Қазіргі саяси журналистика

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
І тарау. ҚАЗІРГІ САЯСИ ЖУРНАЛИСТИКАНЫҢ СТРАТЕГИЯСЫ МЕН ТАКТИКАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
ІІ тарау. ҚАЗАҚ САЯСИ ЖУРНАЛИСТИКАСЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ ЖӘНЕ ДАМУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
ІІІ тарау. ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚ ТЕЛЕВИЗИЯСЫНДАҒЫ САЯСИ ЖУРНАЛИСТИКАНЫҢ ПӘРМЕНДІЛІГІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
Туынды қай тақырыпта болса да оны жазу үшін журналист те, жазушы да өзіндік қолтаңбасымен келуді қалайды. Ал мұндай шеберлік ізденімпаздық пен терең білімділікті талап етері сөзсіз. Бүгінгі бітіру жұмысымызға телевизиядағы саяси журналистика тақырыбын арқау еткен соң төрт жылдық білім мен тәжірибенің күшін сарқып, ауқымды тақырыпқа орайлас ізденісімізді қазақ тележурналистикасының тарихы, теориясы, тәжірибесіне арналған ғылыми еңбектерді және аталған тақырыпта қалам тартқан публицистердің жазбаларымен танысудан бастадық (Совет Масғұтовтың «Көгілдір экран−өмір айнасы», Марат Барманқұловтың «Жанры печати, радиовещания и телевидения», «Телевидение: деньги и власть», Галия Ибраеваның «Телевидение Казахстана в условиях становления демократической государственности» т.б).
«Адамзаттың тарихи-қоғамдық тәжірибесін кеңінен тарататын аса пәрменді насихат құралы» \1, 17-б\ тележурналистикадағы саясат тақырыбын тереңінен сараптап, кең талқыға салған зерттеушілердің қатары сирек екенін мойындауымыз керек. Жас зерттеуші ретінде бұл ізденісімізде қазіргі қазақ теледидарындағы саяси журналистиканың көрінісіне баға беріп, оның бүгінгі демократиялық қоғамдағы қызметі мен беделін анықтауды басты назарымызда ұстадық. Ең алдымен саясат ұғымын саналы түрде анықтап, оның журналистикамен ажырамас байланысын түсіндірмес бұрын Американың саясатшысы Г.Лассуеэллдің (1902—1978) өзінше жүйелеген БАҚ-тың негізгі қызметтеріне тоқталсақ: 1) әлемдегі болып жатқан жағдай туралы хабарлар жинап тарату; 2) хабарларды «редакциялау», таңдау және түсінік беру;
3) қоғамдық пікір қалыптастыру; 4) мәдениетті тарату. Жоғарыда айтылғандардың қатарына бесінші етіп оның қоғамды саясаттандыруы мен бұқара халықты саяси ағартушылығын қосуға болар еді. Тележурналистика азаматтар мен билік органдарына ең маңызды оқиғалар туралы мағлұматтар жинайды, таратады, оларға баға береді. Осындай негізгі қызметтері арқылы Үкіметтің, парламенттің, партиялар мен қозғалыстардың іс-әрекеттері, қоғамның экономикалық, саяси, мәдени өмірі туралы пікір, көзқарас қалыптастырады. Ғалым, зерттеуші М.Барманқұлов ақпарат пен саясаткердің имиджі туралы «Журналистердің айтуы бойынша, олардың негізгі мақсаты – шынайы ақпарат жеткізу. Саясаткерлердің ойынша, журналистика дегеніміз—ақпарат. Ал ол ақпарат олардың бейнесін жақсы жағынан көрсету болып табылады деп есептейді. Олардың шынайы бейнесін емес, аудитория алдында тартымды етіп көрсету. Бұл дегеніміз театр ғой »-деп жазады. Зерттеуші ғалымның бұл пікірін құптай отырып, қазіргі қоғамда тележурналистика кімге қызмет етеді деген сұраққа бүгінгі дық жұмысымызда жауап беруге талпындық. Сондықтан саяси журналистиканың өзімізге ғана мәлім қырларын қарастырғанда, бұл мәселе зайырлы, құқықтық мемлекетіміз бен демократиялық қоғам үшін өзекті әрі көкейкесті.
1. Назарбаев Н. Шынайы ақпарат азат қоғамға керек // Жас Алаш.-2002.- 14 наурыз.
2. Назарбаев Н.Ә. Жаһандану және жалпы адамзаттық міндет // Егемен Қазақстан.- 2004. – 23 ----------------------------------------------------
3. Омашев Н. Радио журналистика. – Алматы: Экономика, 2005.- 320 6.
4. Тұрсын Қ. Қазақ тележурналистикасы: қалыптасу, даму проблемалары.-Алматы: Білім, 2006.-352 б.
5. Байділдинов Л.Ә. Теориялық саясаттану.-Алматы: ОФППИ Интнрлигал, 2005.-264 б.
6. Барманқұлов М. Телевизия: бизнес әлде билік?.-Алматы: Қазақ университеті, 2007.-217 б.
7. Корконосенко С.Г. Основы творческой деятельности журналиста.-Санкт-Петербург: Правда, 2000.-с.274.
8. Практическая журналистика в Казахстане: Учебное пособие.-Алматы, 2006.-Международный центр журналистики «MediaNet», 2006.-348 с.
9. Вячеслав А. Парламентская журналистика. Опыт Казахстана и Великобритании. Практическое руководство.:-Алматы, 2007.-140 с.
10. Масғұтов С. Көгілдір экран-өмір айнасы-Алматы: Мектеп, 1976.-131 б.
11. Барманкулов М. Жанры печати, радиовещания и телевидения.-Алматы:
12. КазГУ, 1974. –с.128.; Телевидение: деньги или власть?-Алматы: Санат,1997.-с.268.
13. Ибраева Г. Телевидение Казахстана в условиях становление демократической государственности. –Алматы: Қазақ университеті, 1995.-с.260.
14. Шыңғысова Н. Қазақ теледидары жастар бағдарламасының проблемалары. Филол. Ғыл. Канд.дисс. авто-реф.-Алматы, 1999.-27б.
15. Байжанов С. Мәртебесі биік міндеттер // Социалистік Қазақстан.-1982.— 7 мамыр.
16. Юровский А. Советская телевизионная журналистика. Проблемы становления и развития. Автореф. Докт. Филол. Наук.-М., 1973. - с. 59.
17. Смайылов К. Жеті қыр, бір сыр.- Алматы, Атамұра, 2000.-222 б.
18. Омашев Н. Қазақ радиожурналистикасы: тарихы, тәжірибесі, теориясы.- Алматы, Қазақ университеті, 1992.-264 б.
19. Бекниязов Т. Журналистің шығармашылық ізденістері хақында // Қаз МУ хабаршысы. Журналистика сериясы.-1998.-№3.- 33-39 бб.
20. Амандосов Т. Қазақ совет баспасөзінің жанрлары.- Алматы, Мектеп, 1968.-243 б.
        
        МАЗМҰНЫ:
КІРІСПЕ.....................................................................
..............................................3
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
І тарау. ҚАЗІРГІ САЯСИ ЖУРНАЛИСТИКАНЫҢ СТРАТЕГИЯСЫ МЕН
ТАКТИКАСЫ...................................................................
........................................6
ІІ тарау. ҚАЗАҚ САЯСИ ЖУРНАЛИСТИКАСЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ ЖӘНЕ
ДАМУЫ.......................................................................
...............................12
ІІІ тарау. ҚАЗІРГІ ... ... ... ЖУРНАЛИСТИКАНЫҢ
ПӘРМЕНДІЛІГІ.......................................................19
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.....................................28
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР.................................................................2
9
КІРІСПЕ
Туынды қай тақырыпта болса да оны жазу үшін ... ... да ... ... ... қалайды. Ал мұндай шеберлік
ізденімпаздық пен ... ... ... ... ... Бүгінгі бітіру
жұмысымызға телевизиядағы саяси журналистика тақырыбын арқау ... соң ... ... мен ... ... сарқып, ауқымды тақырыпқа орайлас
ізденісімізді қазақ тележурналистикасының тарихы, теориясы, ... ... ... және ... ... ... тартқан
публицистердің жазбаларымен танысудан бастадық (Совет Масғұтовтың «Көгілдір
экран−өмір айнасы», ... ... ... ... ... ... «Телевидение: деньги и ... ... ... ... в условиях становления ... ... ... ... ... ... аса ... құралы» \1, 17-б\ тележурналистикадағы саясат тақырыбын тереңінен
сараптап, кең талқыға ... ... ... ... ... керек. Жас зерттеуші ... бұл ... ... ... ... ... ... баға беріп, оның
бүгінгі демократиялық қоғамдағы ... мен ... ... ... ... Ең ... саясат ұғымын саналы түрде анықтап, оның
журналистикамен ажырамас ... ... ... ... Г.Лассуеэллдің (1902—1978) өзінше жүйелеген БАҚ-тың негізгі
қызметтеріне тоқталсақ: 1) әлемдегі ... ... ... ... хабарлар
жинап тарату; 2) хабарларды «редакциялау», таңдау және түсінік беру;
3) қоғамдық пікір қалыптастыру; 4) ... ... ... ... ... етіп оның қоғамды саясаттандыруы мен бұқара
халықты саяси ағартушылығын қосуға ... еді. ... мен ... ... ең ... ... ... мағлұматтар
жинайды, таратады, оларға баға береді. Осындай негізгі қызметтері арқылы
Үкіметтің, парламенттің, ... мен ... ... ... саяси, мәдени өмірі туралы пікір, ... ... ... ... ... пен ... ... «Журналистердің айтуы бойынша, олардың негізгі ... ... ... жеткізу. Саясаткерлердің ойынша, ... Ал ол ... ... бейнесін жақсы жағынан көрсету
болып табылады деп есептейді. ... ... ... емес, аудитория
алдында тартымды етіп көрсету. Бұл ... ... ғой ... ... ... бұл ... құптай отырып, ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі дық жұмысымызда
жауап беруге талпындық. Сондықтан саяси журналистиканың өзімізге ... ... ... бұл ... ... ... ... бен
демократиялық қоғам үшін өзекті әрі көкейкесті.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... бұқаралық коммуникацияның құдіреті саналатын
телевизиясыз қандай белсенді саяси партия болсын өз идеясына қолдау таппауы
мүмкін. ... ... ... ... ... ... құдіреті неде? Телевизияның баспасөз, радио сынды ақпарат
құралдарымен салыстырғандағы басты ерекшелігі—бейнені ... мен оны ... ... ... ... ... ... «апаруы» мен адамның
сезіміне тікелей әсер ете алу қабілетінде. Бір сөзбен ... ... ... өз ... ... ... әсер сыйлайды. Бұл өз
кезегінде телеаудитория үшін «Мен ... Яғни ол – ... ... ... ... ... Украиналық социолог ғалым Георгий
Почепцов жүргізген зерттеу бойынша, эфирден айтылған сөздердің тек он алты
пайызы ғана көрермендер есінде қалса, ... ... ... ... төрт пайызының аудитория есінде сақталатыны анықталған. «Вербалды
түрде, яғни ауызша айтылған ... ... ... сауалнамаға
қатысқандардың отыз екі пайызы қателессе, визуалды мәліметтерді айтып беру
кезінде олардың тек он бес ... ғана ... ... ... ... ... ... айырмашылығына келсек, аудитория радиодан естігендерінің
жетпіс пайызын ұмытып қалатын болса, телеарнадан ... тек ... ғана ... ... ... ... ... Бұл
телевизия—визиуалды логиканы алып келді деген сөз»\2\ Осы ... соң ... әлем ... отырған «көгілдір жәшікке»
неліктен талпынатындығы айтпай-ақ түсінікті.
Адам, оның өмірін және бостандықтары мен ... ... ... ... ... ... оны ... ретінде Ата заңымыздың
алғашқы бабында бекіттік. Демократиялық қоғам ... ... ... мен ой−пікірлерін еш бүкпесіз білдіру ... ... алу және оны ... еркіндігін де сыйлайтындығымен ерекшеленеді.
Ал «Ақпаратты ... ... адам ... ... ... ... негізіне
сүйенсек, ақпарат таратушы журналист қауымы үшін жауапкершіліктің жүгі
ауыр. Журналистикадағы ... ... ... екі ... Құдайберген
Тұрсын былай қарастырған: «Біріншіден, журналистика аудиторияға жететін
барлық ... ... ... ... ой-парасатын
тереңдететін, ойлау қабілетін ұлғайтатын ... ... мен ... баспа жарияланымдарының бәрі де ... ... ... \3, 39-б ... тек ... ғана ... емес, «хабар мен оны ... ... ... ... ... жеткен соң ғана хабар
ақпаратты бөліп шығарады.\4, 94-б\ \ Оның шынайылығы мен ... ... ... ... ... Алайда ақпараттағы оқиғаның
өзектілігі мен оны ... ... ... болуы шарт. Ең әуелі көрермен
деп аталатын халық аудиториясының ол ақпаратқа деген ... ... ... Осы ... келгенде саяси ... ... ... ... дық ... ... саяси
журналистиканың стратегиясы мен тактикасы» деп аталатын ... ... ... ... ... ... ... қызметі
және саяси ақпарат немесе ақпарат берудегі саясаттың орны ... осы ... ... ... ... ... ... билік пен ... ... ... салыстырып,
ұқсастықтары мен ерекшеліктерін де сөз ... Ал ... ... ... және ... деп аталатын екінші тарауда тәуелсіз
Қазақстандағы саяси идеологияның иірімдері туралы айта ... ... ... ... хабарлардың басты ... ... ... ... ... ... кеңістігінде өзіндік орны
бар «Хабар», «Қазақстан», «КТК», «31арна», «Астана» т.б телеарналардан
таралатын ... ... жіті ... ... тура келді. «Айна-
ақпарат», «Жеті күн», «Түйін сөз», «Информбюро», «Тұжырым», ... ... ... ... ... ... берудегі
ерекшеліктерін ескере отырып, аталған теле көрсетілімдердегі ақпараттық
құндылыққа баға беруді ... ... ... ... пәрменділігі» атты үшінші тарауымыздың еншісіне қалдырдық.
Бітіру ... ... ... ... ... қазіргі
телевизиядағы саяси журналистиканың даму бағыттарын сараптау болмақ.
I ... ... ... ... ... мен тактикасы
Журналистер өзіндік қолтаңбасымен «ақпаратты жеткізуді шеберлік деп
қабылдайды. Бірақ оларға артылар жүк –ақпаратпен ... ... ... оның ... иландыру, нандыру жатпайтынын» \5, 43-б\ заңдылық деп
қарауға тағы ... ... ... ... «саясат» термині
төмендегідей түсінік береді: Біріншіден, ... ... ... ... ... ... ... жыныстық, жас
ерекшеліктік) арасындағы қоғамдық қарым-қатынастарды реттеудегі мемлекеттік
билік органдарының ... ... Осы ... бақылаушысы, әрі
насихатшысы ретінде тележурналистикадағы ... ... ... ... үш ... өрбиді. Егер саясаткер жаңалық жасаушы болса, ... ... ... ... ... ... Егер хабарға қатысушы
тұлғаның саяси ... аз ... ... ... ... ... да тар ... сөз. Хабарға қатысушы тұлғаның ұстанымы,
саяси көзқарасы ... ... ... ... ... ол ... телеарнадан ешқашан да мінбер ұсынылмасы»\6, 54-б\ анық.
Саясат—қоғамдық сананың маңызды формасы, қоғам өміріндегі ... ... ... ... ... ... ... саяси журналистиканы: «Саяси ақпараттың берілу
процесі мен саяси жүйенің түрлі элементтері ... ... ... ... Осы ... Д. ... БАҚ қызметтерінің саяси деңгейін
былай қарастырады: 1) Ақпараттық: елдегі, әлемдегі болып жатқан ... оған ... ... ... белгілеу.
2) Корреляциондық: ақпаратты түсіндіру және талдау; әрекеттегі ... ... ... ... қолдауын қамтамасыз ету; ... ... ... үйлестіру; 3) Континутивтік: басым
мәдениетті транслияциялау, әлеуметтік ... ... 4) ... көңіл көтеру құралдарын қамтамасыз ету, ... ... ... ... журнализм профессоры, доктор
Лэйрд Андерсон АҚШ БАҚ−ң ... бес ... ... атап ... елді ... ... ету, екіншіден талдап, сараптау
жасап түсіндіру, ... ... ... ... ... ... ... тәрбие беру, бесіншіден экономикалық миссия, яңни
жарнама арқылы халыққа қызмет ... ... funetio яғни ... ... ... мақсаты,
міндеті» деген мағынаны білдіретін сөзінен ... ... ... ... «БАҚ—хабарлау, жарнамалық, ағартушылық, ұстаздық,
эстетикалық, басқарушылық, қарым−қатынастық, бұқаралық пікір ... ... ... стр14\−десе, Ғалым Г.И. ... ... ... тәрбиелік, басқарушылық, көңіл
көтеру (гедонизм) қызметтерін атқарады \9\ деп анықтайды.
Билік ... БАҚ ... ... ... ... аса күрделі салаларының бірі. Оның үстіне қазіргі заманғы
жаһандану мен ... ... ... беделін едәуір көтеретіні
шындық. Соңғы жылдары БАҚ ... ... ... және ... ... ... ... айналды. Мұны мемлекеттік билік органдары өз
қызметінде ... ... және оған ... ... ... ... бірнеше қыры бар. Біріншіден, бүгінде БАҚ-сыз еліміздегі қоғамдық-
саяси жүйенің қалыпты қызмет жасауы мүмкін емес. Екіншіден, олар ... ... ... аса ... құралы болып табылады. Үшіншіден,
демократия мен ... ... ... ... ... кең құқықтық өріс алып, қызмет жүйесін заңмен реттеуге
мүмкіндік берді. ... ... ... ... ... әсер ... ... іс қимылына жаңалықтар әкеліп, серпінділік
береді, жан бітіреді, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... беделі және ықпалдылығы
бүгінде олардың өз мақсаттарына эфир ... ... ... десек қателеспейміз.
Мәселен, «Нұр-Отан» ... ... ... ... ... жүргізген іс-шаралары «Хабар» агенттігі ... ... ... жаңалықтар топтамасынан тыс қалған емес.
Аталған партияның республикалық деңгейдегі ғана емес қала, аудан ... ... ... ... ... оған журналист ... ... ... ... мұны ... ... деп анықтама береміз.
Журналист, әрі ғалым Н.Омашев хабар таратудың сан қырлы ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық пікірді жеткізу мен қалыптастыру, қарым-қатынас, тәрбие,
үгіт-насихаттық және ұйымдастырушылық ... ... ... ... және ойын-сауықтық функциялары». \10,
25б\
Тележурналистика «...саясаттың субъектісі ретінде саяси сана мен ... ... ... \11, стр 56.\ Саяси қатынастарды бейнелеп,
оларды түсініп-сезінетін, адамдардың бұл саладағы іс-әрекеттеріне бағыт-
бағдар беретін ... ... ... жиынтығы саяси
идеологияның маңызды қызметтері: ... ... ... Ол саяси
жүйені, саяси өмірді суреттеп түсіндіреді. Екінші, ... ... ... ... ... ... және билік және т.с.с ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Ал
жұмылдыру, іске тарту қызметі қоғамның жоғары, құнды идеяларын алға тартып,
мақсат-мүдделерді айқындап, ... ... ... бір ... ... ... ... төртінші қызметі
амортизациялық деп аталады. Бұл саяси іс-әрекетті ... ... ... ... шиеленістерді бәсеңдетеді. Бесінші, бағалау қызметі;
идеология халық санасына қоғамның қазіргі және болашақтағы дамуына өлшемдік
баға берелік ... ... ... етіп ... ... ... бір ... тудырады. Саяси идеология тележурналистикамен тығыз
байланысты. Бүгінгі таңда олар ... ... ... ... кейінгі негізгі құрал болып отыр. Демократиялық қоғамда
тележурналистика ... ... ... ... ... Олар ... ... жүргізе алады. Тергеу қорытындылары жарық ... ... ... ... ... Саяси оқиғаларды шынайы бейнелеу,
тарату мемлекеттің тұрақтылығын арттырады. Қоғамды тиімді ... ... ... әр түрлі мақсатта пайдаланылуы мүмкін. Олар
азаматтардың саяси ... ... ... ... ... ... ... еркіндікке, әлеуметтік әділдікке ұмтылыс, саяси процеске
салауатты, ... ... ... жасайды. Тележурналистиканың рөлі
Президент, парламент сайлаулары кезінде, әсіресе, ... Олар ... ... т.б ... ... ... туралы кеңейтілген мағлұматтар
беріп, арнайы бейнесін ... ... ... да ... ... ... ... оған қаншалықты уақыт бөлудің де маңызы зор. Сондықтан
демократиялық қоғамда мұндай келеңсіз жағдайларды ... өз ... ... ... саяси идеологияның көптеген түрлері бар.
Тележурналистикада ақпараттық хабар—ең өнімді жанр. Қоғамдық-саяси
мазмұнына сай әркімге ең ... әрі ... жанр ... ... ақпарат құралдары одан тыс болуы мүмкін ... ... ... ... ... ... ақпаратқа
және П. Лайнбарджер «Насихаттың бірінші қаруы»деп баға берген жаңалықтар
қызметіне» жүктеледі. \ 12, стр55 ... ... 6 ... ... күні ... жаңалықтарда \
сағ.20.17—20.20 аралығы \ «Нұр-Отан» ХДП-ның Батыс Қазақстан облысының
Ақжайық ... ... ... ... 3 ... ... ... ұсынылды. Оқиғаны түсіндіріп, оның шынайы бояуын көрсету
үшін эфирде уақыттың құнды және оны ... ... ... ... ... ... саяси журналистикада тақырыптың өзектілігінен де жоғары
тұратын ... ... ... бір ... ... көрсетілім жасау дегеніміз айтуға
оңай болғанымен іс жүзінде өте күрделі іс. Ол үшін ... ... ... талап қоя білуі керек, өзін қатаң тәртіпке бағындыруға тырысуы
қажет. Тақырып дегеніміз журналистің тәжірибесінен туындайтын, оны таңдап
алу ... ... ... ... өз өнімі.»\13, 230 б\
Тақырыптың таңдалуы—редакцияның тапсырысы мен журналистің
мамандануына қатысты болатын ... бар. ... ... ... ... ... ... ықпал етпей ... ... ... да ... ... бар: Журналист таңдаған
тақырыбын жетік ... ... ... оны ... ... ... ... біліп пайымдауға міндетті. Екіншіден, тақырып, сол кезеңдегі
міндет-мақсатқа сай келіп, көрерменнің сұранысы мен қажеттілігін ... ... ... ... ... жаңа кезеңдерін журналист
өзгелерден бұрын сезінуге тиіс. Ең маңызды, өткір ... ... ... ... тағдыры шешілмек. Ол үшін ізденіс керек екенін айтудың
өзі артық. Тақырып дегеніміз, сайып келгенде, ... ... ... ... ... ... ... субъектілеріне жеке адам,
индивид, әлеуметтік топтар, мемлекеттік билік және ... ... ... ... ... ... «...билікті адамдар
қауымдастығына ... ... үшін оның ... ... ... ... белсенді, жігерлі бастама ретінде, осы
қауымдастықтың ішкі және ... ... ... ... ... ... де» ... болады.\14, 65-б\
Саяси биліктің қызметтерін саяси журналистиканың қоғамдық
идеологиялық, ... ... ... ... ... ... идеологиялық, мәжбүрлеу, көндіру, келісім
қызметі, басқару қызметтерімен ... биік ... ... ... жеткізетін бірнеше қысқа ... ... ... ... ... ... ... көрерменнің өз пікірі
қалыптасып ... ... ... ... ... ... ... табуы қажет: «Халық ақпаратты шынайы, қаз қалпында
қабылдай ала ма? ... және ой ... ... тең ... түсіне
ме? Жасаған қорытынды, айрықша дерек, оның ... ... бола ... ... ... ... ... туралы түсінігінде
қандай ілгерілеушілік болады?»
Қазіргі ұлттық тележурналистикамыздың атқарып отырған функциялары мен
қоғамдық қажеттігін, талаптарына қарап, ... ... ... ... ... сөзінен шыққан. Өзара
ұқсас бірнеше мағынамен қоғамдық- саяси салада кеңінен қолданылады):
1. Шынайылық. 2. ... ... ... 4. ... ... 5.Бұқарашылдық 6. Тепе –теңдікті сақтау:
Демократиялық қоғамдағы ақпарат құралдарының ... ... ... Қ. ... \15, 101-102 ... жіктейді: «Бірінші,
ақпарат тарату, екінші, танымдық, үшінші, ұйымдастырушылық, төртіншіден
басқару ... ... ... ... ... көңіл көтеру (эстетикалық тәрбие)». Француз ... ... ... ... байлықты өзара айырбастамай тұра алмайды. Сол
сияқты көзқарастар, көңіл-күй ауаны, ақпараттар да өзара ... ... ... ... және қоғам ... ... ... сөзі ... таратудың қаншалықты маңызды
екендігін айғақтай түседі.
Негізінде тележурналистиканы қоғамдық бақылаушы ретінде ... ... ... ... көзі, құлағы» деп өткен ғасырдың ... ... ... ... тоқтаймыз. Еуропадағы Адам құқығы ... ... ... ... ... ... қозғаушы күші, қорғаушысы, эксперті және «бұқаралық күзетшісі»
екен.
Ендеше ... ... ... билік» пен басқарушы, атқарушы, сот
биліктерінің ... ... ... ... Онда ... ... бар ... зерттеушілер мойындаған. Осыларға жеке
жеке ... ... әр ... ... ... ... ... журналистика өз билігін көптің атынан әр түрлі мүдделер мен
позицияларды білдіру жолымен ... ... ... ... ... ... туындайды да олар қоғамдағы түрлі топтардың
жақтастарына айналып, ... ... ... ... ... ... ... топтар да болады. Оның қоғамдық-
экономикалық, ... ... ... ... ... ... тарапынан шектеулер қойылып жатпасына кепілдік жоқ. ... ... ... оның ... ... түсінеміз, қалай пайдалана білеміз
деген мәселе тағы ... ... ... рөлі оның ... ... атқаруында жатыр.
Өзінің әлеуметтік мәртебесі бойынша, шығармашылық әлеуетінің ... ... ... ... ... ... мақсатты қағидаларды жасақтауға және саяси
процесті қажетті ... ... ... ... саяси элитасы—КОКП
партократиясының әміршіл-әкімшіл жүйенің ... ... ... Бұл ... ... ... жетік меңгерген
саяси бастамашыл әлеуметтік топ болды және осы топтан ТМД ... ... және ... ... ... ... экономикалық реформаларды
және қоғамдық өмірдің демократиялануын жүзеге асырған саяси элитаның өзегін
құраған шағын топ ... ... ... зерттеген саясаттанушы−ғалым Бейбіт Исабаев: «Мемлекеттің
ресми саясатына либералды көзқарастағы БАҚ онымен ішінара ... ... ... ... ... ... негізге ала отырып, өз
ұсыныс−пікірлерін, көзқарастарын ... ... ... ... ... ортасынан іздейді. Либералды көзқарастағы
ақпарат құралдарының ресми саясатпен ... ... ... ... ... ... сыни көзқарастар тұрақты, жүйелі түрде қоғамның
назарында болмауы себепті саяси−әлеуметтік ... де ... ... жоқ, саяси тақырып (мазмұн) автордың көкірегінде сайрап
тұрғанымен сол қалпында туындыға айнала алмайды. Тақырып табылған сәттен ... ... ... ... ... ... орнын
белгілеуге кірісу керек. Ең бастысы автордың өз ... ... ... ... керек. Автордың өз қателерін көре білуі, ... ... ... ... ... дер кезінде толықтыратын
қабілеттілігі аса маңызды. ... ... ... ... өңделуі,
толықтырылып жетілдірілуі көрсетілімдердің шеберлік деңгейін анықтайды. Кез
келген ... ... ... ... ... бола ... Тақырыптың
көтерер жүгінің салмағы ауыр. Ол өмірдің ... ... ... ... ... бірге қоғамдық-саяси , әлеуметтік-
экономикалық аса мағызды әрі тың ой ... тиіс . ... ... ... бір сөзі бар: ... ... сан ... жіптермен
шырмалған түйіндердің қосындысы, яғни, рухани, ой, ақыл, жүрек қаны ... ... ... тамшысы. Әр дерек өмірмен терең ... ... ... саяси журналистикасының қалыптасуы және дамуы
«Адамзаттың тарихи—қоғамдық тәжірибесін кеңінен тарататын аса
пәрменді насихат құралы»\17, 17бет\ ... ... ... ... ... ... 8 наурызында куә болғанын білеміз. Саяси-идеологиялық әрі
экономикалық-әлеуметтік жағынан ... ... ... болғандықтан, сол
уақытта отандық теледидарымыздың коммунистік парияның мүддесі тұрғысынан
социолистік идеяның ... ... ... ... ... ... ... жеке-жеке шоғырлап, белгілі ретпен ... ... ... ... ... асырылды. Бұл Қазақ телевизиясының Одақ
көлемінде екі тілде хабар ... ... ... ... ... қосқан үлесі»\18, 27-б\ екені анық. Қазақстан Комапартиясының ... ... мен ... ... жіті бақылап, қадағалап, кезеңге
сай міндеттер жүктеп отырды. Кеңестік тележурналистиканың басты ... ... ... ... ... ... мен
міндеттерге сәйкес қалыптастыру арқылы аудиторияға тұрақты ... ету ... ... ... ... ... өмірдің көкейтесті
құбылыстарын түсіндіретін, бағалайтын шығармаларды жасау және тарату; сол
заманның жанды ... ... ... сананы қалыптастыруға қатысу;
көпшіліктің және жекелеген ... ... ... ... қоғамдық-саяси өмірдің маңызды оқиғалары туралы хабарлап отыру
басты қағидаға айналды. Қазақстан Компартиясының Орталық Комитеті ... ... ... ... ... сай ... жүктеп отырды.
«... Радиохабар мен телевидениенің комитеттеріне
халық арасындағы саяси ... ... ... ... ... КПСС XXI съезінің тарихи шешімдерін ... ... ... мен ... ... ... және нанымды көрсететін арнаулы
прграммалардың, телевидениелік ... және ... ... ... ... ... тұруы қамтамасыз етілсін...»\19\—делінген
міндеттер экран қызметкерлеріне жүктелді. СОКП Орталық ... 1960 ... ... ... ... олан әрі дамуы» туралы арнайы ... Осы ... ... ... ... үрдісі, тың
мүмкіндіктерін ашу жолдары сараланды. Кеңестік теледидар «маркстік-лениндік
идея рухындағы халық ... ... ... ... ... ... табылады. Қаулыда теледидарды халықты, соның ішінде бұқаралық ... аз ... ... ... саяси, мәдени тұрғыдан тәрбиелеу
үшін тың ізденістер танытуы ... ... ... ... ... орай, Қазақстан Компартиясы Орталық
Комитетінің 1960 жылғы 20 сәуірде ... ... ... ... одан әрі ... ... ... теледидардың даму барысын
тездетіп, оның өз ... ... ... ... ... Кеңестік
теледидар «қалың бұқараны марксизм-ленинизм идеялары рухында тәрбиелеуге,
буржуазиялық идеологиямен ымырасыз ... жол ... елді ... ... аса ... ... бірі ... 15-б\
Қазақ тележурналистикасының дамуы мен қалыптасуын зерттеген Құдайберген
Тұрсын СОКП Орталық ... ... орай ... ұжымдардың
перспективалық жұмыс бағдарламаларын қарастырып, сол кезеңге тән ... ... ... ... ... ең ... ... ретінде
«...қоғамдық –саяси хабарлардың сапасын ... оның ... ... ... ... деп атап ... ... оған тәуелді Қазақ теледидары да партия
нұсқауынан шыға алмады. Аудитория үшін зәру ... (тіл, ... ... діл) ... ... ... ... теледидары әрдайым өзінің
тәжірибесін өз-өзіне жеткілікті ... ... ... ... ... ... ... объективті
көрініс табуы оңайға соқпады. 1985 жылдың сәуір айынан ... ... құру және ... ... ... Республиканың түрлі салаларындағы
саяси, экономикалық, мәдени өзгерістер, әр түрлі көзқарастар, ой ... ... ... ... ... «Демократия алдымен там-
тұмдап жұрттың санасында ... ... ... ... жалын
лаулады»—деді Камал Смайылов.\21,174-б\
Жетпіс жыл бойына партияның саясатына риясыз бой ұсынып, сол кезеңнің
беделін бағалаған халықтың бұл ... ... ... қоюы ... Бір ... ... қоғамға өтудегі көпшіліктің ... ... ... да еді. Бұл ... дер кезінде байқаған
теледидар басшылары телехабарлар мазмұнын жетілдіріп, оларда ... ... ... мол орын берді. Телешығарылымдарды бүгінгі күннің
обьективті өміріне жақындап, қоғамдық—саяси ... ... ... ... әрі бір ... ұлттық сана-сезім сілкінісін
тудырды. Демократия табалдырығын аттаған аяқ артқан ... ... ... ... дәстүр, мәдени мұра, имандылықты жаңғыртып, ... ... ... атсалысқан бағдарламалар мамандар пікірімен дәйектеліп
отырылды.
Қайта құру лебі мен жариялылық та телеарнаға елеулі ... ... ... 1990 жылы Қазақ теледидарында салалық бас ... үш ... ... «Парасат», «Сана», «Мұрагер» пайда болды.
«Парасат»-қоғамдық—саяси тақырыптағы хабарларды даярлаумен айналысты. Осы
кезеңде ... ... ... ... қабылдау», «Ақиқат», «Тарих.
Уақыт. Шындық», «Тікелей эфир», «Ашық студия», ... жеті күн» ... ... ... ағымындағы проблемаларды өткір сынға алды.
Көрермен өз ой—пікірлерін эфирден ашық айтуға мүмкіндік алды.
Хабар таратуда жаңа ... ... ... болуы теледидарды
«парламенттік журналистиканы» орнықтырды. Онда құқықтық мекемелер ... ... әрі ... ... алдындағы күресте айқын бағыт ... ... ... мен журналист позициясы эфирдегі ақпарат ... ... ... ... ... ... ... мәселе-парламентпен қатынасты жолға қою, мәжілістегі пайдалы ... ... ... ... ... ... жаңа ... өмір
ағымын реттеп отыратын, сан алуан көзқарастар тоғысындағы құқықтық
нормалардың аса ... ... ... ... ... ... ... бірлескен күш-жігері соңғы жылдары парламенттік теледидардың
еліміздің қоғамдық-саяси өмірінде айырықша құбылыс екендігіне көз жеткізді.
Парламентаризм мен ... ... ... ... ... ... элементінің жаңа бір қырларын ашты. ... ... ... депутат көңіл-күйін өз ісінен басқа жаққа
аударады, әлде шешен ... ... ... ... қауіптілік те
тәжірибеде негізсіз болып ... ... ... қарсылық
білдірушілер бүгінде оны «демократияның әйнегі», «көрерменмен ... ... деп ... атап ... жоғары құқықтық органның кезекті сессиясын ашу не жабу
рәсімдері, Елбасының жыл сайынғы Қазақстан халқына ... аса ... ... ... беріледі. Парламенттің күн сайынғы ағымдағы
жұмыстарынан ... ... ... не арнаулы «Тікелей эфирде-
депутат» және «Парламент» ... ... ... апта ... ... ... беріліп тұрады. Әлем елдерінің ... ... өз ... ерте ... ... елге ... ... шыншыл саяси портреттерін
жасауға көмектесті. Жаңа көшбасшылар пайда болып, олар ел ... ... ... ... ... Мәжіліс сессиясынан хабар беру
кезіндегі теледидардың тағы бір ерекшелігі байқалды. Ол-Парламент ... ... ... ... ... қызметі болып табылады.
«Төртінші биліктің» екі қызметінің бірі ... ... ... пікірді қалыптастыру. Сайлаушылар парламенттік пікірталас
кезінде өздерінің кімге сенім білдіргендеріне көздерін ... ... өзге ... ... ... қарауға мүмкіндік алды.
Сөйтіп, депутаттардың сан-саладағы күнделікті жұмысында ... ... ... рөлі ... ... ... ... 1958жылғы эфирден өткен телехабарлары тақырыптық,
мазмұндық жағынан былайша жүйеленді: ... ... ... ... июнь Пленумының шешімдерін жүзеге асырамыз», «КПСС 21 ... ... ... ... лер» ... ... ... және ... ... деген тақырыпта мақала,
документті киноочерк, көпшілікке арналған ғылыми фильм, «Қазақстандық мол
астық үшін» фото және кинорепортаж, ... ... ... ... ... деген тақырыптармен съезд шешімдері, бесжылдықтың алға қойған
міндеттері мен ... ... ... оны бұқаралығында емес. Телевизоры бар әрбір семья
өзінің бос уақытының едәуір бөлігін «көгілдір экран» ... ... да ... ... ... өміріне күн сайын, сағат сайын
көптеген пайдалы жаңалықтар әкеледі, адамның бос ... сан ... ... ете ... ... кемшіліктердің бірі—республика мен обылыстың
күнделікті өмірінен ... ... аз ... ... ... ... ... Соған байланысты КСРО Министрлер Кеңесі
жанындағы Мемлекеттік Телерадио Комитет 1960 жылы 4сәуірдегі ... ... ... ... ... ... ... ұстанбай, керісінше, өмірмен жанды
байланыссыз, дәлелі сенімсіз, ұзақ ... ... ... ... да кездейсоқ және көпшілігі ... ... – деп осы ... ... ... ... ... алуға жергілікті
телестудияларға тапсырма береді.
Ақпараттық жаңалықтар сюжеттерінен-шағын фельетондар, түскен дабыл
бойынша қабылданған ... ... ... ... ... көрермендер
хаттары, қысқаша аннотациялар, театр премьералары, музыкалық ... ... ... ... ... мәселелер хабарланып, екінші кезекте
кемшіліктер көрсетілді. Соның нәтижесінде, аяқталмаған құрылыстар, қоғамдық
құндылықтарға деген немқұрайдылық, ... ... ... ... ... ... тақырыптарына айналды.
Көгілдір экран арқылы беріліп тұрған «Ленин және ... атты ... ... жүгі де салмақты болды. «Қазақстан туралы лениндік
документтер» циклы «Ильич өсиеттері бойынша Кеңестік ... ... ұлы ... ... еді. Сол ... идеология қызметкерлеріне
лениндік мұраны байсалды насихаттауды қатаң міндеттеген тұс ... ... ... ... «Лениндік телевизиялық университет»
хабарына тарихшылар мен философтар, экономистер мен кәсіпорын басшылары
үзбей ... ... ... қоғамдық-саяси хабарлар бас редакциясының
1967-70 оқу жылына арналған «Лениндік телевизиялық университет» хабарлар
циклы оқу ... ... ... ... ... ... кітабы және қазіргі заманғы ... ... ... «Марксизм және реформизм» деген еңбегі және ... ... ... ... ... және ... деген еңбегі және қазіргі
кезеңдегі бейбітшілік үшін ... ... ... соңғы кезеңде
сөйлеген сөздері, жазған мақалалары мен хаттары және олардың ... ... ... ... ... және Қазақстан; партия ардагерлерінің
В.И.Ленинмен кездесулері жөніндегі әңгімелері; «Жастар одағының міндеттері»
туралы В.И.Лениннің ... 3 ... ... ... ... ... ... т.б. деген атаулармен экраннан
беріліп отырылды.
Студия басшылығының ақпараттық-танымдық және ... ... ... ұмтылысы публицистикалық бағдарламалардың көлемін
молайтуға алып келді. ... ... және ... ... ... маңызы бұрынғыдан да арта түсті. Әрине, қайта құрудың күрделі,
көп еңбекті қажет ететін ... ... ... оңай ... Бұл ... бір ... айы, ... басталып және белгілі бір уақытта аяқталған
жоқ. Теледидар дамуының жаңа бағыты 70-інші жылдардың ... ... ие бола ... ... ... ... оның ... тележурнал,
плакат, очерк, репортаж, әңгіме т.б алуан үлгідегі жанрлар мен пішіндер
құрады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер болды: ескі жүйелер күйреп,
жасампаз жаңару дәуірі ... ... ... ... ... ... тұрғыда жүргізіле бастады. Демократиялық
әлеуметтік-саяси жүйенің ... ... ... ... Бүгінгі
саяси салада маңызды сипат алып қолданыс аясы ... ... ... ... ... ... Қоғамның саяси жүйесінің демократиялануы ең
алдымен елімізде азаматтық қоғам құрылуымен ... ... ... ашық, объективті түрде сайлаудың өтуі билік бөлінісінің реттелуі,
құқықтық ... ... ... ... ... ... ... демократиялық принциптерге негізделген дамуымыздың нақты
бағыттары «Қазақстан-2030» стратегиялық бағдарламасы бар. Осы ... бар ... ... ... ... ... ... дамуы-қоғаммен тікелей байланысты. Қазақстан Республикасының саяси
жүйесінің дамуы әртүрлі қиын да ... ... ... Күні бүгінге
дейін демократиялық даму жолындағы саяси ... ... ... пен ... қоғам орнату мақсатында дамып отыр. Жеке
тұлғаның құқығы мен бостандығын қамтамасыз ету, ерікті еңбек, ... ... ... дін, ... ... емес ... ... мен қызметіне ешқандай шек қойылмайтын демократиялық саяси жүйе
Қазақстанда қалыптасқан деп айта ... ... ... ... ... ... құрайтын орта тап ... ... ... ... орны ... ... өмірдің барлық жағын (әлеуметтік-экономикалық,
саяси, мәдени және т.б.) қамтитын демократиялық қоғамды ... Бұл ... ... ... ... ... ... және
құқықтық мемлекетті құруды қарастырады. Әмбебап демократиялық үрдістерді
және ... мен ... ... пен ... ... формаларын
үйлестіру оның маңызды құрамдас бөлігі болып ... жылы ... ... ... ... жүйе ... ... Қазақстан демократияландырудың жаһандық процесіне енген
болатын. Қазақстан демократиялық даму ... ... ... ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаев өз еңбегінде: «Біздің
таңдауымыз айқын мақсатта белгіленді ... ... ... ... ... мәселесі тұр»-деді.
Қазақстанның тәуелсіздігін алған уақытынан бастап қоғамның саяси
жүйесін демократиялау процесі мынадай бірқатар кезеңдерден өтті.
Бірінші ... ... ... ... Бұл ... ... тек жаңа жүйені қалыптастыруға ғана емес, сонымен ... ... ... де ... Бұл ... ... партиялық-кеңестік
жүйесі толық өзгертілді, бір партияның монополиясы ... ... ... бір ... ... ... мен ... Елде басқарудың парламенттік-президенттік формасының қалыптасуы
да осы кезеңнің еншісінде.
Екінші кезең (1993-1995)-«іздеу кезеңі». Бұл кезеңде Қазақстанның ... ... ... ... ... және
ұлттық ерекшелігін есепке алатын саяси жүйе моделін іздеу процесі жүрді.
Қоғамның саяси жүйесіндегі өзгерістер 1993 жылы ... ... ... Осы кезеңде елде заң тұрғысында билік бөлінісі
принципі бекітілді. Заң ... ... және сот ... ... ... ... дербес бұтақтары ретінде негізделді. Бірінші рет елдің
Парламентінде баламалы сайлаулар өтті, ... ... ... ... ... қалыптастырылды.
Үшінші кезең (1995-1998)- «кристалдандыру кезеңі». Бұл кезеңде елдің
саяси жүйесінің стерженін құру ... ... ... жүйесінің дамуы 1995 жылы референдумда қабылданған
Конституция ережелерімен ... ... ... ... ... ... өтуін бекітті. Елде кәсіпқой екі палаталы Парламент пен
саяси жүйенің тағы да басқа ... ... жаңа ... (1998 ... ... ... бастап). Бұл мезгіл
елдің саяси ... ... ... өсу ... Осы кезең ел Президентінің ... ... ... және Парламенттің өкілеттілігін кеңейткен сайлау ... 1998 ... ... ... және ... т.б. ... ... мен түзетулер енгізілуінен басталады.
Сайлау жүйесін реформалау ... ... ... ... ... ... жүйе ... Парламентке сайлау өтті.
Осындай кезең-кезеңмен демократиялық саяси реформалардың жүргізілуінің
нәтижесінде Қазақстанда белгілі бір ... ... ... жүйе ... демократияландыру ұзақ та, күрделі процесс. Демократияның
орнығу үшін ... база мен ... ... керек. Президент
Н.Ә.Назарбаев «Ғасырлар тоғысы» атты еңбегінде былай ... ... ... ... ... Солардың ішінде қоғамда, әсіресе,
элиталық қоғамда кең қанат ... ... ... қана ... ... ... ... ие, мемлекетке экономикалық жағынан тәуелсіз
орташа таптың, бағанасы бекіген құқықтық мемлекеттік, келісім мен ... ... зор ... жылдары Қазақстанда жоғарыда көрсеткендей, көптеген ... және ... ... ... ... Олар ... ... қоғамдық демократиялық ... ... ... ... ... ... БАҚ-тың жұмыс істеуі
шындыққа айналды. Қазіргі таңда республикамызда ... саны 2446 ... ... ... Оның 2223-і ... 223-і ... мен ... Бұқаралық ақпарат құралдарының 80 пайызы ... ... ... ... мен ... ... ... екен.
III тарау. Қазіргі қазақ теледидарындағы саяси журналистиканың
пәрменділігі
Қай қоғамда да ... ... ... ... ... ... «...мемлекет пен үкімет алдында есеп беру емес»\23, стр
99\ керісінше дербес ... ... ... әділ, шынайы баға беру» екені
ақиқат.
Осыдан 200 жыл ... ... ... ... ... ... ... сөзі бүгінгі күні де өзектілігін жойған жоқ. ... ... пен ... ... ... ... онда ... таңдар едік».
Журналист, ғалым Қуандық Шамақайұлы саяси қызмет ... ... ... ... бастысы, БАҚ−тың саяси
өмірдің барлық кезеңдеріне белсенді ... ... ... ... ... ... журналистика практикасына алғаш
1776 жылы атақты саясаткер , публицист Э.Берк ... ... ... ... ұғым ... сарында қолданылғаны болмаса, ғылыми тұрғыдан терең
зерттеліп, нақты тұжырымдама жасалған жоқ. Осының өзі−ақ мәселеге байыпты
қарауды ... ... АҚШ ... Э.Деннис пен Дж. Мэррилдің «Масс−медиа
туралы әңгіме» атты кітабында: «Журналистер «төртінші ... ... мен ... ... ... ... пен ... дүниелерге
көз жеткізіп, түсінулері тиіс»—деп атап көрсетулері ... ... ... басылым «Айқынның» үстіміздегі
жылдың 7 ... ... ... бейсенбілік қосымшасы «Айқын аптада»
журналист Руслан Әбдісаттарұлының «Қай телеарнаны тамашалайсыз?» ... ... ... ... Ондағы «Отандық теледидарға не
жетіспейді?» деген сұраққа «Ұлт тағдыры» қозғалысының төрағасы Дос ... ... ... ... ... Оппозициялық бағыттағы пікірлер
жоқтың қасы. Меніңше, оппозициялық бағыттағы пікір алуандылығына ... ... ... ... ... осы ма?» деп, ... бір-
ақ сілтеп кетер еді. Билік өздерін оппозициямыз деп атайтындарды ... ... ... ... ... ... Биліктің саясатына қарсы пікір
сөзсіз айтылуы шарт, сонда ғана ол пікірлерге халық баға бере ... ... ... бір «әттеген-айы» — дейді белгілі саясаттанушы,—
бүгінгі бағдарламалардың басым бөлігі қазақтың ұлттық мүддесін жүйелі ... ... ... пен ... ... жақындататын хабарлардың
жоқтығы. Өз ... ... ... құқысы бар» деген хабарды бүгін
жүргізуге дайынмын. Неліктен министрлер мен соларға жақын лауазым ... ... ... ... ... жасап жатқан іс-әрекеттері
туралы түсінік бермейді? ... ... кіру де ... ... ... ... ... де мүмкін емес. Демек, сол кемшіліктің орнын
толтырып, жауаптылықты ... ... ... ... ... өзі
де халықтың алдына шығудан жасқанбайды ғой... .»\\
Сонымен «31 арнаның» жаңалықтарымен «Кім?» бағдарламасын тамашалағанды
жақсы көретін Дос Көшімнің ... ... ... ... қатысты
ойды ұғуға болады. Аталған сауалнамада өз көзқарасын білдірген Қазақстан
журналистер одағының төрағасы Сейітқазы Матаев та ... - көп ... және ... телеарналарын қадағалап көретінін, ал өзіміздің
арналардан «Хабар» мен «31 арна» соңғы уақытта ... ... ... «Ел болашағы» халық қозғалысының төрағасы Бағдат Әріпов: «Еліміздегі
барлық телеарналарды ... ... КТК ... ... ... «31 ... жаңалықтарын, сондай-ақ осы
арнадағы «Кім?» ... ... ... Мемлекет
қайраткерлеріміздің осындай ... ... енді ... ... ... мен жаңалықтар топтамасы
турасында зерттеуімізге көшсек. Қазақстанның ... ... ... үні ... «Хабар» арнасы күнделікті екі сағат ... ... және ... ... ... бастап бейсенбі күндері тікелей
эфир арқылы «Бетпе—бет» бағдарламасын көрермен ... ... ... бұл арна ... ... ... тікелей насихат құралы десек қателеспейміз. Арна журналистерінің
қоғамдық процестерге биліктің көзімен қарауы бүгінде заңды құбылыс сияқты.
«Нұр-Отан» ... ... ... ... «Хабардың» назарынан тыс
қалмақ емес.
Көрермен аудиториясына тікелей эфир арқылы ұсынылатын «Бетпе-беттің» ... ... ... ... ... ... Уәли сынды тәжірибелі
журналистер жүргізетін бұл бағдарламаға ... ... ... ... ... мамандар арнайы шақырылатынын ... ... ғана емес оған ... да алдын ала үлкен дайындықты
«бастан кешіретіні» хабардың өн бойынан көрініп ... Бұны ... ... ... ... қиын ... ... әлемдегі жаңа Қазақстан» Жолдауының халыққа жария
болуы кезінде «Бетпе-бет» әдеттегідей түрлі сала ... ... ... ... ... ... көрсетілімінде Қазақстан
Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің ... ... ... ... ... ... Хабар жүргізушісі
Бибігүл Жексенбай әңгіменің «біссіміләсін» «Осы Жолдау бойынша ... ... ... қарқынды жүргізіледі?» деп сұрақ қоюдан бастады. Әлбетте,
көп жылдық ... бар ... ... ... ... аулақпыз.
Алайда бағдарлама белгілі бір бағытты ғана ұстанған соң ... мен ... де сол бір ... арнада тоғысып жатты.
Бір ескерерлігі, «журналист ақпарат қабылдаушылар үшін жұмыс істейтіндігін
назарда ... ... ... ... ... ... түсінсек те осы
міндетті журналистік қызметімізге қағида ете алмайтынымыз өкінішті. Өйткені
«Бетпе-бетті» ... эфир ... үшін ... ... ... Әрі ... ... орай «цифрларды сөйлетіп», «деректерді
ойнатып» жатады. Бұл ізденіс тек ... ... ... ... ... ... ғана ... шеберлік еді. Бағдарламаға
биліктегі азаматтарымыздың көрермен алдында ... ... ... оның
мемлекетшіл бейнесін жасаудың мінбері деп қарауға дәлел көп. Өйткені онда
талқыланатын мәселеге көрермен тарапынан ... пен ... ... Ал ... ақпарат ғасырында уақыт пен кеңістікте тек ... ... ... ... ... ... ... тиіс
мәселелерді назардан тыс қалдырған ақпараттық қандай да теле көрсетілім
өміршең ... ... ... ... ... ... Олар :
«...абсалютті жедел ақпарат, яғни оқиға болып жатқан жерден сол ... ... Ал ... ... ... ... бір сағат ішінде
таралатын ақпарат. Ал кейбір ақпарат келесі күні таратылуы мүмкін. Демек,
асығыссыз жеткен ақпаратта ... қай күні ... ... айтылмайды».\25,
61-б\. Ақпараттың жеделдігін сөз еткенде ең алдымен «31 ... ... ... ... ... ... ... отыз минуттық
«Тұжырым» бағдарламасы жайлы сөз ... тура ... ... Үкімет
қарауында қандай қаулы-қарар талқыланды немесе қоғамдық-саяси ... дәл сол ... ... ... ... сан алуандығын «Тұжырым»
өз әңгімесіне «тұздық» етеді.
Тележурналистиканың өлшемі ретінде—тақырып, ... оның ... ... ... ... баға беру, жинақтау деңгейі, хабарды беру формасы
(композициялық, стильдік ерекшеліктері) бірлікте ... Оның ... аса ... ... ... ... ... жағынан жедел, әлі буы басылып, ыстығы суымаған ... ... ... ете ... «Тұжырымның» ерекшелігін анықтау үшін тікелей
эфир хабары ретінде ұқсас «Хабар» арнасындағы «Бетпе-бет» бағдарламасымен
салыстырып қарайық: 1.Бұл екі ... да ... пен ... пен өткірліктің тоғысар» тұсы тікелей эфир арқылы көрермен алдында
өтеді. 2. Қоғамдық құбылыстарға қатысты, ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаның да тақырыптарын
қамтиды. 3. ... ... ... ... ... сала ... өнер тұлғалары шақырылады. 4. Екі бағдарлама да сұхбат жанрының
жүйесімен сұрақ-жауап түрінде өтеді. Бұл ... мен ... ... белгілер. Енді осы ... ... ... ... ... мен қажеттілігін біліміміздің жеткенінше
сараптаймыз. ... ... ... ... ... ... пікірі жария болған күннен бастап, бұл бастама ... ... ... құралдары түрлі көзқарас ... ... орай енді осы ... екі ... қалай көрініс тапты
екен?! Нақты дәлелдерімізге назар аударыңыз. Үстіміздегі жылдың, дәлірек
айтсақ, 2007 жылы 23-мамырда ... ... ... ... ... ... ХДП-ның төраға міндетін ... ... ... Журналист Берік Уәли жүргізген бұл ... ... ... «Конституциялық реформа—демократияның кезекті қадамы»
деп аталды. Бетпе-бет әңгіме барысында жаңа ... ... ... айту ... Б. Жұмағұлов «Елбасымыз Н.Ә Назарбаев ұсынған
конституциялық реформалар еліміздің саяси өміріндегі жаңа кезеңді бастап
кеткенін» ... ... «осы ... ... ... Қазақстан
азаматының жағдайын жақсарта отырып, еліміздің күш-қуатын ... ... ... ... ... төраға міндетін атқарушы алдағы күні «Нұр-
Отанның» ұйымдастыруы аясында атқарылатын істерден ... ... ... ... бұл ... қозғағанда биліктің пайдасына
шешуді немесе басқа бір топтың мүддесіне сай талқылауды мақсат ... айту ... ... ... өзгертудің қандай артықшылықтары бар деген
мәселені бірінші болып «Тұжырым» бағдарламасы 2006 ... ... ... өзек етті. ... ... ... ... Тарих және этнология ... ... ... ... Камал Бұрханов шақырылды.
Жүргізуші Досымбек Қонысбекұлы бағдарлама қонағы Камал ... ... күні ... саяси жүйені өзгерту бастамасы қандай қажеттіліктен
туып отыр?» ... ... ... ... Ал 2007 жылдың 22-ақпан күні
«Тұжырым» кешкі уақыт 19.15-те аталған тақырыпты тағы да ... ... ... ... ... ... сұрағына орай
студияның қонағы «Ұлт ... ... ... Дос ... санын арттырсақ, заңдарымыздың сапасын арттыруға
себеп ... және ... ... ... ... ... тән» ... нақты
дәлелдермен түсіндірді.
«Конституциядағы өзгерістер көңілден шықты ма?».
«Тұжырымның» 2007 жылдың мамырдың 17-де саяси реформаға қатысты ... ... ... ... ... ... Хабардың
жүргізушісі журналист Досай Қызайбекұлының «Саяси реформаға ... «Осы ... ... ... ... үрдіс жеделдей түседі ме?»,
«Қазақстан халқы ассамблеясының сайлау құқығына байланысты өзгерістерге не
айтасыздар?», ... ... ... ... Бұдан не ұтамыз?»
деген өткір сұрақтары желісінде саясаттанушылар Берік Әбдіғалиев пен Сайын
Борбасов көзқарас, пікірлерін ашық ... ... бұл ... ... ... жанры
саясатта тұлғаның өзін және өзінің идеясын танытуға мүмкіндік береді» ... ... ... ... және ... ... ... саяси
дебаттар, пікір таластар көрермен аудиториясына әсерлі» ... ... ... тағы бір ... ... деп ... стр 94\
«Қазіргі кездегі отандық БАҚ он бес жылғы тәуелсіз дамудың ... ... ... ... ... ... болған жаңа
құндылықтар арқылы дербес ұлттық ақпараттық ... ... ... үшін ашық та ... ... ... ... жаңа заманға бастайтын
жаһандану БАҚ-тарға қойылатын талапты ... ... ... ... әрбір сөзі үшін моральдық жауапкершілікті терең сезінуі керек»
\27, 34-36-бб\ екенін ... ... ... бір ... болар. Қоғамда дүрбелең туғызған Р.Әлиевтің ісіне ... ... оны ... Ғ.Ғылымовтың 1 сағат 10 ... ... ... телеарнасы халыққа таратты. Шындығында, осы «асығыстығы» үшін
аталған телеарна заң ... ... ... тиіс. Бірақ саясатты ... ... ... ... топ ... «төрағалық» етті де көгілдір
экранның ар жағында отырған көрерменді жалған ақпаратпен иландырды.
Алтышы маусымда мәжіліс депутаты ... ... ... ... ... ... ... елдің төріндегі бас телеарнаның тек христиан дінін
насихаттап, ... ... ... ... жатқан саясатын әшкереледі. «Қай
жанрда, қай ... ... ... ... ... оның жеке басы, рухани-
қоғамдық өмірі, еңбектегі ... мен ... ... ... ... ... шыншыл және сенімді» болатынын ескерсек, \28,
стр32\ «бұқараның жүріс-тұрыстарына ... ... ... әсер ... ... ... саяси тұлғаның телевизиядағы келеңсіз
көрініске алаңдаушылық білдіруі заңды. \29, 74-б\ Депутаттың ... ... ... ... етіп ... ... ... етек алып барады. Соның бір мысалы, қазіргі кезде еліміздің
көптеген аймақтарына ... ... ... телеарнасы жас жеткіншектерге
арнап «Моя первая Библия» деген мультсериал көрсетуді бастады. ... да ... үшін ... ... ... күн ... ... 16.30-да екен.
Мұның өзі телевизияның ... ... ... ғасырында ұлттық
идеологиядан ада екендігін аңғартса керек.
Журналист өз туындысын жасау алдында білуге тиісті ... ... ... ... ... ... ... қабылдаушыларға қажет пе?
• Олар текке уақыт жоғалтпай ма?
• Ақпарат қабылдаушылардың нақты қажеттігін өтей ... ... ... ала ... ... ... ... көріп-тыңдай ма?
• Осы туынды бұрынғы сенім мен беделді сақтап ... ... ... ... ... күні ... телеарналардың саяси
ақпарат берудегі бағыты әр түрлі болып отыр. «Жаңалықтың ... ... ... емес, демек бұл жерде ... ... ... ... да «...мемлекеттік органдар, қоғамдық бірлестіктер,
лауазымды ... мен ... ... ... ... ... оның
құқығы мен мүддесіне қатысты құжаттармен, шешімдермен және ... ... ... ... ... міндетті» —деп Қазақстан
Республикасының Бұқаралық ақпарат ... ... ... ... белгілі 2007 жылы мамырдың он бесі күні ... қоры мен ... ... ... ... 90 жыл толуына байланысты ғылыми конференция өткізді. ... ... еске алу күні ... бұл алқалы жиынды
саясаттанушы Берік Әбдіғали жүргізді. Тарих ... ... Н. ... және ... ... ... жасады. Бұл
күннің маңыздылығын түсіну үшін ... ... ... 1917 ... өткен жалпықырғыз отырысының қаулысы тарихи құжат болып ... ... ... ... тілі ... халықтың басын қосып,
автономия құру, автономияға ... атын ... оның ... ... ... меншігі ету, Алаш облыстарын ... ... ... бес ... ... ... ... ұлттық кеңесін құру,
автономияның орталығын Семей қаласы ету және ... да ... ... ... дәл осы ... конференцияның ұйымдастырылғаны туралы
«Қазақстан» ұлттық арнасы, «Хабар» агенттігі, «Астана» арналары тіс жарып
ешнәрсе айтпады. «Халықтың ... ... һәм ... ... өз ... дәл осындай атаулы күні бұл ... ... ... саяси себептің бары анық. Көрермен аудиториясына «31 арнаның»
«Информбюросы» ғана хабардар етті.
Алаш ... Алаш ... және ... ... ... Бөкейханов бастаған ұлттық зиялылар шоғырының ең жанкешті
еңбегінің нәтижесінде өмірге келген құрылымдар. Бұл туралы ... ... ... «Қазіргі билік Қазақстанның тәуелсіздігін нығайту үшін бірін
нолден бастауға тура ... жиі ... жүр. Ал шын ... тұғырын нықтап ... ... ... Алаш ... ... ... «...саясаттың субъектісі ретінде саяси сана ... ... ... ... \31, стр56 \. ... сана деп
өмірдегі саяси қатынастарды бейнелейтін, ... ... бұл ... ... ... ... ... көзқарастар жиынтығын айтады. Саяси ... ... және ... идеология. «Идеология»-деген ұғым гректің
идея—бейне және логос—білім деген сөздерден шыққан. Ғылыми айналымға ... ... ... және фәлсафасышысы А.Дестют де Траси кіргізді.
Ол идеологияны идеялар, ... ... ... болатындығы және әрекет
ететіндігі жөнінде ғылым деп түсіндірді. Кейін келе бұл сөздің ... ... ... деп ... ... ... ... іс--
әрекетіне бағдар беріп, олардың мақсат—мүдделерін білдіретін және қорғайтын
идеялар мен ... ... ... әр ... құқықтық, этникалық, діни, эстетикалық,
фәлсафалық болып келеді. Сонымен қатар ... ... ... ... ... және саяси сипаты ... ... ... да ... Оның ... –саяси болмысты түсіндіреді және оны
сақтауға немесе өзгертуге іс-әрекетті бағыттайды. Қоғам өмірінде идеология
маңызды рөл атқарады. «Қазақстан» ұлттық ... ... ... шолу
бағдарламасының саяси идеологиясы—мемлекет басшысының саясатын жүзеге
асыру. ... ... ... ... ... ... және ... «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» ... ... ... әр ... ... ... істерге
«бақылаушы ретінде» қарап, көрерменге хабарлау екені баршаға ... ... ... жаңа саяси бағытқа үндеу үшін әлі ... аз ... ... ... ... \32, стр 99\
болмасын түсінген «қазақстандықтар» ... ... ... ... ... ... ... үшін үгіт-насихаттық қызметін бастап та кетті.
ЕҚЫҰ-ның ... ... ... ... ... ... мәртебесін биіктетері сөзсіз. Бірақ қазақ топырағына
табаны тигенімен Қазақ елінің демократиялық дамуына ... ... ... ... ... ... мен шет мемлекеттің
қайраткерлері шешіп бермейтіні ақиқат. «Айна—аптаның » ... 27 ... ... ... ... ... пен И.
Звягельскаяның Қазақстанның саяси ... ... ... ... ... ... арқылы қазақ аудиториясымен «табыстырды».
Түркияның белгілі қоғам қайраткері Хикмет ... Иран ... ... ... ... ... орай көзқарастарын осы «Айна—аптадан»
білдік.
«Қазақстан» телеарнасындағы ... ... ... ... ... ... бағытталғанымен хабар жүргізуші
Нұрбол Манаптың журналистік шеберлігімен бағдарламаның ... ... ... ... ... ... түрінде өтеді. 2007жылдың жиырма
сегізінші мамыры. «Назардың» кезекті ... ... ... ... ... ... ... Н.Манап
қатысушы тұлға Д. Құсдәулетовтен тіркеуде тұрған саяси партиялар ... ... ... ... ... ... болған жоқ па?»
деген екіұшты сауалды ... ... ... Н. ... ... берген жауабына қарап, әуелі оның ... ... ... ... ... мен ... ... танытуды көздеген
сияқты. «Бұл бақылау деп аталатын нағыз саяси журналистикада орны маңызды
әдістердің жүзеге асуы». ... тағы бір ... ... ... ашып қана қоймай, оған ... ... ... ... Ол ... ... ... «Осы біздің Заңдар қай тілде
дайындалады?». Жауап нақты қайтарылмады, сөзі ... ... ... ... эфир ... берілген әңгімесінен эмоциясы анық
көрінді. Ең бастысы, бағдарламадан шынайылықты көре алдық.
Міне, «төртінші билікке» ... ... ... ... ... қарай «Журналист кімге қызмет етуге міндетті?»
деген ... ... ... оған ... ... ... қоғамдық
жауапкершілігі аясында басшылыққа алуы тиіс ... ... ... сақтау. Бұл ұғымға ... мен ... ... ... ... ... адам құқығы, ұлттық мәдениет, патриотизм, бірлік
пен татулық, адамгершілік және әділеттілік жатқызылады.
Екіншіден, мемлекет пен ... ... ... ... жасап, оған
дұрыс бағыт сілтеуінің өзі демократияның мәні болып ... ... олар БАҚ ... ғана ... ... БАҚ үкіметтің іс−әрекетіне бақылау жасаумен қатар ... ... ... ... ... жалпыға ортақ мәселелердің дұрыс шешілуіне
мүдделі болу, ол үшін өзекті тақырыптарды қаузаған теориялық−практикалық
пікірталастар, ... ... ... ... Осындай іскерлік
еңбектерінің арқасында ғана ... БАҚ ... ... ... ... ... жоғары саяси Жалпыұлттық БАҚ ... ... ... ... ... ... және оны орынсыз
теріске шығармайтын, айыптамайтын қара ... қақ ... әділ ... ... ... ... мүддесін қорғауды ниет еткен ... ... ... ... \33, ... анық та айқын нәрсе, қандай бір ақпараттың қазақ жұртына «қажеттілігін
зерттеп алмай, ... ... ... ... пайдаланып,
аудиторияны белгілі бір құбылысқа ... ... ... ... ... ... ... іс деп ойлаймыз.
Тележурналистика қызметінің арқасында жергілікті шенеуніктің
жұмысынан ... ... ... ... ... ... ... аралықтағы барлық құжат, дерек атаулы халықтың назарына ... ... ... ... алған тұста демократияға бет алған мемлекетіміз адам
және оның өмірін, бостандықтары мен ... ең ... ... ... ... алғашқы бабында бекітті. «Көгілдір экранның» шексіз
мүмкіндіктерін ұлт ... үшін ... ... ... ... әлем ... биік. Төл тарихы мен туған тілін
қастерлеуді, ұлттық ... ... ... қағидасы еткен
телеарналарымен халықтың мерейі қашан да үстем.
Біз бүгінгі бітіру жұмысымызда «аса ... ... ... ... ... ... мен тәжірибесінің үлгілерін
қамтып, отандық телеарналарымыздағы ... ... ... ... ... Шын мәнінде, саяси
насихат тақырыбының әуелі мағыналық астарына үңілуіміз ... Бір ... ... ... орын жоқ деп ... ... ... ақпарат құралдарын «төртінші биліктің» төріне шығарған батыстық
телеарналарынан тікелей эфир ... ... ... ... жарыссөздерді
тамашалағанда, өз атқамінерлерімізді сондай мінберден көргіміз келетіні
шындық. Бірақ оны ... ... ... немесе саяси элита өкілдері
қуана құптамасы белгілі. Ең ... ... ... ... ... деген бұйрықты күтпей-ақ «Дода», «Шыңның жүзі» сияқты
кешегі күннің ... ізін ... ... ... бен
тәжірибемізді пайдаланып, ақпараттық-сараптамалық хабарлардың мазмұндық,
пішіндік үлгілерін ... күні ... ... маңызды іс. Ата
заңымызды арқау етіп, мемлекет саясатын қолдау кезінде сөз бостандығына
айтарлықтай салмақ ... ... Дәл сол ... ... ... ... бен талқылауымыз болсын, сынға алуымызға келгенде ... ... ... «көгілдір экраннан» да жасырып қалмауымыз
керек. Саяси ақпаратты көрермен ... ... ... ... бар ... туындаған өзекті мәселе төңірегінде, мейлі ол тұрмыстық болсын
немесе саясат ... ... ... ... ... өтіп
жататыны белгілі.
Ал біздің елге келсек, нақ президенттік пікірсайыстың өтуі былтыр ғана
тұңғыш жүзеге асқаны ... ... ... ... ... жүрген
тұста президенттікке үміткерлер Әлихан Бәйменов, Жармахан ... ... және ... ... ... ... тікелей эфирдегі
дебатқа қатысқан болатын. Алғаш рет өткеннен де шығар, бұл ... біз ... ... ... сол ... ... қаумалаған,
қызуқанды, өрекпі дебаттармен форматтық, т.б белгілері ... ... ... ... өзге 2004 жылы еліміздің Парламенті мәжілісіне сайлау
тұсында «Қазақстан» телеарнасында ... ... ... ... мәні де ... ... ... саяси дебаттардың біздің ел үшін тек сайлауалды науқандарында
ғана емес, күнделікті өмірде де ... ... ... Және ... ... (министр, депутат, әкім болсын) бастап, қарапайым
азаматқа ... тән. ... кез ... ... ашық ... ... ... ол ұтымды жарнама, өз беделі үшін таптырмас айла, ... ... ... ... ... кез келген телеарнаның да
аудитория алдында атақ-абырой жинауына айтарлықтай ... Ең ... ... ... ... демократиялыққа тән.
Бұл дық бітіру жұмысымызды қорыта отырып, біздің ... мен БАҚ ... ... ... «заң ... ... кез ... тәсілмен еркін ақпарат алып және ... ... ... ... мен ... күшті хабарлар дайындау—бүгінгі
журналистерге жүктелер жауапкершілік.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... Н. ... ... азат ... ... // Жас Алаш.-2002.- 14
наурыз.
2. Назарбаев Н.Ә. Жаһандану және жалпы адамзаттық ... // ... 2004. – 23 ... ... Н. ... ... – Алматы: Экономика, 2005.- 320 6.
4. Тұрсын Қ. ... ... ... даму ... ... ... ... Байділдинов Л.Ә. Теориялық саясаттану.-Алматы: ОФППИ Интнрлигал, 2005.-
264 б.
6. Барманқұлов М. Телевизия: бизнес әлде ... ... ... ... Корконосенко С.Г. Основы творческой деятельности ... ... ... Практическая журналистика в Казахстане: Учебное пособие.-Алматы, 2006.-
Международный центр журналистики «MediaNet», 2006.-348 с.
9. Вячеслав А. Парламентская ... Опыт ... ... ... ... ... с.
10. Масғұтов С. Көгілдір экран-өмір айнасы-Алматы: Мектеп, 1976.-131 б.
11. Барманкулов М. Жанры ... ... и ... ... 1974. ... ... ... или власть?-Алматы:
Санат,1997.-с.268.
13. ... Г. ... ... в ... ... ... –Алматы: Қазақ университеті, 1995.-
с.260.
14. Шыңғысова Н. Қазақ теледидары жастар бағдарламасының проблемалары.
Филол. Ғыл. ... ... ... ... С. ... биік міндеттер // Социалистік Қазақстан.-1982.—
7 мамыр.
16. Юровский А. Советская ... ... ... и ... ... Докт. Филол. Наук.-М., 1973. - с. 59.
17. Смайылов К. Жеті қыр, бір сыр.- ... ... ... б.
18. Омашев Н. Қазақ радиожурналистикасы: тарихы, тәжірибесі, теориясы.-
Алматы, Қазақ университеті, ... ... ... Т. ... ... ... хақында // Қаз МУ
хабаршысы. Журналистика сериясы.-1998.-№3.- 33-39 бб.
20. Амандосов Т. Қазақ совет баспасөзінің ... ... ... б.

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Испания журналистикасы» атты ғылыми-зерттеу жұмысына тезис11 бет
«Серке» газеті – қазақ қоғамындағы алғаш демократия жаршысы48 бет
Ілияс Жансүгіров өмірі1 бет
Іскери журналистика71 бет
Абдрахманов Сауытбектің аударма саласына сіңірген еңбегі10 бет
АҚШ журналистикасы13 бет
Ақш-ң ақпараттық жүйелері20 бет
Баққожа Мұқай редактор әрі журналист68 бет
Бүгінгі экономикалық басылымдар және олардың проблемалары61 бет
Бөкей Оралхан9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь