Қазақстан Республикасы қаржы нарығын талдау

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1. ҚАРЖЫ НАРЫҒЫ
1.1. Қаржы нарығы туралы жалпы түсініктер және қаржы нарығының қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2. АD.АS және IS.LM үлгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ҚҰНДЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ТАЛДАУ
2.1. Құнды қағаздар нарығының инфақұрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... .12
2.2. Қазақстан Республикасының қаржы қызметін реттеу жүйесі және қаржы секторының даму болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
Қазақстан Республикасының қатаң түрде орталықтандырылған жоспарлы экономикадан қағидалы жаңа, мемлекет тарапынан реттеліп отыратын нарықтық экономикаға көшуі елімізде оған қызмет көрсететін барлық институттармен бірге қаржы рыногының құрылуын талап етті. Қазақстанда қаржы рыногы бұрын- соңды болған емес.
Қаржы рыногы- бұл, ең алдымен дербес экономикалық категория ретінде бағалы қағаздарды сату мен қайта сату жөніндегі операцияларды жүзеге асыру жолымен кәсіпорындардың, фирмалардың, банктердің, жинақтаушы зейнетақы қорларының, сақтық институттарының, мемлекеттің және халықтың уақытша бос ақшасын жұмылдыруды, бөлуді және қайта бөлуді қамтамасыз ететін нарықтық қатынастардың жиынтығы. Ол нарықтық қатынастар жүйесінің құрамды бөлігі болып табылады және тауар, ақша, кредит, сақтық, валюта және басқа рыноктармен(капитал, жұмыс күші, тұрғын үй, жер, алтын және т.б. рыноктармен) етене байланысты (1.1 сызбаны қараңыз) [2.436-бет]
Шаруашылық жүргізудің қазіргі жағдайында қаржы рыногы қаржы рыногы қаржы ресурстарын үздіксіз қалыптастырып отырудың, оларды неғүрлым тиімді пайдаланудың, ұлттық шаруашылықта ақша қозғалысын ұтымды ұйымдастырудың айрықша нысаны болып табылады және бағалы қағаздар рыногы, сондай-ақ несие рыногы түрінде де іс- әрекет етеді. Қаржы рыногы экономиканың түрлі шаруашылық жүргізуші субъектілері арасында ақшаны қайта бөлуді барлық әр түрлі нысанда реттейтін нарықтық қатынастардың бүкіл жиынтығын біріктіретін неғұрлым (жалпы ортақ) ұғым болып табылады.
Экономикалық әдебиеттерде және шаруашылық практикада қаржы рыногы ұғымы ақша, валюта, кредит, капитал рыноктарын қоса отырып кеңінен түсіндіріледі. Бұл қаржыны жалпы ақша мен құн категорияларына бара-бар категория ретінде қарастыратын практикамен, негізінен жүниежүзілік практикамен байланысты , өйткені экономикалық ресурстардың кез келген түрі меншіктің титулдары болып табылатын ақшамен немесе тиісті бағалы қағаздармен, басқа құжаттармен ортақтастырылуы мүмкін.
1. Мамыров Н.Қ., Тілеужанова М. Ә. Макроэкономика: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2003.
2. Құлпысбаеа С. Қаржы: Оқулық.- Алматы: 2007.
3. Әмірқанов Р.Ә., Тұрғылов А.Қ. Қаржы менедженті. Оқу құралы. – Алматы: 1999.
4. ҚР қаржыгерлер ассоциасының хабаршысы, 2004ж.
5. Қ.Ж. Оразалин, М.М. Жантасов Орысша – қазақша қазіргі уақыттағы экономикалық түсіндірме сөздігі, 2001. – 344 бет
6. Экономика негіздері №3, 2008
7. Экономика негіздері №5-6
8. Экономика негіздері №3, 13 бет
9. Ветрова Н.С. Финаосирование социальных программ в странах Запада.-М., Наука 1993-142cтр.
10. Егемен Қазақстан 24 сәуір, 2007 жыл
        
        Мазмұны:
КІРІСПЕ.....................................................................
..............................................3
1. ҚАРЖЫ НАРЫҒЫ
1.1. Қаржы нарығы туралы жалпы түсініктер және ... ... АD-АS және IS-LM ... ... ... ҚҰНДЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН
ТАЛДАУ
2.1. Құнды қағаздар нарығының инфақұрылымы …………………………...12
2.2. Қазақстан Республикасының қаржы қызметін реттеу жүйесі және ... даму ... ... ... ... нарығы
1. Қаржы нарығы туралы жалпы түсініктер және қаржы нарығының қызметі.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... қағидалы жаңа, мемлекет тарапынан реттеліп отыратын нарықтық
экономикаға көшуі елімізде оған қызмет көрсететін ... ... ... ... ... ... етті. Қазақстанда қаржы рыногы бұрын-
соңды болған емес.
Қаржы рыногы- бұл, ең алдымен дербес ... ... ... қағаздарды сату мен қайта сату жөніндегі операцияларды жүзеге асыру
жолымен кәсіпорындардың, фирмалардың, банктердің, жинақтаушы зейнетақы
қорларының, сақтық институттарының, мемлекеттің және халықтың уақытша ... ... ... және ... бөлуді қамтамасыз ететін нарықтық
қатынастардың жиынтығы. Ол нарықтық қатынастар жүйесінің құрамды бөлігі
болып табылады және тауар, ақша, кредит, сақтық, ... және ... ... ... ... үй, жер, ... және ... етене байланысты (1.1 сызбаны қараңыз) [2.436-бет]
1.1. сызба. Экономикалық жүйедегі рыноктың өзара байланысы
4
Шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... ресурстарын үздіксіз қалыптастырып отырудың, оларды неғүрлым тиімді
пайдаланудың, ұлттық шаруашылықта ақша қозғалысын ұтымды ұйымдастырудың
айрықша нысаны болып табылады және бағалы қағаздар ... ... ... түрінде де іс- әрекет етеді. Қаржы рыногы экономиканың түрлі
шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... әр
түрлі нысанда реттейтін нарықтық қатынастардың бүкіл жиынтығын біріктіретін
неғұрлым (жалпы ортақ) ұғым ... ... ... және ... ... қаржы рыногы
ұғымы ақша, валюта, кредит, капитал рыноктарын қоса отырып ... Бұл ... ... ақша мен құн категорияларына бара-бар
категория ретінде қарастыратын практикамен, негізінен жүниежүзілік
практикамен байланысты , өйткені экономикалық ресурстардың кез келген түрі
меншіктің ... ... ... ақшамен немесе тиісті бағалы
қағаздармен, басқа құжаттармен ортақтастырылуы мүмкін.
1.2. сызба. Қаржы рыногының құрылымы.
Ақша рыногы дегеніміз қолма- қол ақша ғана ... ... ... төлем
қаражаттарын да қосатын төлем қаражаттарының рыногы.
Кредит рыногы несие бойынша ... ... ... мен ... ... ... айналым активтерінің қозғалысына
қызмет етеді.[2.437-бет]
5
Капитал рыногында қоғамдық өндіріс қатысушыларының ... және ... ... ... ... ... ... сатып алу- сатудың объектілері айрықшалықты тауарлар-
ақша және бағалы (ақшалай қағаздар болып табылады).
Қаржы рыногында бағалы қағаздардың ... ... ... ... табылатын бағалы қағаздаар рыногы маңызды
орын алады. Қор құндылықтарының- бағалы қағаздар мен туынды бағалы
қағаздардың айналысымен ... ... оны қор ... деп ... « Қор ... термині бастапқыды бағалы қағаздармен мәміле
жасалынатын және рәсімделетін мекеменің – қор ... ... ... ... ... ... ... қаржы рыногының жұмыс
істеу шарттарын айшықтайды. Оған мыналар жатады:
1) реттелінген тауар рыногының ... яғни кез ... ... ... ... ... көрсетулер бойынша сұранымы мен
ұсынымның теңгерілімдігі;
2) Ұлттық (орталық) банк тарапынан ақша айналысын қалыпты реттеп отыру:
бұған қолма-қол және ... ... ... бойынша эмиссияға бақылау
жатады;
3) Кредит рыногының жандандырылуы, оның толық ... яғни ... ... ... ... ... ... қозғалысы
Орталық банктың пайыздық есептік мөлшерлемесін, коммерциялық банктердің
міндетті резервтерінің нормасын ашық ақша рыногында операциялар
жүргізуді ... ... ... ... ... ... ресурстарына қажеттілігі және оны
қанағаттандырудың нақты көздерімен тура келмеуі қаржы рыногының жұмыс
істеуінің объективті алғышарты болып табылады.
Қаржы рыногының жұмыс ... ... ... ... ... Бәсекені дамытумен монополизмді шектеу мақсатындағы материалдық
өндіріс сферасының бастапқы шаруашылық буындарының меншікті барлық
нысандарының кәсіпорындарының, соның ішінде мемлекеттік ... ... ... ... ... қайта бөлудегі мемлекет рөлінің қысқаруы:
өндірістік күрделі жұмсалымдары орталықтан қаржыландырудың
қаражаттарды кәсіпорындар арасында ішкі ведомствовалық қайта бөлудің
азаюы;
3) ... ... ... ... ... ... және ... инвистицияланатын ақшалай табыстарының өсуі;
4) бюджет тапшылықтарын қаржыландыру үшін ... ... ... ... ... ... ... тапшылықтары
мемлекеттік қарыздарды шығару арқылы жабылуы тиіс
6
Қаржы рыногының маңызы бос ақша қаражаттарын алудың және оларды қайта
бөлу есебінен ұдайы өндіріс процесіне ықпал ... ... ... ... ... әкімшіл әміршіл экономикаға тән « сатылас» әдістің орнына
« деңгейлес » ... ... ... ... ... ... береді.
Деңгейлес қозғалыс кезінде шаруашылық жүргізуші субъектілер арасында қаржы
ресурстарын өтеусіз қайта бөлу түрінде төте жеңіл ... іс- ... Бұл ... ... сфералар мен объектілерге жедел аудару
есебінен кәсіпорындардың, салалардың және жалпы экономиканың қаржылық
жағдайын тұрақтандырады. ... ... ... ... ... ... белгілеу жолымен бизнестің нақтылы құнын бағалауға мүмкіндік
береді: ... ... ... ... жүргізуші субъектілерде олардың
неғұрлым жоғары бағасы белгіленеді.
Қаржы рыногының болуы инфляцияны тежейді, өйткені бюджет тапшылығын жабу
үшін ... ақша ... ... ... еркін жүретін, бағасы
сұраным мен ұсыным арқылы анықталатын құнды қағаздар шығарады.
Экономикалық реформа процесінде қаржы рыногының қалыпстасып, жұмыс
істеуі экономиканың дағдарысын тудыратын және оның ... ... ... және ... ... ... қағаздарға айтарлықтай шектеу жасайды- олар қысқа
мерзімді немесе құны жоғалмай жеңіл өтетіндей болуы тиіс. Бағаның үнемі
өсіп отырған жағдайында инвесторлар қаражаттарды өтімі аз ... ... ... салуға бармайды. Инфляция кезінде ұзақ мерзімдіі
инвестициялар үшін жылжымайтын дүние- мүлікке, тауарларға, еркін
айырбасталымды бағалы қағаздарға жұмсау неғұрлым ... ... ... ... ... халықтың көпшілік бөлігінің тұрмыс деңгейінің
төмендігінен тежеліп отыр, ... өзі жеке ... ... ... ... созылмалы қабілетсіздігі жағдайында олардың
қаражаттарды бағалы қағаздарға салуы екі талай. Ақша қаражаттарының
тапшылығы қысқа мерзімді кредиттер мен депозиттер бойынша ... ... ... ... ... ... қағаздардың
табыстылығы банктердің ақша- кредит операциялары жөніндегі мұндай
табыстылықпен бәсекелесе алмайды.
Қаржы рыногының жұмыс істеуінің маңызды факторы сонымен қатар ... ... ... ал ... ... ... бірқатар
елдердің экономикалық кеңістігін қамтуы мүмкін. ТМД елдерінің саяси
болмыстары не ол, не бұл ... ... ... ұзақ
мерзімді болжамның мүмкіндігі жоққа шығарады және солай болған соң бағалы
қағаздарды сатып алу ықыласын шектейді.
Қаржы рыногының жандауы ... ... ... ... ... ... ... мен облигацияларын шығару және
олардың айналысын жандандыру кезінде мүмкін. Қазақстанда соңғы уақытқа
дейін қаржы рыногының бұл сегменті жақсы дамыды, бұл ... ... ... ... қор ... ... тыс ... депозит
мекемелері түріндегі құрамды элементтерді кіріктіретін ұлттық қор жүйесін
қалыптастыру бір мезгілде басқа нарықтық құрылымдардың, ең алдымен әртүрлі
тұрпаттағы окционерлік ... ... бұл ... ... ... оң ... жасаушы рөлі кезіндегі сенімді
заңнамалық қамтамасыз ету жағдайында тиіс.[2.440-бет]
1.2. AD-AS және IS-LM үлгілерінің бір-бірімен байланысы
Бөлімнің мақсаты нақты экономика ... ... ... және ... ... ... тереңдетілген талдауын көрсету. Тауар нарығы
түсінігінде қызмет көрсету мен тұтыну тауарлары нарығы да қарастырылады,
олардың тұтыну игілігінен өзгешелігі жоқ деп ... ... Бұл ... ... кейбір ерекшеліктер бар, дегенмен олар өзара сұраныспен
ғана шарттасып тұр, өйткені тұтыну мен инвестицияланған тауарларға деген
сұраныстың болуы әр ... ... ... ... ... ... ... табыспен байланысты, ал инвестициялық тауарлар пайыздық
мөлшерлемемен байланысты ... ... бұл ... ... ... тұтыну мен инвестицияланған тауарлардың нарығын бір-
бірінен шектеу үшін, олардың салыстырмалы бағаларын білу керек.
Кейнс үлгісінде бұл ... ... да ... ... ... ... бір ... деп қарастырады.
Ақша нарығы- бұл қысқа мерзімдік несиелік құралдарды, қазыналық
векселдер мен комирциялық қағаздарды алып сату тетігі. Бұл нарықты
облигация нарығынан ажыратып ... ... ... ... берілген
ақшаның салыстырмалы бағасы- бұл облигациялардың пайыздық мөлшерлемесі.
Бұл бөлімнің ... осы ... ... тура ... ... ... мағызды мәселе олардың арасындағы өзара байланысын табу. AD-
AS үлгісін қарастырғанда бұл өзара байланыс болжанған, ... ... ... көрсету бағаларының өзгеруі тікелей ақша сұранысына әсер етеді.
Ақша нарығында пайыздық мөлшерлеменің ... ... ... ... ... IS-LM ... ең алғаш рет Дж. Хикс(Хикс «кресі) 1937 жылы
ұсынған.
А. Хансеннің 1949 жылы шыққан «Монетарлы теория және қазыналық саясат»
атты ... ... ол ... мәлім болды, содан кейін ол Хикс- Хансен
үлгісі деп аталып кетті.
IS-LM үлгісі (инвестиция- қор жинағы, ұнамды ......... функциясын анықтау үшін қажетті, экономикалық факторды айқындайтын
тауар- ақша тепе- теңдігінің үлгісі. Тауар және ақша ... ... ... ... қалыптасу үшін, қажетті табыс көлемі Y пен нарықтық
пайыз мөлшерлемесі R-дің тіркемесін табуға үлгі мүмкіндік береді.
Сондықтан да, IS-LM ... AD-AS ... ... түрі ... ... ... теріс функциясы, ал тұтыну-
нақты табыстың оң функциясы екенін білеміз, демек жиынтық сұраныс
теңдеуі төмендегідей:
AD = C(Y) + I ... ... ... ... ... болады.
AS = C(Y)+ S (Y)
Тауар нарығындағы тепе- теңдік жағдайы келесі теңдікті орындағанда ғана
орын алады.
I(R) = S (Y)
Берілген теңдеуді Дж. Кейнс ... ол ... ... ... ... Бұл теңдеулердің айырмашылығы қор жинағы функциясының
аргументінде.
IS-LM үлгісінің негізгі теңдеулері:
1) Y = C+I+G+X- негізгі макроэкономикалық ... ... ... С = a + b (Y- T)- ... ... I = e – d • R- инвестиция функциясы
4) X= g – m` • Y – n • R- таза ... ... k • Y- h • R- ... ... ... ішкі ... С ... І (инвестиция), X (таза экспорт), R (пайыздық
мөлшерлемесі).
Үлгінің сыртқы айнымалылары:
G (мемлекеттік шығындар), М (ақша ұсынысы), t (салық ... ... b, e, d, g, m, n, k, h) оң ... және ... ... ... ... кезеңінде экономика ресурстардың толық қамтылмаған
жағдайында болады. (Y≠Y), баға ... Р ... ... ... ... R және ... табыс Y өзгермелі. P= const тұрақты,
өйткені барлық айнымалылар ... және ... ... ... келеді.
Ұзақ мерзім кезеңінде экономика ресурстардың толық қамтылған жағдайында
болады.
(Y≠Y), баға деңгейі Р өзгермелі. Бұл жағдайда ... Ms( ... ... шама болады, ал үлгідегі басқа айнымалылар – нақты шама
болады.
9
IS қисығы тауар нарығындағы тепе- ... ... ... ... ... тұрақты болған кездегі (G, T) пайыз
мөлшерлемесі (R) мен жиынтық табыс ( У ) арасындағы байланысты көрсетеді.
IS қисығының қарапайым түрі ... мен қор ... ... байланысты. IS қисығының бойындағы кез келген нүктеде қор жинағы мен
инвестицияның тең екендігі көрінеді.
1.3суретте қор жинағы функциясы бейнеленген . Табыстың ( өнім ... ден Y- ге ... ... қор ... S- ден ... жинағы
S
Қор жинағы функциясы ... Y1 Y өнім ... ... ... ... ... I2 ... ... ... IS ... ... ... қор ... өсуі ... мөлшерлемесін
R- ден R- ге азайтады, ал инвестиция І- ден I- ... Бұл ... I= S,ал I =S ... ... ... пайыз мөлшерілемесі төмен болған сайын, табыс
деңгейі (немесе ... ... ... жоғары болады. Егер пайыз
мөлшерлемесі жоғары болса, онда табыс деңгейі соғұрлым төмен болады.
Жоғарыда тұрақты деп болжанған басқа факторлар IS ... не ... ... ... Мысалы, кез келген пайыз мөлшерлемесінде мемлекеттік
шығындар өтетін ... онда ол ... ... ... алып келеді.
Мұндай жағдай IS қисығын оңға қарай өсіреді. ... ... ... ... мөлшері мен қолда табыстың төмендету күту сұранысты
төмендетеді. IS қисығын ... ... ... ... ... ... қозғалтатын
айнымалылар
+ T
Y
1.4.сурет
Жоғарыда айтылған тұжырымды Кейнс кресінің үлгісін пайдаланып көрсетуге
болады.[1.236-бет]
11
LM қисығы
LM қисығын ақша нарығындағы тепе- ... ... LM ... ақша ... (Ms) ... бір ... ақша нарығындағы тепе-
теңдікке сәйкес келетін пайыз мөлшерлемесі мен жиынтық сұраныстың
арасындағы байланысты көрсетеді.(1.5суретте)[1.252-бет]
LM қисығының графигі
R M LM
R R
R M ... Y ... ... ... нақты қоры
Табыс мөлшерінің Y- ден ... ... ге - өсуі ... ... ... ... ... демек ... ... ... ... ... R-ге ... Құнды қағаздар нарығының инфақұрылымы
Нарықтық экономика- адамзат экономикасының жоғарғы жетістігі және
өндірісті ұйымдастырудың тиімді түрі екендігі дүние жүзі меемлекеттерінің
көпшілігінің ... ... ... ... шындық. Ал Қазақстан
Республикасы үшін шаруашылыұты жүргізудің жаңа әдәстеріне өту- ашық нарыққа
өту ғана емес, сонымен өатар мемлекеттік экономикалық саясаттағы
субъектизімнен бас тарту.
Бүгінде ... ... ... ... ... жағдайы мен
болашағы, оның тиімділігін арттыру маңызды проблемалардың біріне айналып
отыр.
Бағалы қағаздар жөніндегі ... ... ... ... және ... ... ... әлемдік қаржы дағдарысының және экономиканың
нақты секторларындағы өндірістің құлдырауынан пайда болған сыртқы және ішкі
факторлардың бағалы қағаздар нарығына ... ... ... ... ... бір дәрежеде жұмыс жүргізіліп келеді.
Қазіргі кезең бағалы қағаздарға деген сұраныстығ төмендеуімен және
оның кірісінің артуымен сипатталады. 1999 жылғы сәуір айында валюта ... ... мен ... ... ... қатысушылардың теңгенің
алдындағы бағамына қатысты сақтық білдіруі айналымдағы мемлекеттік қағаздар
ауқымының азайып кетуіне әкеп соқты. Өйткені қаржы министрлігі ... ... ... қысқа мерзімді қағаздар шығаруды тоқтатты.
Нарықты дамыту мақсатында инвесторларға валютамен ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырылады.
Жинақтаушы зейнетақы қорлары пайда болған уақыттан бергі қызметіне
қарағанда, олар мемлекеттік бағалы ... ... ... ... ... деңгейдегі банктерді бірте –бірте ығыстырып тастап, негізгі
инвесторға айналды. Бірақ кейінгі екі ... ... ... ... ала
бастаған сыңайлы. Егер 1999 жылдың аяғында мемлекеттік бағалы қағаздардың
үлес салмағы 95.3%, ... ... ... ... 4.7% ... ал 2000
жылдың соңында мемлекеттік қағаздардың үлесі 75.1%-ға төмендеп, ал
корпорациялық бағалы қағаздар 24.9%- ға ... ... ... ... ... бағыттай алатын қор
нарығының қалыптаспағандығына айрықша көңіл бөлу керек. 1998 жылы қор
нарығында құрылымдық инвесторлардың- жинақтаушы зейнетақы қорларының ... ... ... да дами бастады. Өйткені қор нарығының
барлық салаларының ішінде әсіресе жинақтаушы ... ... ... ... ... қатысқаны мейлінше маңыздырақ.
Өкінішке орай, еліміздегі көптеген кәсіпорындар мен ұйымдар ... ... ... және оның мүмкіндіктерін пайдаланып, қосымша
қаржы көздерін тартуға дайын емес болып шықты. Зәрулік мәселелерін шешуге
мемлекетттің өз ... ... ... де ... ... Осы ... дейін үкімет ұлттық компаниялардың мемлекеттік емес
облигациялардың элементтері ретіндегі қуатында пайдаланған емес. Сондай –
ақ ... емес ... ... тартымдылығын арттыру мәселелері де
шешілген жоқ. Көптеген эпитенттер шығарылған бағалы қағаздар бойынша
кірісті уақытылы есептеу мен ақша аударуда тәртіпсіздікке ұрынады,
корпорациялық ... ... ... өз ... сақтамайды. Мұның
өзі ұсақ акционерлердің құқықтары мен заңды мүдделерінің бұзылуына , өзінің
іс - әрекеттері жөніндегі ақпарларды ішкі және сыртқы инвесторлардың
сұранысына сай ... ... ашық ... ... ... ... бағалы қағаздармен операция кезінде тәуекелдің
салмағын бөліп көтеру жүйесінің жоқтығы, акционерлік қоғамдарға қаржыны
өте аз мөлшерде ғана ... аса ... де ... ... етеді.
Мемлекеттік емес облигациялар мен кейбір акциялардың «тез » пайда
болулары, «құрылымдық» инвесторлардың едәуір жоғары деңгейде қосылуы,
бағалы қағаздар нарығында ... ... және ... ... ... ... отыр. Осының бәрі ақыр аяғында мынандай
жағдайға әкеледі: құрылымық инвесторларда ақша болған кезде, нақты секторда
осы ақшаға сұраныс бар кезде және ежептәуір ... сала бар ... ... ... ... ... дамыған кезде, тәуекелдік
деңгейі өте жоғары болғанда ғана бұл ақшаны тартуға мүмкіндік бермейді.
Міне осындай қолайсыз жағдайдың салдарынан жинақтаушы зейнетақы қорлары,
сақтандыру ... ... ... ... ... ірі ... ... салғанды жөн көреді.
Біздің акционерлік компаниялардың акцияларын тартымды ету үшін
оларлы қор нарығына қоюы қажет. Сонымен ... ... ... ... ... қажет, оның үстіне иевесторлардың мүддесін қорғауға баса көңіл бөлу
керек. Бұл нарықты бәсекеге түсе ... жеке ... да ... корпорациялық бағалы қағаздарға салуға ынталандыратындай етуге
ұмтылу қажет. Бүгінде қор нарығын жандандыруға әсер ете алатын ең маңызды
міндеттер, міне ... ... ... ... бет ... ... ... сипаттарының бірі. Өйткені ол ең әуелі меншік қозғалыстарын
өркениетті түрде акцияларды сатып алу жолымен жүзеге ... ... кез ... ... іс- ... ... әрә кез ... компанияның
әрекетімен таныса алады.
Сөйтіп инвестор қыры- сыры беймәлім, « айдалада ақ отау, аузы- мұрны жоқ
отауды » сатып алмайды, ақшаны қайда салатынын, ең ... ... қай ... ... ... ... ... бәрі – бәрін
алдын ала білетін болады. Және ... өзі де ... ... ... ... болмақ. Екеншіден, қор нарығы субъективті факторлардан
толықтай тәуелсіз болып, экономиканың нақты барометріне айналады, ... ала ... ... ... үшін де және ең ... оң болжам
жасау үшін де қызмет атқарады.[1.319-бет]
14
Үшіншіден, дамыған қор ... ... ... ... ... бір ... иелігін басқаратын компания сол жеке тұлғаның атынан
немесе меншік иесінің тапсыруы бойынша сөйлей алады және егерде ол
компания жасалған шарт бойынша ... ... ... ... ... ... ... келісімді бұзады. Мұндай алғышарттар қалыптаспаған
жағдайда өркениетті корпорациялық басқаруды талап ету қиын.
Осы секілді жөнсіздіктер салдарынан акциялар ... ... ... ... меншік иесі, тіпті, өз акцияларының қозғалысын
қадағалау мен оларды басқару ... ... ... жай- ... көз ... дал ... ... дәл қазір осындай келеңсіздіктермен бетпе-
бет келіп отырмыз.
Төртіншіден , қор ... ғана ... ... нақты секторға тарта
алады, сөйтіп азаматтардың бұл ақшасы еліміздің игілігіне жұмыс істейді
және сонымен ... ... өз ... ... ... береді. Ең бастысы, өз акцияларының тағдыры не болып ... ... де ... ... отыруға мүмкіндік алады.
Маржа- делдалдарға делдалдық операциялары үшін берілетін сыйақы ретінде
қарастырылады: шетел валютасын бір жерден алып, ... ... ... ... ... және ... баға арасындағы айырманы өз қалтасына
түсіреді.
Пайда нормасы валюта айырбастау пункті 5-7%, банктің ... ... , ал одан да ... 0.1%, ... миллиондаған долларға жүргізілсе, сыйақы
тұрақты шығындарды (оператор жалақысы, қымбат қызмет көрсетулер сияқты,
т.б.) жауып отыруы керек.
Сонымен қатар, маржа тәуекел үшін ... ... яғни ... ... әр ... тәуекелдерге ұшырау мүмкіншілігінен сақтандырады.
«Кіші қатысушылардан » түсетін маржа неліктен үлкен екенін түсіндіру
қиын емес. ... олар ... ... айналыспайтындығын тұрақты
шығындар аз мәміле көлеміне тарайды. Екеншіден, осы клиенттерден санаты
қолма- қол ақша, нақты еңбекті қажет етеді.(көлік, қорғау және т.б.)
Үшіншіден, ... ... ... ... ... болғандықтан, валюта
бағамына байланысты тәуекел де үлкен болады. Сондықтан оған өтем жасайтын
маржа көлемі де үлкен болуы керек.
15
0,25
0,20
0,15
0,10
0,05
Маржа
Құбылмалылық
2.1-сурет. ... және ... ... ... 1983ж. ... 1989
ж. желтоқсан аралығындағы швед кронасының долларға қатысты бағамы ( қайнар
көзі: DRI /FACS)
Суретте швед кронасына байланысты Банкаралық операциялардағы маржа
динамикасы мен ... ... ... ... ... және валюта нарықтарында қолданылатын ақша
агрегаттары
Негізгі ақша агрегаттарына қазіргі кезде ақша- несие статистикасын құру
мен талдауға қолданылып жүрген ақша ... мен ақша ... ... жиыны Ұлттық банк пен екінші деңгейдегі банктердің баланс шоттарын
шоғырландыру ... ... және жеке ... ... мен ... ... депозиттері кіреді. Төменде ақша агрегаттарының
құралы келтіріледі:
1) М (айналыстағы қолма- қол ақша немесе банк ... тыс ... М, М + ... емес заңды тұлғалар мен халықтың теңгедегі
аудармалы депозиттері ;
3) М 2 М1 + ... ... ... және ... емес ... ... ... шетел валютасындағы аудармалы депозиттері;
4) М3 (ақша жиыны), М2+ банктік емес ... ... мен ... ... ... ... АҚШ долларының айырбас бағамы» кестесіндегі, KASE- де белгіленетін
валютаның кезең ішіндегі орташа өлшемді биржалық айырбас бағамы орташа
өлшемді арфиметикалық формула бойынша есептеледі:
К/= ... ... ... бойынша бағам;
Q ...Qn – n мәміле көлемі.
Кезеңдегі ... ... ... бағамы Ұлттық банк есеп жүргізу мен
кеден төлемдері мақсатында оқтын- оқтын белгілейтін ресми – айырбас
бағамдарының негізінде мына ... ... ... ... ... ... жүретін бағам;
N1…Nn- n кезең ішіндегі жұмыс күндерінің саны;
m- n ... ... ... ... жалпы
саны.
Орташа жылдық бағамдар орташа жай арифметикалық формула
бойынша анықталады:
Kop/жыл =
Мұнда : K1…Kn- n айдағы валютаның орташа ... ... жыл ... айлар саны.
«Ішкі валюта нарығындағы операциялар» мен «АҚШ долларының айырбасталу
бағамы» кестелерінде валюта нарығында 1993—1999 жылдары АҚШ доллары бойынша
сауда-саттык ... ... ... ... 1999 жылы ... ... ... сатып алу-сату бағамы» әсерінен, нарықтағы сауда-саттық көлемі
белгілі бір айда өсті де сол жылы ... ... ... ... ... келесі
2000 жылы сауда-саттық көлемі азайды (1724 дана). Ал банктік ... ... жыл ... ... бұл әрине елімізде банк жүйесінің дамып келе жатканын
көрсетеді. Еліміздегі валюта нарығындағы операциялар ... ... ... заңдарға тікелей байланысты. Мысалы, «еркін сатып алу- ... ... ... ... шетел валютасына деген сұраныс күрт
өсті (операциялар көлемі өсуі осы ... ... ... ақша ... ... қалу ... ( егерде ұстап қалмаса, онда шетел валюта
бағамы күрт жоғарылап кетеді) бұрынғыдай республика валюта резервтеріне
ақша шығармау үшін ... ... ... ... ... 50% ... теңгеге міндетті түрде айырбастау туралы заң қабылдады. Осылай алғашқы
күндері валюта бағамының күрт өсуін тежеді.
Мемлекет ішіндегі айналымдағы шетел ... ... ҚР ... ... 1999 жылғы 170 млрд.теңгеден екі есе өсті. Теңгенің
негізгі функцияларын елімізде шетел валюталары ... ... ... ... ( ... үй, ... туристік жолдама, т.б.) доллармен бағаланады.
Қазақстандық теңгенің әлсіздігі тағы да үкіметтің монетарлық
саясатынан, экономикамыз әр түрлі сапасы ... ... ақша ... ... мен, ... міндеттемелеріне толы.
Олардың жалпы көлемі қазіргі уақытта теңгенің ақша жиынына тең.
Сондықтан Қазақстан Ұлттық ... ... ... бағамының ауысуына
шек орнатқан, ол кейде « валюталық дәліз » деп ... Оның ... ... ... ... ... ... тетігі құрылғандығы және
оның тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз етуінде. Кейбір кезде Ұлттық банк
оны түрлендіріп, жаңартып отырады, бірақ мүлдем жоймайды.
Ішкі ... ... ... ... операциялар жасалуда. Бірақ ең
көбі АҚШ долларына келеді, басқа валюталардың үлесі аздау. Теңгенің ішкі
айырбасталымы бірқатар шектеулерге ұшырап отыр. Мысалы, жеке ... ... алу ... бар, ... қол ... ... шығару шектеулері
және т.б.
Қазақстанның халықаралық валюта нарығы операцияларына барынша қатысуы
ең жабайы валюта шектеулерін алып ... және де ... ... ... ... ... толық айырбасталымына көшу
Қазақстан Республикасы Үкіметінің халықаралық қаржы саласы мен несиелік
қатынастардағы ең негізгі стратегиялық мақсаты болып табылады. ТМД
валюталық ... ... ... ... қадамы болады.
Қазақстан Халықаралық валюта қорына кіруі еліміздің жақын және алыс
шетелдермен макроэкономикалық қатынастарының ... ... ... ... ... мәмілелер бойынша есеп айырысу
мүмкіндігі кеңейеді. Оларға экспорттық табыстарының жартысын теңгені
сатып алуға жұмсау сияқты қажеттілік жоғалады немесе керісінше
импорттық тапсырыс бойынша ... үшін ... ... ... алу
қажеттілігі жоғары;
- Қазақстанның Халықаралық валюта қорына енуі инвестиция тарту
мәселесінде өте маңызды;
- Жақын ... ... ... құру ... ... ... ... пен Қырғызстан елдері валюталарының толық айырбасталатын
валюта қорын құру жеңілдейді).[1.328-бет]
Осы жоспарлардың орындалуы қазақстандық ... ... ... ... және де елдің валюта нарығының халықаралық деңгейіне
көтерілуін сипаттайды. Бірақ валютаның айырбасталымы заңды актілермен
жүзеге ... ... ... Ол ... ... ... болып табылады.
Басқа да қаржы нарықтары сияқты валюта нарығы коммерциялық қажеттіліктерді
өтеу үшін пайда ... ... қз ... ... ... ... үшін мәліметер жасайды.
Қаржы нарығының құрылымындағы бағалы қағаздар ... ... ... ... операцияларының бүгінгі
таңдағы ең басты проблемасы- мәліметтердің шектеулігі. Қазіргі кезде
қазақстандық коммерциялық банктердің бағалы ... ... ... ... бағалы қағаздармен инвестициялық операциялар, яғни бағалы
қағаздарды сату және сатып алу операциялары болғандықтан, ... ... ... ... курстары жайлы, олардың
өзгерістері, болжанған бағалары туралы мәліметтерді қажет етеді. Олар
күнделікті курстарды бақылап, курстарға әсер етуі мүмкін барлық
факторларды қадағалап ... ... ... ... ... ... ... нарықтың қозғалысы жайлы біліп ғана қоймай, керек кезде
тиімді шешім қабылдауға септігін тигізеді. Сол себептен де мәліметтер
бағалы қағаздармен операциялар жүргізуде өте ... Ал, бұл ... ... банктер үшін ең басты проблемалардың бірі болып қала
беруде. Мысалы, «Евразийский банк» акционерлік қоғамында трэйдэрлер
мемлекеттік бағалы қағаздармен қоса, ... ... ... саттық операцияларын жүргізеді. Үнемі нарықпен бір
ағыста болу үшін, яғни американдық бағалы қағаздардың ағымдағы бағалары
жайлы біліп отыру үшін, «Евразийский банк » ... ... деп ... жүйені пайдаланады. Бұл жүйеден Аменрика Құрама Штаттары,
Жапония, Ұлыбритания және тағы да басқа ірі қор ... ... ... ... жайлы мағлұмат алуға болады. Бұл
жүйеде макроэкономикалық көрсеткіштерден басқа осы елдің бағалы
қағаздарының параметрлері, олардың курстарының өзгерісі ... , ... әр ... қор ... ... ... алуға әбден болады. Сонымен
қатар осы елдердегі ең басты болған өзгерістер, ... ... ... етуі ... ... ... көреді. Бірақ бұл жүйенің осындай оң
қасиетерімен қоса, бірқатар кемшіліктері де бар. Мәселе мынада: бұл ... ... ... ... ... өзінің
жарияланатын күндері бар. Мысалға, Америка Құрама Штаттарының жалпы ішкі
өнімнің мөлшері әр тоқсан сайын жарық көреді және ... ... ... ... ... ... сәйкесінше І, ІІ, ІІІ және IV
тоқсандар үшін жалпы ішкі өнімнің алдын ала мөлшері жарияланады. Ал, соңғы
әрі нақты мәндері наурыз, ... ... және ... ... ... сәйкесінше І, ІІ, ІІІ және IV тоқсан үшін
жарияланады. Бірақ сонымен бірге айта кететін өте маңыды ... ... ... ... ішкі ... ... ... қағаздармен сауда-
саттық операцияларын жүргізуде ескеретін ең маңызды көрсеткіштердің ... ... және ... ... индексі де әр айдың ортасында,
көпшілік жаңдайда 10-19 жұлдыздары аралығында жарияланып тұрады. Бұл
индекстер де позиция ашу немесе жабу туралы шешім қабылдауда ... ... ... ... ... банктеріміздің мамандары осы көрсеткіштердің
жариялануын күтіп отырған жағдайда, олардың американдық әріптестері тиімді
мәмілге жасап қоюы әбден ... ... ... ... ... ақпараттық жүйесінде жарияланатын мәліметерді талдап, соның
негізінде «көзді жұма отырып », мәміле жасасады деуге болады. Әрине,
әрдайым олар бұл шешімдерден ұтылыс ... ... ... деп ... Бірақ сонда да ақпараттық жүйенің кеңейе, тереңдей түсуі,
ақпаратқа қол жеткізудің ашыла түсуі- отандық банктердің қызметіне зор
пайдасын ... ... ... ... ... ... таңда банктің қол жеткізіп отырған мәліметтерінің
де кемшіліктері бар екенін айта кеткен жөн. Банк ... әр күн ... ... ... ... ... ескере отырып, талдау
жүргізіп барып, позициясын ашады ма, әлде жабады ма ... ... ... ... бұл ... көп ... ... олардың бір-
біріне қайшы келетін жағдайлары да болады.
2.2.Қ.Р. қаржы қызметін реттеу жүйесі және қаржы ... даму ... ... ... өтуіне, қаржы ресурстарының
құрылуына байланысты көзқарас біртіндеп өзгеруде. Бірақ, кәсіпорын
қаржыларының ұйымдастырылу қағидаттары тұрақты ... ... ... ... ... ... Кәсіпорындардағы қаржы ресурстары меншікті, субсидиялар және
тартылған қаражаттар есебінен құрылады.
Алғашқы ... ... ... ... ... құру
кезінде, яғни жарғылық қор құрылған кезде жүргізіледі.
Жарғылық қордың құрылу көздері кәсіпорынның ұйымдық- ... ... ... ... Акционерлік капитал(акционерлік қоғадарда);
2. Мүшелердің пайлық жарнасы (тұтыну ... ... ... ... ... ... және ... Ұзақ мерзімді несие ( меншіктің түрлі нысанындағы ұйымдарда);
5. Бюджеттік қаражатар( мемлекеттік кәсіпорындарда).
Жұмыс істеуші кәсіпорындарда қаржы ... ... ... өтекізілген өнімнің ( жқмыс, қызмет) құны табылады, ал бұл түсімді
бөлу ақшалай табыс пен жинақ нысанына айналады. Қаржы ... ... мен ... ... ... құрылады. Сондай-ақ
түрлі табыстар, жинақтар және түсімдер.
2. Кәсіпорындардың қаржылық қызметі алдағы шаруашылық жылға өткен
кезеңдегң ... ... ... мен ... ... ... болжамды ескере отырып, жоспарланады.
Кейбір экономистер нарық жағдайында қаржылық жоспарды құру міндетті
емес деп есептейді. Бірақ, нарықтық экономиканың кәзіргі жағдайында
қаржылық ... құру ... ... ... деп ... жоспарды құру мақсаты- шаруашылық қызметтің, табыстар
мен шығындардың көлемін болжалдау негізінде мүмкін болатын қаржы
ресурстарын, капитал мен резервтерді анықтау. ... ... құру және ... ... қарастырылады. Қазіргі кезде
қаржылық жоспарлар бюджеттендіру процесінде жүреді. ... ... ... ... ... ... ... құрылу көздерін аса маңызды.
3, Меншікті айналым ... ... ... ... ... ... ... сақталу керек есептеледі. Егер
меншікті айналым қаражаттарының соммасы азайса, онда кәсіпорын
қаржылық тұрақтылығын жоңалтып түбінде банкрот болуы мүмкін.
Қаржы ресурстарын ұйымдастыру олардың ... ... ... ... ... ... ... келеді. Қаржы
ресурстарының негізгі қағидаларына келесілерді қосуға болады:
1. Қаржы ресурстарының құрамы және құрылымы;
2. Қаржы ресурстары құрылуының көздерін ұйымдастыру;
3. Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... айналымына сәйкес мақсатты қолдану;
5. Қаржы ресурстарын сақтау;
Кәсіпорынның қаржы ресурстарын басқару жүйесі бірнеше
бөлімдерден ... оны ... ... ... ... ... қаржысын басқару жүйесінің
үйымдық құрылымы және оның мамандық құрылымы ... ... ... ... ... ... Ірі компанияларда қаржы бойынша
арнайы қызмет көрсету бөлімшесі болады және оған бугалтериямен қаржы бөлімі
кіреді.
Кіші кәсіпорындарда қаржылық деректор рөлін көбінесе ... ... ... ... ... ... ... құрылымының шеңберінде анықталады
Қаржы ресурстарын басқаруда бірнеше функционалды элементтер
бөлініп ... ... ... Ұйымдастыру;
4. Бақылау;
5. Реттеу
Жоспарлау кезінде кез- келген шаруашылық жүргізуші субъект өз
қаржысының жағдайын жан- жақты бағалайды, қаржыы ресурстарын көбейту
мүмкіндігін ... ... ... ... ... қарастырады.
Операциялық басқару деп қалыптасқан қаржылық жағдайды операциялық таңдау
негізінде әзірлейтін шаралар кешенін айтамыз.[6.17-бет]
Қ.Р. қаржы қызметін реттеу ... және ... ... даму ... ... аралығында «әлеуметтік қорғау» түсінігі «әлеуметтік
сақтандыру» мен «әлеуметтік қамсыздандыру» түсінігі ретінде қарастырылып,
әлеуметтік – ... ... ... ... ... шаралары
деп анықталды. Дегенмен, 90- жылдары бұл түсініктің мағынасы одан әрі қарай
дамытылып , оның маңызы өмір деңгейі мен ... бір ... ... ... мен ... деп ... ... Н. С. Ветрова «әлеуметтік қорғау әлеуметтік топтарға
ең төменгі күн көріс деңгейін қаматамасыз ететін экономикалық, ... ... заң ... ... ... ... ... анықтама берді.
Шет елдерде әлеуметтік қорғау категориясын зерттеудің ұзақ тарихы
бар. Бірінші рет «social serurity» (әлеуметтік қауіпсіздік) деген термин
1935 жылы ... ... ... ... ... ауқымында әлеуметтік
бағдарламаларды дайындау барысында енгізілді. 1940 жылдары оны Халықаралық
Еңбек Ұйымы конвенциялардың нәтижесінде «social serurity» (әлеуметтік
қауіпсіздік) кең ... ... ... және бұл ... зерттеген
әлеуметтік стандарттары осы күнге дейін өзектілігін жойған жоқ. 1939 жылғы
№67 Конвенцияның деректеріне сүйенсек, 1970- 1980 «social serurity»
(әлеуметтік ... ... ... ... «income ... қолдау») деген ұғым барлық құжаттарда қолданылады.
1970-1980 жылдары ... ... ... ... ... қамтамасыз
ету мәселелері ең көп ғылыми қызығушылық танытты. Осы жылдары әлеуметтік
саясаттың мәселелері «берекелі ... ... state» ... ... ... ... ХХ ... Батыс өнеркәсібі дамыған
елдерінде мемлекеттен адамдар үшін әл-ауқат стандартты талап ететін
тұжырымдамалар мен доктриналар кеңінен тарай бастады. Әсіресе, теория ... ... ... ... state» деген ұғым, яғни ауқымдық
әлеуметтік шараларды, ең алдымен әлеуметтік қамсыздандыру шараларын жүзеге
асыратын мемлекет деген ұғым қалыптасты.
ЖІӨ-нің құрылымында әлеуметтік шығындар көбейе ... осы ... ... ... теориясының негізі деп санады. ХІХ ғасырдың
соңы мен ХХ ғасырдың басында көптеген елдерде заңдылық негізде халықты
әлеуметтік қорңау ... ... ... ... ... жәрдемақы және мұқтаж азаматтарға берілетін көмектер түрлері
қолданыла бастады.
1891 жылы мемлекеттік қамсыздандырудың жүйесін енгізген Дания ... ... ... ... ... ... ... Бұл тәжірибе Скндинавия елдері мен Ұлыбританияда қолданыла
бастады. ХХ ғасырдағы мемлекеттік көмек бағдарламаларын кедейлер туралы
заңының жаңа болжамы деп қарастыруға болады. Осы ... ... ... ... көмекті бірнеше бағытта ұйымдастыра бастады, халықтың
әлеуметтік сақтандыруға жатпайтын ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ете алмайтын халықтың
топтарына жәрдемақы беріле бастады.
Мынандай мемлекеттік әлеуметтік көмектерді атап кетуге болады:
1. Балаларға және отбасына берілетін жәрдемақылар;
2. ... ... ... ... ... Ең ... ... беретін табысты қамтамасыз ету;
1926 жылғы заң негізінде бірінші рет мемлекеттік жәрдемақылар Жаңа
Зеландияда аз отбасына беріле бастады. Екінші дүниежүзілік соғыстан ... ... ... ... ... ... ... бастады
және бұл жәрдемақылардың көлемі жанұялардың табысына емес, балалардың
санына ... ... ... әмбебап жүйелері Автралия,
Дания, Канада, Исландия, Ирландия, Германия, Ұлыбритания елдерінде кеңінен
етек алды. Басқа елдерде де ... ... ... ... ... ... тек қана ... емес, әлеуметтік сақтандыру жүйесі де
қатысады. Бірінші рет сақтандыру негізінде берілетін жанұялық жәрдемақылар
1920 жылдары Франция мен ... ... ... ... ... мектепке дейінгі балаларды тәрбиелеудің
мемлекеттік жүйелері құрылып, қазіргі кезде Ұлыбританияда ... ... ... балалардың 80 пайызы осы мектептерде дәріс алып жүр.
Біздің көзқарасымыз бойынша әлеуметтік ... ең ... «safety net» деп ... ... ... ... ... 1950- 1960 жылдары әл-ауқаты дамыған мемлекеттік теория негізінде
көптеген елдерде заң жүзінде ең төменгі табыс көлемі бекітілді. Бұл
көрсеткіштің ... ... ... ... қатысуына байланысты емес,
мемлекет барлығына қажетті көлемде табысты қамтамасыз етеді. Бұл ... ... ... ... ... көлеміне байланысты анықталады.
Арнайы табыстарды тестілеу негізінде Ұлыбританияда, Швейцарияда, АҚШ-та,
Португалияда кедейшілік жәрдемақылары ... ... ... ... Канада, Даниаяда бұл жәрдемақы табыстарды бақылай арқылы тек қана
қарт адамдар ғасырда Англияда, ... ... ... ... ... ... бола ... мысалы «friendly
societies» сақтандыру ұйымдарының басты мақсаты – белгілі жарна көлемінде
жұмысшы ауырып қалған сәтте немесе қайтыс болған жағдайда сақтандыру
төлемдерін төлеу ... ... ... ... сақтандыру төлемдерін
төлеу болып табылады. Жұмысшыларды ерікті сақтандыру түрлері одан әрі дами
бастады. Олардың бірі – кәсіподақтар жұмысшыларды уақытша ауырған
мезгілінде, мүгедек, ... ... ... ... ... жұмыссыз
жүргендерге жәрдемақылар төлей бастады. Мысалы, АҚШ – та 1831 жылы ... ... ... ... жәрдемақылар төленді. Дания
мен Швецияда қазіргі уақытта дейін кәсіподақтар жұмыссыздықтар ... ... ... ... ... ... тәуекелділікті сақтандыруды дамытуда 3
негізгі үрдісті бөліп айтуға болады: Біріншіден, әр түрлі мақсаттарға өз
ара ... ... ... ... өмірді сақтандыру, жаздатайым
оқиғадан сақтандырумен айналысатын коммерциялық негіздегі арнайы сақтандыру
компаниялары. Бұндай компаниялардың клиенттері жоғары және орта тектің
өкілдері. Осындай сақтандыру компаниялары ... ... ... ... ... ... сақтандыруға кедейлерді жұмылдырудың оңай
емес екендігін байқап, мемлекет экономикалық жеңілдіктер мен мемлекеттік
субсидиялар арқылы ерікті өзаара сақтандыруды дамытуға жағдай жасады.
Үшіншіден, ... ... ... ... ... ақы ... шарттарының бекітілуі, өзін - өзі сақтандыруға
қатысушылардың материалдық жағдайының төмендеуі, капитал меншіктеушінің
табысы мен жалдамалы жұмысшы табыстарының арасындағы ... ... ... сақтандыруға көшуге жағдай жасады. Әлеуметтік
тәуекелділігі міндетті сақтандыруға көшуге жағдай жасады. Әлеуметтік
тәуекелділікті міндетті сақтандыру идеясы бірінші рет 1796- жылы ... ... ... ... ... ... жарыққ
көрді. Ол халықтың кейбір топтарының өзара сақтандыру кассаларын құруға
міндетті түрде қатысу керек деген ... ... ... қорғаудың
қаржылық механизмдерінің өзгеруін айта кетсек, әлеуметтік қорғау саясатында
мемлекеттік бюджеттен қаржыландырудан гөрі эквиваленттік жарналар мен
төлемдер негізінде ұйымдастырылатын болды.
Мемлекет басшысы ел ... ... ... даму қарқынын атап өтіп,
оны экономиканың барынша серпінді даму үстіндегі салаларының бірі ... ... банк ... үшін ... жыл ... ... мен ... рекордтық өсу – екі есе дерлік өсу жылы ретінде атап өтілді.
Банк активтерінің ... ІЖӨ -нің 91 ... ... экономикаға банк
несиелерінің көлемі өткен жылдың қорытындысы бойынша ІЖӨ - нің 60
пайызыннан асып түсті. 2006 жылы ... ... ... қаржы орталығының
құрылуы айтарлықтай оқиға болды.
Елбасы қаржы секторының өзекті мәселееріне назар аударды, оларды шешу
Үкіметтің, ... ... ... ... мен даму ... күш – ... ... етеді.
Ұлттық Банктің басты міндетіне – инфляцияны бақылауда ұстауға айрықша
назар аударылды. Өткен жылдың мамырынан ... ... 7,8 ... дейін
төмендетеді, алайда инфляциялық әлеует сақталып отыр. Президент Үкіметке,
Ұлттық Банкпен бірлесіп, жылдың ... ... ... саясаты іске
асыру жөніндегі үлесімі жұмысты қамтамасыз етуді тапсырады. Инфляцияны
белгіленген аралықта ұстап тұру мақсатында Мемлекет басшысы ... ... ... ... ... ... тиімділігіне
жүйелі талдау жасау қажеттігін атап өтті.
Сондай-ақ сыртқы қарызды бақылау мәселесі талқыланады. Қазақстанның
мемлекеттік ... ... ... да, екінші деңгейдегі банктермен
жеке меншік компаниялардың сырттан алған қарыздары кілт өсііп кеткен. Бұл
елдегі ... ... ... рыноктардағы ахуалға кіріптарлығын
күшейтеді. Осыған байланысты Мемлекет басшысы мемлекеттік, жеке меншіктік
қаржы және корпаративтік секторлардың сыртқы қарыздарына маниторинг
жүргізу, ... ... ... ел үшін қауіпсіз деңгейде ұстау жөніндегі
жұмысты күшейтуді тапсырды.
Презедент Қазақстанның алдағы кезде БСҰ-ға ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігі мен тұрақтылығын
арттыруды талап ететінін атап өтті. Бұл банк секторының резидент ... ... ... ... ... мен тұтыну
несиелері көлемінің, банктердің сыртқы рыноктарға экспансиясының ... ... ... ... ... ... ... бақылау сапасын жақсарту, корпаративтік
басқаруды бағалайтын қосымша жеделдеткіштерді пайдалану жөніндегі
шаралардың қажеттігін атап өтілді. ... ... ... «қаржы
тұрақтылығы туралы есептілікті» шығару жөніндегі өз практикасын жалғастыру
керек.
Сақтандыру рыногын одан әрі ... ... ... ... ... ... ... сай әрекет ететін банктік емес сақтандыру
компаниялары арасында тең құқылы бәсекені қамтамасыз ету, халықтың арасында
сақтандыру қызметінің рыногы туралы ... ... ... ... рет ... қаласы өңірлік қаржы орталығының қызметін реттеу
жөніндегі агенттіктің есебі таныстырылды. АӨҚО қызметіндегі ұйымдық кезең
аяқталды, осынау қаржы ... ... ... 41млн. Доллардан астам
соммаға мәміле жасасылды
Нұрсылтан Назарбаев отандық қор рыногының одан әрі ... ... ... халықты барынша кеңінен тартудың, ірі бизнес
жұмысындағы мөлдірлікті күшейтудің маңызын атап өтті. Президент ӨҚАО-ның
халықаралық деңгейде мойындауы үшін орталықтың институттық ... ... ... ... ... ... ... атқарылуға тура
келетінін атап айтты. Әсіресе компаниялардың мемлекеттің қатысуымен өз
бағалы қағаздарының бір бөлігін, «Қазпочта» ... ... ... ... ... ... ның ... сауда алаңында міндетті түрде
орналастыру тетіктерін ендіру маңызды.
Мемлекет басшысы үкіметке АӨҚО қызметін реттеу жөніндегі агенттікпен,
ҚҚА- мен , ... ... ... ... қор ... мен
АӨҚО алаңының қызметін, инфақұрылымын, мәртебесімен даму стратегиясын
жетілдіру жөніндегі ұсыныстарын тапсыруды, АӨҚО қызметін нақты сипаттық
көрсеткіштермен ... ... ... ... ақ ... ... ... зейнетақы жүйесін одан әрі
дамыту мақсатында нормативтік құқықтық жүйені жетілдіру ... ... ... ... ... кез- ... ... игілікке тек
нарықтық экономика арқылы жетуге болатынын дүниежүзілік тәжірибе көрсетіп
отыр. Қазақстан экономикасында шаруашылық жүргізудің нарықтық қатынастарына
көшуі сатып алу- сатудың нақты ... ... ... арттыруды шұғыл
қажет етеді. Бұл әрине қаржы нарығына қатысты. Еліміз қатаң түрде
орталықтандырылған жоспарлоы эккономикадан жаңа, мемлекет ... ... ... экономикаға көшуі елімізде оған қызмет
көрсететін барлық құралдармен бірге қаржы және құнды қағаздар нарыығының
құрылуын талап ... ... ... ... «Қ.Р. ... ... талдау» деп алдым.
Курстық жұмысымның барысында мен қаржы нарығы туралы түсініктер, оның
қызметі туралы ... ... Және де ... нарығын құрайтын құнды қағаздар
нарығын қамтитын AD-AS LM үлгілерін қарастырамын.
Курстық жұмысымның екінші бөлімінде Қ.Р. құнды қағаздар нарығының
инфрақұрылымы туралы зеріктеу ... ... ... болып жатқан
өзгерістер құнды қағаздар нарығына тікелей әсер етуде. Ең алдымен қаржы
және құнды қағаздар нарығының мәнімен мазмұнын түсініп жалпы ... ... ... ... ... ... ... бөлімі ретінде қарастыруға
болады. Бірақ бұл жұмысымды жалпы макроэкономикалық деңгейден ... ... ... ... ... ... нарықтардың
макроэкономикалық принцптер бойынша құрылымын анықтамақпын. Қазақстан
Республикасының халықаралық ... ... ... ... ... бірі – ... ... Бір жағынан қазақстандық теңге
бірнеше валюталық шектеулері бар айырбасталатын валюта болып саналады. Бір
шектеулер, Қазақстанның ... ... ... ... құқылы
қатысушысы бола алмауына жеткілікті. Мемлекетіміздің ішкі валюталық нарығы
қалыптасқан жоқ, ол қалыптасу сатысында. Қазақстан нарығының жастыңынан кез
– келген қаржы ... ... ... ... өзіне пайда түсіре алады.
Еліміздің коммерциялық банктері сыртқы қарыздарын өтегенде ... ... ... ... ... бұл да ... әсер ... Валюта туралы заңдар қарама – қайшы және толық емес. Еліміздің
валюта нарығының ерекшелігі, ол пайда болғанда үкімет теңгенің ішкі
айырбастылымдық ... ... ... ... ... алып сату ... долларландыруға әкеліп соқты.
Қазақстан Республикасының қаржы нарығының қызметін реттеу жүйесі туралы
зерттемекпін. Және де қаржы секторының даму болашағы туралы ... ... ... ... Н.Қ., ... М. Ә. Макроэкономика: Оқулық. – Алматы:
Экономика, 2003.
2. Құлпысбаеа С. Қаржы: Оқулық.- Алматы: ... ... Р.Ә., ... А.Қ. ... ... Оқу құралы. – Алматы:
1999.
4. ҚР қаржыгерлер ассоциасының хабаршысы, 2004ж.
5. Қ.Ж. Оразалин, М.М. Жантасов Орысша – ... ... ... түсіндірме сөздігі, 2001. – 344 бет
6. Экономика негіздері №3, 2008
7. Экономика негіздері №5-6
8. Экономика ... №3, 13 ... ... Н.С. ... социальных программ в странах Запада.-М.,
Наука 1993-142cтр.
10. Егемен Қазақстан 24 сәуір, 2007 жыл
28
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... нарығы басты рөлді атқарады. Еліміздің нарықтық
экономикаға сіңісіп кету үшін қаржы нарығын тереңірек ... ... ... ... ... тәуекелді бағалайды. Сондықтан да үй
шаруашылықтарымен корпорацияларға қор жину мен несие алу ... ... ... ... ... ... Қаржы активтерінің
табиғаты – бұл үлкен көлемді активтермен ірі, жақсы ұйымдасқан нарықтарда
сауда жүргізі жеңілдігі, сақтау арзандығы. Сол себептерден оларды біз басқа
нарықтардағы ағын ... емес қор ... ... Қаржы
нарықтарындағы нарықтық тепе – теңдік осы нарыққа ұсыныс және сұраныс
көлемдері арасында орнатылады.
Қазақстанда қаржы нарығы көбінесе шетел компанияларының бағалы
қағаздары мен ... ... ... ... ...... емес ... қағаздардың тартымдылығын арттыру мәселелері де
шешілген жоқ. Көптеген эмитенттер шығарылған бағалы қағаздар бойынша
кірісті уақытылы есептеу мен ақша ... ... ... ... ... нормаларын өз деңгейінде сақтамайды.
Валюта нарығының сауда объектісі - әр түрлі валюталар, коммерциялық
банктер жүйесінің өтімді пассивтері. Қазақстанда көбінесе төрт валюта
бойынша жүргізіледі. ... ... ... кросс – бағам арқылы
анықталуда, ол екі валюта бағымдарының үшінші валютаға – АҚШ долларына
қатысты арақатысы. Валюта ... ... ... негізінде танымал нарық
құрушылар арасында әр түрлі формалды емес телефон жүйелері арқылы ... ... ... ... ... көп еңбекті қажет етеді.
Қаржы нарығын талдау болашаққа бағдар жасау. Елімізде жоғарыда айтып
өткендей, құнды қағаздар нарығын ... ... ... ... ... болашаққа бағдар жасау мәселесінде былай деді:
«Қазіргі нарықтық экономикаға мықты ... ... ... ... мықты
болу керек». Сондықтан да қаржы нарығын талдау макроэкономикада елдің
нарықты экономикада жағдайын көрсетеді. Әрине дамыған елу елдің қатарына
қосылу үшін қаржы нарығымыз ... ... ... ... рыногы
Қаржы рыногы
Еңбек рыногы
Өнім және қызмет көрсету рыногі
Қордаланған инвестициялық ресурстардың рыногы
Өнім және ... ... ... ... ... ... рыногы
Қаржы рыногы
Айналыстағы
қолма- қол
ақша рыногы
Несие капиталының
рыногы
Қор рыногы
Бағалы қағаздар
рыногы
Туынды бағалы қағаздар
рыногы
маржа/ жыл 1983 1983 ... ... %

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Банктік қызметтер нарығының теориялық негіздері."67 бет
. Еуропалық қаржы нарығындағы Евро22 бет
Азық-түлік нарығын мемлекеттік реттеу100 бет
Акция нарығының ағымдық жағдайы8 бет
Ауыл шаруашылығы нарығының жалпы бейнесі11 бет
Ауыл шаруашылық өнімдерін өткізу нарығындағы мәселелер41 бет
Ауылшаруашылық тауарлар нарығының инфрақұрылымы4 бет
Ақтөбе нарығындағы тұтынушылардың мінез-құлқын талдау60 бет
Ақша нарығындағы тепе-теңдік10 бет
Ақша нарығындағы ұсыныс және сұраныс27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь