған В. ... ... ... ... ... мың сом ... оны ... ағасы мен танысы көрген. Келісім-
шартты растайтын ешқандай құжаттар (сатып–алу, сату ... ... ... ... ... ... ... сатылғандығы
туралы естімегендігін айтады. Сонымен қатар осындай тұрақ кемінде 3,5 ... ... және В. ... мәмілеге бара отырып, өзіне пайдасыз шартқа
апаратынын айтты. Кооперативке кіру немесе одан шығу ... ... ... ... құқығын тануға негіздер жоқ еді. Себебі мұндай арыздар тек
кооперативке мүше болу ... ... ... де, ... де ... төлем ақыларды төлеген. Сонымен қатар әрқайсысында кооператив
мүшелерінің карточкалары болған [54].
Жоғарыда ... ... ... болсақ, меншік иесінің мүлікті
заңсыз иемденіп алған тұлғаға ... ... ... ... ... 260 ... қолданып қанағаттандыруға жатады. Ал мүлік
тікелей құқық бұзушыда емес, құқық бұзушыдан ... өзге ... ... ... тұлғада болса, азаматтық істі шешу қиынға соғады.
О.С.Иоффенің ... ... ... ... ... ... яғни
мүлікті иемденушіге мүлікті қайтару туралы талабының қанағаттандырылуы,
үшінші тұлғаға ... бір ... ... ... еді. ... ол ... ... тиісті ақша қаражатын төлеген. Бірақ үшінші тұлға ондай
жағдайда меншік иесіне мүлікке ... ... ... ақша ... ... регресстік талап қоюы мүмкін. Алайда, сот ... ... ... ... ... ... шығарушы адамды кейін
іздеп табу қиынға соғады. Бірақ бұл жердегі басты мәселе, меншік ... ... ... ... ... ... ба, әлде үшінші тұлғадан ба,
яғни иеленушіден талап ете алу мәселесінің шешімі екі ұшты болып ... егер бұл ... ... ... ... талабының
қанағаттандырылмауына алып келсе, үшінші тұлғаның мүдделері қорғалады. ... ... ... ... ... қанағаттандырылған жағдайда меншік
иесінің мүдделері қорғалатын еді [55, 476 ... ... ... виндикациялау бірінші кезекте иемденушінің
өзінен, яғни оның адал ниетті иемденуші ме, әлде арам ... ... ... ... ... ... Азаматтық кодексінің ... 1 ... ... егер ... оны ... ... ... болмаған
адамнан тегін алынып, алушы мұны білмесе және білуге тиіс болмаса (адал
алушы), мүлікті меншік иесі ... ... иесі ... ... ... адам
жоғалтқан, не мұның екеуінен де ұрланған, не олардың иеленуінен бұлардың
еркінен тыс өзге жолмен шығып ... ... ғана ... иесі бұл ... ... етіп ... ... Ал егер затты иемденуші арам ниетті
алушы болып табылса, яғни мүлікті иеліктен шығарушы адамның сол өкілеттігін
жүзеге ... ... ... ... немесе білуге тиіс ... ... ... ... жатады. Мүлікті виндикациялау кезінде мына
мән-жайларды ескеру ... ... тиіс және ... ... сөздердің
мағыналарын жетік түсінуіміз қажет. Мысалы, ... ... адам ... мән-жайларды білмеуі мүмкін, бірақ білуге тиіс еді. Яғни бұндай
фактілер мүлікті иемденушіні арам ниетті ... деп ... ... ... ... ... ... оны әдейі төмен бағамен сатқан адамнан сатып
алған жағдайлар жатады). А.П.Сергеевтің ойынша, осындай мәселелерді шешу
үшін ... бір ... ... ... зерттеу керек. Яғни,
соттың назарын мүлікті иемдену жағдайларын және иемденушінің субъективтік
өзіндік ерекшеліктерін (өмір ... ... білу ... және ... ескеру қажет. Сонымен қатар мына мән-жайларды ескеру қажет:
қолданыстағы заңдар мүлікті ... адал ... ... ... ... ... ... иемденуші адам адал ниетті алушы болып, оның
арам ниетті алушы екендігін дәлелдегенше танылады [26, 442-443 б.].
Затты адал ... ... адам деп ... ... ... ол затты
сатуға құқығы жоқтығын, яғни оның өзі ... ... ... иесі емес
екендігін немесе меншік иесінің өкілі емес екендігін ... және ... емес ... ... Зат иесі ... ... жолымен қайтарып
алғанда адал алушының адалдығы өзін қорғап қалады. Айталық, меншік ... ... өз ... ... ... ... ... ал алған адам ол затты
үшінші бір ... ... ... ол ... тұлға затты сатқан адамды оның
иесі деп ойлап, адал қателеседі. ... ... ... иесі ... оны
сатып алған адамнан қайтарып беруді талап етуге құқысы жоқ, бірақ ол затты
қарызға алған адамнан ... ... ... ... ... ... ... мүлік оны иеліктен айыруға құқығы болмаған адамнан тегін алынып,
алушы мұны ... және ... тиіс ... ... ... ... ... немесе мүлікті иемденуші берген адам жоғалтқан не мұның екеуінен де
ұрланған, не олардың иеленуінен ... ... тыс өзге ... шығып
қалған ретте ғана меншік иесі бұл мүлікті алушыдан талап етуге ... ... оны ... ... құқығы жоқ адамнан тегін алынса,
меншік иесі барлық ... ... ... етіп ... құқылы. (ҚР АК-тің
261-бабының 2-тармағы).
Егер мүлік сот шешімдерін атқару үшін ... ... ... ... ҚР АК-тің 261-бабының 1-тармағында көрсетілген ... ... ... етіп ... жол ... иесі ... шаруашылық жүргізу, оралымды басқару, тұрақты
жер пайдалану құқығымен не заң құжаттарында ... ... ... өзге ... ... иеленушінің де АК-тің 259-264 ... ... ... Бұл ... өз ... ... ... де қорғауға құқығы
бар (ҚР АК-тің 265-бабы) [3].
Ақшаны немесе бағалы қағаздарды, айталық, мемлекеттік ұтыс заемының
облигацияларын, ... ... ... адал ... ... ... кең ... қорғалады. Оларды адал ниетпен алған адамнан
меншік иесі ұрлатқан немесе ол жоғалтып алған жағдайда да ... ... ... ... Оның ... мынада, ұсынушы арқылы ақша мен бағалы
қағаздар қолдан ... тез ... кете ... ал ... өзі оларды басқа бір
адамның меншігіне берген адамның оған құқылы екендігін және дұрыстығын
тексеруге ... ... ... ниетті алушыдан мүлікті қайтару туралы мәселені шешкенде мына мән-
жайлар маңызды болып табылады. Яғни мүліктің қалай адал ... ... ... ... ... ... ... иелену сипаты қайтарымды
немесе қайтарымсыз негізде ... ... Егер ... оны ... құқығы жоқ тұлғадан қайтарымсыз негізде ... ... ... ... ... ... етіп алдыруға құқылы. (ҚР АК-тің 26І-бабының
2 бөлігі) [3].
О.С.Иоффенің пайымдауы бойынша: «мүліктің ... ... ... ... пайдасына шешілуі әділетті болар еді»-дейді [55, 448 б.].
Осыған байланысты А.П.Сергеев, ... ... ... ... ... заң ... ... және тәжірибиеде қате
мағынада түсіндіріледі. Яғни мүлік меншік ... кез ... ... ... алуы ... ... ... кең мағынада
түсіндірушілік, мүлікті адал ниетті тегін алушылардың оны сыйлауға, мұраға
қалдыруға және тағы ... ... ... ... шек ... ... ... ҚР АК-тің 261-бабының 2 бөлігінде көзделгендей, егер
мүлік оны иеліктен ... ... жоқ ... тегін алынса, меншік иесі
барлық ретте ... ... ... етіп ... ... [3]. Ал егер
мүлікті иеліктен шығарушы тұлғаның өзі оның ... иесі ... оның ... талаптарға сәйкес мүлікті үшінші тұлға бергендігінің
маңызы жоқ [26, 448 б.].
Егер ... адал ... ... алушы иемдесе оны меншік иесімен
немесе өзге де ... ... ... алу ... ... шығу ... ... Қазақстан Республикасының заңдары
мүліктің иеліктен шығарудың екі түрін көрсетеді: 1) ... ... ... 2) оның ... тыс ... мәселелерге О.С.Иоффе талдау жасай ... мына ... ... ниетті алушыны, оның меншік иесі емес ... ... үшін ... деп табуға болмайды. Ал меншік иесі керісінше, өзінің
мүлкін уақытша иемденуге беру салдарынан ... ... ... мүліктің
уақытша иемденушінің әрекеттері ешқандай сенім білдіруге тұрарлықтай емес.
Өзінің салақтығынан туындаған қолайсыз салдарды меншік ... өзі ... ... ... ... ... адал ... алушыға қойылған
виндикациялық талап қанағаттандырылуға жатпайды» [21, 472 б.].
Е.А.Сухановта осы ой-тұжырымға ұқсас пікір ... ... ... ... ... ... мінсіз әрекет етеді. Себебі меншік иесі
өзінің контрагентін таңдағанда салақтық байқатты [29, 297 ... ... бұл ... ... ... ... ... иесінің
салақтығына байланысты оны кінәләй беруге болмайды. Менші иесі мен ... ... ... ... ... ... шешу мәселесі
қайсысының мүліктік мүдделерін қорғау мүмкіншілігінің көптігіне байланысты.
Меншік иесінің мүлкі өз еркімен ... ... ... жағдайда, меншік
иесіне мүлікті виндикациялаудан бас тартуын заң шығарушы былай ... ... иесі ... ... ... ... көруі. Сондықтан одан мүлікті
қайтарудан бас тартылған жағдайда, оның есебінен келтірілген ... ... ... ... бар. Ал адал ниетті ақылы алушыдан мүлік
тартып алынған жағдайда оның ... ауыр ... еді. ... ол мүлікті
иеленген кезде меншік ... ... ... ... шамалы ғана білуі
мүмкін. Сондықтан соңғысының есебінен келтірілген шығынның ... ... ... болмайды. Керісінше, мүлік меншік иесінің еркінен тыс
иелігінен шыққан ... адал ... ... алушы келтірілген шығынның
орнын толтырып алуға мүмкіншілігі болады. Бұл ... ... ... сатып алғанда меншік иесін көреді. Осы себептен ... ... ... Ал адал ... ... ... келтірілген шығынның орнын
сатушының есебінен толтырып алуға мүмкіншілігі бар [26, 450 б.].
Виндикация ... ... ... ... ... ... ... виндикация негізінде өз мүлкін ... ете ... арам ... ... ... ... өзі ... немесе алуға тиіс болған
табыстардың бәрін қайтаруды немесе өтеуді талап етуге ... Ол ... оның ... ... білген немесе білуге тиіс болған, ... ... ... туралы талап қою хабарламасын алған кезінен бастап
алынған немесе алуға тиіс болған табыстардың бәрін ... ... де ... ... өз кезегінде меншік иесінен мүліктен табыс есептелетін
уақыттан бастап ол мүлікке жұмсалған ... ... ... ... ... ... ... Арам ниетті иеленуші мұндай өтемді ... сот ... деп ... ... ... ... ... алуға құқылы
[3].
Заңсыз иеленуші өзі жасаған жақсартуларды, егер олар затқа ... ... ... ... қалдыруға құқылы. Егер жақсартуларды бұлайша
бөлу мүмкін болмаса, адал иеленуші жақсартуға жұмсалған шығындарын ... ... ... ... бұл зат ... ... мөлшерінен аспауы
керек. Ал арам ниетті иеленушінің ондай құқығы жоқ. Осы ... ... бір ... сот ... ... адал ... талап ету
нормасын негізсіз қолдану көп кездеседі. Мысалы, А. деген азамат сотқа Б.
деген ... ... ... ... ... ... ... ол жауапкерлерден пәтерді қарыздың орнын ... үшін ... ... ... сату шарты белгіленген тәртіппен тіркелген. Бірақ
жауапкерлер пәтерді босатпай жатыр. Ерлі-зайыптылар сатып-алу, сату ... деп тану ... ... ... ... Сот келесі шешімге келді. Яғни
А-ны адал ниетті ... деп ... ҚР ... ... ... ... ... қарсы талап негізінде қайтарып алу ... ... ... сот шешімі өзгерізсіз ... ... ... сот өз шешімінің негізіне сонымен қатар жауапкерлерді пәтерден
шығару туралы талабының қанағаттандырылуы үшін ҚР АК-тің ... ... ... еді ... ... барлық жағдайда бәз қалпында сақталған тек
дербес күйіндегі белгілі бір зат қана бола алады. Сондықтан ... ... ... ... зат жаңа ... ие ... немесе жойылып
жіберілсе виндикациялануға жатпайды. Бұндай жағдай ҚР-ның АК-нің 237 ... ... ... ... ... көзделмегендіктен, адам өзіне тиесілі
емес материалдарды өңдеу арқылы ... жаңа ... ... ... ... ... иесі алады.
Алайда, егер өңдеу құны материалдардың құнынан едәуір асып кетсе, жаңа
затқа меншік құқығын адал жұмыс ... ... өзі үшін ... ... адам
алады.
Егер шартта өзгеше көзделмесе, өз материалдарынан дайындалған затқа
меншік құқығын материалдарды ... ... иесі ол ... ... жүзеге
асырған адамға оның құнын өтеуге, ал ол адам жаңа ... ... ... ... соңғысы материалдардың меншік иесіне олардың құнын қайтаруға
міндетті.
Өңдеуді жүзеге асырған адамның ықыласынсыз әрекеттерінің нәтижесінде
материалынан айрылған ... иесі жаңа ... өз ... ... және өзіне
келтірілген залалдардың орнын толтыруды талап етуге құқылы. Соған ... ... ... ... ... ... ... туындаған мәселелерді шешкен. Мысалы өңделген мүлік
меншік иесімен талап етілетін мүлікке жатпайды. Себебі мүлік өзінің ... ... ... ... кодекстің 237 бабын сөзбе-сөз
түсіндіру мынаны, яғни тараптар арасындағы ... ... ... дауларды біріншіден, меншік құқығын тану туралы талап беру
арқылы, ... ... ... ... беру ... шешу ... жерде мына екі ұғымды ажырату керек: мүлікті өңдеу және мүлікті
жақсарту. Себебі мүлікті ... ... ... ... ... ... жаңа бір заттың пайда болуын айтамыз. (Мысалы, даулы құрылыстың
қайта ... Яғни оған тек жай ... ғана ... оның ... ... ... иесінен мүлікті иемденген адамның мүлікті
пайдаланудың салдарын ... оны ... ... ... ... көрсетпеген. Бұл мәселе, біздің ойымызша, көп көңіл бөлуді
талап етеді.
Меншік иесінен мүлікті құқыққа қайшы ... ... ... ... ... ... ... мүлікті пайдалану немесе оны жойып жіберу
салдарынан туындаған мәселелерді шешу ... ... Яғни ... иесі бұл
жағдайда мүлікті иемденушіден оның құнын төлеттіру ... бар ма ... ... ... ... мен М.А.Ваксберг былай дейді: «Меншік
иесі мүлікті иеленушіге оны қайтару туралы талап қояды. Ал сот ... ... оның ... немесе сатылғандығы және тағы басқа
да жағдайлары анықталады. Бұндай жағдайда меншік иесі белгілі бір шарттар
негізінде ... ... ... ... мөлшерін толтыруды, яғни
мүліктің ... ... ... оған ... ... беруді талап етуі мүмкін»
[56, 28-29 ... ... ... сот ... ... кездеседі. Яғни, азаматтық істі қарап жатқан уақытта жауапкерде
даулы мүліктің жоқ екендігі анықталады. Осындай ... ... ... ... ... ... ... қараудан бас тартады. Себебі олардың
негіздемелері бойынша мүлік бәз ... ... ... орындау мүмкін
болмайды. СССР-дің Жоғарғы Сотының осындай істері бойынша шығарылған
ұйғарымдарында былай ... ... иесі ... келтірілген
зияндардың орнын одан міндеттемелік–құқық ережелері арқылы өндіріп алуы
мүмкін. Мұндай жағдайларда біріншіден виндикациялық ... ... ... ... ... зиянның нәтижесінен ... ... ... ... [25, 399 ... ... ... залалдардың орнын толтыру виндикациялық
талаптың негізділігі арқылы деликтік міндеттеме нормасын ... ... ... ... ... ... жауапкершіліктің туындауы үшін бірқатар
шарттардың бар болуы ... а) ... ... ... б) ... әрекеттері құқыққа қайшы болуы керек; в) зиян келтірушінің
кінәсі болуы қажет.
Адал ниетті алушының мүлікті ... ... ... ... кезінде
оның әрекеттері мен зиян келу сәтінің ... ... ... ... ... ... болатын шығындар иемденушіден емес, мүлікті иеліктен
шығарушының құқыққа қайшы әрекеттерінің нәтижесінде ... ... адал ... ... ... пайдаланғаны үшін кінәлі деп табуға
болмайды. Өйткені оның кінәсіздігі мына формула негізінен ... ... және ... тиіс емес».
Жоғарыда айтылғандарды қорыта келетін болсақ, аталмыш ... ... ... ... иеленушінің адал ниетті ме, әлде арам
ниетті алушы ма сол мәселені шешу сатысында ... Егер ... адал ... ... болса, онда оның пайдалануы адал болады. Себебі
ол білмеді және ... тиіс емес ... ... ... ... пайдаланып,
билік етеді. Сондықтан, біздің ойымызша, меншік иесі бұндай ... ... ... ... ... қою ... ... Бірақ бұл жағдай
меншік иесінің мүлікті иелігінен шығарушыға деликтік талап қою құқығынан
айырмайды.
Ал мүлікті арам ... ... ... бұл мәселені басқаша шешу
керек. Себебі ... өзін ол ... арам ... ... Сондықтан
меншік иесі арам ниетті алушының мүліктің ... ... ... одан ... орнын толтыру туралы талап қою құқығын иеленуге
міндетті.
Әдебиеттерде ҚР АК-нің 261 ... ... ... ... көңіл
бөлінген. А.А.Рубановтың тұжырымдамасы бойынша кейбір мәселелерді ... ... ... ... ғана ... болады. Мысалы мына
сұрақтардың ... ... ... ... ... а) адал ниетті
алушының мүлікке қандай құқықтары бар? б) ... ... ... ... ... ... оның ... қандай өзгерістер болады? в)
талапты қараудан бас тартқан ... ... ... ... құқығының
объектісі болады немесе ол иесіз мүлік болып таныла ма? [57,212 ... ... мына ... да ... жоқ. ҚР АК-нің 240 бабының
4 бөлігіне сәйкес ... ... оның ... осы ... 260-263, ... ... ... етілуі мүмкін мүліктер жөніндегі иелену ... ... ... ... ... ... бітуінен ерте басталмайды.
Басқаша сөзбен айтатын болсақ, адал ниетті иеленушідегі ... ... ... ... талапты қараудан бас тартқанына қарамастан,
біріншіден, талап беру мерзімі бітуінен ерте емес, екіншіден ... ... ... ... ... ... ... басталады.
Сонымен мүліктің құқықтық жағдайы бес (немесе он бес) жыл ... ... ... ... ... ... Азаматтық кодекстің
жетілмеуінен туындап отыр. Және ол ... ... ... ... ... ... етіп отыр.
Меншік иесінің адал ниетті алушыға мүлікті қайтару ... ... ... ҚР ... 235 ... 3 ... ... отырып мәселені шешуге болады. Яғни, осы Кодексте көзделген
реттер мен тәртіп бойынша тұлға ... иесі жоқ ... ... ... ... не ... иесі бас ... немесе өзге негіздер бойынша
ол меншік құқығын жоғалтқан мүлікке меншік құқығын алу мүмкін ... ... сот ... ... ... ... бас ... отырып, адал ниетті алушыны мүліктің меншік
иесі деп ... ... ... істі ... ... ... ... кімге
жататындығын және оның құқықтық жағдайы да анықталатын еді.
А.А.Рубановтың бастамашылығымен көтерілген мына ... де ... бір ... адал ... ... ... виндикациялауға шек қоя
отырып, заң мүлікті иеліктен шығару шартын ... ... ... ... 53 б ... сатушы мүлікті иеліктен шығаруға құқығы жоқ. Себебі ол меншік
иесі болып табылмайды. ... ... заң ... ... келмейді және
ҚР АК-нің 158 бабына сәйкес жарамсыз болып табылады. Керісінше, ҚР АК-нің
261 бабы бұндай ... ... ... ... яғни ... ... [3].
Әдебиттерде мынандай пікірлер де айтылған. Иеленушіден мүлікті
виндикациялау шарттын ... деп ... ... мүлікті иеліктен шығарушы
ондай өкілеттіктерге ие болмаған, мүлікті иеліктен ... ... ... ... ... ... ... талап етілуі мүмкін [59, 22-
23 б.].
Көріп отырғанымыздай, заң шығарушылар шешетін мәселелер бар. ҚР АК-нің
261 ... ... ... егер ... сот шешімдерін атқару үшін
белгіленген ... ... ... ... осы ... 1 тармағында
көрсетілген негіздер бойынша мүлікті талап етіп алдыруға жол берілмейді.
Сонымен қатар Азаматтық Кодексте ақша мен бағалы ... ... ... ... ... ... бұл ... авторлар былай
негіздейді. Ақша мен бағалы ... ... ... ... ... ... ... азаматтық айналымға қатысушы тараптардан жоғары
сенімділікті қажет етеді.
Сот тәжірибиесінен осы мәселеге байланысты бір ... ... ... ... ... ... заем облигацияларын жоғалтқан. Бірнеше уақыт
өткеннен кейін облигациялардың біріне ... ... ұтыс ... К.
жинақтаушы кассіге осы облигацияға байланысты ұтысты ұстап қалу туралы арыз
жазған. Ал М. ... ... ... кассіге облигация ұтысын төлеуге
ұсынған. Бірақ ол облигацияны мұраға әкесінен алғанын айтты. Ал ... ... ... білмейтінін айтты. Және де мұра ... ... ... адал ... ... ... облигацияға құқығы
танылды. Ал К-ның талаптары қанағаттандырылмады. ... ... ... тағы бір ... көресетеміз [60].
Ақша мен бағалы қағаздардың айналымы кезінде олардың жеке ... ... ... және тағы ... ... ... ... ақшамен жүзеге асырылады. Бағалы қағаздар жөнінде соны
айтуға ... ... бұл ... ... ... белгілермен
анықталған мүлік ретінде түскендіктен, олар виндикациялық ... ... ... Оған ... ... ... мына ... көрсетеміз:
«Адал ниетті иеленушіден ақша мен ... ... ... ... ... ... ... олардың жеке белгілерін дәлелдеу мүмкін емес.
Екіншіден, тікелей мүліктік зиян ... ... ... ... ... алуы ... [30, 617 б.].
Өкінішке орай әдебиеттерде виндикация объектісіне байланысты «олжа»
мен «қарусыз қалған жануарларға» ... ... ... ҚР ... 245 бабы және 246 ... ... ... баптар
жалпы нормаларға және виндикация қағидаларына қарама-қайшы ... ... ... ... үш жыл ... ... ... жатады. Бірақ сот мына жағдайда басқа шешім қабылдауы
керек. Егер ... ... ... ... ... және ... талаптарын
орындаған, яғни заңмен белгіленген алты ай (не екі ай) өткен ... ... ... ... меншік иесі деп тануы қажет.
Заң шығарушының мұндай көзқарасын ... ... ... мүліктен
айырылып қалған адам тиісті органдарға мүліктің жоғалғандығы немесе
ұрланғандығы туралы ... ... ... органдардағы осындай хабарлар
мүлік табылған уақытта оны ... ... ... еді. Себебі
затты тауып алушы жоғарыда ... ... ... ... ... ... хабарлауы тиіс. Басқа сөзбен айтқанда, меншік
иесінің тиісті шаралар қолданбауынан туындайтын салақтығының ... ... ... айта кететін бір жәйт, мүлікті ... ... адам ... ... ... етуі оның міндеті емес құқығы
болып табылады.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... шектеу негізсіз болып табылады. Осыған байланысты ҚР АК-нің 245
пен 246 баптарын виндикация нормаларымен ... ... деп ... ... ... айтатын болсақ, 1) Егер дау тараптардың
шарттық қатынастарынан туындайтын болса, виндикациялық талап ... ... ... ... ... ... бәз ... сақталған
тек дербес күйіндегі белгілі бір зат қана бола алады. 3) Әлем ... ... ... ... ... ... ... үшінші тұлғаға (иемденушіге) қатысты ... ... ... ... бекітеді. 4) Өңделген мүлікке
байланысты дауларды Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... болады. 5) Егер, мүлік адал ниетті иеленушімен
пайдаланылып немесе жоғалып кеткен жағдайларда, меншік иесі оған ... қою ... ... Бірақ бұл мүлікті иеліктен шығарушыға қатысты
қолданылмайды. 6) Олжаға немесе қараусыз қалған ... ... ... және ... ... ... мәселелері заңдардың
болашақта жетілулеріне байланысты анықталуы мүмкін.
КЕСТЕ 1
И Е М Д Е Н У Ш ... ... ... деп ... ... Арам ... алушы деп
(мүлікті)
сатқан адамның ол затты сатуға ... ... ... яғни оның өзі ... ... ... ... ... иесі емес ... ... тиіс адамды
айтамыз.
екендігін немесе меншік иесінің
өкілі емес екендігін білмеген
және білуге тиіс емес адамды
айтамыз.
ИЕЛЕНУ СИПАТЫ
АҚЫЛЫ НЕГІЗДЕ ... ... ... ... ШЫҒУ СИПАТЫ
МЕНШІК ИЕСІНІҢ ЕРКІМЕН ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... құқықтық мәселелері
Заттарды заңсыз иеленуден қайтару кезінде тараптар арасында затты
иелену кезінде алған табыстар жөнінде, затты иеленуші ... ... ... ... ... ... жасаған жақсартулар жөнінде даулар
туындауы мүмкін. Бұл мәселелерді шешу ҚР ... 263 ... ... Табыстар жөніндегі мәселелер.
Меншік иесі адал иеленушіден иеленуінің заңсыздығы туралы ... ... тиіс ... ... ... иесінің мүлікті қайтару ... қою ... ... ... ... ... өзі алған немесе алуға
тиіс болған табыстардаң бәрін талап етуге құқылы.
Ал арам ниетті иеленушіден бүкіл иеленген кезінде өзі ... ... тиіс ... ... бәрін қайтаруды немесе өтеуді талап етуге
құқылы. Сотта осындай істерді қарау кезінде ... ... ... ... бәз ... ... тиіс (мысалы,сиырдың буаздығы). Ал
егер табыстар бәз қалпында сақталмаса меншік иесіне оның құны өтеледі.
б) Шығындар жөніндегі ... ... өз ... ... ... ... табыс есептелетін
уақыттан бастап ол мүлікке жұмсаған ... ... ... ... ... ... ... ниетті иеленуші мұндай өтемді иеленушінің талабын сот негізді
деп тапқан реттерде толық немесе ... ... ... заң ... ... арам ниетті иеленушіге қатысты бұл
мәселені әділетті шешкен. Яғни ... ... ... мұндай өтемді
иеленушінің талабын сот негізді деп тапқан реттерде толық немесе ішінара
алуға ... деп ҚР ... 263 ... 1 ... ... ... мына бір жағдайды ескеру керек. Яғни адал ... ... ... арам ... ... талабы болсын сот бұл талапты негізді деп
тапқан кезде ғана қанағаттандырады. ... бұл ... ... ... Ол ... адал ... ... меншік иесіне
қойған мүлікке жұмсаған шығындарды өтеу ... ... ... ... бұл ... арам ниетті иеленушіге де қатысты.
Ю.К.Толстойдың пікірінше, шығындарды өндіру тәртібін реттейтін ҚР АК-
тің 263 бабында мына ... ... егер адал ... ... ... табу үшін белгілі бір ... ... және ... ... көруі тиіс болса, ал иеленушімен жұмсалынатын ... ... ... адал ... ... ... Адал
иеленушінің мүлікке жұмсаған шығындары ... ... ... ... тиіс табыстарын жаппаған жағдайда, адал иеленуші меншік ... ... мен ... соммасының арасындағы айырмашылықты талап етуге
құқылы. Олай ... ... адал ... арам ... ... ... ... еді. Ал меншік иесі ... ... алу ... болар еді. Яғни адал иеленуші меншік иесінен мүлікті
жақсартуға жұмсаған қаражаттарды талап ете ... ... ... ... ... немесе алуға тиісті табыстары ол ... ... ... адал ... ... иесінен оның орнын толтыру туралы
талаппен жүгіне алады [61, 315 ... ... осы ... ... заңдарға тиісті өзгерістер
енгізу туралы ұсыныстар айтуда. ... ... адал ... ... қаражатын меншік иесінің иеленген уақыттан ... ... ... мүмкіндігін беруді, ал арам ниетті иеленушіге ондай
мүмкіндіктер бермеу жөнінде тиісті ... ... ... ... 25 ... ... ... мәселелер.
Мүлікке қатысты табыстар мен шығындарға байланысты мәселелермен қоса
ҚР АІЖК-нің 263 бабы ... ... ... ... ... де
қарастырған. Бұл жақсартулар заттың сапасын ғана көтеріп қоймай, сонымен
қатар оның құнын және тағы ... ... ... өзі ... ... егер олар ... ... бөлуге келсе, өзінде қалдыруға құқылы. Егер жақсартуларды бұлайша
бөлу мүмкін ... адал ... ... ... ... талап етуге құқығы бар, бірақ ол зат құнының ұлғайтылған мөлшерінен
аспауы керек. Арам ... ... ... ... ... өтеу сот ... ... нысаны болып табылады. Азаматтық
құқықта қолданылатын «залалдар» (АК-тің 9 бабының 4 ... ... тап ... ... ... ... В.И.Кофманның
пікірінше залалдар экономикалық ... ... ... ... ... міндетті емес [ 63, 484 б.].
«Залалдар» ұғымын «зиян» және ... ... ... ... әдебиеттерінде залалды келген нұқсанның ақшалай ... ... да ... бұл ... заңсыз әрекетпен бір тұлғаның екіншісінің
мүлкіне келтірілген нұқсаны жөнінде болып отыр [ 64, 100 б.].
Зиян ұғымы әрқашан ақшалай ... бола ... ... ... да
бұл ұғым залалға қарағанда әлдеқайда кең ұғым. Бұл орайда ... ... яғни оның ... зиян ... қатысты залал дербес ұғым, зиян
заттық және әлеуметтік мағынада ... ... [ 65, 103 ... кодекс «залал» және «нұқсан» ұғымдарының ара ... ... ... нұқсан залалдың құрамдас бір бөлігі болып табылады ( АК-тің 9
бабының 4 тармағы). Егер ... ... ... ... ол ... ... ... [3].
Азаматық заң залалды толық өтеу ... ... ... ... 4 ... сәйкес, құқығы бұзылған тұлға, егер заң құжаттарында
немесе ... ... ... ... залалды толық өтеуді талап ете
алады [3].
Залал ... ... ... ... ... ... ... шығыстары, оның мүлкінің жоғалуы ненмесе зақымдануы (нақты нұқсан),
сондай-ақ сол адамның құқығы бұзылмаған болса, дағдылы ... ... ... ... ... алынбай қалған табыстары (айырылып қалған
пайда) болып табылады.
Залалды толық өтеу ... ... ... ... ... меншік иесі мен титулды иеленушінің құқығын қалпына келтірумен
өлшенеді.
Кеңес Одағы кезінде бұл ... сөз ... ... тұрса да, толық
көлемде қолданылған жоқ, өйткені, бұл жоспарлы көрсеткіштермен, нормативті
пайдамен байланысты болды.
Жаңа заң ... ... ... мәні ... ... ... мүлкін қалпына келтірумен бағаланады, мұның өзі оның бұзылған
құқығын қалпына келтіруді қамтамасыз етеді. ... ... ... ... иесінің тиісті мүлкінен артық ештеңе алынуына жол берілмейді. Мұндай
проблема залалдар мөлшерін ... ... ... мен ... ... ... ... орай қазіргі қолданылып жүрген азаматтық заңдарда
залалды бүге-шігесіне дейін есептеу жасалмаған. Ондай ... ... ... түзетілуі қажет.
АК-тің меншік құқығы мен өзге де заттық құқықтарды қорғауды қамтыған
15-тарауында (бұрынғы ҚазКСР АК-не енбеген) меншік ... ... ... екі ... ... олар: 1) заңда қаралған негіздер бойынша
оның құқығын тоқтату кезінде (АК-тің 266 ... 2) ... ... ... ... құқығын бұзатын билік ... ... ... ... ... ... жеке ... шығару кезінде (АК-
тің 267 бабы) [3].
Бірақ та аталған нормар мен қаралған құқықтық құралдар ... ... ... ... ... бола ... ... қатар, егер Қазақстан
Республикасының заң актілерін қабылдау нәтижесінде ... ... ... ... иесінің мүддесін қорғау залалды өтеу жолымен, яғни
міндеттемелік-құқықтық талап қою көмегімен жүзеге асырылады.
Сондай-ақ міндеттемелік ... ... қою ... ... ... және ... тұлғалардың шығарған құжаттары нәтижесінде
келтірілген залалдар өтелетін ... ... 267 ... 2 ... ... алғанда қазақстандық азаматтық құқықтың залал ұғымына көзқарасы
(нақты нұқсан, айырылып қалған пайда), тәртібі мен оны өтеу ... ... ... тән ... Сонымен бірге «жалпы құқыққа» қатысты
елеулі ерекшеліктері бар. Мәселен, залалдың маңызды ерекшелігі оның ... ... дер ... ... оған ... ... ... алу
жатпайды (мысалы, АҚШ-тың Бірыңғай сауда кодексінің 1-106 бабы ... ... ... ... ... ... [9, 289-292 ... құқығының бұзылғаны үшін ақшалай өтем қолданылатын ағылшын-
американдық құқықтан Еуропа ... ... ... айырмашылығы
– меншік құқығын қорғаудың негізгі әдісі ... ... ... ... ... ... тұжырымды дәлелдей түсу үшін Швейцарияның
Міндеттемелік заңының 97 бабын келтіруге болады, залалды өтеу туралы ... ... ... бәз ... ... мүмкін болмаған жағдайда ғана орын
алады.
Залалдарды өтеудің осы айтылғандарына сәйкес меншік құқығы мен ... ... ... ... ... ... бой көтерсетеді. Меншік құқығы
мен басқа заттық құқықтарды қорғаудың проблемаларын ... ... ... автор мынадай қорытындыға келеді, яғни меншік құқығын
бұзуды жоюдың ... ... ... бұзылғанша болған жағдайды қалпына
келтіру, залалдарды өтеу қолданылатын қорғау ... ... ... ... цивилистік ғылымының аса маңызды міндеттерінің бірі
заттық құқықтарды қорғаудың мейлінше оңтайлы ... ... ... ... Бұл ... ... ... тәжірибесіне сүйенген жөн,
содан кейін Қазақстан Республикасында меншікті бекіте ... ... ... [ 9, 289-292 ... ... ... ... құқығын қорғаудың бір тәсілі ретінде
Қорғаудың құқықты тану және мүлікті ... ... ... ... ... ... ... заттық-құқытық тәсілдерге мүліктің меншік
иесінің өз ... ... да бір ... ол иеліктен айырумен
байланысты болмаса да, ... ... ... ... ... ... ... бұл тәсілі заң әдебиетінде негаторлық талап деген атпен
кең таралған. Меншік ... ... ... ... ... ... қорғау талабы сияқты заттық құқықтық тәсілдің мәні
меншіктенудегі негізгі ... ... ... ... ... меншік иесінің мұқтаждығын тікелей қанағаттандыру үшін пайдалану
немесе оған меншік иесінің қалауы бойынша билік ету [66, 576-577 ... ... /actio ... ... ... деген
мағынаны береді. Бұл талап мүлікті иеленуден айыруға байланысты ... ... ... ... жою ... талап болып табылады.
АК-тің 264 бабында «меншік иесі, өз құқықтарының ... ... ... болмағанымен оларды бұзудың қандайын болса да жоюды ... ... ... [15, 102 ... ... затты иеленуші меншік иесінің үшінші тұлғаға затты
немесе ... ... ... кедергілерді жою туралы талап деп
атайды. Бұл Ю.К.Толстойдың негаторлық ... ... ... [61, ... құқықтану әдебиеттерінде негаторлық талап қою әлі толықтай
зерттеле қойған жоқ. Мұндай талап қою ... ... ... ... кездеспейді.
Соңғы жылдары тәжірибиеде құқық бұзушының меншік иесінің өз мүлкін
ойдағыдай пайдаланып, билік етуіне кедергі жасайтын заңсыз ... ... ал ... ... ... қоюларды қараған кезде жиі қателіктер
жібереді.
Негаторлық талап бойынша сот меншік иесі ... ... ... ... ... ... тоқтатуға және ондай әрекеттерді бұдан
былай қайталамауға міндеттейтін шешім шығаруы керек. Мысалы, үй ... ... ... ... етіп оның алдына топырақ төгіп
тастаса, ... иесі ... ... не ... не ... ... иесі ... алып тастау туралы талап қоюға ... ... ... ... ... ... қорғау жүйесінде
қолданылады: мүдде негаторлық талап қоюдың алғышарты, сондай-ақ ... ... ... ... табылады. Құқықпен белгіленген
әлеуметтік мүдделер заңды түрде маңызды мүдделер ретінде ... ... ... мүдде» нысанында немесе субъективтік құқық нысанында
танылады. Негаторлық ... ... ... ... ... ... ... туғызу және оның құқықтары мен еркіндігін шектейтін
кедергілерді жою ... ... ... ... ... ... ... иеленіп
отырған меншік иесінің үшінші тұлғаға иеленуге, пайдалануға, билік етуге
мүмкіншілік ... ... жою ... ... ... [26, 454 ... ойымызша, жоғарыда аталған анықтамаға иелену өкілеттігін қосу заңға
сәйкес келмейді. Сонымен қатар автордың өзі ... ... ... ... иеленіп отырған, бірақ оны пайдалануға немесе ... ... жоқ ... ғана бере ... деп атап ... болатын.
Сонымен қатар оның пайымдауы бойынша негаторлық талаптың ... ... ... ... емес, оны пайдалануға және билік етуге
мүмкіншілік бермейтін кедергілерді жою ... ... деп ... ... өзіне өзі қарама қайшы пікірлер жасауда [26, 454-455 б.].
Ал ... ... ... ... ... ... ... болады: «негаторлық талаптың мазмұны құқық бұзушылықтың сипатына
байланысты. Яғни құқық бұзушылықтың салдарынан мүлікті ... ... ... ... [67, 262 б.]. ... ... ... пікір айтады. Яғни «негаторлық талаптың субъектісі болып
меншік иесі немесе өзге де титулды иеленуші ... Яғни олар ... ... ... ... ... оны ... мүмкіндік
бермейтін кедергілердің салдарынан өз өкілеттіктерін жүзеге асыра ... 316 ... ... ... ... ... ... отырып, келесі
мән-жайларды атап көрсетеді: «меншік иесі өз мүлкін иеленеді. Бірақ ... ... ... ... емес өзге де мән-жайлар мүлікті пайдалануға
кедергі жасайды. ... ... ... ... ... әкеп соғады.
Себебі меншік иесі өзіне тиесілі меншік құқығын жүргізу өкілеттіктерінің
бірін, атап айтсақ ... ... ... ... ... Соның
нәтижесінде оның пайдалану құқығы бұзылады. Бұзылған ... ... ... ... қою арқылы қалпына келтіреді».
О.С.Иоффенің пайымдауы бойынша, негаторлық ... ... ... шектеулері заңмен негізделмеген. Себебі негаторлық
талаптың мазмұны меншік құқығының барлық бұзушылықтарымен байланысты. ... ... ... ... ... шығуына байланысты емес [21, 488-489
б.].
Негаторлық талапты осылай түсіну басқа да авторларда кездеседі ... б.]. ... ... былай дейді: «негаторлық талаптың көмегімен
мына кезде меншік құқығын қорғауға ... ... ... иесі ... ... ... оған ... ету өкілеттілігін жүзеге асыруға
мүмкіншіліктерін заңға ... ... Оған ... ретінде мынаны келтіреді:
«меншік иесінің мүлікті тізімнен шығару туралы талабы» [69, 404 б.]. ... ... ... ... «Мүлікті арестен (немесе тізімнен)
шығару туралы талаптар, мүлікке билік етуге (иеленуге) мүмкіндік бермейтін
кедергілерді жою ... ... ... [53, 326 ... ... дейді: «меншік құқығының бұзылуы тек меншік иесінің
заңсыз мүлікті иеленуге ... ... ... ... ... ... билік ету және пайдалану өкілеттіктерінің бұзылуына да байланысты»
[70, 212 б.].
Негаторлық талап қоюдың проблемаларын қарай келіп ... ... ... ... ... ... ... келеді, ал
негаторлық талап қою құқықтық қиянатпен пайдалануға қарсы маңызды құрал деп
есептейді.
Негаторлық талап қоюдың негізі, біріншіден, ... ... ... ... ... арыз беруші соған сүйенеді (іс жүзіндегі негіз).
Екіншіден, ... ... ... ... құқығы бұзылған деп есептейді (құқықтық
негіз).
ҚР АК-тің 264 бабы нақты ... ... ... ... ... Ол тек ... ... «бұзылған кез келген құқықтарын қалпына
келтіруді талап етуін» бекітеді [3]. Негаторлық талап қоюды ... ... ... ... ешқандай маңызға ие емес, бұл жерде талап қою
жарияланған сәтте құқық бұзушылықтың бір фактісі болса жетіп ... ... ... қою ... сәтте заң бұзушылық тоқтатылса, талап қою
жүзеге аспайды, өйткені заңсыз әрекет жойылды, ал ... иесі ... ... міндеттемелік-құқықтық талап қою арқылы талап ете алады.
Негаторлық талап қою сәтінде меншік иесінің құқық ... ... ... әрі оған зиян ... онда ... иесі ... құқығын алумен
қатар заң бұзушылықты жоюға, келген залалды өтеуді талап етуге ... ... ... ... ... ... қоюдың алғашқы әрі
нақты негізі болып табылады.
Мұндай талап қоюдың ... ... ... ... өз құқық өкілеттігін
жүзеге асыруына және оған билік ... ... ... немесе қиындата
түсетін кедергілер болып табылады. Мұндай кедергілер әр түрлі болуы мүмкін.
Бірақ кез келген жағдайда меншік иесі өз ... ... ... бере ... талап қоюды жариялау үшін екі талап ету де ... ... ... ... ... - ... ... - салдар болады.
Негаторлық талап қоюдың пәнінің айырмашылығына келсек, ол жауапкер
тарапынан заң ... ... ... ... ... ... табылмайды.
Қайта бұл бұзылған құқықты түзеу немесе қалпына келтіру жөнінде жауапкерге
қойылатын талап болып табылады. Бұл ... ... пәні ақыр ... ... бұзушылықтың сипатына байланысты болады. Егер меншік иесі ... ... ... иелік ету мен оны ... ... онда оның ... әлгі ... болған кемшіліктерді түзеуді
алға қояды. Бұл орайда сот жауапкерді өзінің күшімен, құралымен өзі жасаған
кедергіні жоюды міндеттейді, яғни ... ... ... ... қалпына
келтіреді, ал қажет жағдайларда зиян өндіріліп алынады. ... ... ... ... ... ... арыз беруші өз есебінен қалпына
келтіріп, бірақ оған кеткен шығынды сот арқылы ... ... ... ... ... ... ... бұзушының алдағы уақытта ... ... ... ... ... ... Ондайда сот жауапкерді бұдан
былай заңсыз әрекеттерге баруға болмайтындығын міндеттеп, сол арқылы құқық
бұзушылық әрекетке жол бермейді. Құқық ... ... ... түзеу
жөніндегі талап заңсыз әрекетті алдағы уақытта болдырмау талабымен қоса
бір мезгілде берілуі мүмкін.
Біздің ойымызша, негаторлық ... ... ... ... ... ... ... салдарын түзеу талаптарын шектеп, негаторлық қорғау
жүйесінің аясын кеңейте ... ... Ол үшін ... ... ... ... ... бұзғанда емес, оны бұзу қаупі туғанда да жүгіну
керек. Негаторлық талап қою шын ... ... ... тек ... ғана ... ... ... бірге ол билік ету құқығын да
қамтуға тиіс.
О.С.Иоффенің пайымдауы бойынша, негаторлық талап тек меншік иесінің
пайдалану ... ... ғана ... ... қарастырады.
Автордың ойынша, негаторлық талаптағы меншік ... ... ... былай шектеу заңмен негізделмеген. Себебі ... ... ... меншік иесінің мүлікті иеленуге кедергі жасайтын барлық құқық
бұзушылықтарды көздеуі керек [71, 180 б.]. Біз бұл ... ... ... қазіргі кездегі сот тәжірибиесінде меншік
иесі мүлікті пайдалану ... қоса оған ... ету ... ... ... жиі ... ... талап қою үшін төмендегі жалпы талаптардың жиынтығы болуы
керек:
1. сотқа жүгіну меншік иесі немесе ... да ... ... өз ... сақталуы керек;
2. меншік иесінің немесе титулды иеленушінің ... ... ... тарапынан бұзылуы қажет. Яғни құқық бұзушының әрекеті
құқыққа қайшы сипатта болуы керек;
3. негаторлық талаптың мәні талап берген уақытта орын алып ... ... ... ... ... билік ету құқығын
бұзатын құқық бұзушылықтарды жою болып ... ... ... тек ... бұзушылық орын алып отырған ... ... ... ... бұзушылық тоқтатылған жағдайда меншік иесінің өз
құқықтарын жүзеге асырудағы кедергілер де ... Яғни ... ... ... де ... пайымдауы бойынша, құқық бұзушының бұрын жасаған
әрекеттері ... ... ... залал келтірген болса, соңғысы
залалдың орнын толтыру туралы талап қоя ... ... ... иесінің
негаторлық талап қоюына негіз болмайды. Себебі құқыққа қайшы ... [72, 209 ... ... қоюға талап қоюдың мерзімінің өту шарттары
қолданылмайды. Ол ... ҚР ... 187 ... 4 ... нақты
көрсетілген: «егер меншік иесінің немесе өзге де заң ... ... кез ... ... ... ... ... болмаса (АК-тің
264,265 баптары) [3], олардың осы құқық бұзушылықты жою ... ... ... ... талап қоюға қойылатын ... ... ... ол ... ... әрекеттің сол уақытта орын алуы және
сол уақытта созылып жатуы керек.
Негаторлық талаптың мақсаты болып, талапкердің жауапкерге ... ... ... ... ... ... ... ету талабы табылады.
Мысалы, қақпаны алып тастау туралы талап. Сонымен қатар жауапкердің белгілі
бір әрекетті жасауын ... ... ... салу ... болып табылады.
Мысалы, автокөлікті гараждың алдына қоюға ... салу ... ... ... бір ... жауапкердің әрекеті құқыққа қайшы сипатта болуы керек.
Әйтпесе ... ... ... жатпайды.
Мүлікті арестен босату туралы талап меншік құқығын ... ... ... ... ... ... қоюдың шарты болып (бұл
талаптың басқаша атауы - мүлікті тізімнен шығару туралы талап) ... ... ... ... ... қою ... табылады. Бұндай істер
бойынша талапкер болып мүлікке арест салынған меншік иесі табылады.
Бұндай талаптар сонымен қатар аресттелген ... ... да ... ... ... ... ... жүгіне алады.
Әдебиеттерде мүлікті арестен босату туралы талаппен ... ... ... ... жүгіне алмайды деп әділ белгілеген. Себебі
оларда мүліктің тізімге қате ... ... ... ... ... 345 ... осындай істер бойынша жауапкер болып мүліктері тізімге енгізілген
борышкерлер және ... ... үшін ... ... салынған тұлғалар
табылады. Егер арест мүлікті кейін тәркілеу үшін ... ... ... ... ... ... ... және мемлекет атынан
қатысатын уәкілетті мемлекеттік органдар қатысады. Сонымен бұндай талаптар
мүлікке ... қою қай ... ... ... салынғанына қарамастан, яғни
азаматтық, қылмыстық істер бойынша ма немесе нотариустың әрекеттеріне шағым
келтіру туралы істер ... ма оған ... ... ... ... бойынша кімнің талапкер, ал кімнің жауапкер болып қатысатынын
анықтауда қиындықтар туғызып отыр.
Талаптың объектісі болып бәз қалпында сақталған ... ... ... ... ... ... ... мүлікке деген өз құқықтарын
дәлелдеу тәртібіне /процедурасына/ көңіл бөлуіміз керек. Н.М.Флорованың
пікірінше, ... ... ... ... ... меншік құқығын дәлелдеуді
заңмен көзделген ... ... ... ... ... ... ... жататындығын белгілі бір дәлелдеу әдістерімен нақтылау кезінде сот
жол берілген дәлелдеу ... ғана ... ... ... ... ... құқығы заңда көзделген тәртіппен ресімделген мүлікті кепілге беру
туралы шартпен нақтылануы керек. Ал егер мүлік ... шарт ... ... ... ... ... жазбаша нысан белгілесе, және ол нысан
сақталмаса, ... ... ... ... ... ... ... куәлардың
түсініктемелеріне сілтеме жасай алмайды [31, 345 б.]. Ал ... ... ... түсіндіреді: «тізімде көрсетілген мүліктерді
даулау кезінде тараптар ... ... ... ... ... ... алғандығын растайтын құжаттармен дәлелдеу керек» - дейді.
Сонымен қатар ерлі-зайыптылар бір ... ... ... ... тартқанда,
оларды нотариалды куәландыру қажет деп есептейді. Бірақ А.Т.Джусуповтың
пайымдаулары, біздің ойымызша, заңға сәйкес келмейді. ҚР ... 151 ... ... ... заңдармен немесе тараптардың келісімімен жазбаша (жай не
нотариалдық) немесе өзге белгілі бір нысан ... ... ... олар ... ... ... мәмілелердің бәрі ауызша жасалуы
мүмкін. Мұндай мәміле адамның мінез - құлқынан оның мәміле жасау еркі айқын
көрініп тұрған ... де ... деп ... ҚР ... 152 ... ... ... мынандай мәмілелер: 1) егер мәмілелердің жекелеген түрлері
үшін заңдарда өзгеше арнайы көзделмесе немесе іскерлік ... ... ... ... ... жасау кезінің өзінде
орындалатындарынан басқа,кәсіпкерлік қызмет үрдісінде жүзеге асырылады; 2)
мәмілелерді жасау ... ... ... ... ... ... ... 3) заңдарда немесе тараптардың келісімінде өзге ... ... ... жасалуға тиіс [3].
Осыдан шығатын қорытынды, заңмен жазбаша ... ... ... ... ... даулы мүлікті нақтылау мүмкін.
Бірақ А.Т.Джусуповтың 2-ші пайымдауына келсек, сыйға тарту шартын
жасауда ... ... ... оның, яғни заттың құндылығында емес, заң
құжаттарында немесе тараптардың келісімімен жасалуында.
Ал егер мүлік қылмысты ... ... деп сот үкім ... ... ... ... ... да адамның мүлікті тізімнен шығару
туралы талаптары қанағаттандырылмауы керек. Айта ... бір ... ... ... ... ... құқықтық жағдайларын әр түрлі авторлар әр
қалай түсіндіреді. ... ... ... бір түрі ... [73, 58-59 б.]. ... айталық былай дейді: «меншік
құқығын тану туралы ... ... ... ... арестен босату
немесе тізімнен шығару туралы талаптар ... ... ... тану ... ... да ... ... ажыратады: «даудың пәнін құрайтын
меншік құқығын тану туралы талаппен ... ... ... босату немесе
тізімнен шығару туралы талаппен бірге қойылады. Яғни ареске алуға ... ... ... ... иесі ... және ... түрде мүлікті
иелену, пайдалану және билік ету құқығынан айрылады» [31, 343 б.].
Осы пікірді ары ... ... ... ... былай дейді:
«меншік құқығын тану туралы талаптардың бір түрі ретінде қарастырылатын
мүлікті арестен ... ... ... туралы талаптар қазіргі кезде
тәжірибеде көп кездеседі» [74, 111 б.]. Автор ары ... ... ... ... ... ... келе былай дейді: «бұл ... ... ... ... ... ... ... алып
қойғанға дейін ол меншік иесінде болады. Аталған талапты негаторлық талапқа
да жатқызуға ... ... ... ... немесе заңды түрде алып
қойғанға дейін меншік иесі ... ... ... ... Жоғарыда айтылғандардың негізінде аталмыш талапты меншік құқығын
қорғаудың өзіндік бір заттық-құқықтық әдістеріне жатқызуға болады. Және ... ... 259 ... ... [74,112 б.]. Осы ... ... ... ойымызша, меншік құқығын тану туралы талапты тек мүлікті
тізімнен шығару туралы ... деп қате ... ... ... ... ... туралы талапты меншік құқығын тану туралы талаптың бір түрі ретінде
қарастырсақ та А.Т.Джусупов сияқты оны тар ... ... ... ... ... ... ... меншік құқығын тану
туралы талаптың алуан түрі болып табылады. Яғни азаматтық ... ... ... ... ... бір ... болып табылады [30, 614 б.].
Осы талаптың заңдық табиғатын зерттей келе В.С.Ем мен Р.К.Мухамедшин
былай дейді: ... ... ... ... ... мүлікке арест
салғанда, оның осы ... ... және ... ету ... ғана
емес, сонымен қатар осы мүлікке нақты иелену мүмкіндігінен айырады» [75, 75
б.]. Авторлардың пікірінше, ... ... ... ... ... ... барлық өкілеттіктерін, яғни иелену, пайдалану, ... ... ... ... ұштасуы негаторлық талаптан өзгеше бұл
талапқа өзіндік сапа немесе белгі береді.
Ал А.П.Сергеев бұл ... ... бір ... ... Оның
пайымдауы бойынша: «борышкердің мүлкімен қоса кездейсоқ үшінші тұлғаның да
мүлкі ареске алынса немесе ... ... ... ... тұлғалар өз
мүліктеріне билік ету мүмкіндіктерінен оған қойылған шектеулерге байланысты
айырылады. ... ... ... ... қорғаудың тәсілі ретінде өзінің
материалдық-құқықтық мәні бойынша ... ... ... ... ... ... не ... шығару туралы талап арқылы қорғай алады» [26,
455 б.]. Ал егер ... ... ... немесе титулды иеленушіден ... ... ... ... ... ... ... құқықтық табиғаты
бойынша виндикациялық талап болып табылады.
Біздің ... ... ... ... ... ... iс жүргiзу және сот орындаушыларының мәртебесi туралы Қазақстан
Республикасының Заңы 1998 жылғы 30 маусым N 253, 40 ... ... ... ... салу ... ... және осы мүлiкке билiк
етуге тыйым салудан, сондай-ақ банк және өзге де ... ... ақша ... ... және ... билiк етуге тыйым
салынғанын хабарлаудан тұрады, бұл жөнiнде ... ... ... салу
туралы қаулы шығарылады.Борышкерге меншiк, шаруашылық жүргiзу және оралымды
басқару ... ... ... оның қайда және iс ... ... ... қарамастан (азаматтық заңдарда белгiленген
шектеулер ескерiле отырып) тыйым салынуы мүмкiн. 
      Борышкердің ... ... банк ... жекелеген түрлерiн
жүзеге асыратын ұйымдардағы ақшасына және ... да ... сот ... ... ғана ... ... Егер борышкер мүлкінің басқа адамдарда ... ... ... ... ... ... ... адамдардың шарттан туындайтын
құқықтарын сақтау мүмкiндiгi туралы және ... алып қою ... ...... ... сот ... Сот ... тыйым салынған мүлiкке билiк етуге немесе оны
пайдалануға салған тыйымын бұзу ... ... ... ... 40-бапқа өзгеріс енгізілді - Қазақстан Республикасының
2000.03.29. N ... ... N ... Осы ... 46 ... 1 ... ... мүлiктен өндiрiп алу
кезiнде сот орындаушысы оның ... ... ... шынайы құнын
және ондағы ауыртпалықты анықтайды [76].
      Жоғарыда айтылғандардың негізінде қорыта айтатын ... ... ... ... деп ... керек. Себебі кімнің ... ... не ... ... ол адам ... ... ету, ал кейбір
жағдайларда пайдалану құқығынан айрылады. Алайда меншік иесі ... ... бір ... ... ... ... уақытта сонымен қатар
алынып қойылған мүлікті иелену құқығынан да ... ... ... ... егер ... ... сот атқарушысымен үшінші тұлғаға
(борышқорға ... ... ... ... ... Бұны осы ... ... рұқсат етеді. Осыдан түсінгеніміздей, мүдделі ... ... ... туралы талабы өзінің заңдық табиғаты бойынша виндикациялық
талап болып кетеді.
Мүлікті тізімнен шығару ... ... ... есеп айырысу шотты
арестен босату туралы талап бар. Аталған талаптың, яғни мүлікті ... ... ... пәні болып бәз ... ... ... болып
табылмайды және оның құқықтық табиғатын банкілік шот шарты ... ... ... ... ... ашу ... ... байланысты
Е.А.Суханов былай дейді: «мүлікті арестен босату туралы талапты қарастырып
отырғанда оны банкілік шотты арестен босату ... ... ... ... ... ... ... босату туралы талаптың объектісі болып
мүлік емес, ... қою ... ... [29, 297 б. ].
Жоғарыда айтылғандарды қорыта айтатын болсақ, 1) негаторлық талап
бойынша тек пайдалану ... ғана ... ... ... ... ету ... ... болады; 2) негаторлық талап қоюды жүзеге асыру тек құқық бұзушылық
созылып жатқан уақытқа дейін мүмкін; 3) ... ... ... ... ... ... ... негаторлық талап деп саралауымыз керек.
Себебі ... ... ... ... не тізімге алынса, ол адам мүлікке
билік ету, ал кейбір ... ... ... айрылады. Алайда
меншік иесі /титулды иеленуші/ белгілі бір жағдайда мүлікке арест салынған
уақытта сонымен қатар ... ... ... иелену құқығынан да
айырылады. Бұл жағдайда мүдделі тұлғаның ... ... ... ... ... туралы талабы өзінің заңдық табиғаты бойынша виндикациялық
талап болып кетеді.
6-тарау. Меншік иесі ... ... ... заттық
құқықтарын қорғау
ҚР-ның АК-нің 265 бабына сәйкес, меншік иесі ... ... ... ... ... жер ... ... не заң
құжаттарында немесе шартта көзделген өзге де негізбен мүлікті иеленушінің
де АК-тің 259-264 баптарында ... ... ... Бұл адамның өз
иелігін меншік иесінен де қорғауға құқығы бар.
ҚР-ның ... 195 ... ... меншік құқығымен қатар заттық
құқықтарға: 1) жерді пайдалану құқығы; 2) шаруашылық жүргізу ... ... ... ... 4) басқа да заттық құқықтар жатады [3].
Жер пайдалану құқығы - жер пайдаланушы жеке ... ... ... ... ... етілген, жердің пайдалы қасиеттерін оның нысаналы
мақсатына сәйкес алу ... Жер ... өз ... жер
учаскесін иелену құқығы да бар.
Жер пайдалану құқығының негізі мен ... ... ... және ... жер пайдаланушылардың құқықтары мен міндеттері, соның ішінде жер
пайдалану құқығынан шеттетілу құқықтары мен міндеттері ... жер ... ... ... ... ... ... қорытындыны белгілейді:
1. Жерді пайдалану құқығы заттық құқық болып табылады. Және
ол жерге мемлекеттік меншік құқығынан туындайды.
2. Жерді пайдалану құқығы ... және ... ... ... ... жер ... ... Жер пайдаланушыда жер учаскесін иелену және пайдалану
құқықтарын иеленеді. Ал жер ... ... ету ... ... [77, 259 б.].
ҚР-ның АК-нің 196 бабына сәйкес, шаруашылық жүргізу құқығы мүлікті
мемлекеттен меншік иесі ретінде алған және бұл ... ... ... оған ... ету ... осы Кодекспен және өзге де заң құжаттарымен
белгіленген шекте жүзеге ... ... ... заттық құқығы
болып табылады.
Яғни шаруашылық жүргізу құқығы деген меншік құқығынан ... ... ... ... шаруашылық жүргізу құқығы тек ... ... ... ... ... Ал мемлекеттік емес ұйымдарда шаруашылық жүргізу
құқығы болуы мүмкін емес. Мемлекеттік мекеме мүлікті иелену, пайдалану және
билік ету ... ... ... оның ... иесі ... табылмайды.
Меншік иесі болып мемлекеттік мекемеге ... ... ... ... иелену, пайдалану және билік ету құқықтарын жүзеге асыру шектері АК-
пен және өзге де заң ... ... [78, 256 б.]. ... ... ... ... ... құқықтық мирасқоры болып
табылатын акционерлік қоғамға мүлікке шаруашылық жүргізу құқығын ... ... ... ... мәні ... ... ... мен
акционерлік қоғам арасында даудың пайда болу себебі: акционерлік қоғамның
жарғылық капиталына енгізілген мүлік ... ... ... ... шаруашылық жүргізу құқығын тану мемлекеттік меншік құқығын тану
болып ... ... ... ... ... ... мүлік
Мүлікті Басқару Комитетінің бұйрығының негізінде енгізілген. Сот аталған
бұйрыққа құқықтық баға бере отырып оның ... ... ... бөлігін
жарамсыз деп тапты. Өйткені даулы мүлік мемелекеттік мекемеге ... ... ... тиесілі болғандықтан және даулы ... ... ... ... ... жекешелендіру акционерлік қоғамның
жарғылық капиталына енгізіле ... Сот ... ... ... ... ... ... капиталынан шығарып, ол мүлікке шаруашылық
жүргізу құқығын мемлекеттік мекеме деп ... ... ... 202 ... ... ... басқару құқығы меншік иесінің
қаражаты есебінен қаржыландырылатын мекеменің, меншік иесінен мүлік алған
және өз ... ... ... ... тапсырмаларына және мүліктің
мақсатына сәйкес заң құжаттарымен ... ... сол ... ... және оған ... ету ... ... асыратын қазыналық
кәсіпорындардың заттық құқығы болып табылады.
Осы заттық құқыққа М.К.Сулейменов ... бере ... ... ... ... құқығының субъектісі болып мемлекеттік және ... ... ... [80, 43 ... ... жүргізу құқығында тек мемлекеттік ұйымдар ғана аталған
заттық құқықтың субъектісі бола алады. Бұл ұйымдар ... және ... ... ... ... Яғни ... иесі оларды
қаржыландырады. Оралымды басқару ... ... ... ... көлемі арқылы ажыратылады. Мысалы, мемлекеттік мекемелер
өз қызметін дербес жүзеге асырады және өз мүлкіне (заң актілерінде ... ... ... Ал ... мен ... кәсіпорындар өз
қызметтерінің мақсаттарына, меншік иесінің тапсырмаларына және мүліктің
мақсатына сәйкес өз ... ... ... Бұл ... ... иесіне
тәуелділік қатты байқалады [67, 259 б.].
Оралымды басқару құқығын қорғауға келесі мысал келтіруімізге ... ... ... ... және ... орталығы Алматы
облыстық ауыл шаруашылықты химияландыру станциясына үй-жайды босату туралы
талабымен сотқа жүгін-ген. Сот шешімімен талап ... Яғни ... сот мына ... ... ... шығарған: даулы үй-жай талапкерге
оралымды басқару құқығы негізінде тиесілі. Ол мемлекеттік ... ... ... ... ... Сонымен қатар даулы мүлік
талапкердікі ... ... ... ... ... ... отырып И.У.Жанайдаров былай дейді: ҚР АК-нің
199 бабына сәйкес, шаруашылық жүргізудегі мүліктің меншік иесі ... ... ... ... оның ... мәні мен ... оны ... құру мен тарату мәселелерін шешеді, кәсіпорынға тиесілі
мүліктің өз мақсатында ... мен ... ... ... ... [81, 87 ... иесі өзі құрған кәсіпорынның шаруашылық жүргізуіндегі мүлікті
пайдаланудан келтірілген пайданың бір бөлігін алуға құқылы.
Осы аталған құқықтар меншік ... ... оның ... ... ... (яғни жай кезде істерді жүргізуші ... ... ... ... ... сақтай алмаса немесе тиімді пайдаланбаған
кезде оның атынан қатысатын уәкілетті орган) пайдаланыла алады.
Жоғарыда ... ... ... ... иесі немесе оның атынан
қатысатын уәкілетті орган мемлекеттік мекеменің келісімінсіз шыға ... 23 б.]. ... ... ... ... ... иесі бұзған өзінің
құқықтарын қорғауға мүмкіндігі бар.
Азаматтық Кодексте заттық құқықтың айрықша ... ... яғни ... 195 бабының 1 бөлігінің 4 тармағына ... да ... ... ... - деп ... ... ашық ... [3].
М.К.Сулейменовтың пайымдауы бойынша, жаңа заттық құқық 1996 жылы ... Жер ... және оны ... ... ҚР ... Заң ... Жарлығымен енгізілген [80, 43 б.]. Жарлықта жер қойнауын пайдалану
құқығы толық бекітілген. Бұл ... ... да ... бірақ ол азаматтық
құқықтық және заттық құқықтық болып қарастырылмаған. 1990 жылы жер қойнауы
және ... ... ... өңдеу туралы Кодексте жер қойнауын пайдалану
құқығы кен құқығының шегінде әкімшілік ... ... ... Осы ... ҚР Президентінің 1995 жылы 28 июндегі
“Мұнай туралы” заңы түрткі болды.
Жер қойнауы және жер ... ... ... ... 1996 ... 27 ... N 2828 ... сәйкес, жер қойнауы
- топырақ қабатынан, ол жоқ ... - жер ... және ... өзендердiң және басқа да су айдындарының түбiнен ... ... ... ... ... жер ... ... операцияларды жүргiзуге болатын тереңдiкке созылған жер
қыртысының бөлігі [42].
Мемлекеттік меншік құқығы мен жер ... ... ... ... ... құқық болып табылады.
Меншік құқығы – жер ... ... ... негізгі түрі. Тек
мемлекеттік меншік құқығының ғана ... ... жер ... ... ... де анықтайды.
Эксклюзивті меншік иесі ретінде мемлекет жер ... ... ... бір ... ... ... Мемлекет өз құқығын тек
өкілетті орган арқылы ғана іске асырылады. Ешқандай өзге тұлғалар, ... ... ... ... иесінің өкілеттіктерін жүзеге
асыруға құқылы емес.
Жер қойнауына меншік құқығының ... ... ... ету, ... ... ... арқылы ашылады. Жер қойнауын иемдену және
пайдалану іс жүзінде емес, ... ... ... ... Бұл жер
қойнауының табиғи қасиеттерімен байланысты. Мемелекет жер ... ... ... ... ... айырылған. Кейде астында
жер қойнауы бар жер учаскесі жеке адамның меншігі болады. ... ... ... жанасу үшін, меншік қатынастарының ерекше субъектісі
ретінде оның ырқының көрінісі ... ... ... ... мемлекет, жер
қойнауының бірден бір меншік иесі ретінде, меншік құқығы институтының басқа
субъектілеріне тән емес ... ... және ... ие. ... ...... қажеттілігі үшін жер учаскесін жеке меншік иесінен
мәжбүрлеп сатып алуға заңның құқық бергендігі.
Бұл ретте меншік иесінің ... ... ... ... емес,
оның тек мемлекет осы учаске үшін төлеуге тиіс құнға келісімі ғана ... жер ... ... ету ... шектеулі, себебі, бұрын
айтылғандай, жер қойнауы тек мемлекеттің ғана меншігінде болады, ол сатып
алу-сату, сыйға тарту, ... салу ... бола ... ... ... ... оны басқа адамдар үшін иеліктен шығара алмайды. ... жер ... ... ету ... оны ... беруін құқықтық
реттеу жер қойнауы туралы заңнамамен жүзеге асырылады.
Жер қойнауына меншік құқығы жер ... ... ... ... ... айтқанда, жерге меншік құқығынан жер қойнауына меншік құқығы
туындамайды. Жер ... ... пен ... ... әр ... құқықтар, осы
құқықтардың әр қайсысы үшін оны берудің ерекше ... бар, ол әр ... ... Мұны Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану ... 4 ... 2 ... ... онда жерді пайдалану және қорғау
жөніндегі қатынастар арнайы заңнамамен реттеледі делінген [83].
Дегенмен, жер қойнауы туралы заңнамада, жер ... ... ... жер қойнауына құқық пен жерге құқықтың үйлесімін келтіретіндей
бірнеше нормалар бар. Мысалы, Жер ... және жер ... ... ... 44 ... 4-1 ... контракт жасау жергілікті
атқарушы органдардың жер ... тез ... ... негіз болып
табылады делінген [83].
Бұл жағдайда жер қойнауына құқық жерге құқықтың ... ... ... ... ... жер ... пайдалану үшін беруге негіз ... ... ... негізгі, ал жерге құқықтың қосымша екендігін ... да ... ... Жер ... ... құқығы басқа субъектіге
өткенде жер пайдалану құқығы да сол субъектінің атына қайта ... Жер ... ... ... жерге құқық анықтаушы болады, ал жер
қойнауына құқықтың туындауы соныңан туындауына байланысты. ... ... ... иесі өз ... үшін кең ... пайдалы қазбаларды
қазып алуға құқылы. Пайдалы қазбаға бұл құқық жерге құқық ... ... ... ... бұл ... ... меншік иесі жер қойнауының меншік
иесі дегенді білдірмейді. Бұл жағдайда Заң меншік ... жер ... ... ... ... ол ... ... құқықтың туындауымен
туындайды, тоқтауымен тоқтайды.
Жер қойнауын пайдалану саласындағы ... ... ... ... Жер ... және ... ... ұқсату туралы 1992
жылғы Кодексте жер қойнауын пайдалану құқығын әкімшілік қатынастар үлгісі
бойынша тау құқығы ... бұру ... ... ... Жарлықта болды. Онда
жер қойнауын пайдалануға ... ... - ... ... Ары қарай Жер қойнауы және жер ... ... ... жаңа ... құқық ретінде жер қойнауын пайдалану құқығының
конструкциялық ... ол ... ... ... жер ... ... ... заттық құқықтарға ұқсас болды. Бұл құқық ҚР ... ... ... ... жер ... пайдалану құқығына қаншалықты
қолдануға болатындығын қарастырайық [82, 16-25 б.].
1. Жер қойнауын пайдалану құқығының мүліктік құқық екендігі ... Ол дара - ... бір ... туындайды, ол - жер қойнауын
пайдаланушыға пайдалануға берілген жер қойнауының учаскесі.
3. Жер қойнауын пайдалану құқығы абсолюттік ... ... ... жер ... ... ... барлығының және әр
қайсының бұл ... ... ... кедергі келтірмеуі
міндеті қарсы тұрады.
4. Бұл нышанның жер ... ... ... ... ... ... яғни жер қойнауын пайдаланушы ... ... ... заттық құқықтық талаптар
көмегімен қорғалады.
5. Жер қойнауын пайдалану құқығы ... - Жер ... және ... ... ... ... ... Ілесу құқығының мәні мынада – меншік иесі ауысқанда заттық құқық
сақталады, ол заттың артынан ілеседі. Жер ... ... ... ... ...... құқығының ондай ауысуы
болмайды, себебі мемлекет әр қашанда меншік иесі болып ... да жер ... ... ... қатысты бұл нышанды
қолдану қажеттігі болмайды.
7. Жер қойнауын пайдалану құқығының жер ... ... ... ... құқық алдындағы артықшылығы күмән
келтірмейді.
8. Жер қойнауын пайдаланушы жер ... ... ... ... ... ... Жер қойнауын пайдаланушы жер қойнауын иелену және пайдалану
құқығына ие. Сонымен қатар, оған, ... жер ... ... ... ету ... ... жер қойнауын пайдалану құқығына заттық құқықтың ... ... ... ... жеке ... ... ... ішінде жерге жеке
меншік құқығын бекіту үшін көптеген мәселелерді шешу керек ... ... ... ... ... заттық құқығын реттеу қатынастары. Ондай
қатынастардың тобына сервитуттар жатады. Сервитут ... ... ... ... меншік иесіне,сонымен қатар басқа да адамға қызмет ... ... ... [84, 59 ... иесі ... ... ... бір әсер етуден немесе басқа да
адамның мүлікке қатысты әрекеттеріне төзуі керек.
Рим құқығында ... ... ... ... иесі ... ... бұзуға қауіп тудыратын немесе бұзатын әрекеттерден қорғануға және
алынып қойылған ... ... ... ... ... оның ... құқықты шеттеу туралы талаптар қоя алады. Өзінің талап ... және ... ... ... дәлелдеу керек [85, 213 б.].
Ресей Федерациясының АК-нің 216 бабы ... ҚР ... 195 ... ... құқыққа сервитутты арнайы енгізген. Және оған РФ ... ... ... ... Қазақстандық заңдарға салыстырмалы түрде
бұрыннан мысалы, нақты аты аталмаса да, жеке тұрғын үй сервитутты ... 18 б.]. ... ... ... жеке сераитутқа мынаны жатқызады:
мұра қалдырушы өзінің мұрагеріне тұрғын үйді үшінші ... өмір ... беру ... ... ... Жер қойнауы және жер қойнауын
пайдалану туралы Қазақстан Республикасының 1996 ... 27 ... N ... 1 ... 6 тармағына сәйкес, контракт аумағы шегiнде
басқа адамдардың еркiн жүруiне, ортақ пайдаланылатын коммуникациялар ... ... ... егер жер ... ... ... ... және олар қауiпсiздiктiң ерекше жағдайларымен байланысты
болмаса, онда жұмыстың барлық түрлерiн, соның ... ... ... ... ... және ... кедергi жасамау; деген жер қойнауын
пайдаланушының міндеттері белгіленген [42].
Сервитутты тіркеудің маңызы басқа да жылжымайтын мүлікті ... ҚР ... 118 бабы ... ... ... ... Яғни ... құқығы, шаруашылық жүргізу құқығы, оралымды басқару
құқығы 1 жылдан астам мерзімге жер ... ... ... ... ... ... мүлікке рента, сенім білдіру арқылы басқару
құқығы мемлекеттік тіркеуден өткен кезден ... ... ... Тіркеу
құжаттарында сервитутың әрекет ету аясы көрсетілуі керек.
Меншік құқығы мен өзге де ... ... ... ... ... ... үй табылады. Тұрғын үй қатынастарын құқықтық реттеу жеке
заңдық институт болып қалыптасты. Осыған байланысты ҚР ... 194 ... ... ие, яғни ... үйге ... құқығы мен өзге де заттық
құқықтарды жүзеге асыру ерекшеліктері тұрғын үй заңымен реттеледі» -деп
тұрғын үй ... ... ... ... ... ... ... азаматтардың тұрғын үйге меншік ... ... үй ... туралы 1997 жылы 16 сәуірде ... ... [86]. Бұл ... да ... үйге ... құқығы мен өзге де заттық
құқықтарды қорғау ерекшеліктері орын алған. Қазіргі ... ... ... осы ... ... бұрынғы тұрғын үй заңдарын
кодификациялаудың жақсы дәстүрлерін бойына сіңірген. ... ... ... қатынастарында жаңа құбылыстар пайда болды. Олар кондоминимум, ... ... ... ... ... ... жаңа да ... пайда
болды.
Тұрғын үйге меншік құқығы көп жағынан, әсіресе, мазмұны жағынан,
басқа жылжымайтын мүлікке меншік ... ... ... ... үйдің
әрбір адам өміріндегі ... ... ... ... ... тұрғын үйге заттық құқық азаматтық құқық принциптерін ғана
емес, сондай ақ әлеуметтік қорғаудың ... ... де ... ... ... үйде ... ... мүдделерін қорғауға
басымдылық беріледі.
Тұрғын үйге ... ... ... ... ортақ сипаты сол,
олардың объектісі әрқашан да – ... үй ... үй ... ... тек ... болады.
Мұндай құқықтардың барлығы оларды иемденгендерге өздеріне тиесілі
немесе ... ... ... үйді өз ... және ... ... да
бір көмегіне жүгінбей тікелей пайдалануына мүмкіндік береді.
Тұрғын үйге заттық құқықты иемденген адам оны ... және ... ... ... ... өз ... ... қатынастарға кіреді.
Заттық тұрғын үй құқығын ... ... ... кез ... заң
бұзушылықтан, оның ішінде меншік иесінің заңсыз әрекеттеріне өз әреекетімен
қорғай алады.
Тұрғын үйге ... ... да, ... реформа жүргізгенге және
мемлекеттік тұрғын үй қорынан ... ... ... де, ... тұрғын үйге мұқтаждығын қанағаттандырудың, олардың тұрғын үйге
мүддесін қорғаудың құралдары арасында маңызды орын ... ... ... формасы жергілікті коммуналдық органдар мен
мемлекеттік кәсіпорындар ... ... және ... ... ... ... үй жай беруі еді.
Әрине, жеке үйлер де, кооперативтік пәтерлер де кең пайдаланылады,
бірақ тұрғын үй қатынастарының негізгі ... ... үйді ... болды, ал
қатынастардың негізгі субъектісі мемлекттік тұрғын ... ... ... ... жағдай мүлде өзгерді. Мемлекеттік тұрғын үй ... ... ... ... ... ... қатынастарына
өтті. Әрине, өз тұрғын үйін өзі соққан, біреуден сатып алған ... ... ... ... да ... иесі болып табылады. Тұрғын үй қорының
бірқатар бөлігі әлі де жалға берілгенімен, тұрғын үй ... ... ... ... ... иелері.
Сот тәжірибесі де тұрғын үйге қатысты заттық құқықтарды қорғауда әр
түрлі даулармен кездесті.
Ғылыми әдебиеттерде кондоминимумға ... мен ... ... ... ... үйге қатысты олардың құқықтық табиғаттары
әлі толық қалыптаспады. Ю.Г.Басиннің пікірімен ... Оның ... ... ... ... ... ... бойынша ( құқықтық
субъектісі бойынша, өкілеттіктерінің мазмұны бойынша және т.б ) ... ... ... [87, 27 ... ... ... ... Е.А.Суханов былай дейді: «Заттық құқықты
қорғау туралы талаппен мүліктің меншік иесіне де қоя ... Бұл ... ... ... [88, 14 ... үйге ... құқықтардың бірі болып пәтер ... ... ... үйге ... құқығы жатады. Бұл заттық құқық барлық
дәстүрлі әдістермен қорғалуы мүмкін: виндикациялық, ... ... және ... ... тану ... Сот ... негізгі қорғану
әдістері болып азаматтардың жанұя мүшесі екендігін тану туралы талаптар,
яғни тұрғын үй ... ... тану ... ... ... отырып өз
құқықтарын қорғайды. Бұндай талаптар соттар үшін ... ... ... ... ... орын алып ... және ҚазСКР тұрғын үй
кодексінде орын алған ... ... ... керек. 30 жылдай уақыт
бойы меншік иесінің жанұя мүшелеріне кімдер жататындықтарының ... ... ... үй ... ерлі-зайыптылармен және олардың
туысқандарымен байланысты бірқатар ... ... ... ... шарт бойынша жанұя мүшелеріне басқа да ... яғни ... ... және ... ... ... болып табылмайтын тұлғаларды
тануға мүмкіндік берді. Екіншіден, жанұя ... ... үйге ... тұрғын үйді жалдаушының құқығынан туындайтын туынды сипатқа ие
болды. Ал ... ... олар ... ... үйдің меншік иесінің
құқығымен байланысты.
Жанұя мүшелерінің заттық құқықтарын ... ... ... 2
категорияға жатқызуға болады. Бірінші категорияға, жанұя мүшелерінің өз
арасындағы немесе жанұя ... ... иесі ... ... ... Ал ... ... мемлекеттік тұрғын үй қорынан
тұрғын үйді жалдаушы кооператив ... ... ... яғни ... мен ... тұлғалар арасындағы дауларды жатқызуға болады.
Бірінші категорияға жатқызатын азаматтық істер бойынша мынандай істер
мысал бола алады. Қармысбаев сотқа Қаржаубаева мен оның ұлын ... ... ... ... тану ... ... жүгінген. Соттың
анықтағаны, Қармысбаев пен ... ... ... ... ... үйде
тұрып жатқан. Негізгі тұрғын үйді жалға алушы болып Қармысбаев табылған.
Талапкердің түсініктемелері бойынша жауапкер ... үйде 6 ... ... бойы тұрмады. Бірақ сотта бұл тұжырым өз дәлелін таппағандықтан, сот
талапты қанағаттандырмады. Сот жауапкер ... ... ... ... жанұя мүшесі ретінде тұрғын үйге құқығын тану туралы ... ... ... мен оның ... ... ... шығару
туралы талабын сот әділ шешкен. Яғни азаматтар мемлекеттік тұрғын ... ... ... ... ... тану үшін ... үйге ... бір тәртіптерін сақтау керек. [89]. «Тұрғын үй қатынастары ... ... 84 ... ... ... алушы мемлекеттiк тұрғын үй қорындағы ... ... үйге ... ... ата-анасын, басқа адамдарды өз
отбасының кәмелетке толған мүшелерiнiң ... ... алып ... ... ... ... ата-аналарымен бiрге тұрғызуға отбасының
басқа мүшелерiнiң келiсiмi талап етiлмейдi.
Мемлекеттiк тұрғын үй қорындағы тұрғын үйге отбасының ... ... ... осы бапқа сәйкес, егер кiргiзiлген осы азаматтардың,
жалдаушының және онымен бiрге ... ... ... ... ... өзгеше бiр жазбаша келiсiм болмаса, бұл ... ... ... ... ... ... пайдалануға құқық алады.
Жалдаушы осы Заңның 26-бабында көзделген жағдайларда тұрғын үйдi немесе
оның бiр ... ... ... ... ... ... бір ... іс бойынша талапкер Сәбитова сотқа ... ... ... ... ... талабымен жүгінген. Талапкер
Сәбитова Алматы қаласында орналасқан пәтердің ... иесі ... ... ... ... өзінің ұлының заңды некеге тұрмаған, бірақ ... ... ... ... ... пәтерге өзінің шешесін және 5
кәмелетке толмаған ... ... ... баласы мен Ержанова
өмірлері жараспағандықтан Сәбитов үйден кетіп қалған. ... ... ... ... ... бірнеше рет білдірген. Бірақ олар пәтерді
босатудан бас ... ... ... бойынша олар пәтерге меншік
иесінің келісімімен қоныстанған. Сонымен қатар талапкердің ... ... ... ... және оның өтініші ... ... өз ... ... ... ... іс ... сот Ержановаларды тұрғын үйден шығару туралы шешім
қабылдайды. Өз шешімін сот ... үй ... ... ... заңының
21 бабына сүйене отырып шешкен. Аталмыш бапқа сәйкес, үнемi ... ... - ... мен ... балалары тұрғын үй иесi отбасының мүшелерi
деп танылады. Ерлi - зайыптылардың ата - ... ... ... бар және ... иесiмен үнемi бiрге тұратын балалары өзара келiсiм
бойынша ғана меншiк иесi отбасының ... деп ... ... ... егер меншiк иесiмен үнемi бiрге тұрса және онымен
кемiнде бес жыл ортақ шаруашылық жүргiзсе, басқа ... да ... ... ... ... деп танылуы ... ... ... егер олар ... ... үнемi бiрге тұрса, меншiк иесi
отбасының мүшелерi болып табылады [86].
Жоғарыда ... ... іс ... ... үйде ... тұруға екі жақты келісім болмағандықтан Ержановада тұрғын үйге
заттық құқығы пайда ... ... ол ... иесі ... ... ... құқық арқылы қорғай алмайды. Ал ... ... ... ... ... ... үйден шығаруға еш қатысы жоқ.
Ал екінші категориялы істерге мысалы, мемлекеттік тұрғын үй ... үйді ... ... ... ... ... яғни ... мен үшінші тұлғалар арасындағы дау бойынша істерге келесі
азаматтық іс ... бола ... ... ... ... ... Ахметжановтарға басқа тұрғын үй ұсынбай, тұрғын үйден шығару
туралы талабымен сотқа ... Іс ... ... мән-жайлар анықталды.
Аталған тұрғын үй бұзылуға жататындықтан, мемлекеттік ... ... ... үйді ... сұрайды. Бұзылуға жататын тұрғын
үйде Сексембаевтар жанұясы тұрып ... 2002 жылы ... ... ... ... жанұялары қоныстанған. Және осы
күнге дейін сол ... ... ... ... ... Сексембаевтар
жанұясының мүшелері екендігін тану туралы қарсы талабымен ... ... үй ... туралы» заңның 21 бабының 2 бөлігіне сәйкес, ерекше
жағдайларда, егер меншiк иесiмен үнемi ... ... және ... кемiнде бес
жыл ортақ шаруашылық жүргiзсе, басқа адамдардың да ... үй иесi ... деп ... ... Еңбекке жарамсыз асырауындағылар, егер олар
меншiк иесiмен үнемi ... ... ... иесi ... ... ... Ахметжановтар жанұясын пәтердің меншік иесінің мүшелері ... ... ... ... да ... құқықтарға талдау
жасалынған. Мысалы: ... ... ... « ... ... ... үшін меншік иесімен кәсіпкерге мүлік ... ... ... ... бұл ... ... ... қатынас болып
табылады және міндеттемелік құқық нормаларына бағынады. ... ... ... үшінші тұлғаларға қатысты бұл құқықтық қатынас ... ... ... Және ... ... ... қорғалады» [90, 141 б.].
И.У.Жанайдаров басқа заттық құқықтарға оралымды басқару құқығының жер
участкесін уақытша пайдалануын, кепілді және тағы ... ... ... б.]. А.Т.Джусупов мекеменің мүлікті өз еркімен билік ... ... ... ... ... белгілейді: заттық құқықтық санын жөнсіз көбейте беруге
болмайды. Себебі оның кейбір белгілері міндеттемелік-құқықтық қатынастарда
да кездеседі» [93, 60-63 ... ... ... ... ... ... отырып, мына мән-жайды
ескере кетуіміз керек: меншік иесі болып табылмайтын тұлғаға ҚР ... ... ... ... ... ... қатар меншік иесі
болып табылмайтын, бірақ белгілі бір құқықтық негіздер бойынша ... ... ... ... қою ... өз ... ... береді. М.Г.Масевич былай ... ... ... ... ... ... мүлікті арестен босату туралы талап қоя ... ... ... ... ... ... және ... басқа
тұлғадан алынса. Себебі мүлікке арест салу ... ... де және ... де ... айырады.
Ал У.К.Ихсанов былай дейді: «Меншік иесі болып табылмайтын ... ... ... тек ... ... ... ғана емес,
сонымен қатар меншік иесінің де ... ... ... ... тұлғаға
өзінің мүлкін сеніп тапсырған меншік иесі, ол тұлғада мүлік өз ... ... ... ... ... болу ... Меншік иесінде ондай
сенімнің болмауы көптеген келісімнің болмауына, атап айтсақ мүлікті ... ... әкеп ... Меншік иесі өзінің мүлкін басқа тұлғаға ... оның ... егер ... оның ... шығып қалған
жағдайда үшінші тұлғадан мүлікті қайтаруды талап ете алмайтын ... ... ... ... заң ... ... шарт ... отырған тұлғаға меншік иесі сияқты құқықтарды иеленеді. Бұндай
тұлғамен берілген виндикациялық және ... ... ... иесі берген
талаптар сияқты қанағаттандырулары керек [94, 314 б.].
Ю.К.Толстойдың пайымдауы бойынша, аталған талаптар меншік иесі ... ... ... ... ... ... ... табыстар мен
шығыстарды есептеу кезінде де ... [61, 319 ... ... өз кезегінде басқа пікір айтады: «Титулдық
иеленушінің ... ... ... ... виндикациялық және негаторлық
сипатта болады. Бірақ аталған талаптарды виндикациялық және негаторлық
талаптардың дәл мағынасында ... ... ... жоқ. Меншік иесінің
талаптары мен титулды иеленушінің талаптарын ... ... ... ... ... ... заңсыз бұзылған құқық табылады. Меншік иесі
болып ... ... ... ... субъективтік құқықты
иеленбейді, сондықтан оның талаптарының негізіне басқа ... ... ... ... ... құқығы) [95, 334 б.].
Жоғарыда ұсынылған пікірге ұқсас пікірді Г.И.Ческис пен В.А.Рясенцевтан
да көреміз: «Меншік иесі ... ... ... ... ... ... ... құқық болып табылады, бірақ ол виндикациялық талап деп
оның тура мағынасында қарауымызға болмайды. Себебі, ... ... ... ... иесі ... табылмайды. Екішіден, меншік иесі емес
титулды иеленуші мүлікті иелену, пайдалану өкілеттігін ... ... өзге де ... ... негізінде ғана мүлікті басқа біреудің заңсыз
иеленуінен талап ете алады. Алайда меншік құқығының мерзімі ... ... ... ... ... ... рұқсат бермесе, онда
виндикациялық ... қою ... ... иесі ... Ал егер ... ... оның ... иесі екендігі танылмаса, мүлікті туынды түрде
иеленушінің де мүлікті қайтару туралы талабы қанағаттандырылмайды және ... ... де ... [96, 417-418 ... ... талдай отырып М.Я.Кириллова мүлікті қайтару кезіндегі
есеп айырысуларға көңіл бөледі. Оның ... ... ... қайтару
кезінде есеп - айырысулар кезінде меншік иесімен титулды иеленушінің үшінші
тұлғаға виндикациялық талап қоюда олардың ... ... ... ... ... ... ... меншік иесі сияқты титулды
иеленуші ... ... ... ... ғана ... ... ... келген табыстарды да талап ете алады (155 бап ҚР АК (131 ... АК)). ... ... ... ... ... ... байланысты
табыстарды меншік иесіне беруге міндетті [95, 334-335 б.].
Бірақ 1994 жылы ҚР ... ... ... бұл ... шешу
жолдары да өзгерді. Ескере кетсек, 1963 жылы қабылданған ... ... ... ... ... келген табыстар, жемістер егер ... ... ... ... меншік иесіне тиесілі. Ал ҚР ... ... ... мүліктерді пайдалану нәтижесінде алынған түсім ( жемістер,
өнімдер, ... егер ... ... ... осы ... ... ... адамға тиесілі болады.
М.Г.Масевич былай дейді: « Бұл жаңа шешім. КазСКР АК-нің 140 бабы бұл
мәселені шешкенде ... ... ... ... ... деп
қарастырған».
Біздің ҚР АК-де көзделгендей, табыстар, өнімдер және жемістер титулды
иеленушіге үшінші тұлғамен ... және олар ... ... ... ... де беріледі.
Бұл жерде Н.М.Фролованың көзқарасымен келісуге болмайды. Оның пайымдауы
бойынша : «Мүлікті ... ... ... ... ... титулды
иеленушіге барлық жағдайда қолданылмайды. Ол тек табыстарды алуға ... ... ... ғана алады. Мысалы, мүлікті жалға алушы болса ғана.
Себебі меншік иесі ... ... ... ... ... ... дербес талап қою мүмкін [31, 349 б.]. Заңды иеленушінің мүлікпен
келген табыстарға ... – ол ... ... Яғни ол ... немесе шартпен
өзгертілуі мүмкін.
Жоғарыда аталған ҚР АК-нің новеллаларына да қосымшалар енгізу керек.
Атап айтсақ, титулды ... ... ... ... үшінші тұлғадан
талап ету құқығымен қоса, ... ... ... ... ... да
талап ету құқығын жүктеуді.
Ал енді ... ... ... ... қатысты талаптарды қою
мүмкіндігіне тоқтала кетейік. Бұл мәселені қарастырған ... ... бір ... 1963 жылы ... КазСКР АК-сі бұндай талаптарды
қарастырмаған.
Бұндай құқық алғаш Кеңес СКР және республикаларының 31 ... 1991 ... ... ... және ... ... ... заңдарда
қарастырылды.
Біз А.А.Рубановтың мына пікірімен келіспейміз. Оның пайымдауы бойынша:
«РФ АК-нің 305 бабы (ҚР АК 265 бап РФ АК ... ... ... ... ... ... ... қорғану құнын иеленді. КазСКР АК-нің
бойынша титулды иеленуші аталған талаптарды меншік ... ... ... ... ... ... алады [57, 486 б.].
Сонымен қатар бұл мәселенің басқа да ... де ... ... Яғни ... меншік иесінен басқа тұлғаға қандай негіздер ... ... ... керек.
Осы мәселені талдай отырып, Е.А.Суханов былай дейді: ... ... ... талаптар меншік иесіне де қойыла алады. Яғни заттық құқықты
иеленуші егер оның ... ... ... ... ведомстволық
актілердің заңдылығын даулау туралы виндикациялық немесе негаторлық талапты
меншік иесіне де қоя ... ... ... қою ... беру ... ... ... негізінде заттық құқыққа ие мемлекеттік ұйымдарға
тиімді. Себебі ... ... иесі ... ... ... болады» [28,
310-311 б.].
Тәжірибеде аталмыш жағдайлар, мысалы, виндикациялық талап бойынша
талапкер немесе жауапкер ретінде ... ... көп ... ҚР ... 205 ... сәйкес, мемлекеттік мекемеге ... ... ... ... ... меншіктенуші, егер заң
құжаттарында өзгеше белгіленбесе, ол ... ... ... не өзі ... заңды тұлғалар арасында өз қалауы бойынша қайта бөлуге ... ... ... ... ... сәйкес меншік иесі өзі немесе
уәкілетті орган, заңға қайшы келмеген жағдайда қазыналық ұйымның кез ... алып қою ... деп ... керек [81, 33 б.].
Ал егер мүлікті алып қою заң ... ... ... жағдайда,
қазыналық ұйым ҚР АК-ң 265 бабына ... ... ... ... ... ... ... жерде айта кететін бір жайт, барлық авторлар бұл пікірді, яғни
мүлікті ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаға меншік иесіне ... ... ... ... А.А.Рубанов былай дейді: «Бұл жерде ... ... бар. ... ... мүліктің меншік иесімен құрылады және оның бақылауында
болады» [58, 53 б.].
Біздің ойымызша, меншік иесінен шарт ... ... ... ... мүмкіндіктерді жүзеге асыру қиынға соғады. Мысалы: ... ... ... ... ... ... талабы Ю.К.Толстойдың пікірінше,
виндикациялық талап. Керісінше, жалға алушының мүлікті жалға берушіге оны
қайтару ... ... ... ... ... ... ... [61, 318
б.].
Сонымен қатар біз Е.А.Сухановтың да пікірімен келісеміз: ... ... ... ... бірі ол ... арасында шарттық қатынастардың
болмауымен сипатталады [27, 212 б.]. Е.А.Суханов өзінің басқа ... ... : ... ... мүліктің меншік иесіне, яғни жалға берушіге
негаторлық талап қоя алады, ... ... ... беру ... ... ... ... мысалы: электро энергиясын, жылуды өшірсе немесе өзге
де мүлікті пайдалану кедергілер келтірген жағдайда ... ... [30, 621 ... сонымен қатар А.Т.Джусуповтың мына көзқарасымен келісе алмаймыз.
Оның ... ... ... ... ... ... құқықтық талаптар (
виндикациялық, негаторлық талаптар) емес, тараптар арасында шарт ... ... ... ... ... қоюы ... Бұндай пікір ҚР АК-
нің 265 бабына қарама - қайшы келеді, яғни ... өз ... ... де ... ... ... ... заттық құқықтық әдістер арқылы қорғану меншік иесі
кірмейтін, үшінші тұлғаларға қатысты қолданылады. ... ... ... ... ... ... ... құқығын қорғауы мүмкін, бірақ
ондай талап міндеттемелік ... ... ... ... [98, 119 ... қорытынды, біздің ойымызша, ҚР АК 265 ... ... ... титулды иеленушінің ҚР АК – тің 259-264 баптарында ... ... ... баптардағы талаптар тек заттық құқықтық
талаптарға жатады. ... ... ... ... иесіне қатысты
дауды заттық құқық арқылы қорғауға мүмкіндігі бар.
Жоғарыда аталған мәселе, біздің ойымызша, титулды ... ... ... ... ... ... ... шешілуі тиіс. Мысалы:
егер мүлік шаруашылық жүргізу құқығы негізінде немесе басқа да заттық ... ... ... ... ... иесімен бұзылған құқықты заттық
құқықтық талап арқылы қорғауымыз керек. Ал егер ... ... мен ... арасында қатынас шарт негізінде пайда болса, онда титулды иеленушінің
талабын міндеттемелік құқықтық талап ретінде квалификациялау қажет.
Сонымен, АК – ның 265 ... ... ... ... қорғаудың заттық
құқықтық тәсілдерін меншік құқығынан өзге заттық құқықтарды қорғағанда да
қолдануға жол ... АК – ның 265 ... ... иесі ... ... ... ... оралымды басқару, тұрақты жер пайдалану
құқығында не заң ... ... ... ... өзге ... иелік
етуші адамға заттық - ... ... ... ... ... бұл жерде ол адам мүлікке заттық құқығы бар адам ғана болуы
тиіс, яғни, ... ол ... ... ... ... ... ... жатуы), екіншіден, мұндай құқықтың объектісі жеке -
белгілі бір ... (зат) ... ... ... ... құқықтарға, жоғарыда
атап айтқандай, меншік құқығынан өзге заттық құқықтарға ... ... ... ... ... ... ... тұрақты жер пайдалану
құқығы, жалдау ... ... ... байланысты рента құқығы, жеке
белгілі бір затты өмір бойы пайдалану құқығы (мысалы, тұрғын үйде өмір ... ... жеке ... бір ... ... салу ... т.б. [3].
Бөтен мүлікке құқықты қорғағанда заттық құқықтық тәсілдерді қолданудың
ерекшелігі сонда – бұл ... ... ... ... ... меншік
иесінің өзінен де қорғауға мүмкіндік бар, ... бір ... ... ... мен бөтен затқа құқықтың қиғаштығы көрініс табады, ал меншік
құқығымен салыстырғанда бөтен затқа құқықтың артықшылығы бар.
Жоғарыда айтылғандарды қорыта ... ... 1) ... ... ... меншік құқығы ғана емес, басқа да заттық ... 2) ... ... ... ... ... басқару құқығы
негізінде және өзге де заттық құқықтар ... ... ... мүлікті
қорғау мақсатымен аталған тұлға меншік иесіне де ... ... ... ... Ал егер ... иесі мен титулды иеленушінің арасындағы мүлік
шарттық қатынас арқылы ... ... ... ... ... арқылы беріледі деп саралауымыз керек.
     
     
 
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасында жүргізіліп жатқан ... ... ... ... құруға бағытталғандықтан меншік құқығын
қорғауды қамтамасыз етуге мүмкіншіліктер туғызады. Осы ... ... ... да ... ... меншік құқығын қорғауға бағытталған
нормалар кездеседі. Азаматтар мен заңды тұлғалардың ... ... ... ... құқығы мен өзгедей заттық құқықтары ... ... ... ... қаржы және басқа салалармен қорғалады.
Мүліктік құқықтарды қорғау жүйесінде азаматтық құқық маңызды рөл ... ... ... ... бұл ... ... объектісі болып
табылады. Сонымен қатар азаматтық құқықтың өзі меншік құқығы мен ... ... әр ... тәсілдермен қорғайды.
Әдебиеттерде меншік құқығын азаматтық құқықтық әдістер арқылы қорғау
мәселесіне әр түрлі пікірлер ... ... ... ... ... бірнеше әдістерін қарастырады. Соның ішінде азаматтық құқықта
меншік ... кең және тар ... ... әдістері қарастырылған. Меншік
құқығын және өзгедей заттық құқықтарды меншік иесінің, заттық құқық иесінің
құқықтары деп қорғауды кең мағынада ... ол ... ... ... ... ... тәсілдермен жүзеге асырылады. Меншік құқығы
мен өзге де заттық құқықтар субъективтік азаматтық ... ... ... ... ... ... құқықтық принциптеріне,
қорғаудың шегі мен шекарасын анықтайтын, дербес субъективтік азаматтық
құқық ретінде қорғану құқығын жүзеге ... ... ... ... тар ... ... ... құқығын және өзге
заттық құқықтарды қорғау дегеніміз – ... ... ... ... ... мен өзге заттық құқықтарды ... ... ... ... ... мен өзге де заттық құқықтарды қорғау» атты 15-
тарауында ... ... ... мен өзге де ... ... ... өздерінің сипаты мен әрекеті жағынан ... ... ... ... ... басқа құқықтарды қорғағанда ол ... ... ... жарамайды. Сондықтан меншік құқығы мен өзге ... ... ... ... ... ... шараларын
жүйелеудің өзіндік ерекшелігі бар [3].
Мысалы, АК-ның 259-264 ... ... ... ... ... меншік құқығын тануды, меншік иесінің мүлікті өзгенің заңсыз
иелігінен алуды талап етуі; заттарды ... ... ... алу ... айырысуды, меншік иесі ... ... ... ... ... қорғауды қарастырған және де осы шараларды қолданудың ... ... 259-264 ... ... меншік құқығын қорғау
жөніндегі шаралар мен ... ... 265 бап ... ... ... ... ... да қорғауға таралады.
АК-ның 267 бабында меншік құқығы мен өзгедей заттық құқықтарды билік,
басқару органдары мен ... ... ... ... ... ... жеке актілерінен қорғау шаралары аталған және ... ... ... ... өтеу жолдары көрсетілген. АК-ның 266
бабында заңда көзделген ... ... ... ... ... ... оны қорғау шаралары және меншік құқығы осы негізде тоқтағанда келген
шығынның орнын толтыру тәртібі ... ... мен өзге де ... ... ... ... ... көзделген тәсілдерінің жүйесі. Меншік құқығы мен өзге де заттық
құқықтарды ... ... ... ... ... ... ... құқықтық және міндеттемелік болып топтасады [3].
Қорғаудың заттық құқықтық тәсілдерінің ерекшелігі ... бұл ... ... мен өзге де ... ... абсолюттік құқық ретінде
қорғауға бағытталған, яғни олар нақты ... ... ... ... ... емес және ... құқықтарды мына жолдармен
қалпына келтіруді мақсат тұтады: 1) заңсыз тартып алған заттарды ... ... ... ... 3) затты пайдалануға кедергіні жою. Бұлардың
барлығына меншік иесінің ... ... ... ... ... ... бір
затқа иелену, пайдалану және билік ету құқығын ... ... ... ... қалпына келтіргенде қол жеткізуге болады [66, ... ... ... заңдары меншік құқығын қорғаудың
үш түрін қарастырады: 1) меншік құқығын тану туралы талап; 2) ... 3) ... ... айтатын болсақ, 1) Қазақстан Республикасының Азаматтық
кодексінің жалпы ... ... ... тану ... ... - арыз ... көзделген; 2) Тәжірибие көрсеткендей, осындай істер тек мүлікті
титулды иеленуші мен ... ... ... ғана ... ... ... ... тіркеу орталығы, мемлекеттік
автоинспекциясы, нотариустар және тағы ... ... ... ... ... байланысты келісім - шарттарды ресімдеуден бас тартқан
кезде мүлікке ... ... сот ... тану қажет.
Сонымен қатар: 1) Егер дау тараптардың шарттық қатынастарынан
туындайтын ... ... ... қолданылмайды; 2) Виндикациялық
талаптың объектісі барлық ... бәз ... ... тек ... ... бір зат қана бола ... 3) Әлем өркениетінің құқықтық
тәжірибиесіне сүйене отырып, Қазақстан ... ... ... ... (иемденушіге) қатысты қойылған виндикациялық талаптың
қанағаттандырылу шарттарын бекітеді; 4) ... ... ... ... ... ... ... 237 бабын қолдану
арқылы шешуге болады; 5) Егер, мүлік адал ниетті иеленушімен ... ... ... ... меншік иесінің адал иеленушіге деликтік
талап қою құқығы болмайды. Бірақ бұл мүлікті иеліктен ... ... 6) ... ... ... ... ... байланысты
мүлікті иемденушінің және меншік иесінің құқықтық мәселелері заңдардың
болашақта жетілулеріне байланысты анықталуы ... ... ... ... ... ... ... болады:
1) негаторлық талап бойынша тек пайдалану құқығын ғана емес, сонымен қатар
билік ету ... да ... ... 2) ... ... ... жүзеге
асыру тек құқық бұзушылық созылып жатқан уақытқа дейін мүмкін; 3) мүлікті
арестен босату ... ... ... ... ... ... талап деп
саралауымыз керек. Себебі кімнің мүлкі кездесоқ арестке не тізімге алынса,
ол адам мүлікке ... ету, ал ... ... ... ... ... ... иесі (титулды иеленуші) белгілі бір жағдайда
мүлікке арест салынған уақытта сонымен қатар алынып қойылған мүлікті ... да ... Бұл ... мүдделі тұлғаның мүлікті ... ... ... ... ... талабы өзінің заңдық табиғаты бойынша
виндикациялық ... ... ... иесі ... ... тұлғаның заттық құқықтарын қорғауда
келесідей қорытындыға келуге ... 1) ... ... ... ... ... ғана емес, басқа да заттық құқықтар қорғалады;
2) шаруашылық жүргізу құқығы негізінде, оралымды басқару ... ... өзге де ... ... ... тұлғаға тиесілі мүлікті қорғау
мақсатымен аталған тұлға меншік ... де ... ... ... ... Ал егер меншік иесі мен титулды иеленушінің арасындағы мүлік ... ... ... иеленушінің тиісті талаптары міндеттемелік -
құқықтық қатынастар ... ... деп ... ... ... ... құқығын немесе өзгедей заттық құқық иесінің
құқығын қорғау ... және ... ... ... басқа негіздерден де
туындауы мүмкін, мысалы, шарттық қатынастардан, мүлікке зиян ... ... ... ... ... т.б. ... меншік иесінің
немесе өзгедей заттық құқық иесінің құқықтарын қорғаудың бұл тәсілдері
құқықтың өзге ... ... атап ... ... ... қорғауға, залал келгенде құқықты ... ... ... ... құқықты қорғауға және т.б. жатады. Сондықтан, құқықтарды
қорғаудың бұл тәсілдері ... ... ... ... қаралған.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ҚАЙНАР КӨЗДЕРДІҢ ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н.А. О положении в ... и ... ... и ... ... ... общества,
экономическая и политическая реформа в ... ... ... ... - 1998. - 1 октября.
2. Назарбаев Н.А. ... - 2030. ... и ... ... всех ... // ... - 1998. - 11 октября.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі 27 желтоқсан 1994ж.
4. Төлеуғалиев Ғ. ... ... ... ... 2003.- ... ... В.Н. Пределы осуществления и защиты гражданских
прав. М.: Изд. МГУ,1992. - С.354.
6. Сергеев А.П. ... ... ... Вкн. ... ... Ю.К.Толстого, А.П.Сергеева). М.,1996.- С.678.
7. Свердлык Г.А., Страунин Э.Л. ... и ... ... ... ... ... и право», №5, 1998.- С.456.
8. Грибанов В.П. Пределы осуществления и защиты гражданских
прав. Издательство МГУ, 1972.- С.354.
9. Төлеуғалиев Ғ. ... ... ... ... ... Алматы Жеті Жарғы 2001. - С.376.
10. Советское гражданское право. Том. 1, М., 1979.- С.657.
11. Вильнянский С.И. ... по ... ... ... 1958.- 179-181 б. ... А.А. ... ... защиты права.
Издательство МГУ, 1967.- С.256.
12. Morandiere 1.6.“Droit civil et ... ... ... ... L. Lehrbuch eds deutshen ... Vunchen
und Berlin, 1956.- s. 380.
14. Гурвич М.А. Право на иск. М-Л., 1949.- 46-145 б. ... ... ... М., 1967.- С.656.
15. Введение в Шведское право. М., 1986.- С.490.
16. Новицкий И.Б. Римское право, М., 1993.- ... ... 1923 ... ... іс жүргізу Кодексі 210-219 б.
18. 1964 жылы қабылданған Қазақ КСР Азаматтық іс жүргізу Кодексі.
19. Гражданский процесс в ... ... ... Т.1,- ... Қазақстан Республикасының АІЖК-нің 139 бабы.
21. Иоффе О.С. Советское гражданское право. - М.: ... 1967. - ... ... ... владения в гражданском законодательстве РК»
Юрист №8 2004 г.
23. Алексеев С.С. Собственность - ... - ... ... - М., 1989.- ... ... к ... ... Казахской ССР /
Под ред. Ю.Г. Басина, Р.С. Тазутдинова. - Алма-Ата: Казахстан,
1990.-С.434.
25. Советское ... ... ... / Под ред. О.А.
Красавчикова. - В 2 т. - 3-е изд., испр. и доп. - М.: Высш. ... -Т. 1.- ... ... ... ... - в 2 ч. / Под ред. ... Ю.К. Толстого. - 2-е изд., ... и доп. - ... 1997. - ... ... Е.А. Лекции о праве собственности. - М.: Юр.
лит., 1991. - С.534.
28. Гражданское право. Учебник: В 2 т. / Под ред. ... - М.: Изд. БЕК, ... 1. - ... ... Е.А. ... ...... -
М.ІБЕК, 1993. - С.434.
30. Гражданское право: Учебник: В 2 т. / Отв. ред. ... - 2-е изд., ... и доп. - М.: Изд. БЕК, 1998. ... ... ... ... / Под ред. А.Г. ... Масляева. -М.:Юристъ> -Ч. 1., 1997.-С.679.
32. Гражданское право Республики ... ... ... ... / Отв. ред. Г.И. ... К.С.
Мауленов. - Алматы: Ғылым, 1998. - Т. 2. - С.564.
33. ... ... ... / Под ред. С.П. Гришаева.
-М.: Юристъ, 1998.-С.250.
34. Иоффе О.С. Советское гражданское право. - Л.: Изд.
ЛГУ, 1958.-С.565.
35. Алматы ... №2 ... ... сотының 2004 ж 15
наурыз ... ... // ... ... Указ. Работа. 1999.-С.100.
37. Алматы қаласының №2 Алмалы аудандық сотының 2003 ж ... ... ... // ... Алматы қаласының №2 Бостандық аудандық сотының 2005 ж ... ... ... // ... Ем В.С., ... М.К., ... Р.К. ... и ... ... - ... Изд. ... 1988.- ... ... В.П. ... собственности в Российской
Федерации в период перехода к рыночной экономике. - М., 1992.- ... Т.Е. ... ... собственности
по законодательству Республики Казахстан // ... ... ... в ... и ... его применения / Материалы семинаров. -
Алматы: ӘділетПресс, 1996. Т. 1.,- С.432.
42. Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы ... 1996 ... 27 ... N 2828 ... ... ... №2 Алмалы аудандық сотының 2003 ж 24
мамыр ... ... ... // ... ... ... ... Учебник / Под ред. О.Н.
Садикова. - М.: Юр. лит., 1983.- С.436.
45. Гражданский кодекс Российской ... ... ... ... / Отв. ред. ... А.Ю. ... В.П. ... - М.: Изд. БЕК, 1996.-С.780.
46. Алматы қаласының №2 Бостандық аудандық сотының 2004 ж 1
ақпан ... ... // ... ... ... ... №2 ... аудандық сотының 2002 ж 24
шілде айындағы шешімі // архив.
48. Скворцов О.Ю. ... ... ... и ... практика. - М.; 1997.- С.256.
49. Алматы қаласының №2 ... ... ... 2004 ж 24
маусым айындағы шешімі // архив.
50. Алматы қаласының №2 Бостандық аудандық сотының 2002 ж 18
қырқүйек ... ... // ... ... қаласының №2 Бостандық аудандық сотының 2005 ж 24
қараша ... ... // ... ... ... №2 ... ... сотының 2001 ж 6
сәуір айындағы шешімі // архив.
53. Комментарий к ... ... ... ... ... / Отв. ред. О.Н. ... - ... 1995.- С. ... Алматы қаласының №2 Алмалы аудандық сотының 2000 ж 3 мамыр
айындағы ... // ... ... О.С. ... ... 1989.- ... Беспалова А.И., Ваксберг М.А. Правовая охрана личной
собственности в СССР. - М.: Гос. ... юр. лит., 1961.- ... ... А.А. Проблемы совершенствования
теоретической ... ... ... - ... ... права на современном этапе. - М., 1986.- С. 765.
58. Рубанов А.А. Эволюция ... ... ... ... // ... ... и
право. - 1989. -№ 8., -С.376.
59. Венедиктов А.В. ... ... М., 1996.- ... ... ... №2 ... ... сотының 2004 ж 23
маусым айындағы шешімі // архив.
61. Советское ... ... / Под ред. В.Т. ... ... А.К. ... - 2-е изд., ... и доп. - Л.: Изд.
Ленинград, ун-та, 1982. - Ч. 1.- С. 560.
62. Менглиев Ш. ... ... ... ... ... ... прав ... ... Дис. д-ра. юр. ... -
Ташкент, 1991. – С.25.
63. Советское гражданское право Т.1, М., 1968.- С.766.
64. Иоффе О.С. Обязательственное право. ... ... ... О.С. ... ... (переработанный и
дополненный). М.,1987. ... ... ... 1 том. ... Ю.Г., ... ... ... Қ.Байділдаұлы Алматы 2003.- С.735.
67. Гражданское право Казахской ССР: ... ... ... ред. Ю.Г. ... - ... 1978. ... ... С.В. Гражданско-правовые проблемы понятия
вещного права. Автореф. дис. ... ... юр. ... - ... 1998.- С.38.
69. Советское гражданское право. / Под ред. ... 1968. -Т. 1., ... к ... ... ... ССР ... ред. Ю.Г. ... Р.С. Тазутдинова. - Алма-Ата: Казахстан,
1990.- С.457.
71. Иоффе О.С., Толстой Ю.К. Новый Гражданский ... - Л.: Изд. ЛГУ, 1965.- ... ... О.С. Развитие цивилистической мысли в СССР.
- Л.: Изд. ЛГУ, 1978. - Ч. 2.- С.563.
73. Киреева Т.Т., Климкин С.И. Судебная ... по ... ... ... собственности // Гражданский кодекс Республики Казахстан -
толкование и комментирование. Общая часть / Под ред. А.Г. ... ... ... 1997. - Вып. 3.- ... ... А.И. ... собственности профсоюзов в
СССР.-М.: Изд. юр. лит., 1975.- ... ... А.В. ... ... собственности в СССР. -М.:Изд. АНСССР,1954.-С.653.
76. Атқарушылық iс жүргiзу және сот ... ... ... ... Заңы 1998 ... 30 ... ... Сулейменов М.К. Вещные права по ... ... ... // ... ... законодательства в Республике Казахстан ... его ... - ... ... 1996. - Т. 1.- ... Шкредов В.П. Метод исследования собственности ... К. ... - М., 1973.- ... ... қаласының №2 Алмалы аудандық сотының 2001 ж 6 ... ... // ... М.К. Право собственности по новому
гражданскому ... // ... ... законодательства в Республике Казахстан и практика его
применения. - ... ... 1996. - Т. 1. ... ... И.У. ... ... ... собственности. - Алматы, 1994.- С.237.
82. Анализ и теоритическое обоснование признаков ... ... ... ... В РК. ... Жеті – ... 1998.- С.345.
83. Қазақстан Республикасының Президентінің заң күші бар ... ... заңы 22 ... ... ... Э.Г. Субъекты и объекты прав оперативного
управления государственным ... // ... ... -№ 5.- ... ... ... ... Учебник / Под ред. ... И.С. ... -М.: ... 1997.- ... ... үй ... туралы Қазақстан Республикасының 1997 жылы
16 сәуірдегі Заңы
87. Басин Ю.Г. Вещные ... ... ... ... жилищных кооперативов. - ... тр. ... шк. ... ... 1998. - № 2., ... ... Е.А. Право хозяйственного ведения и право
оперативного управления (Комментарий Гражданского кодекса
Российской Федерации) // ... и ... - 1995. - ... ... Алматы қаласының №2 Алмалы аудандық сотының 2001 ж 6 ... ... // ... ... В.С. ... право. Общие
положения: Курс лекций. - М.: Изд. БЕК, 1994. - Т. 1., ... ... ... №2 ... ... ... 2001 ж 6 сәуір
айындағы шешімі // архив.
92. Скворцов О.Ю. Иски о признании права собственности
в ... ... - М.: ЗАО ... 1997.- С. ... Джусупов А.Т. Право собственности и иные вещные
права. - Алматы: ЖетіЖарғы, 1996.- С. 456.
94. Корнеев С.М. ... ... ... в ... -М.: Изд. МГУ, 1964.- ... ... гражданское право / Под ред. ... С.М. ... - М.: Юр. лит., 1979. - Т. 1., С. ... ... гражданское право / Под ред. В. ... - 3-е изд., ... и доп. - М.: Юр. лит., ... ... кодекс Республики Казахстан(Общая часть).
Комментарий: В 2 кн. / Отв. ред. М.К. ... ... ... Жеті ... 1998. -Кн. 2., ... темы. Реформирование экономики республики,
ориентированной на переход к ... ... ... ... ... в ... Республики Казахстан,
Проблеме защиты владения в теории и ... ... ... достаточное внимание. Однако научные исследования главным образом
касались ... с ... ... ... и ... ... Цельного научного исследования защиты права владения как
комплексного правового явления не ... ... тем в ... ... право владения сформировалось как самостоятельное вещное
право, получили значительное распространение его защита и восстановление, в
связи с чем их ... ... ... ... ... ... ... на исследование проблемы защиты
права владения как самостоятельного субъективного права, обеспечивающего
пользование при ... ... и ... ... ... ... и ... задачи исследования. Целью ... ... ... ... ... теоретического исследования
проблемы защиты право собственности в гражданском праве направленной ... ... ... ... ... ... их прав.
Изложенным определены основные задачи научного исследования:
1. Определить ... ... ... ... ... ... особенности защиты права собственности
3. Определить место защиты ... ... в ... ... ... ... праве
4. Раскрыть содержание вещно-правовых и ... ... ... ... ... условия защиты незаконного, добросовестного владения
6. Выявить недостатки в правоприменительной деятельности и ... ... of the property right in ... of a theme. ... of economy of the republic focused ... to market ... has caused entering basic changes into ... of Republic ... problem of ... of ... in the theory and practice ... law paid sufficient attention. However scientific researches ... together with ... of the property right and the right ... ... Integral ... research of ... of the
right of possession as complex legal phenomenon it was not spent. Meanwhile
in modern ... when the right of ... was ... ... thing the right, its ... and restoration in this
connection their research gets rather great value have received ... work is directed on research of a problem ... of the right of ... as the ... ... ... using under certain conditions and the order by property, ... to the ... purpose and the primary goals of ... The purpose of ... ... research is carrying out of complex ... ... a problem of protection the property right in civil law directed ... of ... of the owners ... the greatest maintenance
of protection of their rights.
Stated the primary goals of ... research are ... To ... concept of ... of the property ... To reveal the basic features of ... of the property ... To determine a place of protection of the property right in system ... measures in civil ... To open the contents of ... and ... claims ... ... To determine the basic conditions of protection of illegal, ... To reveal lacks in rights ... activity and the reasons of ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпкерлердің конституциялық құқықтары мен кепілдіктері43 бет
Қазақстан Республикасындағы шаруа қожалығығының қызметін реттеу85 бет
Шығыс Мақат кен орны58 бет
CISCO 5500 series қондырғысының негізінде есептеуіш желілердің құрылымы60 бет
Азаматтық құқықтарды жүзеге асырудың түрлері және жіктелуі37 бет
Азаматтық құқықтарды қорғаудың түсінігі және жалпы ережелері27 бет
Азаматтық құқықтың мазмұны, субъектілері және объектілері20 бет
Ақпаратты қорғаудың криптографиялық әдісі5 бет
Ақпараттық жүйелердің қауіпсіздігі. Ақпаратты қорғау негіздері10 бет
Еңбек және еңбекті қорғау ұғымы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь