Қаржы нарығындағы нақты сектор

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 ҚАРЖЫ НАРЫҒЫНЫҢ ЭКОНОМИКАҒЫ РӨЛІ ЖӘНЕ МӘНІ ... ... ... ... ... .4

1.1 Қаржы нарығының түсінігі және оның қызметтерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2 Қазақстан Республикасындағы қаржы нарығының құрылымы, жүргізілу механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7

2 ҚАРЖЫ НАРЫҒЫНДАҒЫ НАҚТЫ СЕКТОР ҚАЗАҚСТАН ҚОР БИРЖАСЫ МЕН БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11

2.1 Бағалы қағаздар қаржы нарығының негізгі қаржы инструменті ретінде ... 11
2.2 Қазақстан Республикасының қор биржасы (KASE) ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚАРЖЫ НАРЫҒЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКА ДАМУЫНДАҒЫ МАКРОЭКОНОМИКАЛЫҚ ӘСЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19

3.1 Қазақстан Республикасы қаржы нарығын статистикалық мәліметтер негізінде талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
3.2 Өндірістің ғылыми.техникалық дамуын қаржымен қамтамасыз етудегі инвестиция мен лизингтiк қатынастардың маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ...24

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
Қаржының экономикадағы басты қажеттiгi объективтi мән-жайдан – тауар-ақша қатынастарының болуынан және қоғамдық дамудың қажеттiлiктерiнен туындайды.
Қаржының басты арналымы – табыстар мен ақшалай қорларды жасау арқылы мемлекет пен шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң қаржы ресурстарына деген қажеттiлiктерiн қанағаттандырып отыру әне бұл ресурстардың жұмсалуына бақылау жасау.
Қаржы механизмi арқылы мемлекет өзiнiң саяси, экономикалық және әлеуметтiк сфералардағы көптеген қызметтерiн атқаруға қажет ақшалай қаражаттар қорын жасап қолданады. Қаржы деп ақша қаражаттарын бөлу және пайдалану туралы қатынастардың жүйесi аталынады.
Қаржы нарығы – бұл, ең алдымен дербес экономикалық категория ретінде бағалы қағаздарды сату мен қайта сату жөніндегі операцияларды жүзеге асыру жолымен кәсіпорындардың, фирмалардың, банктердің, жинақтаушы зейнетақы қорларының, сақтандыру ұйымдарының, мемлекеттің және халықтың уақытша бос ақшасын жұмылдырудың, оны бөлудің және қайта бөлудің қамтамасыз ететін нарықтық қатынастардың жиынтығы. Ол нарықтық қатынастар жүйесінің құрамды бөлігі болып табылады және тауар, ақша, несие, сақтық, валюта және басқа нарықтармен (капитал, жұмыс күші, жер, алтын нарықтарымен) етене байланысты.
Сондықтан курстық жұмыс тақырыбын “Қаржы нарығындағы нақты сектор” деп алдық. Бұл тақырыптың өзектiлiгi осы аталған қаржы ресурстарын қалыптастыруда және осы қаржыларды нақты өндiрiске қосуда қаржы нарықтарын талдаудың орны ерекше болып табылады. Экономикада қаржы нарығының дамуы қалған барлық нарықтардың дамуына даңғыл жол ашады.
Осы тақырыпты орындау барысында келесi мiндеттер қарастырылды:
• Қаржы экономикалық категория ретiнде оның мәнi мен қызметтерiн анықтау;
• Қаржы нарығын жан-жақты талдау және оның құрылымы туралы хабардар болу;
• Қаржы нарығы дамуының экономика дамуындағы маңыздылығын анықтау;
• Бағалы қағаздар нарығының қаржы нарығындағы маңыздылығын атап өту;
• Қазақстан Республикасындағы қаржы және бағалы қағаздар нарығына тоқталып өту және ұлттық қор биржасының бүгінгі жағдайын сипаттау.
1. Мельников В.Д. Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. – Алматы: Институт развития Казахстана, 2001. – 285с.
2. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2003. – 448 бет.
3. Көшенова Б.А. / Бағалы қағаздар нарығы : Оқу құралы – Алматы: Экономика – 1999г.
4. Бағалы қағаздар нарығы туралы ҚР-ның заңы. 1997ж 10 шiлде.
5. Миркин Я.М. / Ценные бумаги и фондовой рынок. Москва 1995г.
6. Финансы Республики Казахстан. Статистический ежегодник. Алматы, 2005г.
7. Байдельдинов Ж.Б. Развитие инфраструктуры рынка ценных бумаг в РК. // Вестник КазНУ. №3, 2003г.
8. Центральный депозитарий ценных бумаг. // Рынок ценных бумаг Казахстана №3, 2004г.
9. Бауржан Есенов « Перспективы совершенствование Казахстанского фондового рынка» // РЦБК №11, 2005 г.
10. Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi № 004 баспасөз релизi 205 13 қаңтар // Банки Казахстана №1 2005г.
11. «О ситуации на финансовом рынке» Банки Казахстана, №12 – 2007 г. 2-7стр.
12. Байдельдинов Ж.Б. Развитие инфраструктуры рынка ценных бумаг в РК. // Вестник КазНУ. №3, 2007г.
13. «О текущей ситуации на финансовом рынке» // Банки Казахстана,
№ 9, 8- 2008 г. 2-7 стр.
14. «Обзор макроэкономической ситуации в Казахстане» // Бердибек Сапарбаев, РЦБК, №4, 2007 г.
15. Статистика Казахстана. Алматы, - 2007г.
16. Каренов Р. Лизингтiк қызметтер. Оның ерекшелiгi неде? // Егемен Қазақстан. – 2008. – 24 сәуiр (№105106). – 2 б.
        
        МАЗМҰНЫ
КIРIСПЕ
............................................................................
.........................................3
1 ҚАРЖЫ НАРЫҒЫНЫҢ ЭКОНОМИКАҒЫ РӨЛІ ЖӘНЕ МӘНІ .....................4
1. Қаржы нарығының түсінігі және оның қызметтерi
..........................................4
2. Қазақстан Республикасындағы қаржы нарығының ... ... ... ... ... ... ... ҚОР БИРЖАСЫ МЕН БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР
НАРЫҒЫ ..................................................................11
2.1 Бағалы қағаздар қаржы нарығының негізгі қаржы инструменті ретінде ....
11
2.2 ... ... қор ... (KASE)
....................................15
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚАРЖЫ НАРЫҒЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҰЛТТЫҚ
ЭКОНОМИКА ... ... ... Қазақстан Республикасы қаржы нарығын статистикалық мәліметтер негізінде
талдау
............................................................................
...........................19
3.2 Өндірістің ғылыми-техникалық дамуын ... ... ... мен ... ... маңыздылығы
...................................24
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
.............................30
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... ...... қатынастарының болуынан және қоғамдық ... ... ... ...... мен ақшалай қорларды жасау арқылы
мемлекет пен шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң ... ... ... қанағаттандырып отыру әне бұл ресурстардың ... ... ... ... ... өзiнiң саяси, экономикалық және
әлеуметтiк сфералардағы көптеген ... ... ... ақшалай
қаражаттар қорын жасап қолданады. Қаржы деп ақша ... бөлу ... ... ... ... ... нарығы – бұл, ең алдымен дербес экономикалық ... ... ... сату мен қайта сату жөніндегі операцияларды жүзеге асыру
жолымен кәсіпорындардың, фирмалардың, банктердің, жинақтаушы ... ... ... ... және ... ... ... жұмылдырудың, оны бөлудің және қайта бөлудің қамтамасыз ететін
нарықтық қатынастардың жиынтығы. Ол нарықтық ... ... ... ... ... және ... ... несие, сақтық, валюта және басқа
нарықтармен (капитал, жұмыс күші, жер, ... ... ... курстық жұмыс тақырыбын “Қаржы нарығындағы нақты сектор”
деп ... Бұл ... ... осы ... қаржы ресурстарын
қалыптастыруда және осы қаржыларды нақты ... ... ... ... орны ... болып табылады. Экономикада қаржы нарығының ... ... ... ... ... жол ... тақырыпты орындау барысында келесi мiндеттер қарастырылды:
• Қаржы экономикалық категория ретiнде оның мәнi мен ... ... ... ... ... және оның ... ... хабардар
болу;
• Қаржы нарығы дамуының экономика дамуындағы маңыздылығын анықтау;
• Бағалы қағаздар нарығының қаржы нарығындағы маңыздылығын атап ... ... ... ... және ... ... ... өту және ұлттық қор биржасының бүгінгі жағдайын сипаттау.
1 ... ... ... РӨЛІ ЖӘНЕ ... Қаржы нарығының түсінігі және оның қызметтерi
Қаржы әрқашан экономикалық жүйе шеңберiндегi қоғамдық ұдайы өндiрiстiң
әр түрлi субъектiлерi арасындағы ақша және тек ақша ... ... ... ... ... ... сипаты – қаржының маңызды
белгiсi. Қаржының ақшалай сипаты оны жүзеге асырудың гысанын және ... ... ... ... баса көрсетедi. Ақша
қаржының қызмететуiнiң мiндеттi шарты болып табылады.
Қаржы қатынастары ... ... ... ... ... ... ... экономиканың барлық құрылымдық бөлiктерiнде
және шаруашылық жүргiзудiң түрлi деңгейлерiнде қоғамдық өнiм ... ... сан ... ... жүзеге асады. Қаржы қатынастарының бөлгiштiк
сипаты экономикалық категория ретiнде олардың айрықша ... ... ... ... ақша ... ... көрiнуi оның
маңызды ерекше белгiсi болып табылады. Ақша қорлары, iстiң шын ... ... ... ... ... ... ... арналған
мақсатты ақша-қаржы қорлары қоғамдық өндiрiс қатысушыларының барлығында,
өндiрiстiк емес сферада қаржылық әдiстердiң ... iске ... /1, 18 ... қаржының қаралған өзгеше ... бұл ... ақша ... ... ... ... бөлiп алуға
мүмкiндiк бередi, әрi қаржының өзгешелiгiн, ерекшелiгiн атап ... ... ... ... ... ... ... қаржыға тән
белгiлердi иемдене алмайды.
Қазақстан Республикасының қатаң түрде орталықтандырылған экономикадан
қағидалы жаңа, мемлекет тарапынан реттелініп отыратын нарықтық ... ... оған ... ... ... ... бірге қаржы
нарығының құрылуы ... ... ... ... ... бұрынғы
уақыттарда болған емес.
Қаржы нарығы – бұл, ең алдымен дербес экономикалық категория ретінде
бағалы қағаздарды сату мен ... сату ... ... ... ... ... фирмалардың, банктердің, жинақтаушы зейнетақы
қорларының, сақтандыру ұйымдарының, мемлекеттің және ... ... ... ... оны ... және ... бөлудің қамтамасыз ететін
нарықтық қатынастардың жиынтығы. Ол нарықтық қатынастар жүйесінің құрамды
бөлігі болып табылады және тауар, ... ... ... ... және ... (капитал, жұмыс күші, жер, ... ... ... ... ... ... қаржы нарығы қаржы
ресурстарын үздіксіз қалыптастырып отырудың, ... ... ... ... ... ақша қозғалысына ұтымды ұйымдастырудың
айрықша нысаны ... ... және ... қағаздар нарығы, сондай-ақ несие
нарығы түрінде де ... ... ... нарығы экономиканың түрлі
шаруашылық жүргізуші субъектілері арасында ақшаны қайта бөлуді ... ... ... ... ... қатынастардың бүкіл жиынтығын біріктіретін
неғұрлым жалпы ұғым болып табылады.
Функционалдық тұрғыдан қаржы нарығы – бұл ... ... ... мемлекеттің уақытша бос ақша қаражаттарын
шоғырландыруды және қайта бөлуді қамтамасыз ететін ... ... Бұл ... ... істеуі көптеген ... ... ... тәртіпке келтіріп, олардың тиімділігін арттыруға
мүмкіндік береді. Бұған осы ... қор ... ең ... ... сан ... қол ... барлық тұрпаттарының өзара байланысы қаржы нарығының жұмыс
істеу шарттарын айшықтайды. Оған мыналар жатады:
• Реттелетін тауар нарығының ... яғни кез ... ... ... тауарлар мен қызмет көрсетулер бойынша сұраным мен
ұсынымның теңгерімдігі;
• Ұлтттық банк ... ақша ... ... ... ... Несие нарығының жандандырылуы, оның толық комерциялануы.
Қаржы нарығының жұмыс істеуінің негізгі алғышарттарына мыналар жатады:
• Бәсекені дамыту мен ... ... ... материалдық
өндіріс сферасының бастапқы шаруашылық буындарының – меншіктің ... ... ... ... ... ... мемлекет рөлінің қысқаруы: өндірістік
күрделі жұмсалымдарды орталықтандырылған түрде ... ... ... ... ... ... ... мен халықтың бағалы қағаздарға және
басқа да активтерге инвестицияланатын ақшалай табыстарының өсуі;
• Бюджет ... ... үшін ... қорын пайдалануды
тоқтату, республикалық, сондай-ақ жергілікті бюджеттердің тапшылықтары
мемлекеттік қарыздарды шығару ... ... ... ... ... бос ақша ... алу және оларды қайта
бөлу есебінен ... ... ... ... ... ғана айқындалып
қоймайды. Оның жұмыс істеуі әміршіл-әкімшіл экономикаға тән «сатылас»
әдістің ... ... ... ... ... ... ... бөлуге
мүмкіндік береді. Сонымен қатар қаржы нарығы ... ... ... жолымен бизнестің нақтылы құнын бағалауға мүмкіндік береді. /2,
389 ... ... ... ... ... ... ... тапшылығын
жабу үшін мемлекет ақша эмиссияламайды, нарықта ... ... ... ... ... ... қаржының мазмұнын құрайтын
қатынастардың ... ... ... ... ... ... Қаржы әрқашан экономикалық жүйе шеңберiндегi қоғамдық ұдайы
өндiрiстiң әр ... ... ... ақша және тек ақша ... ... Сондықтан қаржы қатынастарының ақшалай сипаты – қаржының
маңызды белгiсi. Қаржының ақшалай ... оны ... ... гысанын және
қаржының құндық экономикалық категорияларға ... баса ... ... ... ... ... болып табылады.
Қаржы қатынастары өзiнiң ... ... ... ... Қаржының арқасында экономиканың барлық құрылымдық бөлiктерiнде
және ... ... ... ... ... өнiм ... қайта
бөлудiң сан алуан процестерi жүзеге асады. ... ... ... экономикалық категория ретiнде олардың айрықша ... ... ... ... ақша ... ... көрiнуi оның
маңызды ерекше белгiсi болып табылады. Ақша қорлары, iстiң шын мәнiнде,
қаржы ... ... ... ... ... жұмсауға арналған
мақсатты ақша-қаржы қорлары қоғамдық өндiрiс қатысушыларының барлығында,
өндiрiстiк емес ... ... ... ... iске ... ... ... өзгеше белгiлерi бұл экономикалық
категорияны ақша ... ... ... мүлтiксiз бөлiп алуға
мүмкiндiк ... әрi ... ... ... атап ... бiрде-бiр құндық экономикалық категория жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... ... – тауар-ақша қатынастарының
болуынан және қоғамдық дамудың қажеттiлiктерiнен туындайды. ... ...... мен ... ... ... арқылы мемлекет пен
шаруашылық жүргiзушi ... ... ... ... қанағаттандырып отыру, бұл ресурстардың жұмсалуына бақылау
жасау болып табылады.
Экономикада қаржы ресурстары болмаса, қаржы механизмi арқылы барлық
жағдайға ... ... кең ... ... ... ... өзiнiң
iшкi және сыртқы саясатын жүзеге асыра ... ... ... ... ... және елдiң қауiпсiздiгi функцияларын
қамтамасыз ете алмайды.
1.2 Қазақстан ... ... ... ... ... ... экономикалық дамуда нарықтық қатынастарға
толық түрде өтуі барысында қаржы нарығының дамуының қажеттігі ... ... ... ... ... ... рыноктары тиімді
экономикалық даму жолына түсе алады. Сондықтан қаржы ... ... оны ... мен ... ... ... болып табылады.
Қаржы нарығының маңыздылығын оның басқа нарықтардың арасындағы тығыз
байланысынан көруге болады. Еліміздің ... ... ... ... ... ... қатынастардың күннен-күнге дамуына
байланысты қаржы нарығының құрамы мен құрылымы да ... ол ... ... ... өз ... ... ... экономикада қаржы нарығының құрылымын келесі 1-ші суреттен көре
аламыз: /2, 389 ...... ... құрылымы
Мұндағы ақша рыногы дегеніміз қолма-қол ақша ғана ... ... ... да ... төлем қаражаттарының нарығы.
Басқа нарықтар секiлдi ақша нарығында да ақшаға сұраныс пен ... Ақша ... ... экономика дамуы үшiн тиiмдi болып
табылады. ... осы ... ақша ... қызмет етуiн жақсарту өз
егемендiгiн ендi ғана алған елiмiз үшiн ең ... ... ол ... ... және инфляцияны азайтып, тұрақты экономикалық өсуге
өз септiгiн тигiзедi.
Қағаз ақшалар – бұл нағыз ақшалардың өкілдері ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі, олардың айналыс
құралы қызметін атқару ... ... ... ... Ал ... ... қазіргі қаржылық қатынастары дамыған шаруашылықта есеп
айырысудың маңызды формасы болып отыр. Себебі, ... ... ... ... ... ... ... ақшалардың мөлшерін азайтудың
және кәсіпорындар мен банктер арасындағы сенімділіктің ... ... ... банкі және қаржы салаларының құрылымы ... осы ... ақша ... ... ... айналыстағы
ақшалардың қолма-қолсыз түрлерін ... және ... ... сай ... ... ... бірнеше жылда ұлттық
экономиканың көрсеткіштері, ақша масасы мен қолма-қол ... ... ... қарамастан, елдегі қаржы жүйесі ең тұрақты және ... ... ... нарық жағдайына үйлестірілген құрылым болып отыр.
Әрине бұл еліміздің әр түрлі ақша ... ... ... ... жемісі болып табылады.
Несие нарығы несие бойынша банктердің кредит ... ... ... ... ... ... ... негізінде алады. Банктік ссудалық операциялары ... ... ... ... ... біршама табысты және тәуекел
дәрежесі де жоғары болып ... ... ... банктің
операцияларының жалпы басым бөлігін (80%) құрайды. /1, 103 ... ... – бұл ... ... ... ... ... берiлетiн несиенi бiлдiредi. Банктiк несие – бұл ... ... ... ... ... ... табылады. Банктiк
несие бойынша несиелiк қатынастардың құралына несиелiк шарт немесе несиелiк
келiсiм жатады. Банктiк ... ... ... банк және ... ... ... ал ... алушылар ретiнде: кәсiпкерлiкпен ... ... ... ресурстарына деген сұранысы бар кез келген
заңды ұйым болып табылады. Мұндағы қарыз берушiнiң ... ...... ... алу.
Аталған ақша және несие нарықтары айналым ... ... ... ... ... ... ... айрықшылықты ақша және
бағалы ... ... ... ... онда ... ... ортақтастырылатын экономикалық қатынастар болып ... ... ... ... орын алады. Ал өз кезегінде бағалы қағаздар
нарығы қор нарығының негізінде өзіінң қызметін жүзеге асырады.
Қаржы рыногының құрамдас ... ... ... ...... ... ... құжаттар немесе мұндай құжаттарды шығарған ұйымға
олардың ... ... ... Бағалы қағаздар рыногы – ... ... мен ... ... бағалы қағаздардың сан ... ... және ... алынатын қаржы рыногының бөлiгi. Бұл рыноктың
қызмет етуi көптеген экономикалық, ... ... ... ... ... арттыруға мүмкiндiлiк бередi. Бұған ... қор ...... ... сан ... қол
жеткiзiледi. Бағалы қағаздар рыногы экономиканың ... ... ... ақша ... ... кең ... жасайды және
алудың жолдарын жеңiлдетедi.
Өзiнiң ұйымдық және құрылымдық ерекшелiктерiне орай бағалы қағаздардар
қаржы ... ... ... және ... ... ... ... мемлекеттiң қаржы жүйесiнiң тұтас бiр бөлiгiн құрайды.
Осы бағалы қағаздар нарығының қызметтері мен ... ... ... ... және бағалы қағаздарды сату, сатып ... ... ... қор биржасы болып табылады.
Сонымен, қор биржасы қаржы ... ... ... ... бөлу ... ... ... басты буыны болып табылады.
Ол қаржы және ... ... ... ... бола ... ... қозғаушы күштерiнiң бiрi болып саналатын инвестициялық ... ... ... – бұл бағалы қағаздардыңдың ... ... ... ... ... ... ұйым және ... қағаздар сатып
алынатын және сатылатын негiзгi нарық көзi. Қор биржаларында iрi ... ... ... ... ... ... грек сөзi – ... яғни
“әмиян” деген мағынаны аңғартады. Алғашқы қор ... XVIғ. ... ... ... ... ... ... шығару және сату үшiн пайда
болған. Қор биржаларының ең кең ... ... кезi ... ... өту кезi, яғни XXғ. бас кезi. Ол ... қор ... ... өндiрiс кәсiпорындарының акцияларын шығару және сату болды.
Биржа өнеркәсiп циклын және жалпы ... ... ... ... ... /3, 225 ... ... қаржы ресурстарын жинақтау, шоғырландыру және қайта бөлу
процесiн ... ... ... ... ... ... Ол қаржы
және өндiрiстiк капитал арасында делдал бола отырып, ... ... ... бiрi ... ... ... процеске ықпал
етедi. Сонымен, биржа – нарықтың ұйымдасқан түрi, онда сұраным мен ұсыным
негiзiнде ... ... ... жасалады және қызметкерлер жалданады. Ол –
сатушылар мен сатып алушылар келiсiмге келу үшiн ... ... ... ... ... ... комитет саналады. Сонымен, қор биржасы – ... ... ... яғни ... арқылы БҚ-ды сату және сатып ... ... ... ... ... кассалық және мерзiмдiк ... ... ... ... ... ... келген бойда есеп жүргiзiледi, яғни
сатып алушы ... үшiн ақша ... ... ... ... ... Мерзiмдiк операцияда есеп мәмiледе көрсетiлген мезгiлде жүргiзiледi:
ол айдың ... ... аяғы ... ... үш, алты ай және ... ... болуы мүмкін. Онда касалық бағасы, мерзімдік мәмілеге түсетін
қағаздардың ... ... ... Шын ... мерзімдік мәміленің
айырмашылығы да оның ... яғни ... ... ... ... алыпсатарлық мәміле деп атайды. Алыпсатарлардың мақсаты –
биржадағы құндылықтардың ... алу ... ... ... ... ... Қор биржасы деген бағалы қағаздар сатып алынатын және сатылатын
негізгі нарықтың орталығы. Қор биржаларына ірі ... ... ... ...... ... түрі, онда сұраным мен ұсыным
негізінде тауармен, бағалы қағаздармен сауда ... және ... Ол – ... мен ... алушылар келісімге келу үшін кездесетін
орын.
Бүгінде меншiк қатынастары, шаруашылық субъектiлерiнiң құрылымы мен
оның ... ... ... ... ... ... ... қоғамның барлық топтарының шаруашылық нәтижесiнде мүдделiгiн
көрсетеді. ... ... ... ... ... ... қол ... бағалы қағаз түрiнде мiндеттеме алады.
Бағалы қағаздар рыногы басқа ... ... ... ... Ол ... ...... қағаздар және оның сан алуан
түрлерi. Олар бiрiншiден, меншiк белгiсi, ... ... ... олар ... ... алу құқы және ... ... мiндеттемесi пайда болады.
Бұл тауардың өз құны аз болсада, өте жоғары нарық бағасымен ... ... ... ... ... оның ... ... болса, онда оның бағасы
көрсетiлген құнынан ... ... ... ... нарықтық бағаның
ауытқуы, БҚ-дың «жалған капитал» екенiн көрсетедi. /3, 223 б/
Әлемдiк тәжiрибеде, сондай-ақ республикадағы рыноктық ... ... ... ... қағаздар нарықтық экономиканың жұмыс
iстеуiнiң тиiмдi механизмi, қаржылық ресурстар мен тұрғындардың ... ... ... ел ... ... түрде
бөлiнуiнiң, адамның шынайы меншiк иесi ... ... ... болып табылады.
2 ҚАРЖЫ НАРЫҒЫНДАҒЫ НАҚТЫ СЕКТОР ҚАЗАҚСТАН ҚОР ... МЕН ... ... ... ... ... нарығының негізгі қаржы инструменті ретінде
Қазақстан республикасының “Азаматтық ... 1-шi ... 129 ... ... ... ... ... келесiдей мағынада берiледi:
Белгiленген нысан мен мiндеттi реквизиттердi сақтай отырып, жүзеге
асырылуы тек оны ... ғана ... ... мүлiктiк құқықтарды
куәландыратын құжат бағалы қағаз болып ... ... ... ... ... өз көзқарастары бар.
Мысалы: бағалы қағаздар ұғымы туралы “Жалпы экономикалық ... ... ... өз ... ... ... куәландыратын құжат. Бұл
капитал не қарыз және процент немесе дивиденд түрiнде ... ... В.Д. ... ... ... ... ... Ол
қандай түрде болмасын өз иеленушiсiне меншiктiк құқық ... ... ... Н.Т. және ... А.А. бағалы қағаздарға үш түрлi сипаттама
бередi:
- Айналымдылық;
- Өтiмдiлiк;
- Тәуекелдiк; /5, 36 б/
Сонымен, бағалы қағаздар дегенiмiз мүлiктiк ... ... ... ... иесiнiң қарыз қатынасын куәландыратын ақшалай құны бар
құжат (акция, ... ... ... Ол жеке құжат түрiнде және шоттағы
жазу түрiнде болады.
Ресурстардың әр түрiнiң өздерiне ... ... ... бар, ... ... түрi бола алатын, сату және сатып алу және ... ... ... ... ... ... болады, яғни өзi
тұрақты өмiр сүре алады, өзiнiң жекелеген қор ... бар. ... ... ... капиталы және құқық берушi ретiндегi түрлерiн келесi
суреттен көре алмыз:
Бағалы қағаздар ресурстарға ... ... ... ... ... Айналымдық – нарықта бағалы қағаздарды сатуға және ... ... ... ... ... ... уақытын белгiлеуi,
сауда орны, көрсетiлген құқықтар арқылы есеп ... ... ... ... тек қана сату және ... алу емес, азаматтық
қатынастың объектiсi бола ... әр ... ... бола ... ... ... ... жүктеушi).
3. Бағалы қағаздар стандартты мазмұнда болуға мiндеттi (стандартты
құқық, ... ... ... орны, көрсетiлген құқықтар
арқылы есеп және басқа да шарттар).
4. Бағалы қағаздар стандартты мазмұнда ... ... бұл ... ... ... ... қолма-қол түрдегi формада болады.
құжаттылық ... ... ... ... ... ... ... қағаздар бiрден-бiр мемлекеттiң қор нарығын реттейтiн және
оны қадағалап отыратын құрылым.
6. Бағалы қағаздар ерекше ... ... өз ... яғни бағалы
қағаздар нарығы бар.
7. Өтiмдiлiк – БҚ-дың немесе басқа ... ... ... ... ... ... немесе инвесторлардың
жұмысына үлкен икемдiлiк бередi.
8. Тәуекелдiк – ... ... ... ... ... Егер тұрақсыздық деңгейi жоғары болса, соғұрлым
тәуекелдiлiкте жоғары ... ... ... ... соғұрлым тәуекелдiлiк жоғары болады.
Бағалы қағаздардың құқықтық қатынастарын келесі 3-ші суреттен көре аламыз.
/3, 229 б/
Сурет-3 – Бағалы қағаздың құқық ... ... ... қағаздар – белгiленген нысан мен мiндеттi реквизиттердi орындау
мен меншiк құқығын ұсынатын, мүмкiндiк беретiн ... ... ... ... ... деп ... ал акцияны шығарған заңды тұлға –
эмитент. Бағалы қағаздарды бiрнеше рет шығаруды: бiрiншi реттi эмиссия, ... ...... ... ... ... қағаздарды қайтадан шығару –
екiншi реттi эмиссия және сәйкесiнше екiншi реттi нарық ... ... ... сатып алған тұлғалар инвесторлар ... ... ... ... ... ... қағаздар атаулы, ордерлi және ұсынушыға деп бөлiнедi. Бiрақ бұл
жағдайда, атаулы БҚ иесi, сол қағазда көрсетiлген ... ... ... – Бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... ... онда аталған тұлғаның басқа тұлғаға өткiзу жазбасы
(индосамент) ... ... ... ... қарай үлестi (капиталды) және
қарыздық болып бөлiнедi. Үлестi бағалы ... ... ... ... Олар ... ... ... салымы туралы куәландырады
және дивиденд түрiндегi табыстың бiр бөлiгiне және ... ... ... ... ... ... ... заимның қатыстығын куәландырады. Белгiлi бiр
мерзiм бiткеннен кейiн ... ... ... құны мен ол ... ... кiргiзетiн, қарыздық бағалы қағазда көрсетiлген соманы қайтаруға
тиiс. Қарыздық бағалы қғаздар ... және ...... ... ... ... бағалы қағаз ... ... ... ... және ... сертификаттар жатады.
Қазiргi әлемдiк практикада бағалы қағаздар негiзгi екi iрi ... ... ... ... Туынды бағалы қағаздар;
Негiзгi бағалы қағаздар бұл қандай актив болмасын, ... ... ... не ... ... капитал, мүлiк немесе әр
түрлi ресурстар. Негiзгi бағалы қағаздар екi топқа бөлiнедi: ... ... ... ... ... қағаздар активтiк негiзде, бұған мысалы, акциялар,
облигациялар, вексельдер және т.б. бағалы қағаздар ... ... ... – бұл ... ... арқылы өзiнiң құның
анықтайтын бағалы қағаздар. Мәселен, ... ... ... ... ... себебi ол өз құнын өзi арқылы сатып алынатын бағалы қағаздардан
алады. /2, 392 б/
Бағалы ... ... ... ... ... ... белсендi
түрде айналысқа түсетiн қарыз мiндеттемесi ретiнде көрiнедi. Бағалы
қағаздардың көбi ... ... ... ... ... бағалы
қағаз туралы дәл және маңызды мағұлмат алуға көмектеседi. Сол ... ... иесi) өз ... сапасын дәл анықтауына мүмкiндiк
алады.
Бағалы қағаздар бiрнеше түрлi болып жiктеледi: ... ... ... ... ... ... ... мезгiлi мен
айналым жерiне байланысты.
1. Кiрiс төлеу жөнiнен қарызды және үлестi болып бөлiнедi. Қарызды бағалы
қағаздар ... кiрiс ... ... төленiп, ал қарыздың күрделi
негiзгi бөлiгiн келешекте белгiленген уақытта өтеу көзделедi үлестi ... ... оны ... деп ... ... оны ... ... үлесiн көрсетедi және иемденушiге шектеусiз уақыт бойы
дивиденд түрiнде кiрiс түсiредi. Ал БҚ-дың ... ... ... ... ... туындайды.
2. Бағалы қағаздар шығарушысы (эмитентi) жөнiнен де жiктеледi. Олардың
эмитенттерi ... ... ... корпорациялар, қаржы
институттары және т.б. заңды тұлғалар болуы мүмкiн.
3. ... ... қай ... сатылады деген сұрақ бойынша да
жiктеледi. ... ... ... ақша ... және капитал
нарығындағы болып бөлiнедi. Жалпы бағалы ... ... ... көре ... /5, 75 ... 1- Бағалы қағаздардың жiктелуi
|Классификациялық |Бағалы қағаз ... ... | ... сүру мерзiмi. |Мерзiмдi; Мерзiмсiз. ... ... ... Туынды ... сүру ... | ... құрамына |Қағаз немесе документтiк ... ... ... ... түрi. | ... тәртiбi. |Инвестициялық; инвестициялық емес. ... ... ... ұсынбалы. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... нарықтық емес. |
|Пайданың болуы ... және аз ... ... ... ... ... ... ... ... | |
| ... ... үлесi. |
| | |
| ... ... ... және т.б. ... Қазақстан Республикасының қор биржасы (KASE)
1991 жылы 11 маусымда “Қазақ ССР-нiң ... ... ... және қор
биржасы” туралы Заң қабылданды. Содан кейiн елiмiзде ... ... КТК ... телевизионный канал) тiркелдi. Ол өз қызметiн және
басқарылуын акция үлесi арқылы iске асырып ... Осы жылы ... ... ... ... ... – брокерлер мен дилерлер ұйымы
құрылды. ... ... қор ... ... ... ... ... саудаларын жүргiзе бастады.
Осы бағалы қағаздар рыногының барометрi болып табылатын қор биржасы
Қазақстанның 1991 жылы ... ... ... ... ... ... мен ... құрыла бастады. Ең алғашқы елiмiздегi қор
биржалары ... ... және ... қор биржалары құрылды. Бiрақ
елiмiзде алғашқы кезеңдерде қор ... ... ... ... ...... деңгейлiк рынок ретiнде бағалы қағаздар сату мен сатып ... ... Ал ол үшiн ... ... ... корпорациялар есебiнде қалыптасуы керек едi. Сондықтан 1992 жылы
мемлекеттiк меншiктегi кәсiпорындар мен ... ... ... ұлттық бағдарлама қабылданды. Осыдан бастап елiмiзде жекелеген
кәсiпорындар мен акционерлiк ... ... ... ... ... ... ... /6/
1994 жылы желтоқсанда Алматы және Қазақ қор биржалары бiрiгiп,
нәтижесiнде Орталық Азия қор ... ... ... және ... ең ... 1995 жылы 19 ... өттi. 1995 жылы осы қор ... аймақтық
бөлiмшелерi Қарағандыда, Ақмолады, Шымкентте, Павладарда ... ... ... ... қор биржасын құруда оның ... ... 10 мың ... ... кем ... ... ... қор
биржасы KASE коммерциялық емес ұйым болып табылады. Оның басқадай рынокта
қызметтермен айналысуына құқығы жоқ.
(KASE)-нің ... ... ... ... ... және толық
рыноктық қолайлы жағдайда сатып алынуын және ... жеке ... ... ұзақ ... салымдарын бағалы қағаздармен
алуын қамтамасыз ету, инвесторлар қызығушылығын тудыру, клиентер мен ... ... мен ... ... табылады.
Негiзiнен көптеген елдердiң қор биржаларының құрылымы және олардың
атқаратын мiндеттерi ұқсас болып келедi. Бiздiң елiмiздегi Қазақстандық ... ... ... ... мiндеттерiн атап өтуге болады:
• Бағалы қағаздарды сату және сатып алу биржалық операциясына ... ... ... қағаздар қозғалысына және оларға сұраыптау жұмыстарын жүргiзiп
отыру;
• Бағалы қағаздар рыногына ... ... ... ... ... ... Экономиканың iшкi және сыртқы капиталдар ағымын және олардың бағалы
қағаздардағы үлес салмағын анықтап отыру;
... ... ... ... ... және олар ... ... бағалы қағаздар рыногына қатысушыларға ақпаратпен
қамтамасыз етiп ... Қор ... ... ... ... және консултативтiк
қызметтерi.
• Қор рыногына қатысушылардың мамандық деңгейiн ... және ... ... ... ... қадағалау. /2, 396б/
Биржаның негізін қалаушы қағидаты бағалы ... ... ... ету болып табылады. Қор биржасы бағалы ... ... ... ... ... ... және оған ... биржалық сауда ережелерін бұзған немесе коммерциялық құпияны
зария еткен жағдайда заңнамаға ... ... ... ... ... органының ең негiзгiсi барлық акционерлердiң жиналысы
болып табылады. Бұл жалпы жиналыста басты деген мәселелер қарастырылады.
Мысалы, ортақ ... ... бөлу ... биржалық кеңестiң барлық
мүшелерiн сайлауда, ... ... және т.б. ... ... ... ... ... жылдық есебiн қарастырғанда және
даму бағдарламаларын жасағанда осы ... ... ... ... 1996 жылы 6 ақпанда брокерлер мен ... ... жылы KASE және AFINEX қор ... қайтадан бөлiнiп, қайта жеке-
жеке құрылды. Осылайша осы ... ... ... ... қағаздар рыногы
дамудың бүгiнгi сатысына өттi.
2007 жылдың қорытындылары ... ... қор ... ... барлық секеторларындағы операциялар жиынтығы 58,8 млрд.
долларды құрады немесе бұл 7,9 трлн. ... ... Бұл ... Қазақстан
ЖIӨ-нен 205% асып кеттi. Оның бiрден-бiр себебi елiмiздегi ... ... ... екендiгiн көрсетедi. Әрине бұл ұлттық
экономика дамуына өз ... алып ... Бұл ... 2007 ... ... ... қағаздармен операциялар көлемi 74,1%-ға
өскен. Бұл шама ... қор ... ... ең iрi ... ... ... жылы қаңтарда KASE–де мемлекеттiк емес бағалы қағаздармен ... ... Оның ... ... 23,3 ... теңгенi құрады. Оның
құрамы барлық операциялардың 2,9% құрады.
Жалпы 2008 ... алты ... ... ... ... ... ... келесі 2-ші кестеден көре аламыз. /7, 3 ... 2 - 2008 (6 ай) ... ... операциялар айналымы құрылымы
|KASE рынок секторы |2008 жыл |2007 жыл |2008 ... 2007 ... |
| | | ... ... |
| | | ... % ... ... |9449,5 |6413,4 |+3036,0 |+47,3 |
| |16,1% |19,0% | | ... келiсiм |0,118 |2458,7 |-2458,6 |-100,0 ... | | | | |
| |0,0002% |7,3% | | ... ... |5558,6 |2378,0 |+3180,6 |+133,8 ... | | | | |
| |9,4% |7,0% | | ... емес |1830,0 |1025,2 |+804,8 |+78,5 ... ... | | | | |
| |3,1% |3,0% | | ... (МБҚ, ... |42012,0 |21523,6 ... |+95,2 ... | | | | |
| |71,4% |63,7% | | ... |0,274 |0 |+0,27 |х |
| |0,0005% |0% | | ... |0 |0,096 |-0,096 |-100,0 |
| |0 |0,0003% | | ... |58850,4 |33799,1 ... |+74,1 |
| |100% |100% | | ... ... ... 2008 қаңтар-сәуір айлары бойынша даму
қорытындысына ... ... ... ... ... бойынша операциялар
24,6 млрд. теңгені құрады. 2007 жылғы осы мерзіммен ... 1,69 ... және 1,58 есе ... өсу ... ... алғашқы 4 айында бағалы қағаздардың екінші қайталама
рыногында сату-сатып алу ... ... ... қор ... ... теңгеге жетті. Бұл өткен жылдың осы мерзімімен салыстырғанда 7,7%-ға
артты. Ал 2007 ... ... ... ... ... ... рыногындағы операциялар көлемі 753,1 млрд. теңгені құраған еді.
/7, 4 б/
2008 жылы KASE–де МБҚ сату-сатып ... ... 47,9 ... ... 232 ... ... Бұл ... биржа айналымының 5,1% құрайды.
Жалпы қор айналымының көлемі 2008 жылы ... ... ... ... басты себептері инфляцияның қарқыны өсуіне байланысты сұраныстың азаюы
болып отыр.
Ал оның 2007 жылғы желтоқсан айымен салыстырғандағы өзгерiсiн келесi
суреттен көре ... ... | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | ... – 2007 және 2008 жыл ... ... қағаздар айналымы
рыногының құрылымы
KASE–дегi бағалы қағаздар айналысының құрылымы 2008 жылы ... алып ... ... ... ... қағаздардың барлық құрамы 10,4% болды. Оның
көлемi 18,5 млн. доллар.
• Сату және сатып алу ... 89,6%, ... 160,6 млн. ... жылғы 4 айда қор биржасындағы мемлекеттік емес бағалы қағаздар
сату-сатып алу операциялары 555,7 млн. долларды (72,5 млрд. ... ... жыл ... ... 1,54 есе өсті.
3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚАРЖЫ НАРЫҒЫН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҰЛТТЫҚ
ЭКОНОМИКА ДАМУЫНДАҒЫ МАКРОЭКОНОМИКАЛЫҚ ӘСЕРІ
3.1 Қазақстан Республикасы қаржы нарығын ... ... ... жылы 1 ... ... ... ... нарығында акция
эмиссиясын жүзеге асыратын 2940 акционерлік қоғам, 62 брокер-дилерлер, 18
тіркеушілер, 11 ... және ... ... 25 ұйым ... жылы 137 ... ... (2005 жылы 86 ... және номиналды
құны 88,7 млрд.теңге болатын 30 ... емес ... ... (2005 жылы 25 ... ... құны 48,2 ... 2006 ... қаңтарда айналымда 3521 әрекет етуші акция эмиссиясы және ... ... ... ... 71 ... ... мемелекеттік емес облигация болды.
/11, 5 б/
Айналым мерзімі үш жыл болатын ... ... ... 2005 жылда 8,30 жылдық пайызды құрады сонымен қатар оның ... және ... ... ... ... 2006 ... қаңтарында
олардың табыстылығы 6,09 жылдық пайызды құрады.
Тәжірибе көрсеткеніндей, едәуір құлаудан кейін нарықтың ... оған ... ... 2004 ... ... яғни сәуір айынан бастап,
мамыр айы бойы МЕОКАМ ... ... ... 9,99 % -дан ... ... ... ... төмендеуіне алып келді.
Сонымен мынандай қорытындыға келуге болады, яғни орта мерзімді және
ұзақ мерзімді бағалы ... ... 2006 жылы және одан ... ... және ... ... 6,00 -6,20% ... [18, 72бет].
Соңғы бес жылда қор нарығы дамыды. 2007 жылда Қазақстандық қор ... ... ... ... 80403,4 ... ... 10696,4
млрд.теңге болды. 2007 жылмен салыстырғанда операциялар көлемі 36,6% ... 34,5% ... ... ... ... ... бірінші ретті нарығы.
Муниципалды облигацияларды қоса алғанда мемлекеттік бағалы қағаздар
түрінде шығарылған Қазақстандық мемлекеттік ... ... 2008 жылы ... 596,0 млрд.теңгені құрады.
2007 жылдың 1 бастап 31 желтоқсанда жалпы қарыз сомасы 3,7 ... ... (3 ... ... – тің ... ... бойынша Ұлттық банктің
мемлекеттік бағалы ... ... ... ... ... ... ретті нарық
2007 жылы KASE - да мемлекеттік бағалы қағаздарды ... алу – ... ... ... ... ... облигацияларын
қосқанда 631,8 млрд.теңге (4754,2 млн.долл) асқан жоқ және 2006 жылмен
салыстырғанда 16,1% төмендеді. Ал 2007 жылы ... ... ... ... ... 753,1 млрд.теңге (5558,6 млн.долл)
құрады. ... 2005 ... ... ... ... бағалы қағаздарады
сатып алу-сату келісімдерінің көлемі және айналым құрылымы сонымен ... ... ... мәліметтерімен салыстыру көрсетіледі.
2007 жылы желтоқсанда KASE – да мемлекеттік бағалы қағаздарды сатып
алу – сату секторында ... ... ... млн. ... (302,5 млн. ... 155 келісімдер тіркелген.
Екінші ретті нарықтың сатып алу – сату ... ... ... млн. ... ... 111 ... ... 2007 жылы қараша айында
12,2% төмендеді. /11, 6 б/
Кесте 1 - 2007 ... ... ... ... ... млн.теңге
|Айлар | МБҚ ... ... ... ... |
| ... ретті |Екінші ретті нарық, | |
| ... ... ... | ... | ... | 47 121,1 | 69 311,1 ... | ... | ... | ... |
|Наурыз | ... | ... | ... ... | ... | ... | ... ... | ... | ... | 74 262,90 |
|Маусым | ... | ... | ... ... | 0 | ... | 41 835,20 |
|Тамыз | 0 | ... | ... ... | 0 | ... | ... ... | 0 | ... | ... ... | 0 | ... | ... ... | ... | ... | ... ... | ... | ... ... ... жылдың | | | ... | | | |
| |0 ... ... ... | х | 0,68 | 0,84 ... ... ... ... ... ... өзгеру
динамикасын көрсек, қыркүйек, қазан айларында өскенін содан кейін кемігенін
байқаймыз.
Ал бірінші ретті орналастыру кезінде ... ... ... 9 - KASE – да 2007 ... ... ... ... сатып
алу-сату операцияларының динамикасы
Сурет 10 - KASE – да 2007 жылға мемлекеттік бағалы қағазадарды бірінші
ретті орналастыру
Мемлекеттік емес ... ... ... 2007 жылы KASE – ... емес бағалы қағазадарды сатып алу-сату операцияларының көлемі
бастапқы орналастыруды және акция пакетін ... 367,8 ... ... млн. ... ... ... қатар алдындағы жылмен салыстырғанда
119,8 млрд.теңгеге (926,3 млн.долл) өсті немесе 1,41 есе ... /13, 4 ... KASE – да 2007 жылы ... ай ... ... емес ... келісім көлемі және 2006 ... ... ... жылы ... емес ... қағаздардың сатып алу-сату
келісімдерінің көлемі 248,0 млрд. ... (1830,0 млн. ... ... жылы ... ... емес ... ... бойынша барлық
нарық секторында жалпы сомасы 60 736,3 млн.теңге немесе 453,8 млн.доллор
болатын 682 ... ... /15 ... 2 - 2007 ... мемелекеттік емес бағалы қағаздардың айналым
құрылымы мен келісім көлемі мың долл.
|Айлар | МЕБҚ ... ... ... ... |
| ... ретті |Екінші ретті | | |
| ... ... ... |МАП | |
| | ... | | ... |18 554,4 ... |0 ... ... |0 ... |0 ... ... |0 |126 0,36,6 |0 ... ... ... |127 934,8 |0 ... ... ... ... |0 ... |
|Маусым |0 ... |0 ... ... |0 ... ... ... |
|Тамыз |7 235,4 ... ... ... ... ... ... |0 ... ... ... ... |0 |245 098,4 ... ... ... |0 ... |
|Желтоқсан |32 429,4 ... |0 ... ... ... ... ... ... |
|2006 жылдың |156 280,70 ... ... ... ... | | | ... |0,8 |1,56 |2,75 |1,51 |
|* ... ... ... - 2007г. ... емес ... ... айналым құрылымы келесі түрде
көрінеді:
1) Сатып алу-сату секторының үлесіне барлық жасалған ... 92,9% ... мың ... ... ... ... үлесіне 7,1% (32 429,4 мың доллор) келеді.
Мемлекеттік емес бағалы қағаздар нарығының 2007 жылы қарашадағы
биржалық ... ... ... ... ... барлық жасалған келісімдер көлемінің
88,5% (249 470,3 мың доллор) келеді.
2) Бастапқы орналастыру үлесіне 11,7% (32 928,1 мың доллор)келеді.
Сурет 11 - KASE – да 2007 ... ... емес ... қағаздарды
сатып алу-сату операцияларының динамикасы.
Сурет 12 - KASE – да 2007 жылға мемлекеттік емес бағалы қағаздарды
бірінші ... ... 3 - ... ... қағаздардың биржалық нарығы, млн.теңге
| Жылдар | МБҚ ... ... ... ... |
| ... ретті |Екінші ретті нарық, | |
| ... ... ... | ... | 4 691,8 | ... | ... ... | 0 | ... | ... ... | ... | ... | ... |
Кесте 5 - Мемлекеттік бағалы қағаздардың биржалық нарығы, млн.теңге
| Жылдар | МБҚ ... ... ... ... |
| ... ... ... ретті нарық, | |
| ... ... ... | ... | 4 691,8 | ... | ... ... | 0 | ... | 753 102,8 |
|2007 | ... | ... | ... |
|* ... ... Алматы, - 2007г. ... ... ... дамуын қаржымен қамтамасыз етудегі
инвестиция мен лизингтiк қатынастардың маңыздылығы
Қазақстан Республикасының рыноктық қатынастарға өтуi ... ... ... ... ... ... ... алды. 1993-1994 жылдары елiмiзде өндiрiс құлдырауымен бiрге инфляция
қарқынды өсiп, әлеуметтiк сала ... ... ... ... ... үлесi 40-50% құлдырап кеттi.
Мiне бүгiнде елiмiзге рыноктық ... ... 14 ... ... ... ... ... осы уақытқа ... ... ... ... мен ... ... аталған мәселелердi шешу барысындамыз.
Елiмiздiң нарықтық қатынастарға өтуi барысында жалпы ... ... ... ... Экономикалық өсудегi дағдарыс елдегi 1991-1998 жылдар
аралығындағы ЖIӨ-нiң құлдырауымен байланысты. ... ... ... дағдарысы , яғни ЖIӨ көлемi үш жылда 9%-дан асып кетсе
экономикалық өсудегi дағдарыс деп ... Ал ... ... ... 1998 жылы 1991 ... ... 31,2%-ға төмендедi.
1991-1995 жылдардағы экономикалық өсудегi дағдарыстың басты себебi
инфляциялық жағдай ... ... ... ... ... ... ... тым үлкен болды. Инфляция деңгейi ... асып ... ... /14, 2 ... ... 1993 жылы ... валютамыз теңгенi енгiзуiмiзге тура
келдi. Алайда соның өзiнде инфляция белең алып отырды. Осы мәселе ... ... ... ... ... банк ... ... ақша-несиелiк
және валюталық реттеуге кiрiстi. Осының нәтижесiнде экономикада 1995 жылдан
бастап инфляция деңгейi төмендей басатады, ал ол өз ... ... жол ... ... ... 1990 ... ... ЖIӨ көлемi
38,6%-ға төмендедi, яғни жылына шамамен 8%-ды құрап отырды. 2000 ... ЖIӨ ... өсу ... ... 1990 жылмен салыстырғанда
69,3% -құрады. Ал сонғы 2002-2006 жылдар аралығында ЖIӨ-нiң ... ... ... ... ... ЖIӨ динамикасына назар аударатын ... ... ... және ... параболалық түрде көруге
болады екен.
Елiмiзде 1995 жылға дейiн экономикалық дағдарыс болғаны анық көрiнедi. 1995
жылы ЖIӨ көлемi ең ... ... , яғни ... ... ... былайша
1990 жылмен салыстырғанда 38,6%-ға азайды.
1995 жылы ЖIӨ-нiң 0,5%-ға өсуiмен жалпы экономикада ... ... ... ала ... Яғни ... ... өсу параболалы
түрде болып, оның көлемi бұрынғы 1990 жылғы көлемiне мiне осы 2003 ... ... ... ... ... экономикалық өсудiң дағдарысынан
толық шықты деп айта аламыз.
Сурет-3 - ... ... ... және ... ... ... қаржы секторының тиiмдi дамуы арқыыл инфляция деңгейiн
тұрақтындырдық және осының ... ... ... өсуiне
жол аштық. Жекешелендiру реформасыынң негiзi ел экономикасында кәсiпкерлiк
қызмет ... ... ... ... және қызмет көрсету орындары
көбеюде. Осындай саясатардың нәтижесiнде елде туындап отырған ... ... ... өсуi және iшкi ... өсуi ... ... салыстырғанда Қазақстанда өнеркәсiптi дамытуға
барлық ... бар ... ... ... қорларының молдығы, еңбек
ресурстары мен бiлiмдi және интелектуалды ... ... ... құру үшiн ... кеңдiгi, жағрапиялық жағынан орналасу
тиiмдiлiгi, iшкi және сыртқы нарыққа шығудағы бiрқатар ... ... бәрi ... салаларын, соның iшiнде өңдеумен айналысатын
кәсiпорындардың алдында жаңа ... ... ... ... ... ... терiс әсерiн тигiзер факторлар мен кедергiлер
жоқ емес.
Олардың қатарына ... ... ... ... қателеспеймiз:
• өтпелi кезеңдегi жекешелендiру мен мемлекет иелiгiнен алуда жiберiлген
қателiктер осы кезге дейiн өзiнiң терiс “жемiсiн” беруде;
• кәсiпорындардағы ... және ... ... ... ... ... ... 80% көлемiнде болуы;
• жаңа техника мен технологияны, ... пен ... ... өндiрiс шығындарының артуына әсерiн тигiзедi, соның
салдарынан өнiм бағасы ... ... ... өндiрушiлердi қолдау шаралары және импорт ... ... және ... ... ... ... ... кәсiпорындарының сыртқы және iшкi инвестицияларға
мұқтаждығы, мемлекет ... ... даму үшiн өз ... ... ... ... даму қорларын құра
алмай отырғандығы;
... ... ... ... ... ... мен
фирмалардың аздығы;
• өндiрiстiк инфрақұрылымның жетiлмеуi, сонымен бiрге, өнеркәсiпке
қызмет көрсетушi әр ... ... ... маркетингтiк,
консалтингтiк құрылымдардың ұсақ түрдегi қызметтерден аса алмауы;
• iшкi рынокта тауарлар мен қызметтерге ... ... ... ... ... және әлеуметтiк инфрақұрылымның жеткiлiктi дәрежеде
дамымауы;
• мұнай-газ және кен-металургиялық ... ... ... ... ... тез ... да президенттiң 2004 жылы 19 наурызындағы Қазақстан
халқына жолдауында “мемлекеттiк қолдаудың оңтайлы ролi, бiр ... ... ... оның ... қол ... екiншi
жағынан – инфрақұрылымды жасау және басты салаларды дамытуға жеке меншiк
секторды тарту жөнiнде белсене жұмыс ... деп ... деп атап ... ... кен өндiру, өңдеу және электр энергиясын, газ бен
су өндiру және бөлу секторларынан тұрады. Осы ... ... ... 2006 жылы ... мәлiметтерi өнеркәсiп өндiрiсiнiң 47,9%-ын -
кен өндiру өнеркәсiбi, 43,3%-ын - өңдеу ... ... ... газ бен су ... және бөлу ... ... даму ... бойынша өңдеу өнеркәсiп салалары
Қазақстан экономикасының ... ... ... ... машина жасау,
автомобиль шығару, авиация, мұнай-химия, жоғары технологиялы электорондық
техника өндiру, ғылыми жаңалығы жоғары, энергия, материал, еңбек ... ... ... орта мен адам ... ... жоқ ... өнеркәсiптi жаңа индустриялық деңгейге көтеретiнi анық.
Импорт көлемiн азайту экспортқа бағытталған өнiм өндiру барлық дамыған
және дамушы ... ... ... Осы ... ... ... ... көтеруде машина жасау өнеркәсiбiн көтеруге барлық күш-
жiгер салынуы тиiс болып отыр. ... ... ... ... ... мәжбүр. Минералды шикiзатты өндiруден өңдеуге
дейiн, тамақ, киiм, ауыл шаруашылығы, көлiк жiне құрылыстың техникасыз ... ... ... ... ең ... ... көлiк және ауыл
шаруашылығына қажеттi техника өндiруi тиiс.
Дегенмен, экономикадағы соңғы жылдары қалыптасқан өсу ... ... ... бас ... оң септiгiн тигiзiп отыр. Әсiресе,
“Казмұнайгаз” ААҚ мәлiметтерi бойынша 2007жылы мұнай өндiрушiлердi ... ... ... 76 млн. АҚШ ... ... ... ... республикада машина жасау кешенiнiң үлесiне, статистика мәлiметтерi
бойынша, өнеркәсiптiк өнiмiнiң 3%-ы, өнеркәсiптiк ...... ... – 0,86%-ы ... ... Мұның өзi бұл саланың
перспективасы болашақта жоғары ... ... ... ... ... өңдеу өнеркәсiбiнде 670,7 млрд.
теңгенiң өнiмi өндiрiлiп, ол өткен жылмен салыстырғанда жалпы 7,9% ... ... ... ... ... ... өскен.
Елiмiздегi машина жасау саласының экспорттағы үлесi бар жоғы 7%.
Өйткенi, экономикаға құйылған ... 75% ... ... ... ... яғни ... ... қарағанда 4 есе артық. Төмендегi 1-шi
кестеден елiмiздегi өнеркәсiп өнiмдерiнiң экспорттық және ... көре ... ... ... ... ... жер ... байлығының себебiнен болып отыр. Кестеден көрiп отырғанымыздай 2002
– 2007 жылдары ... ... ... экспорттау 43,6%-дан 65% -ға
дейiн өссе, ал ... ... ... бар ... 7-8% -ды құрап отыр.
Кесте 1- Өнеркәсiп өнiмдерiнiн экспорттау және ... ... ... |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 ... ... | | | | | | ... |43,6 |43,9 |55,2 |58,0 |61,0 |65,0 |
| ... |16,7 |11,3 |13,2 |14,0 |12,0 |12,0 ... емес ... | | | | | | ... |32,5 |32,1 |25,4 |24,0 |23,0 |20,0 |
| ... |11,6 |9,4 |11,2 |14,0 |11,0 |12,0 ... ... | | | | | | ... ... ... |- |- |8 |8 |7 |7 ... т.б. | | | | | | ... | | | | | | |
| ... |- |- |58 |55 |60 |58 ... ... ... - 2007г. ... ... 2-шi ... ... ... инвестицияларының өнеркәсiп
саласындағы үлесiн көре аламыз. Кестеден көретiнiмiз шетел инвесторларының
тiкелей инвестиция тартудағы мақсаты бiздiң елдiң ... ... ... ... ... елдiң қойнауындағы шикiзат қорының молдығы болып
отыр. Олар өз инвестицияларын шикiзат саласына құю арқылы тез ... ... ... шикiзат бағытындағы тұрақсыз экономикалы ел бола беруiне
ықыласты. Өйткенi, олар ... ... ... ... ол салалар кейiн
дамып, сол елдердiң өздерiне бәсекелес ... ... ... ... ... тұрақты дамуын қамтамасыз етуi үшiн ... осы ... ... ... өнеркәсiп салаларын басты орынға
қойып, оларға қолдау көрсетуi керек.
Кесте 2- 2007 жыл ... ... ... инвестицияларының түсiмi
|Экономикалық қызметтiң түрi|Тiкелей шетел ... ... |
| ... үлесi |капиталына инвестиция|
| | ... |
| |$ млн | |
| |% |$ млн ... | 4418,5 |3752,35 |
| |100 | ... ... | 3291,4 74,5 |2848,65 ... және газ ... | 3287,8 |2644,0 |
| |54,04 | ... ... | 301,1 |714,6 |
| |6,8 | ... жасау саласы | 136,6 |37,43 |
| |3,1 | |
|* ... ... ... - 2007г. ... ... ... ... экономиканың нақты секторын
инвестициялау жылдан-жылға өсіп келе жатыр. Алайда осы инвестициялардың
басым ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп
пен жаңа технологияларды инвестициялаудың өсімі әлі де болса аз болып отыр.
Оның бүгінгі таңдағы мәселесін келесі 1-ші суреттен де анық ... ... ... ... мемлекетіміз индустриялы-инновациялы, шикізат
саласына тәуелсіз тұрақты ... өтуі үшін ... ... ... ... және жаңа технологияларды игеруге бағыттау
саясатын жүргізуіміз керек. Ол үшін осы ... ... ... әр түрлі қолайлы инвестициялық жағдайлар, салықтарды
азайту және құжаттық ... ... ... ... салалардың даму
болашағы бар екендігін дәлеледеуі керек.
Сонымен, бүгiнгi таңда басты мәселенiң бiрi ... ... ... ... кiру ... ... жұмыстары өнеркәсiп
салаларына жаңа мiндеттердi шешудi жүктеп отыр. Ол сыртқы және ... ... ... бере алатын тауарлардың инновациялық деңгейiн
көтеру болып табылады. Мұны, Оңтүстiк Корея, ... ... ... ... әлемдiк нарықта дәлелдеп шықты. Яғни, тауар саясатын
дайындауда кез келген өндiрiстiк ... ... ... ... тиiс, ... ... мәнi бар ... өндiруде өз
бағыты мен механизмiн анықтап алуы керек. /16, 2 б/
Қазiргi таңда тағы бiр ... ... ... ... ... ... ... географиялық ерекшелiгiне қарай құру,
олардың құрылымын жетiлдiре түсу болып саналады.
Сонымен ... ... ... ... көтеру үшiн:
• өнеркәсiп салаларында фирмааралық кооперациялар құру;
• әр түрлi дамыған елдердiң компанияларының стратегиялық альянстарына
кiруге талпыныс жасау;
... ... ... ... ... ... ... құру, экономикалық тиiмдi ғылыми парктер, шағын
бизнес инкубаторларын, технополистер мен аймақтық бiрлестiктер құру;
... әр ... ... ... ... ұйымдастыру;
• Тозығы жеткен құрал-жабдықтарды жаңарту үшiн ... ... ... ... ... ... ... Ұйымына кiру үшiн өнеркәсiптiң жоспарын құру, оның
басты мақсаты iшкi және сыртқы нарықтағы қатаң бәсекелестiк күреске
басымдылық ... ... iрi ... ... ... деп ... және ТМД ... лизингтiк қатынастар 1989 жылдан бастап
қалыптаса бастады. Ол кезде негiзiнен қаржылық лизинг, яғни коммерциялық
банктер ... ... ... ... ... ... ... нарығының маңызы бос ақша қаражаттарын алу және
оларды қайта бөлу есебінен ... ... ... ... ... ... ... Оның жұмыс істеуі әміршіл-әкімшіл ... ... ... орнына «деңгейлес» қозғалыс бойынша ресурстарды ... ... ... ... Сонымен қатар қаржы нарығы ... ... ... ... ... ... құнын бағалауға
мүмкіндік береді.
Қаржы нарығының болуы ... ... ... бюджет тапшылығын
жабу үшін мемлекет ақша ... ... ... ... ... шығарады. Қаржы механизмi арқылы мемлекет өзiнiң ... және ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттар қорын жасап қолданады.
Қаржы нарығында сатып алу-сатудың объектісі айрықшылықты ақша және
бағалы қағаздар ... ... ... онда ... ... ... ... қатынастар болып табылатын
бағалы қағаздар нарығы маңызды орын ... ... ... ... ... субъектiлерiнiң
өздерiне қажеттi ақша ресурстарын алуының кең мүмкiндiктерiн жасайды және
алудың жолдарын жеңiлдетедi. Қазақстанда бағалы ... ... ... көп ... халықтың әл-ауқатына байланысты. Себебі, бағалы
қағаздарға сұраныс халықтың ... ... ... ... өсуі – ... бағалы қағаздар нарығы дамуының басты шарты.
Қазақстан Республикасында рынотық қатынастардың ... мен ... ... ... шаруашылық жүргiзудiң жаңа нысандары
пайда болады. Олар: серiктестiктер, акционерлiк қоғамдар және жеке ... ... ... кеңейедi. Ал осы нарықтың әрбiр субъектiлерiнiң
арасында еркiн қаржы айналымын бағалы қағаздар рыногы жүзеге асырады ... ... ... ... тығыз байланыста болады.
Бағалы қғаздар рыногы еркiн ақша қаражаттары қозғалысын қамтамасыз
етуде бiр саладан басқа ... ... ... ... меншiк құқығын
беретiн қаржы ресурстарын және халықтың ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар рыногының маңызы мен
мәнiн келесiлерден көруге болады.
• жаңа экономикалық құрылымның бiр бөлiгi.
... ... ... ... қор ... ... қамтамасыз ету, капиталды қайта бөлудi жинақтау және
оңтайландыру.
• қаржылық ... және ... ... ... экономиканың
субъектiлерiн қамтамасыз ету;
• экономиканың қаржы саласындағы айналыстағы артық ақшаларды азайту
немесе экономика ... ... ақша ... ... бағалы қағаздарды сату немесе эмиссиялау.
Оның негiзгi мақсаты бағалы қағаздардың тиiмдi және толық рыноктық
қолайлы жағдайда сатып ... және ... жеке және ... ұзақ ... салымдарын бағалы қағаздармен алуын қамтамасыз
ету, инвесторлар қызығушылығын тудыру, клиентер мен ... ... ... қорғау болып табылады.
Отандық өнеркәсiптi ғылыми-техникалық жағынан жан-жақты дамыту үшін ең
біріншіден елде нарықтық ... ... ... экономиканы
шикізаттық бағыттан индустриялы-инновациялы экономикаға өтуіне ... ... ... ... ... проблемаларды шешу,
өндiрiстiк құрылымды дамыту, өнеркәсiп салаларының ... ... ... ... ... ... өндiру мүмкiндiгi бар өңдеу және
ғылымды қажет ететін салаларды ... ... ... зор және ... ... ... салаларды қаржылық
ынталандыру Қазақстанның алдағы жылдары әлемдегі дамыған елдердің ... ... ... ... ... болады.
Әлемдiк тәжiрибе көрсеткенiндей, нарықтық экономикалы ... ... ... ... асыруда жеке сектормен
ынтымақтастық орната алады. Осындай ... ... ... ... ... ... және соңғы отыз жылда өздерiнiң
экономикалық даму саласында iрi бетбұрыс жасаған басқа да ... ... ... ... ... ... жерде
лизингтiк рыноктың дамуының болшағы жарқын және осы лизинг арқылы ... ... және ... дамуын қамтамасыз ету бүгiннен ... ... ... ... ... ... негiзгi құралдарды
қаржыландырудың қосымша және ұтымды көзi ... ... ... ... ... ... ... елдердiң барлығында және жоғары
даму үстiнде келе жатқан ... ... ... ... ... ... ... лизингтiк бизнес дамыған. Сонымен,
отандық өнеркәсiптi дамыту шараларына нарықтық тетiктердi тиiмдi пайдалану
мақсатында ресурстарды үнемдi ... ... ... шешу,
өндiрiстiк құрылымды дамыту, өнеркәсiп ... ... ... ... ... сапалы тауар өндiру мүмкiндiгi бар ... ... ... ... мәнi зор және ғылыми
перспективасы жоғары салаларды ынталандыру және ең бастысы ... ... ... ... ... ... ... үшiн,
осы шараларды жылдам iске асырудың негiзi лизингтiк бизнестi дамыту алдағы
экономикасы тұрақты дамыған, индустриялы ел ... ... жол ... ... Мельников В.Д. Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. – ... ... ... 2001. – ... ... Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2003. – 448
бет.
3. Көшенова Б.А. / ... ... ... : Оқу ......... ... қағаздар нарығы туралы ҚР-ның заңы. 1997ж 10 шiлде.
5. Миркин Я.М. / ... ... и ... ... ... 1995г.
6. Финансы Республики Казахстан. Статистический ежегодник. Алматы,
2005г.
7. Байдельдинов Ж.Б. ... ... ... ... ... в РК. ... КазНУ. №3, 2003г.
8. Центральный депозитарий ценных бумаг. // ... ... ... №3, ... ... Есенов « Перспективы совершенствование Казахстанского фондового
рынка» // РЦБК №11, 2005 ... ... ... Ұлттық банкi № 004 баспасөз релизi 205 ... // ... ... №1 ... «О ... на ... ... Банки Казахстана, №12 – 2007 г. 2-
7стр.
12. Байдельдинов Ж.Б. Развитие инфраструктуры рынка ценных бумаг в РК. ... ... №3, ... «О ... ... на ... рынке» // Банки Казахстана,
№ 9, 8- 2008 г. 2-7 стр.
14. «Обзор ... ... в ... // Бердибек
Сапарбаев, РЦБК, №4, 2007 г.
15. Статистика Казахстана. ... - ... ... Р. Лизингтiк қызметтер. Оның ерекшелiгi неде? // Егемен
Қазақстан. – 2008. – 24 сәуiр ... – 2 ... ... капиталының нарығы
Айналыстағы қолма-қол ақша нарығы
Қор нарығы
Туынды бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... бойынша
Жылжымайтын мүлiк
- облигация;
- ноталар;
- вексель;
- депозиттiк сертификат;
- банттiк акцепт.
- коносамент;
- тауарлық фьючерс,
- тауарлық опцион.
- акция;
- ипотека;
-тұрғын үй сертификаты.
- ипотекалық облигация;
- ... ... чегi;

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Акция нарығының ағымдық жағдайы8 бет
Мемлекеттің ұлттық экономикасын модернизациялау барысында зейнетақы жүйесін қалыптасу деңгейін бағалау және зейнетақы активтерін экономикалық нақты секторларына инвестициялау механизмдерін жетілдіру88 бет
Шетелдік инвестицияны экономиканың нақты секторына тартудың және инфляцияны төмендету мәселесі теориялық және практикалық мәселелерін зерттеу56 бет
Экономиканыц нақты секторына инвестициялар, жаңа технологияларды игеру және құрылымдау36 бет
Экономиканың нақты секторын инвестициялау, жаңа технологияларды игеру және қайта құру27 бет
Қазақстан Республикасының экономикасының нақты секторын белсендірудегі бағалы қағаздар нарығы71 бет
Ұлттық валюта тұрақтылығы және нақты сектор4 бет
Ауыл шаруашылығын несиелеудің экономикалық мәні және оның теориялары77 бет
Дағдарыстан шығу жолдары3 бет
Дағдарыстың қазіргі кезеңдегі жалпы жағдайы Дағдарыстан шығудың Қазақстандық тәжірибесі және оны реттеу тетіктері12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь