Орталық Азия қауіпсіздігіне дәстүрлі емес қауіптер

Кіріспе
1. Орталық Азиядағы Ислам
2. Орталық Азияда Исламның қайта жандануы
3. Орталық Азиядағы Исламдық партиялар және топтар
4. Исламдық қайта жандану партиясы (ИПР)
5. Өзбекстанның исламдық қозғалысы және Түркістанның исламдық қозғалысы
a. «Хизб.ут.Тахрир»
6. Ұжымдық Қауіпсіздік жөніндегі Келісім Ұйымы (ОДКБ)
7. Постталибтік кезең
8. Орталық Азиядағы діни экстремизм және Үндістан үшін нәтижелері
9. Тенденциялар сараптамасы
КСРО-ның құлдырауымен және «қырғи-қабақ» соғыстың аяқталуымен 1991 жылы Б.Бузанның қауіпсіздік мәселесіне байланысты ұстанымы одан да көп жақтаушыларға ие бола бастады. «Қырғи-қабақ» соғысы кезінде қауіпсіздік мәселесіне саяси шешімдердің қабылдануына ықпалын тигізген, дәстүрлі (әскери-саяси) көзқарас басым болды. Алайда, «қырғи-қабақ» соғысының аяқталуынан кейін халықаралық күн тәртібіне қауіпсіздікке дәстүрлі емес қауіптер қосылды.
Олардың ішінде:
1. Діни экстремизм.
2. Терроризм.
3. Адам саудасы.
4. Экологиялық қылмыстар.
5. Есірткінің заңсыз айналымы.
6. Теңіздік қарақшылық.
7. Қару-жарақ контрабандасы.
8. Жаппай қырып-жою қаруын және оның бөлшектерін заңсыз сату.
Бұл жұмыс Орталық Азия мемлекеттеріндегі діни экстремизмнен төнетін қауіптерге ғана арналған. Атап өтетін бір жайт, ұзақ уақыт бойы Ферғана аймағы экстремистік күштердің орталығы болып келді. Орталық Азиядағы қоғамдық және экстремистік күштер арасындағы жанжалдар 1991 жылы басталғаннан бері көптеген қатал келіспеушіліктер орын алған еді. Кеңес Одағының құлдырауынан кейін кейбір ғалымдар діни экстремизм Ортаазиялық аймақты әлемдегі ең тұрақсыз аймақтардың біріне айналдырады деп болжады. Бұл болжамдарда шынайылық бар, себебі, соңғы уақытта діни экстремизмнің белсенді бола бастауы белгіленген болатын, соның ішінде, Түркістанның Исламдық қозғалысы және «Хизб-ут-Тахрира».
Кейбір сараптаушылардың ойынша, Өзбекстанда, Қырғызстанда және Тәжікстанда экстремистік қозғалыстардың көбеюінің себептері болып мынадай факторлар табылады: саяси бағыттың әлсіздігі, экономикалық шарттардың нашарлауы, жемқорлық, өмір сүру деңгейінің бірден төмендеуі, жұмыссыздық және жұмысы нәтижесіз болып табылатын мемлекеттік басқару. Осылардың кейбіреуімен келісуге болады. Алайда, Түркістанның Исламдық қозғалысы мен «Хизб-ут-Тахрираның» өз мақсаты ретінде неліктен халифатты құруды белгілегенін түсіну қиын. 2005 жылы мамырда өзбектің Андижан қаласында орын алған оқиғалар тек әлеуметтік және экономикалық себептерден ғана туындаған жоқ. Онда билік үшін күрестің жалғасуын білдіретін күрделі діни және саяси себептер жатыр. Сонымен қатар, эксперттердің белгілеуінше, тәртіпсіздіктерге қатысқан террористер іштен қаржылай көмек алып отырды.
Бақылаушылардың ойынша, кейбір посткеңестік мемлекеттерде орын алған «түрлі-түсті көтерілістердің» әсері, ізі Ферғана аймағының өзбек бөлігіне жатады. Бұл ой бұрыс ақпаратқа негізделген, экстраполяция әрекеті болып келеді. Бірақ, оған қарамастан, Ферғана аймағы Орталық Азиядағы халық ең көп шоғырлаған жер боғандықтан, және бұл аймақтағы пертурбация күрделі геосаяси нәтижелерге алып келу мүмкіндігінен, оқиғаның дамуының мүмкін жолдарын зерттеу мен бақылауды жалғастыру керек. Берілген мақалада ислам ұстанымдарының әрдайым Ферғана аймағында мықты болатыны айтылады. Алайда, 1991 жылдан кейін экономикалық қиындықтар жағдайды одан сайын күрделендірді.
        
        Орталық Азия қауіпсіздігіне дәстүрлі емес қауіптер
Рамакант Двиведи
КИСИ. Рамакант ... ... ... ... ... зерттеулер мен сараптама Институтының мүше-тілшісі, «Үндістан-
Орталық Азия» Фондының ... ... ... ... ... мемлекеттер мен қоғамдардың қауіптерді шектеуге тырысуын,
сонымен қатар, осы мемлекеттермен жаугершілік деп қарастырылатын өзгерістер
жағдайында мемлекеттердің өз ... мен қол ... ... ... қалу ... ... ... болып табылады,
алайда, сонымен бірге, қауіпсіздік өмір сүру ... ... ... де ... ... «ХХІ ... ... қауіпсіздіктің жаңа моделі»
Кіріспе
КСРО-ның құлдырауымен және «қырғи-қабақ» ... ... ... ... ... ... ... ұстанымы одан да көп
жақтаушыларға ие бола ... ... ... ... ... саяси шешімдердің қабылдануына ықпалын тигізген, дәстүрлі
(әскери-саяси) көзқарас басым ... ... ... ... ... ... күн тәртібіне қауіпсіздікке дәстүрлі емес
қауіптер қосылды.
Олардың ішінде:
1. Діни ... ... Адам ... ... ... ... ... айналымы.
6. Теңіздік қарақшылық.
7. Қару-жарақ контрабандасы.
8. Жаппай қырып-жою қаруын және оның бөлшектерін заңсыз сату.
Бұл жұмыс Орталық Азия ... діни ... ... ғана ... Атап ... бір ... ұзақ уақыт бойы Ферғана
аймағы экстремистік ... ... ... ... ... ... және экстремистік күштер арасындағы жанжалдар 1991 жылы
басталғаннан бері ... ... ... орын ... еді. ... құлдырауынан кейін кейбір ғалымдар діни экстремизм Ортаазиялық
аймақты ... ең ... ... ... айналдырады деп болжады.
Бұл болжамдарда шынайылық бар, себебі, соңғы ... діни ... бола ... ... болатын, соның ішінде, Түркістанның
Исламдық қозғалысы және «Хизб-ут-Тахрира».
Кейбір сараптаушылардың ойынша, Өзбекстанда, ... ... ... ... көбеюінің себептері болып мынадай
факторлар табылады: саяси ... ... ... шарттардың
нашарлауы, жемқорлық, өмір сүру деңгейінің бірден төмендеуі, жұмыссыздық
және жұмысы ... ... ... ... ... Осылардың
кейбіреуімен келісуге болады. Алайда, Түркістанның ... ... ... өз ... ... неліктен халифатты құруды
белгілегенін түсіну қиын. 2005 жылы ... ... ... ... ... ... тек ... және экономикалық себептерден ғана туындаған
жоқ. Онда билік үшін ... ... ... ... діни және ... ... ... қатар, эксперттердің ... ... ... ... қаржылай көмек алып отырды.
Бақылаушылардың ойынша, кейбір посткеңестік мемлекеттерде орын алған
«түрлі-түсті көтерілістердің» ... ізі ... ... ... бөлігіне
жатады. Бұл ой бұрыс ақпаратқа негізделген, экстраполяция ... ... ... оған қарамастан, Ферғана аймағы Орталық Азиядағы ... ... ... жер ... және бұл ... ... ... нәтижелерге алып келу мүмкіндігінен, оқиғаның дамуының мүмкін
жолдарын зерттеу мен бақылауды жалғастыру керек. ... ... ... әрдайым Ферғана аймағында мықты болатыны ... ... ... ... экономикалық қиындықтар ... одан ... ... Ислам
VIII ғасырда Ферғана аймағы қытай династиясы Тань мен ... ... ... жанжалдың объектісі болды. ... ... 751 ... ... күрес болды. Бұл күрестің нәтижесінде Ислам
жеңіп, ... ... ... ... ... ... мәліметтеріне
сүйенетін болсақ, Ферғана басшысы Аббасидтік халифатқа төлемақы ... ... ... ... теологтарды жіберіп отырды, ал, ІХ ғасырда
жергілікті билік Исламға ... ... ... бері ... ... ... болып табылады. ХІІІ ғасырда аймақ басқа ... ... ... ... ... берді, ал, монғолдардың
өздері Исламды қабылдай бастады. Монғол ықпалы ... ... ... ... ... ... 400 жыл ішіндегі Орталық Азиядағы үш ірі
хандықтың бірі) пайда болды. ХІХ ... ... ... Ресейдің
әскерлері Орталық Азияда орналасып алған болатын, ал, 1860 ж.ж. олар Хивин
хандығы мен Бұқар ... ... ... ... хандығы 1870 ж.ж. аяғына
дейін ғана өмір сүрді.
1897 жылғы халық ... ... ... ... ... халқы
мен Ферғана аймағы орталығының тұрғылықты түркі тілдес халқы арасындағы
айырмашылықтарды ... Бұл ... және ... ... 1924 жылы
территорияны делимитациялау кезінде байқалған болатын. Жалғыз ерекшелік, ... ... ... ... ... тап ... Ош қаласы. Аймақтағы
жағдайды қазіргі таңда зерттеу кезінде бір маңызды нәрсе ескерілмеген. ... ... 1920 жылы ... ... бұл ... ... деп
атап, оған тиым салды. Дегенмен де, осында бұрын көшіп келген, ұйғыр тіліне
жақын ... ... ... ... сөйлейтін ирандалған түрік
халықтары мен өздерін өзбектер деп атайтындардың арасында айырмашылық бар.
Өзбектер бұл ... XVI ... ... ... ... ... пайда
болды. Ферғана аймағында осындай айырмашылықтардың болуын қазақстандық
иранолог Тимур Бейсембиевпен аударылған (Лондон, 2003 ж.) ... ... ... ... көре аламыз. Алайда, 1924 жылы ... ... ... ... ... ... ... «өзбектер» деп аталуы
тиіс болды. Сондықтан, Ферғана ... әлі ... ... ... этносының
«жүрегі» ретінде қабылданады.
Большевиктердің көтерілісінен кейін ортаазиялық халықтар теңдік туралы
кеңестік ойдың Ресейдің ... ... ... және ... ... ... ... әскерімен күреске өздерін «басмачтар»
деп атаған адамдар тобы кірісті (Орталық Азия аймағының көптеген тұрғындары
әлі ... ... ... ... деп санайды). Олар мұсылман ... ... ... көшбасшылар оларға жан-жақтан көмектесті. Нәтижесінде,
олар жеңіліске ұшырап, аймақтың оңтүстігіне қарай ... ... ... 30 ж.ж. дейін өз шабуылдарын жалғастырып отырды.
Ферғана аймағындағы діни экстремизмнің тарихының түп ... ... ... жатыр. Мухаммад Хиндустани Рустамов, сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... елеулі биресми
рухани көшбасшы болды. Ол 1892 жылы Ферғана аймағындағы Кокан деген ... ... ... ... және ... (Үндістан) білім
алды. 1929 жылы Өзбекстанға қайтып келген кезінде салафизмді таратты деген
айыппен қамауға ... Ол 15 жыл ... ... 1947 жылы ... көшіп,
Тәжікстанның ғылым Академиясы жанындағы шығыстану Институтында қызмет етті.
1989 жылы Душанбеде қайтыс болады. ... оның ... ... ваххабиттік және салафиттік қозғалыстарға қосылып кетеді. Олардың
айтқан сөздерінің жазбасы әлі күнге дейін ваххабиттер арасында ... жаңа ... ... ... ... уақытта ваххабиттер
тобына әлеуметтік негізді кеңейту үшін әйелдерді де қабылдай бастаған.
Орталық Азиядағы ваххабизмді ... ... осы ... және ... ... ... ... тап болмау
үшін Орталық Азия тұрғындары Түркияда, Сауд Аравиясында және Пәкістанда
туристік сапарларды сылтау ... ... ... өтеді. Сонымен
қатар, дәріс алушылар қайтып келгеннен кейін өзінің ... ... ... ... ... алады.
Орталық Азияда Исламның қайта жандануы
Кеңес Одағының құлдырауынан ... ... ... ... ... жандана
бастады, және Ферғана аймағы осы үрдістің орталығы ... ... ... ... Азиялық Республикаларда, негізінен Пәкістаннан және Сауд
Аравиясынан шыққан ... ... ... ... Бүгінгі күнде
Ферғана аймағына халықтың үлкен тығыздығы және мешіттердің үлкен саны тән.
Діни экстремистік қозғалыстардың көп ... дәл осы ... ... ... дәл осы жерде қолдау тапқаны таң қаларлық нәрсе емес.
Экстремизмнің идеологтары бүкіл аймаққа өз сенімін ... ... ... нық сенімді, әрине, осы ... бұл ... мен оның ... ... күресті туғызды. Сонымен
бірге, Исламның рөлі туралы жанжалдар ... ... ... ... ... ... ... Кеңестік уақытта Исламның ... ... ... ол ... ... ... және жеке басты мәні
құнсызданып кетті. Кеңес Одағы тарағаннан кейін ... ... ... ... ... бақылаушылардың ойынша саяси күшшіздік және парақорлық ... ... алып ... ... ... ... ... болуында әлеуметтік-экономикалық себептердің
маңыздылығын атап өтеді. Осылайша, Грэм ... ... ... мен ... аймағында экстремистік қозғалыстың күшеюі арасында
байланыс бар. Осы ... ... ... экстремистік қозғалысты
жұмыссыздық, кедейшілік, инфляция және экономикалық дамудың төмен деңгейі
тудырды. Алайда, бұл бағыт бірдей қиын ... ... ... ... ... ... ал, басқаларында дамымаған екендігін
түсіндіре алмайды.
Біз білетідей, Исламдағы кейбір бағыттар мен қозғалыстар ортодоксалды,
компромиссіз ... ... Олар ... ... ... ... ... Салафизм және ваххабизм қозғалыстары ... ... ... және ... ... қабылдаудан бас
тартады. Джон Эспозитоның айтуынша, джихад үшін діни экстремистер Исламның
классикалық канондарын ... ... ... ... ... ... және басқа жерлердегі моджахедтердің іс-
әрекеттерін сынайды, себебі, олар ... ... ... ... ойынша, Ислам террорист-өзін-өзі ... ... ... ... ... ... өзін ... да бір жолмен
өлтірсе, тозақта дәл сондай қиындық кешеді» және «кімде-кім осы ... ... да бір ... өлтірсе, дәл сондай қиындықты қайта өмірге келген
кезде ... ... Діни ... ... ... мен ұйымдардың пайда болу себептерін сараптау үшін діни, мәдени,
әлеуметтік, саяси және идеологиялық алғышарттаға тоқталып өту қажет.
Орталық Азиядағы Исламдық ... және ... ... ... Азияның көптеген облыстарында таралған суфизм
дәстүрлеріне қарсы қойылады. Төменде Орталық Азия ... ... мен ... тізімі келтірілген:
• Өзбекстанның қайта жандану исламдық партиясы (ИПВУ);
• «Адолат» партиясы (Әділет);
• «Ислом Лашкарлари» (Ислам күресушілері);
• «Товба» (Тәуба);
... ... және ... немесе
«Халифатчилар» (халифатты ұстанушылар);
• Өзбекстанның исламдық қозғалысы (ИДУ);
• «Хизб-ут-Тахрир» (Босату партиясы);
• Түркістанның ... ... ... Азия);
• Тәжікстанның қайта жандану исламдық партиясы (ПИВТ).
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... негізгі қағидалары мен канондарына қайтып оралу, оны
ерес пен ... ... ... мен ... ... саяси жүйе;
• Шариаттық құқық және шариат нормаларының орындалуының заң
шығарушы және ... ... ... ... болып келуі.
Исламдық қайта жандану партиясы (ИПР)
Алғашқы мұсылмандық партия ... ... ... ... 1990 жылы ... Астрахань қаласында құрылды. Бұл партия ... ... ... ... ... ... ... партиясына айналды. Партия
Өзбекстанда қызмет етті, алайда, ұзақ емес, себебі, көп ... ... ... тиым салды. Партияның мүшелері мен ... ... ... ... ... Намангандағы Ата-Вали-Хан-Тура мешітінің
имамы және Рахматулла-коридің жолын жалғастырушы Абд ... ... ... ... ... ... ... Олардың
айтуынша, шариаттық құқық барлық әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешіп,
деспотизмге, теңсіздікке және ... жол ... ... ... ... жандану партиясының мүшелері 1991 жылы
«Адолат» (әділет) партиясын құрады. Сонымен қатар, 1991 жылы ... және ... ... ... ... мемлекет құруды мақсат
етіп қойған екі заңсыз топ құрылады: ... ... ... және ... ... «Адолат» партиясы Наманганда исламдық
мемлекет құруға шақырған шерулерді өткізді. Күрделі ... 1991 ... ... Ол ... ... партиясының мүшелері мен жақтастары
Өзбекстанның Коммунистік партиясының штабын ... ... ... ... ... оларға таңдап алған жерлерінен мешіт салуға
рұқсат ... еді. Осы ... бұл ... ... ... «Акрамийлар» және «Халифатчилар» да осындай немесе басқа
жолмен болсын, халифатты құрудағы «жалпы іске» өз септігін тигізді. ... ... ... Акрам Юлдашев саналады. Осы топтар мен
партиялардың қызметі посткеңестік Орталық ... діни ... ... ... ... аймағында «мықты» көшбасшы – Тохир Юлдашев пайда
болды. Осыған ... діни ... ... ... ... құлату үшін соғыс бастай алатындарына сене ... ... ... бұл топртарға қатысты бірқатар шараларды қолданды, және 1995
жылы олардың қызметі бақылауға алынды.
Ташкентте 1992 жылы 8 желтоқсанда ... ... ... ХІ ... қабылданған Өзбекстан Конституциясының 31 бабына
сәйкес: «Барлығы үшін ар-намыс еркіндігіне кепілдік беріледі. ... ... ... ... ... ешқандай дінді уағыздамуға да құқығы бар.
Діни көзқарастарды мойындатуға тиым ... 61 ... ... ... ... ... ... табылады және заң алдында тең. Мемлекет
діни ... ... ... президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың айтуынша, діни экстремизм
және халықаралық терроризммен күрес ұлттық қауіпсіздіктің приоритеті болып
табылады. ... ... ... ... ... жүзеге
асыруға қатысуы үлкен мәнге ие болар еді. ... ... ол ... ... ... ... ынтымақтастықтың қажеттілігін атап
өтті. Қазақстан ... және ... ... антиәскери шаралар
жөніндегі 11 халықаралық конвенцияға қол қойды. Сонымен ... ... ... ... (ШОС) ... ... ... Бұл ұйымның
мүшелері терроризммен, сепаратизммен және экстремизммен күрес жөнінде
Конвенцияға қол қойды және ... ... ... Келісімі Ұйымының
(ОДКБ) және ТМД антитеррористік орталығының (АТЦ) қызметіне белсенді
қатысуда.
Қазақстанда да діни ... ... өте ... ... 2004 жылы
республикада «Хизб-ут-Тахрир» экстремистік ұйымының қағаздарын таратудың
182 фактісі ... 2004 жылы ... ... ... қазақстандық бөлімшесімен құрылған Оңтүстік Қазақстандық
гуманитарлық Академияның қызметіне тиым ... ... ... айында Қазақстанда экстремизмге қарсы іс-шаралар
жөнінде заң қабылданды. Қазақстан территориясындағы ... ... ... ... ... негізінде «экстремистік» болып
танылуы мүмкін. Өз ... ... елде ... ... діни
қайшылықтарды туғызу мен діни экстремизмнің пропагандасын анықтаған діни
ұйымдардың ... мен ... заң тиым ... ... бір ... ... ... көп бөлігі Ферғана
аймағында пайда болды. Бұл аймақ Орталық Азияның жалпы аумағының 5% алып
жатыр, ... ... ... ... ... ... 20% өмір ... тарихи исламдық дәстүрлер әлдеқайда мықты ... ал, ... Хива ... аймақтарда экстремизмнің ізі де болған жоқ.
Тағы да бір маңызды аспект – ... ... ... ... ... ... ... байланыс. Бұл ұйымдардың мүшелері мен
жақтастары Ауғанстаннан Орталық Азия мен басқа елдерге ... ... Бұл ... әлі де сақталуда, ал, сауда көлемі өсуде. БҰҰ-ның
бағалауынша, Ауғанстан әлемдегі ең ірі ... ... көзі ... 2003 жылы есірткі саудасынан түскен пайда (2,3 ... $) ... ... көлемінің жартысын құрады. Ал, 2004 жылы елде ... ... ... ... 4 мың ... ... ... қозғалысы және Түркістанның исламдық қозғалысы
1996 жылы біріккен тәжік оппозициясы тәжік үкіметімен бейбіт келісімге
қол қоятыны белгілі ... ... ... ... ... исламдық
қозғалысы құрылды. Джума Намангани немесе Тожиба есімдерімен белгілі болған
Джумабой ... ... ол бұл ... ... мен қызметіне көмектесті.
Намангандық облыста дүниеге ... ... ... 1987 жылы КСРО ... орналасады. Бір кездері ол Ауғанстанда қызмет етті. 1989 ... ... ... ... және діни ... ... теолог Абдулвали
Мирзоевтан алады. 1991 жылдан бастап, ол – ... мен ... ... ... қозғасының жарияланған мақсаттары ... ... ... ... ... ... ... құру. Өз
қызметінің басынан бастап бұл ұйым ... мен ... ... ... ... ... мен ... тасымалданған есірткі
контрабандасына қатысты. Осылайша, есірткі ... ... ... өте ... ... ойнады. Біріккен тәжік ... ... ... ... ... ішкі ... ... қатысқан болатын. Диверсиялар мен террористік ... ... ... ... ... ... ... орын
алады. Кейбір мәліметтерге сәйкес, ол Ауғанстанда «Талибан» қозғалысының
әскери іс-шаралары кезінде өлтірілді. Содан бері идеологиялық және ... ... ... өз ... алды.
Осы ұйым 1997 жылы ... ... ... ... ... үшін жауапкершілікті өз мойындарына алды. Бұл жағдай
өзбек үкіметін 1998 жылы мамырда Олий ... ... ... қызмет жөнінде» заңды қабылдауға мәжбүрледі. Заң мешіттер ... ... діни ... ... ... қойды. Өзбек үкіметі
осы ұйымның басшысы және «Ерк» ... ... ... ... 1999 жылы 16 ақпанда Ташкентте орын алған бірқатар жарылыстар үшін
жауапты деп таныды. Президент Ислам ... бұл ... ... ... жоқ. Британдық сарапшылардың ойынша, осы жарылыстарда Өзбекстанның
исламдық қозғалысы ұйымының айыпты ... ... ... ... ... ... жарылыстар Каримовтың саяси оппоненттерінің
бірімен ұйымдастырылды деген маңызды куәгерліктер бар.
Автор жарылыс кезінде Ташкентте ... осы ... ... ... Автордың ойынша, бұл ұйым мен халықаралық ... ... ... өте ... шешімімен «Ерк» партиясының көшбасшысы айыпталды. Бұл айыпталу
өзбек үкіметі мен «Ерк» ... ... ... ... ... жойды.
1999 жылы тамызда Өзбекстанның исламдық қозғалысы елдегі жағдайды
тұрақсыздандыру үшін және Ферғана аймағында ... ... құру ... ... ... тырысты. Екінші тырысулары 2000 жылы тамызда
орын алды. Осы кезде ... ... ... ... ... Бұл факт Душанбе, Ташкент және Бішкек арасындағы
қайшылықтарды одан ... ... 2001 жылы ... Өзбекстанның
исламдық қозғалысының күресшілері ... ... ... ... ... ... ... барлық оқиғалар экстремизм
қаупін бағалауда елеулі өзгерістер енгізді.
Сарапшылар экстремисттерді 2005 жылы 13 мамырдағы Андижандағы оқиғалар
үшін ... деп ... Бұл қала 2005 жылы ... ... Асқар Ақаевқа қарсы қозғалыстар болып өткен Ош және Джалалабад
облыстарына жақын ... 23 ... ... ... ... ... өзбек қылмыстық кодексінің 159 бабы бойынша
конституциялық емес ... үшін ... ... ұсталынуы және одан
кейінгі сот Андижандағы қозғалыстың себебі деген ой бар. ... ... ... ұзақ емес ... ... Ассамблеяның ғимаратын
жаулап алды. Алайда, көп ұзамай, өзбектік қауіпсіздік ... ... ... ... ... бойынша, қақтығыстар кезінде
өлтірігендердің саны 187 адамға жетті. Олардың ішінде 94 ... ... ... 11 әскери қызметкерлер, 57 азамат және 5 ... ... ... ... ... ... адам мен 295
жарақаттанған адам туралы хабарлаған еді. ... ... ... ... ... Сонымен қатар, қозғалыстар Корасув қаласында да болып өткен
еді.
Түркістанның ... ... 2003 ... ... ... ... қозғалысы деген атаумен белгілі болған ... ... ... ... ... ... ... ислам мемлкетін
орнатуды жариялады. Бұл қозғалыс АҚШ-ның Мемлекеттік Департаментінің ... 34 ... ... ... ... ... Түркістанның
исламдық қозғалысы халықаралық ұйымдар мен мұсылман мемлекеттеріндегі өзбек
диаспораларынан қаржылай көмек ... ... ... бұл ... Пәкістан
мен бірқатар басқа мемлекеттердің арнайы қызметтерінен ... ... ... ... ... ... және ... террористік ұйымдар мен қозғалыстармен бірігіп қызмет етуде, соның
ішінде, «Аль-Каида», «Талибан», «Хизб-ут-Тахрир» және «Ихван-аль-муслимин».
Кейбір ... ... бұл ... 2004 жылы Өзбекстандағы
теракттардың ұйымдастыруында қатысқан.
Түркістанның исламдық қозғалысына Өзбекстандағы, ... ... ... ... және Синьцзян-
Ұйғыр автономды ауданындағы әртүрлі топтар енеді. Ауғанстандағы АҚШ ... ... ... ... ... болуы туралы хабардан кейін
қозғалыстың көшбасшысының орнын Тохир Юлдашев алды.
Тәжікстанда азамат ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік ұйымдармен қарым-қатынас орнату ... Сауд ... ... ... ... ... және ... бара бастады. «джихадтың бүкілисламдық
топтарының орталығы ... ... ... ішкі ... қызметі Юлдашев
пен оның жақтастарына 1995-1998 ж.ж. ... ... мен ... ... етіп ... Пәкістандық «Джамият-и-Улема» партиясы
Түркістанның исламдық ... ... ... ... ... ... үшін ... бөліп отырды.
Осы көмек діни экстремизмді қолдау Пәкістан аймақтық старатегиясының
ажырамас ... ... ... ... бірге, Ферғана
аймағындағы діни экстремистер 1990 ж.ж. бойы ... және ... ... жалғастырды. 2001 жылы 11 қыркүйекте болған оқиғадан кейін Сауд
Аравиясының ... ... ... ... ... ... ... оған
қарамастан, қозғалыс осы мемлекетте тұратын ... ... ... идеологиялық қолдау алуды жалғастыруда. Еш күмәнсіз, Пәкістан мен Сауд
Аравиясы арасындағы байланыс ... ... діни ... жіберді.
«Хизб-ут-Тахрир»
Бұл партия 1953 жылы Иерусалимдегі Байт-уль-Максидте (қазіргі ... ... ... ... ... ... Набхани шейхпен
құрылды. Орталық Азияда бұл халықаралық елеулі ұйым 1990 ж.ж. пайда болды.
Бұл ұйымның тармақтары ... оған ... де ... еді. Көп ... Батыс
Азияда, Солтүстік Африкада және Оңтүстік-Шығыс Азияда өз жақтастарын тапты.
Алайда, кейбір ... оның ... тиым ... ... қамауға
алынды. Кейбір мәліметтер бойынша, партия штабы қазіргі уақытта ... 2005 жылы ... ... ... ... ... кейін
«Хизб-ут-Тахрирға» батыс елдері тарапынан жасалатын қысым ... ... ... ... ... олар кітапшалар,
пропагандалық қағаздарды басып шығаруда. «Хизб-ут-Тахрир» ақпараттық
технологияларды ... ... және өз ... көп адамдарды еліктіру
үшін белсенді қолдануда.
«Хизб-ут-Тахрир» екі деңгейде қызмет етеді. Біріншіден, ол ... ... ... әрбір мұсылманнің міндеті ретінде халифат
үшін еңбектеніп, Ислам нормаларымен өмір сүруді түсіндіреді. Екіншіден, ол
Исламның рөлі мен ... ... және ... жүйе ретінде
қалыптастырғысы келеді. Партияның негізгі мақсаты ... ... ... сүруді қайта қалпына келтіру және бүкіл әлемде Исламды орнатуға ... ... ... ... ... мемлекеттерде тиым салынған.
Шамамен, Орталық Азия ... осы ... 7-8 ... ... олардың көбі - ... ... Бұл ... ... сияқты.
«Хизб-ут-Тахрир» партиясының ықпалы Қырғызстанның Ош, Джалалабад,
Баткен ... ... ... және ... облысында;
Тәжікстанның Согд облысында; Ферғана аймағының Өзбек бөлігінде ... ... ... ... ... ж.ж. ... негізгі қызметі діни пропаганда мен жаңа ... ... Осы ... ... үшін ... ... әртүрлі бөліктерінде
4-5 адамнан тұратын (халька) кішкене топтар құрылды. 1999 ... ... ... ... ... ... ... кезеңін білдірді. Партия мүшелері қоғамдық орындарда ашық ... ... ... ... ... пропаганда болған, ол –
аудиотаспалардың таратылуы. «Мұсылмандық қоғам», ... ... ... атты ... ... ... және қызметкерлерімен қосымша
ретінде пайдаланылады.
2001 жылы 11 қыркүйектегі оқиғалардың салдары экстремистік ... ... ... ... ... ... ... көп ұзамай, «Хизб-ут-Тахрир» ... ... ... ... қозғалысына қосылады. ... ... ... ... құру ... Осыдан біз партия өз мақсаттарына жету
үшін радикалды амалдарды қолданатынын көре ... ... ... да, «Хизб-ут-Тахрир» да алдарына бір ортақ мақсат ... ... ... ... үкіметтерді жойып, ортаазиялық респуликалардың
конституциялық жүйесін үзу.
2004 жылдың басында ... ... ... ... ... ... сәйкес, партиядан бөлініп кеткен «Замот» ... 46 адам ... ... ... 2004 ... 28 ... – 1
сәуір аралығындағы Ташкенттегі жарылыстар үшін жауапты. Террорист - өзін-
өзі өлтірушілер Ташкенттегі жарылыстарды, Өзбекстанның ... ... ... ... ... ... шиеленісті көптеген қантөгістің
куәлары бола отыра, жүзеге асырды. 2004 жылы 30 ... ... - ... ... ... асырылған АҚШ және Израиль елшіліктері
ғимараттарының алдында ... ... ... ... деген ой бар. Алайда, «Хизб-ут-Тахрир» бұл ... ... ... Ал, ... джихад» партиясы және Өзбекстанның
исламдық ... бұл ... үшін ... өз ... ... - ... өлтірушілердің 2004 жылдың наурызындағы, сәуіріндегі,
шілдесіндегі, сонымен қатар, 2005 ... 12-13 ... ... ... ... ... ... өскенін және діни
экстремистік ұйымдардың белсенділігінің артып келе жатқандығын ... ... діни ... топтардың мақсаттары бірдей және
төмендегідей болып келдеді:
• Қазіргі конституциялық жүйені құлатып, халифатты құру;
• Исламның саясаттануы;
• Бірдей мақсаттарды ... ... ... ... ... ... байланыс орнату:
• Исламдық партиялардың саяси қажеттіліктеріне қаржы-құралдарды
еліктіру;
• Саяси ... бұзу және ... ... ... мақсатымен мемлекеттік органдарда топ
мүшелерінің болуын қамтамасыз ету.
Әрине, діни ... ... мен ... ... сыртқы факторлар да бар. Оларға мыналар жатады:
• Әлеуметтік-экономикалық мәселелер, ... ... ... ... Үкіметпен жүзеге асырылатын әлеуметтік, діни және саяси
бағдарламалар ... ... анық ... ... ... Ортаазиялық республикаларда мұсылмандық кеңестер (муфтийяттар)
арасында ақпараттық алмасудың болмауы;
• Ортаазиялық ... ... ... ... ... ... алмасу механизмін әлсіретеді.
Діни экстремизммен күресу үшін халықаралық және аймақтық ынтымақтастық
Осы қауіпке қарсы тұруда ортаазиялық мемлекеттер, әсіресе, Қырғызстан
мен Тәжікстан толықтай ... ... Ал, ... ... ... ... ... Орталық Азияда діни экстремизмге ... ... ... арасындағы ең маңыздысы болып Шанхай Ынтымақтастық
Ұйымы (ШОС) табылады.
Діни эктремизм және халықаралық терроризмге қарсы күреске ... ... ... ... ... ... 2004 жылғы 17
маусымдағы Ташкенттегі ШОС саммиті кезінде ұйымның барлық ... ... ... ... ... және ... діни ... дайын екендіктерін айтты. Осы мақсатпен Ташкентте Антитеррористік
Орталық құрылды. 2005 жылы 5-6 шілдеде ... ... ШОС ... ... діни экстремизммен күреске деген талпыныстарын ... ... ШОС ... ... АҚШ және ... шығаруға шақырулары Американың елеуінсіз қалмау керек. Бұл
арыздың мәні ... ... діни ... ШОС ... ... ... алатындарында жатыр. Вашингтон американ әскерлерінің
болуы Өзбекстан және ... ... ... ... ... сүйеніп, ШОС талабынан бас тартуға тырысты. Алайда, 2005 жылы 31
шілдеде ... ... ... үшін өз әскерлерін ... ... ... 145 км қашықтықта орналасқан «Карши-Ханабад» (Пентагонда
К-2 деп аталады) атты ... ... ... үшін алты ай ... бар ... ескертті. Қырғызстанның Сыртқы Істер Министрі Роза
Отунбаева ... деп атап ... «Біз ... ... ... болып табыламыз, біздің мемлекет те соның ... ... ... ... ... уақытта шектеу болады».
Ұжымдық Қауіпсіздік жөніндегі Келісім Ұйымы (ОДКБ)
Өзбекстан бұл ұйымның мүшесі болып табылмаса да, ... ... ... ... осы ұйым ... ... ... экстремизм мен терроризм күштерін тежеуге көмектеседі. Әр жыл ... ... және ... ... ... ... ... қатысады. Соңғы дайындықтар Тәжікстанда 2005 жылы болып өтті.
2005 жылы 14 ... ... ... ... ... мен Өзбекстан
президенті И.Каримовпен қол қойылған одақтастық туралы ресей-өзбек келісімі
Өзбекстанның Ресей кеңістігіне қайтып оралғандығын ... және ... ... ... ... жаңа мүмкіндіктер береді.
Бұл құжаттың 2 бөлімінде қандай да бір ... ... ... акт екі ... да ... акт ... қарастырылатыны айтылған.
Келесі жақ оған қажетті көмек көрсетеді, әскери көмекті де ... АҚШ ... ... ... ... Орталық Азиядағы стратегиялық мүдделері
оның Еуропамен байланыстарына қарамастан, қазір қайтадан басты болғанын
түсінуі ... ... ... мен ... басшылары АҚШ-мен Ауғанстанда «Талибан» мен
«Аль-Каида» күштерімен күресте ынтымақтасуда. Өзбекстандағы «Ханабад» және
Қырғызстандағы «Манас» авиациялық ... АҚШ ... ... ... әуе ... ... ... көрсетеді.
Американдық әскерилер Ауғанстандағы Өзбекстанның исламдық қозғалысына
қатаң соққы берді. Түркменстан исламдық қозғалысы күресушілерінің Орталық
Азияда передислокация бастағаны туралы ... ... Оған ... 2005 ... ... ... ... қауіпсіздік күштері мен ... ... ... ... ... осы күштердің әскери
дайындығы және олардың қаруға қол ... ... ... ... ... экстремистердің күштерін бәсеңдетуге
көмектесті деген ой бар. Шын ... ... ... ... ... ... Азиядағы діни экстремизмнің қаупін
едәуір төмендетті. ... ... ... ойынша, АҚШ және НАТО әскери
күштерінің Орталық Азия ... ұзақ ... ... да, ... да, ... мен ... да жағымды ықпалын
тигізбейді.
Үндістанның көзқарасы ... ... ... болуы діни экстремисттер мен террористер жүйесін ... ба ... ол тек ... ма ... ... ... ... діни экстремизм және Үндістан үшін нәтижелері
Сұрақты былай қоюға болады: Орталық Азиядағы діни экстремизм ... ... ... ма? ... және жеке жауап беру керек.
Орталық Азиядағы халықтық және діни ... ... ... ... демократиялық, плюралистік және халықтық ... ... ... ... ... ... ... экстремистік
топтардың мүшелері Джамму мен Кашмирдегі пәкістандық моджахедтер қатарынан
табылғандығы хабарланды. Исламдық қайта ... ... ... қозғалысы, «Джамат-и-Ислами» (Пәкістан), «Талибан» және «Аль-
Каида» арасындағы байланыс анық. Орталық Азиядағы ... ... мен ... және ... ... да ... экстремисттік
топтардың моральдық күштерін ұлғайтады.
Үндістан мен Қазақстанды ортақ ... мен ... және ... ... ... ... біріктіреді. Діни экстремизм
екі елдің де өмір сүруіне және дәстүрлеріне үлкен қауіп төндіруде. ... те өз ... ... ... ... ... ... отыратыны үміт береді. Маңызды оқиға болып терроризммен
күрес жөніндегі біріккен жұмысшы ... ... ... ... ... діни экстремизм ортаазия мемлекеттері мен оның
көршілерінің қауіпсіздігіне дәстүрлі емес ең ... ... ... табылады.
Экономикалық жағдайдың нашарлауы, жемқорлық, ... ... ... ... ... қозғалысының ұйымдарына және «Хизб-
ут-Тахрирге» еліктетеді.
Экономикалық жағдайды жақсартуға ... ... ... діни экстремизмнің тартылуын азайту ... ... ... көп бөлігі (Наманган, Андижан және Ферғана аймағының
басқа бөліктеріндегі ... ... ... ... Исламды қолдамайды.
Алайда, олардың қарсы тұру үшін қажетті күштері жоқ.
Ауғанстандағы шешілмеген жанжалдың нәтижелері мен ... ... ... ... ... ... ... мен ұйымдастырылған қылмыскерлік экстремизм шарттарында гүлденуде.
Сырттан ықпал ету де ... ... ... ... ... ... Азия «ажырамас стратегиялық көршілестіктің» бөлігі болып ... Азия ... ... ... ... ... Үндістан мен Ресейдің қауіпсіздігіне өз ықпалын
тигізеді. Исламның өзі ортаазия ... ... ... ... ... ... Түркменстан исламдық қозғалысының
және «Хизб-ут-Тахрирдің» үлгісімен исламның саясаттануы және саясаттың
исламдануы тұрақтылыққа, дамуға және ... ... ... ... қауіппен күресу үшін Орталық Азия мемлекеттеріне ортақ бірлескен
жакоспар құру қажет.
Тағы да бір ...... ... ... Оның
қайнар көздері халықаралық ынтымақтастық жолымен жабылу керек.
Демократизация мәселесіне келетін болсақ, Орталық Азиядағы шынайы
саяси ... атап ... жөн. Біз ... ... ... ... ... мойындау керекпіз. Адам құқықтарымен, азаматтық қоғаммен
және бөлек аймақтардағы демократиямен байланысты қозғалыстар ... ... ... ... ... ...

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның Орта Азия аумағындағы қауіпсіздік пен саяси тұрақтылықты қамтамасыз етудегі орны49 бет
Бизнес этикасы4 бет
Релелік қорғаныс және электр автоматикасы90 бет
Хирургиялық сепсис8 бет
Қоғамдық тамақтандыру есебінің ерекшеліктері8 бет
Қылмыстық заң субьектісі19 бет
Ұйымдық-экономикалық негіздеме103 бет
Өндірістік жарақаттануды сараптау әдістері. Кәсіби аурулар себебтері. Өндіріс орындарын желдету әдістері. Желдетуді есептеу тәсілдері10 бет
"swot талдау"3 бет
Бейбітшілік пен адамзат қауіпсіздігіне қарсы қылмыстар24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь