Мемлекеттік несие мен қарыздар

Кіріспе 3

1. Мемлекеттік қарыздың ішкі және сыртқы мәселелерінің теориясының негіздері 4
1.1. Мемлекеттік кредиттің мәні мен мазмұны 4
1.2 Ішкі мемлекеттік кредит нысандары 7

2. Мемлекеттік қарыз және оны басқару 15
2.1 Мемлекеттік қарыз туралы түсінік 15
2.2 Мемлекеттік борыш және оны басқару 18
2.3 Қарыз ауыртпалығы 25

3. Мемлекеттік кредит пен қарызды өтеу арқылы бюджет тапшылығын болдармау жолдары 28

Қорытынды 33

Пайдаланған әдебиеттер тізімі 34
Тақырыптың өзектілігі: мемлекеттік бюджет үкімет қолындағы ақша ресурстарының орталықтанған қоры. Бұл қаражат мемлекеттік аппаратты, қарулы күштерді қаржыландыруга және әлеуметтік-экономикалық қызметтерді атқаруға жұмсалады. Қазіргі жағдайда бюджет экономиканы мемлекеттік реттеудің, шаруашылық коньюнктураға ықпал етудің, дағдарысқа қарсы шараларды жүзеге асырудың аса күшті құралы. Қазіргі мемлекеттік бюджет оның сан түрлі қызметін көрсететін күрделі де көп қырлы құжат. Ең алдымен бюджетте мемлекеттің кірісі мен шығысының құрылымы бейнеленеді. Шығыста бюджеттік ассигнациялардың, қаржылардың бағыттары мен қызметтері көрінеді. Өзінің құрылымы жағынан бюджеттің шығысы мынадай бөлімдерден түрады: мемлекетті басқару шығындары, әскери шығындар, әлеуметтік-экономикалық мақсаттағы шығындар, мемлекеттік шаруашылық жұмыстарының шығындары, сыртқы экономикалық қызметтердін шығындары.
Мемлекет пен муниципалдық құрылымдардың (жергілікті атқарушы органдардың) қарамағына елдің заңи және жеке тұлғаларының бос ақша қаражаттары да, сонымен бірге, басқа елдердің (үкіметтердің, қаржы-кредит мекемелерінің) және халықаралық қаржы-кредит институттарының ресурстары да несие капиталы ретінде уақытша пайдалануға жұмылдыру үшін және бюджет тапшылығы проблемаларын шешу үшін тартылуы мүмкін. Оларды алудың басты өдісі мемлекеттік кредит болып табылады.
Мемлекеттік кредит — жалпымемлекеттік қаржының басты буындарының бірі және кредит қатынастарының жиынтығы, бұл қатынастарда мемлекет несиегердің де, қарыз алушының да, гаранттың да (қарыз алушы үшін мемлекеттің кепілгерлігін білдіреді) рөлінде көрінуі мүмкін.
Курстық жұмыстың мақсаты мемлекеттік несие мен қарыздардың мәнін ашып анықтау болып табылады. Ол үшін курстық жұмыста келесідей міндеттері қаралады:
- Мемлекеттік несиенің мәні мен мазмұнын айқындау
- Бюджет балансы және бюджет тапшылығы
- Тапшылықтар мен мемлекеттік қарыздар
- Қарыз ауыртпалығы
Курстық жұмыстың құрылымы кіріспеден, үш тараудан, қорытынды мен пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. — Алматы: Қазақстан, 2000.
2. Қазақстан Республикасы Президентінің және Қазақстан Республикасы Үкіметінің актілер жинағы.
3. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі. Қазақстан Республикасының кодексі. Егемен Қазақстан, 6 мамыр 2004 ж.
4. Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы (Салық кодексі). — Алматы: ЮРИСТ, 2002.
5. Әмірқанов Р.Ә., Тұрғұлова А.Қ. Қаржы менеджменті. Оқу құралы. — Алматы: 1999.
6. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы. Алматы: 2009
7. Бабич А.М., Павлов Л.Н. Финансы. Учебник. — М.: 2010.
8. Балабанов А.И., Балабанов И.Т. Финансы. - Петербург: 2000.
9. Балабанов И. Т. Основы финансового менеджмента. - М.: 2011.
10. Берлин С.И. Теория финансов. Учебное пособие. — М.: Приор, 2000.
11. Госшенко Л. Н. Страхование. Учебное пособие. — Алматы: 2003.
12. Дробозина Л.А. Финансы. Учебник для вузов. — М.: ЮНИ-ТИ, 2000.
13. Дюсембаев К.Ш. Ананлиз финансового положения предприятия. Учебное пособие. — Алматы: Экономика, 1998.
14. Елубаева Ж.М., Бюджетная система Республики Казахстан: теория, практика и направления развития. — Алматы: 2004
15. Заяц Н.Е., Фисенко М.К., Бондаръ Т.Е. и др. Теория финансов. Учебное пособие. — Мн.: Высш. шк., 1998.
16. Зейнельгабдин А.Б. Финансовая система: экономическое содержание и механизм использования. — Алматы. Қаржы-қаражат. 1995.
17. Ильясов К.К., Исахова П.Б. Расходы государственного бюджета. Учебное пособие. — Алматы: Экономика, 2003.
        
        Мазмұны
Кіріспе 3
1. Мемлекеттік қарыздың ішкі және сыртқы мәселелерінің теориясының
негіздері ... ... ... мәні мен ... 4
1.2 Ішкі мемлекеттік ... ... 7
2. ... ... және оны ... ... ... қарыз туралы түсінік 15
2.2 Мемлекеттік борыш және оны басқару ... ... ... 25
3. Мемлекеттік кредит пен қарызды өтеу ... ... ... ... ... ... ... тізімі 34
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі: ... ... ... ... ... ... қоры. Бұл қаражат мемлекеттік аппаратты, қарулы
күштерді қаржыландыруга және әлеуметтік-экономикалық қызметтерді атқаруға
жұмсалады. ... ... ... экономиканы мемлекеттік реттеудің,
шаруашылық коньюнктураға ықпал етудің, дағдарысқа қарсы шараларды жүзеге
асырудың аса ... ... ... ... ... оның сан ... көрсететін күрделі де көп ... ... Ең ... ... ... мен шығысының құрылымы бейнеленеді. Шығыста бюджеттік
ассигнациялардың, қаржылардың ... мен ... ... ... ... бюджеттің шығысы мынадай бөлімдерден түрады: мемлекетті
басқару ... ... ... ... мақсаттағы
шығындар, мемлекеттік шаруашылық ... ... ... ... ... пен ... ... (жергілікті атқарушы
органдардың) қарамағына елдің заңи және жеке тұлғаларының бос ... да, ... ... ... ... ... қаржы-кредит
мекемелерінің) және халықаралық қаржы-кредит институттарының ресурстары да
несие капиталы ретінде уақытша пайдалануға жұмылдыру үшін және ... ... шешу үшін ... мүмкін. Оларды алудың басты
өдісі мемлекеттік кредит болып табылады.
Мемлекеттік кредит — жалпымемлекеттік қаржының басты буындарының ... ... ... ... бұл қатынастарда мемлекет несиегердің
де, қарыз ... да, ... да ... алушы үшін мемлекеттің
кепілгерлігін білдіреді) рөлінде көрінуі мүмкін.
Курстық жұмыстың мақсаты мемлекеттік несие мен қарыздардың ... ... ... ... Ол үшін ... ... келесідей міндеттері
қаралады:
- Мемлекеттік несиенің мәні мен ... ... ... ... және ... ... ... мен мемлекеттік қарыздар
- Қарыз ауыртпалығы
Курстық жұмыстың құрылымы кіріспеден, үш тараудан, ... ... ... тізімінен тұрады.
1. Мемлекеттік қарыздың ішкі және сыртқы мәселелерінің теориясының
негіздері
1.1. Мемлекеттік кредиттің мәні мен мазмұны
Мемлекеттік кредиттің ... ... ... ... мерзімділігінде және ақылығында. Алайда, бұл қатынстарды
банк несиесімен шатастыруға болмайды
Мемлекеттік кредиттің ... ... ... ... ... ... оның өндірістік сипаты болуы
тиіс. ... ... ... ... мына негіздерде қаржы
қатынастарына кіреді:
1) мемлекеттік ... ... ... қаражаттар әр түрлі
қажеттіліктерді - өндірістік, өндірістік ... сол ... ... қажеттіліктерді ... ... ... ... ... ... ... және берілген кредиттер үшін есеп айырысулар, олар үшін
пайыздар төлеу бюджеттердің — ... ... ... ... ... ... биліктің жергілікті органдарының
қарыз алулары кезінде жергілікті бюджеттердің қаражаттары есебінен
жүргізіледі. Бюджет ... ... және ... ... ... ... қарыздар арқылы жұмылдырылатын
қаражаттар "антиципацияландырылған салықтар", яғни мерзімінен бұрын
өндіріп алынған салықтар деп саналады.
Мемлекеттік ... ақша ... ... кейін қайтару шартында)
қайта бөлу функциясын орындайды. Бұл ... ... ... ... бос ақша ... ... байланысты.
Бұл функцияда мемлекеттік кредит жинақ ақшаны ұйымдастыру нысандарының бірі
болып табылады. ... ... ... ... ... жинақ ақша
мемлекетте шоғырландырылады және оның қажеттіліктерін қаржыландыруға
бағытталады. ... ... ... ... ... ... ... қарыздардың облигацияларын шығару, мемлекеттің
бағалы қағаздарының басқа ... ... ... ... сертификаттарды) шығару арқылы қол ... ... ... ... ... ... ұдайы өндірістің
ауқымын арттыру және оның қарқынын тездету ... ... 1 - ... ... ... ... ... кредит ... ... ... ... үшін ... және ... емес |
|жұмылдырылады; ... үшін ... ... ... ... ... және сатып алу каражаттары |
|өтеу қосымша өнім ... ... ... ... пайда болатын құннан |өтеу бюджет кірістірінен (негізінен ... ... ... ... ... ... сферасын ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... пайдаланылатын қаражаттар несиегерге ондаған
жылдардан кейін, яғни келешектегі ұрпақтардан өндіріп ... ... ... ... ... ... кредиттің қайта бөлгіштік
функциясы сондай-ақ оның мерзімінен бұрын төлену қасиетінде ... ... ... ... бүгінгілердіің пайдасына қайта
бөлуге қол жетеді ("уақытқа қарай қайта бөлу").
Мемлекеттік кредиттің ... ...... ... ... ... ... пайыздың мөлшеріне ықпал ... ... ... ... ... ... ... қаржыгер бола отырып, ол
бұл капиталға ... ... ... ... ... ... нормасы артады. Сөйтіп, мемлекет бұл ... ... одан жеке ... ... ("ығыстыру әсері"). Бұл
олардың бизнестің белгілі бір түрлерін инвестициялауын ... ... ... ... ... қағаздарын сатып алу кезінде айналыстағы
ақшаның (қолма-қол ақшаның және қолма-қолсыз ақшаның) қысқаруына жеткізеді,
мұның өзі ақша ... ... жою үшін ... ... ... кредит рөлі халықтың, кәсіпорындардың, ұйымдардың уақытша
бос қаражаттарын жұмылдырудағы мүмкіндіктеріне және ... ... ... ... ... бағыттауға саяды.
Мемлекеттік кредит түрлері бойынша ішкі, сыртқы, ... ... (1 ... ... ... ... ... жан-жақты тұрғыда:
қарызгер кезінде де, несиегер ретінде де ... ... ... органдарының, кәсіпорындардың, ұйымдардың және халықтың арасында
пайда болады.
Халықаралык, кредитте қатынастарға бір жағынан, ... ... ... ... ... басқа мемлекеттердің үкіметтері,
банктері, компаниялары, ... ... ... ... ... ... ... мемлекет-донор немесе ұйым-донор, ал кредит
алушы ел ... деп ... ... ... ... қарызгерлер: кәсіпорындар, ұйымдар,
фирмалар, жергілікті билік органдары алған қарыздарына ... ... ... ... ... үкіметтің міндеттемелері ретінде
болады. Қарыз шарттары орындалмаған жағдайда ... ... ... ... міндеттемелері бойынша қарызгердің мүлкінен немесе басқа
активтерінен бюджет қаражаттары есебінен ... ... ... қарыз алушы ретінде ғана емес, сонымен бірге несиегер ретінде
де бола алады.
Мемлекеттік несиелендірудің негізгі ... - ... ... ... ... ... ... қаржыландыру;
экономикалық және әлеуметтік инфрақұрылым салаларын қаржыландыру.
Несие ... ... ... гарант ретінде бола алады.
Төлемдердің кідірісі бойынша тәуекелдіктер; банкроттық; саяси және басқадай
себептер жағдайында бұл мемлекеттік несиелендірудің ... ... ... көздері - кәсіпорындарда, банктерде, зейнетақы
қорларында, ... ... ... ... ... ... ... кредит ресурстарын:
1) бюджет тапшылығын қаржыландыру;
2) ұлттандырылған және ... ... ... ... қаржыландыру;
3) биліктің жергілікті органдарының шаруашылық ... ... ақша ... ... үшін пайдаланады.
1 сызба. Мемлекеттік кредит пен мемлекеттік борыштың сыныптамасы
|Түрлері|Ішкі ... ... ... ... ... | ... | ... | ... | ... | ... | ... | ... | |
| ... | Беру, | Табысты ... |
| ... ... ... ... |у және ... |
| ... |мезгілде|(пайыздық |міндеттеме|қызмет |тәсілдер |
| ... ... ... ... | |
| ... | ... ... | |
| ... ... |рді ... |
| |, ... | | ... таңдау | |
| ... | | |ң ... | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | ... е м л е к е т т і к б о р ы ш ... ... ... және ... көрсету ... ... ... ... пен пайыздардың негізгі сомасын |
|төлеу, мерзімді ұзарту, ... ... ... кері ... ... ... айырбастау, өтеудің мерзімін ұзарту, борыштың күшін|
|жою ... Ішкі ... ... ... мемлекеттік кредиттің нысандары:
1) мемлекеттік қарыздар шығару;
2) коммерциялық банктердегі халықтың салымдарының бір ... ... ... ... ... кредиттің негізгі нысаны кредит қатынастары ... ... ... ... ... бұл қатынастарда мемлекет
негізінен қарызгер ретінде болады.
Мемлекеттік қарыздар — ... ... ... бір ... ... бір ... ақша қаражаттарының белгілі бір сомаларын алатын мемлекет
пен заңи және жеке тұлғалар арасындағы қарыз қатынастары.
Кесте 2 - ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... анық ... ... өтеу ... орны, орналастыру әдістері, қарыз валютасы,
эмитенттер, табыстылық түрлері бойынша ажыратылады. Өтеу мезгілі бойынша:
қысқа ... (бір ... ... орта ... (1 ... 5 ... дейін),
ұзақ мерзімді (5 жылдан жоғары) болып ажыратылады. Орналастыру орны бойынша
қарыздар ішкі және ... ... ... ... Ішкі ... ... ... мен қоғамдар сатып ала алады. Орналастыру
әдістері бойынша: еркін айналатын, жазылу бойынша орналастырылатын ... ... ... ... ... ... ... нысанында шығарылады, бірақ қажет болғанда заттай нысаны да болады.
Эмитентке қарай қарыздар үкіметтің қарыздарына және ... ... ... ... ... ... ... бойынша қарыздар пайыздық (қарыз иелері жыл ... ... ... ... ... ... табыс алады); ұтыс
немесе лотереялық (табыс облигациялардың өтеу тиражы немесе ұтыс ... ... ... болуы мүмкін.
"Мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген қарыз алу және ... ... ... ... ... ... ... қарыз
алудың мынандай түрлерін атауға болады: мемлекеттік қарыз алу және мемлекет
кепілдік берген қарыз алу.
2 сызба- Мемлекеттік ... ... ... байланыстар
Алынған (игерілген) және өтелмеген мемлекеттік және мемлекеттік емес
сыртқы ... ... ... ... ... ... бейрезиденттерімен келісім-шарттары бойынша
берешектік міндеттемелерінің белгілі бір күнгі сомасы жалпы сыртқы ... Ол ... ... ... және ішкі ... ... ... мемлекеттік борыш -Қазақстан Республикасы өкіметінің,
жергілікті атқарушы органдарының және ... ... ... ... ... ... сыртқы мемлекеттік
борышының құрамдас бөлігі. Ішкі мемлекеттік ... - ... ... ... ... ... және ... банкінің Қазақстан
Республикасының қарызгер-резиденттері алдындағы ішкі мемлекеттік қарыздар
мен басқа да борыштық міндеттемелері бойынша мемлекеттік ... ... ... мемлекеттік қарыз алуды Қазақстан
Республикасының Үкіметі, Ұлттық ... және ... ... ... асырады.
Үкіметтің қарыз алуы республикалық бюджеттің тапшылығын қаржыландыру
мақсатында, Ұлттық банктің қарыз алуы ... ... ... және ... ... ... ... мақсатында, сондай-ақ елдегі
жүргізіліп отырған ақша-кредит саясатымен ... ... ... ... ... Жергілікті атқарушы органдардың мемлекеттік
қарыз алуы аймақтық инвестициялық бағдарламаларды қаржыландыруға байланысты
жергілікті ... ... жабу ... жүзеге асырылады.
Мемлекеттік қарыздардың мынадай түрлері мен нысандары ... ... ... ... ... ... қарыздары;
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің қарыздары;
Жергілікті атқарушы органдарының қарыздары болып бөлінеді.
2. Несие капиталының рыноктары бойынша:
сыртқы мемлекеттік қарыздар;
ішкі мемлекеттік қарыздар.
3. ... алу ... ... ... ... ... шығару;
қарыз шарттарын (келісімдерін) жасасу болып бөлінеді.
4. Қолданылу мерзімі бойынша мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар:
айналыс мерзімі 1 жылға дейін, қысқа мерзімді;
айналыс ... 1 ... 5 ... ... орта ... мерзімі 5 жылдан астам, ұзақ мерзімді болып бөлінеді.
Мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар құжаттық және құжатсыз нысанда
(оны ... үшін тек қана ... ... ... ... құны ... ... бекітілген және бекітілмеген
мөлшерлемесімен шығарылуы мүмкін.
Қарыз туралы ... ... ... қол қою ... ... эмиссияланатын мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару,
орналастыру, айналысқа түсіру, өтеу және ... ... ... ... Республикасының Үкіметі белгілейді.
Мемлекеттің шығыстарын қаржыландыру үшін ... ... ... ... бір бөлігін мемлекеттік қарыздарға
айналдыру әдетте ... ... ... ... және егер, олардың
капиталы мемлекетке жататын ... онда ... ... ... ... жауап береді; жинақ банкінің (акционердің)
капиталына мемлекет қатынсқан жағдайда банк ... ... ... ... ... тиімді пайдалану нұсқаларының
проблемалары пайда болады.
Қазынашылык, несиелер шаруашылық жүргізуші субъектілерге немесе ... ... ... ... пен ... ... халыққа
қаржылық көмек көрсету жөніндегі ақша қатынастарын білдіреді.
Мемлекеттік кредиттің әдістері әр түрлі және баяндалған нысандарға сай
келеді. ... ... - бұл ... ... және ... ... амалдары, тәсілдері: олар қарыздарды шығарудың шарттарымен
анықталады: табыстылықты анықтаудың және ... ... ... ... ... амалдары (облигацияларды, бондарды еркін сатып алу
және ... ... ... ... өтеу ... ... ұтыстар, қордаланған пайыздық кірісі бар облигацияларды төлеп
(сатып) алу, ... ... - ... ... ... төлеу).
Қарыздардағы әдістерге сондай-ақ мемлекеттің борышын басқару әдістері
де жатады (ары қарай қараңыз: жаңғырту, мерзімді ... ... ... ... ... ... мыналар әдістер болып
табылады: дисконттың мөлшері, кесіп тастау бағасы*, көрсетулі құны бойынша
МҚМ-ды өтеу, өтеу мерзімі, аукциондарды өткізудіің тәртібі ... ... ... ... - ... ... ресурстарының қалдықтарын пайдалану кезінде мұндай қолданудың
шарттары әдістер болып табылады: ... ... ... ... ... үлесі, қайтару мерзімі, табыстылық нормасы. Елдің
орталық эмиссиялық ... ... ... ...... ... бұл ... мұндай қарыз алудың инфляциялық ықпалын азайтуы тиіс.
Мемлекеттік кредиттер нысанындағы ... ... банк ... ... ... келеді.
Өзінің шығындарын жабуға мемлекет шетелдік кредиттерді де тартады.
Сыртқы экономикалық ... ... өсуі ... ... тез ... жеткізіп, соның негізінде сыртқы берешектердің шапшаң
өсуіне себепкер болып ... ... ... ... ... ... үшін ұлттық шекарадан тысқары жерлердегі бос ақша көздерін ... ... ... ... ... ... әр ... мемлекеттік органдары кредит мәмілелерінің қатысушылары болып
отыр.
Халықаралық мемлекеттік кредит — халықаралық ... ... ... ... ... ... ... қаржы рыногында борышкер немесе несиегер ретінде болатын
қатынастардың жиынтығы. Бұл қатынастар ... ... ... ... және ішкі ... ... олар да ... мерзімділік
және ақылық жағдайында беріледі. Алынған сыртқы ... ... ... ... ... ... борышына қосылады.
Мемлекеттік сыртқы ... ақша және ... ... ... ... ... ... органдар арқылы елдер болып саналады.
Халықаралық кредит — бірқатар елдер мемлекеттерінің, банктерінің,
сондай-ақ басқа заңи және жеке ... ... ... мемлекеттеріне,
банктеріне және өзге де заңи және жеке тұлғаларына берілетін қарыздары.
Сыртқы экономикалық байланыстардың ... ... ... ... мына ... ұйымдары барған сайын маңызды орын алып отыр:
Халықаралық Валюта Қоры, Халықаралық Қайта Құру және Даму ... және ...... ... ... Инвестициялар Кепілдігінің
Көпжақты Агенттігі, Халықаралық Қаржы Корпорациясы, Европа Қайта Құру ... ... Азия Даму ... Ислам Даму Банкі және басқалары. Халықаралық
Валюта Қоры ... ... ... ... ... және ... бақылау жасау, қатысушы-елдер арасында валюталық шектеулерді жою,
оларға төлем баланыстарын реттеу үшін қаражаттар беру арқылы ... мен ... ... ... банк пен оның ... ... экономикалық дамуын
оларға техникалық көмек көрсету мен елдердің экономикалық ... ... ... ... ... арқылы қолдап отырады.
Өзінің мәні жағынан халықаралық мемлекеттік ... ... ... қамтамасыз ету құралдарының бірі болып ... ... ... ... ... көмек көрсетудің құралы болып
саналады.
Халықаралық кредиттің ... ... ... ... айқындалады.
Халықаралық кредиттің дамуы мына факторларға байланысты болады:
1) еңбектің халықаралық бөлінісі мен экономикалық бірігу;
2) өндірістің мамандандырьшуы, ... ... ... ... және ... ... әр ... етілуі;
4) жеке елдердің экономикалық дамуының біркелкі еместігін жеңіп
шығудың қажеттігі;
5) дамушы елдерге ... ... ... ... ... ... ... елдермен сауда-экономикалық ынтымақтастығы.
Халықаралық кредитке берілетін мемлекеттің кредит ресурстары:
1) қорланым ... ... ... ... ... ... несие қорларынан (ұлттық және ... ... және ... ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдардың қаражаттарынан тұрады.
Ақша нысанындағы халықаралық кредит ұлттық валюталарда және ... ... ... ... функциясы мемлекеттердің сыртқы экономикалық
қызметі процесінде тауар және ақша ресурстарын қайта бөлу болып табылады.
Халықаралық ... ... ... ... ... дамудың деңгейлерін теңестіруге, сыртқы ... ... ... тездетуге жәрдемдеседі.
Халықаралық кредиттің негізгі нысаны сыртқы қарыздар болып табылады.
Қарыз қаражаттары сыртқы сауда мәмілелерін жүзеге асыру ... ... ... ... - ... сауданы несиелендіру үшін пайдаланылады.
Сыртқы сауда-ны несиелендіру кезінде кредиттерді беру, пайдалану және ... ... ... мен ... қарастырылады, мұның өзі
оларға өздерінің міндеттемелерін толық әрі бөгетсіз ... ... ... ... экономикалық дамуды қолдау мақсатымен
шетел мемлекеттері мен көпжақты ұйымдар беретін дамуға ресми ... ... беру ... ... емес ... ... ... валюта-кредит ұйымдары өздерінің пайдасын барынша көбейтуге
ұмтылмайды, ... ... ... және ... ... ... сфераларды қаржыландырады. Мысалы, Халықаралық валюта
қорының кредиттері Қазақстанға ... ... ... ... бағдарламаларына, теңгенің бағамын қолдауға
беріледі, мұның өзі басқа ... ... ... елге ... бірі болып табылады.
Халықаралық экономикалық қатынастар практикасында сондай-ақ,
экспорттық ... ... ... ... ... ... беру ... нақтылы тауарларды сатып алуға берілетін
кредит ... ... ... ... ... ... жағдайда беріледі, мұның өзі өз еліндегі жеткіліксіз
сұранымды тауарларды басқа ... ... ... қажеттілігінен
туады.
Экспорттық кредиттерді пайдаланудың елдің сауда балансына ықпал
жасайтын зардабы ... ... ... ... ... өседі, ал
бұл сауда балансының тапшылығын тудырады ... ... ... ... ... кредиттер реципиент-елдегі экономикалық есуге ықпал
жасайды, өйткені, біріншіден, тиісті ... ... ... ... ... еді және ... ... қажеттіліктерді мезеттік
қанағаттандырудың орнына табыс ... еді, ... ... ... ... және ... тауарлар ретінде отандық тауарларды
ығыстырады немесе оларды өндіруді жаншиды.
Қазіргі жағдайда жабдықты, материалдарды, ... ... ... ... ... ... ... ұйымдары мен сыртқы экономикалық банк
контракттар мен келісімдер, соның ... ... ... ... ... ... мен фирмаларынан алатын банк және коммерциялық
кредиттерді ... ... ... – бұл ... ... ... бұл ... кезінде тауарды сатып алушы оның құнын
басқа тауарлар жеткізілімімен төлейді. Өтемдік ... ... ... ұзақ ... ... алуды қарастырады, бұл
кредиттердің есебінен шетелдік фирмаларға ... бір ... салу ... ... алынатын тауарлар төленеді. Жеткізілімнің құны ... ... ... ... ... өтеу қабілетін бағалау үшін рейтинг агенттіктері елдің несие
рейтингін әзірлейді, бұл орайда мына аспектілерге назар аударылады:
1. Демократиялық ... ... ... прогресс; мұны демократиялық
саяси институттардың тиімділігі, шешімдер қабылдау процесінің
ашықтығы, ... ... ... ... ... және ... практикалық жүзеге асыруға қабілеттілік деп
түсінеді.
2. Қаржылық тұрақтылыққа және экономикалық өсуге жетудегі жетістіктер.
Олар өзіне мыналарды ... ... және ... ... ұлттық валютаның тұрақтылығы мен
айырбасталымдығы кезінде ... ... ... ... тұру.
3. Нарықтық экономикаға көшудегі прогресс: экономикадағы жеке меншік
сектордың рөлі ... ... ... ... ... компаниялардың жетістіктері, кәсіпорындардың құрылымын
өзгерту, корпорациялық басқарудың тиімділігі, қоғамның салық салуға
қатысындағы ... және ... ... ... ... ... ... еркіндігі, жаңа отандық және шетелдік
компаниялар үшін рыноктардың ашықтығы, ... ... ... қызметтегі ашықтық), қаржы секторының ахуалы ... ... және оны ... ... делдалдығының дамуы, қор
рыногының және банктік емес қаржы мекемелерінің дамуы), нарықтық
институттардың дамулығы ... ... мен ... ... ... ... қайта бағдарлау. Экспорт пен импорттың өсу серпіні
мен құрылымы, халықаралық экономикалық сауда ұйымдарына қатысу,
қаржыландырудың көзі ретіндегі ... тура ... ... ... технологияларды беру арқылы бағаланады.
Сонғы жылдары Қазақстан Республикасы шетелдерден едеуір кредитгер
алды. Сондықтан валюта қаражаттарын ұтымды, ... ... ... арта
түсуде. Олар бірінші кезекте тұтынуға арналған тауарларды ... құру және ... және ... ... яғни ... үшін ... құрылымдық саясатты ескере отырып дамыту үшін
пайдаланылуы тиіс.
2. ... ... және оны ... ... ... ... түсінік
Мемлекет қарызы бұған дейінгі өткен бюджет тапшылығының нәтижесі болып
табылады. Қаржы мекемесі бағалы қағаздарды ... ... ... ... апта сайын қазыналық салық ... ... Оны ... ... ұсынылған бағанын әр түрлі процент
мөлшерлемесімен қарыз бере алатыньш айқындайды. ... ... ... ... ... ... сатады. Сатып алушы жоғары бағаны
төменгі процент мөлшерлемесімен ұсынады2. Ұзак мерзімді бо-рыш қолхаты ... ... ... ... ... бәрі ... бюджет
тапшылығын қаржыландыра бермейді. Көптеген борыш қолхаттары төлемге жататын
мемлекеттік қарызды қайта қаржыландыруға жүмсалады. Мысалы, 6 айдан ... ... 180 күн ... ... ... шығарылады. Мекеме
көрсетілген соманы ... ... ... ... ... яғни қаржы
мекемесі сол қорды келесі қарызды төлеу үшін ... ... ... ... және ... қаржыландыруы қарызды реттеу деп аталады.
Қарызды ... аз ... ... ... ... ... Борышкор қолхаты үлкен қорды қайта қаржыландыруға қайшы ... ... ... тапшылығын қаржыландыруды қарастырдық. ... ... да ... ... қалыптасатын болады. Егер ... ... ... ... ... көп болса, онда артықшылық көрініс
береді. Енді мүнда қаржы мекемесі қарызды ... ... ... ... ... ... ... салық және заем есептері мен Фед есептері
құрыла бастады дегенді білдіреді. Қаржы мекемесі төлемге жататын ... ... ... Одан да ... ... ... толыгымен төлегенді қолайлы көреді. ... ... ... ... ... жылдары АҚШ казынасынын қарызды жоюы
кауіпті ... ... ал ... ... көп ... үкіметтін
мемлекеттік қарызды азайта алу мүмкіндігі бар.
Қарапайым кейнстік үлгіде қаралған фискальды саясат жеке салықтардың
төмендеуінен ... ... ... ... ... ... ... тұрғандықтан, бюджеттік экспансия саясаты өнімнің
өсуіне ықпал жасайды. Егер ... ... өз ... ... ... болса, онда қарыздың қаржылануының
нәтижесінде сұраным арта береді. Бұл ... ... ... ... ... ... неоклассикалық тәсіл үкімет шығыны, қарыз
және салық саясаты арасындағы ... ... ... мен ... әсеріне көңіл аударады. Ол белсенді фискальды
саясатта ... ... ... аз деп ... ... ... ... шаруашылықтардың салықты
төмендетуге жауабы кандай дегенге саяды. Жалпы салықтың ... ұзақ ... ... ... ... ... салықтардың да онымен деңгейлес ұлғаюын (қазіргі бағаны негізге
ала отырып) білдіреді. Осыған орай, егер түрақты табыстар ... ... ... көп ... ... Бұл ... ... көңіл аударатын мәселе —
шаруашылықтардын түрақты та-бысы мен шығынды жүмсау мүмкіндіктері. ... ... ... ... салмағын кім төлейді? Егер ... ... ... болса, онда қазіргі салықты төмендету тиімді
емес. Бірак іс жүзінде оның ... ... ... ... есептей отырып, шаруашылықтар келе-
шектегі салық төлемін алдын ала ойластырады. Жүртшылық мемлекеттік қарыз
бір ... ... бір ... деп ... ... Онда олар ... ... үкіметте артық-ауыстын болатынын біледі. Жеке адамдар федералды
үкімет алдағы ... ... ... үшін ... ... деп ойлайды.
Сол түста қарыздын өсуі жеке адамның байлығын өсіреді және алдағы уакытта
салық ... ... ... Онда ... ... нәтижесі 0-ге тен бо-
лады. Осыған байланысты кейде "Үкіметтің бағалы қағаздары байлық па?" де-
ген сұрақ туады.
Бұған ... ... ... ... ... ... ... Оның ілімін дамытып, әйгілей түскен — Роберт Барро". Бұл ... ... ... ... ... ... мәні мынада:
қарызды бағалы қағаздармен қаржыландыру салық салуды кейінге қалдырады,
сондықтан ол ... ... ... ... ... ... ұсынымы бойынша үкіметтің бағалы қагаздары таза
байлыққа жатпайды, себебі келешектегі салықтың өсуі есебінен облигациялар
төленіп алынатынын жұртшылық ... ... ... ... ... ... ... Рикардо оның іс жүзіндегі мәнін кабылдамады. Егер
бәрі жоғарыда айтылғандай болса, онда үкімет ... ... ... ... өсуі сақталатын ақшаның көбеюіне түрткі болады.
Егер үкімет тапшылық тұсында ... ... онда ... алдағы
уақытта салықтардың көп болатынын біледі. ... ... ... ... ... қысқартып, ертең көбейтуі әсер етпейді.
Тұтынушылары да ... ... ... ... қолма-қол
табыстын өсуінен тұтыну артпайды да, ... ... ... ... ... салықтың кысқартылуынан, келешектегі салықтың
өсуінен каражат көбеюі тиіс.
Бюджеттің қыска мерзімді ... ... және ... алу ... ... маңызды айырмашылық бар. ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді
процент мөлшерлемесін төмендету кажет. Өйткені ... ... ақша ... ... Қарыздай қаржыландыруда мұндай жайт
кезікпейді. ... ... ... алу арқылы қаржыландыру ақшалай
қаржыландырумен ... ... ... ... ... шығыны уакытша өскен кезде ақшалай және қарыз алу арқылы
қаржыландырудың баға ... ... ... ... Ақшамен
қаржыландыру кезінде баға деңгейі қарыз алу арқылы ... ақша ... Ақша қоры ... көп ... ... ... кез келген баға
деңгейінде соғұрлым жоғары болады. Екіншісі — қарыз алу арқылы ... біз бага ... ... ... байлыққа қостық. Енді бағалы
қағаздарға қарағанда ақшаны байлық деп айта аламыз. Сондыктан түтынудағы
аукаттылықтың ... ... ... ... болады. Ол да қарыз алу
арқылы қаржыландыруға қарағанда, ақшалай қаржыландырғанда кез ... ... ... сұраным жоғары болады дегеңді ... ... ... тапшылықты қарыз алу ... ... ... жиынтық сұранымды арттыруы мүмкін. Бірақ бұл әлі
де анықталынбаған болашақ салықтардың тұтынуға әсері ... ... ... алу арқылы қаржыландыру балансты бюджеттен босатылатын салықтармен
немесе ... ... ... орны ... ... ... болуьша себеп болады, өйткені алынған қарыздарға процент ... ... алу ... ... ... ... өсіріп, кысқа
мерзімде инвестицияны төмендетеді. Оның ... ... ... әрі ... ... алайық. Экономикада ең алдымен өсу
тоқтатылды делік. Бұл тұста ... ... ... алу ... ... ... Уақыттан тыс қарыздын жиналуьшан оның
процент мөлшерлемесі өседі. Тапшылықты ұзақмерзімді экономикада өсу ... ... алу ... ... мүмкін емес.
Экономикасы өрлемей түрган елде ... алу ... ... — ауыр ... ... ... АҚШ экономикасында көлемді
тапшылық орьш алатыны әркімді қынжылтады. Міне, сол себепті Бұл ... ... елде онша да ... емес деп ... ... жок.
Экономикада даму жок, үкімет бюджетіне тапшылық бар ... Ол ... ... ... ... ... ... ол келесі кезеңде бүрьшгы
қарыздардың бәріне процент төлейді және өткен кезендегі тапшы-лықтың орньш
толтыратын жаңа ... ... да ... төлейді. Үкімет процентті қалай
төлейді? Оның бір жолы — тағы да қарыз алу. ... ... ... ... ... ... ... қарызды тағы да айна-лымға жіберуге
тура келеді т. с. с.
Егер тапшылық деңгейі жоғарылап, қарыз-табысқа карай шексіз өсе ... ... ... ... ... ... емес. Алайда мемлекет қарызы баска
қаржылардың орнын ауыстырады, сөйтіп ... ... да, ... ... ... ... ... арнаулы салықты немесе үкімет
шығынын қысқарту ... ... ... ... ... Бірінші, тапшылықты
қаржыландыруға инфляциялық ... өз ... ... ... бұл ... ... ... күтпеген инфляция үкіметтің төленбеген қарызының накты күнын
қысқарта алады. Көптеген елдерге мемлекет қарызы ... ол ... ... ... тек ... санын төлеуді міндетке алганын
білдіреді. Баға ... ... ... ... ... түрде төлейтін
төлемінің нақты қүнын қысқартады. Сөйтіп қарыз номиналды болгандықтан, оны
күтпеген инфляция жояды.
2.2 ... ... және оны ... ... қызметінің нәтижесінде мемлекеттік борыш түзіледі.
Мемлекеттік борыш — бұл ... және ... бір ... ... қарыздардың сомасы (олар бойынша есептелген пайыздарды қоса).
Мемлекеттік борыш ұлғаймалы ұдайы өндірісті және ... ... үшін ақша ... ... нысандарының бірі ретінде
мемлекеттік қарыздарды пайдаланудан туады. ... ... ... ... ... ... ... Орналастыру рыногына,
қарыз валютасына және ... ... ... ... борыш
мемлекеттік ішкі және сыртқы борыш болып бөлінеді. Сондай-ақ күрделі және
ағымдағы мемлекеттік борыш ... ... ... ... ... деп
мемлекеттің шығарылған және өтелмеген борышқорлық міндеттемелерінің бүкіл
сомасын (бұл ... ... ... пайыздарды қоса) айтады.
Ағымдағы борыш — бұл мемлекеттің барлық борышқорлық ... ... ... ... және ... келген міндеттемелерді өтеу
жөніндегі шығыстар.
Қазақстан Республикасында ... ... өз ... ... ... ... және ... кепілдігі уәдесін алған
кәсіпорындардың борышы болып бөлінеді. Егер, борышты несиегерлердің түрлері
(типтері) ... ... ... салсақ көбінесе Дүниежүзілік банкке,
Халықаралық валюта ... және ... ... ... ... ... ... едәуір көлемі жеке несиелерге де тиеді. Бұлар
көбінесе Қазақстанның бағалы ...... ... ... ... мен еурооблигацияларын сатып алатын шетелдік жеке
және заңи ұйымдар. ... ... өтеу ... ... ... ... ... негізгі баптарының бірі
болып отыр.
Мемлекеттік борыштың ... ... мен ... ... ... ... тапшылығы болып табылады.
Экономкалық жағынан дамыған елдердің едәуір мемлекеттік ішкі ... ... ... бұл ... ... ... әдістеріндегі
және жұмыс істеу ерекшеліктеріндегі ... ... ... Дамыған
елдерде мемлекеттік борыш және оны тудырған ... ... ... ... ... мен оны ... факторлары болып табылады. Халықтан, ... ... ... және ... ... ... ... ақша
қаражаттары өнімді пайдаланылады және аталған қарызгерлердің активтері
ретінде қаралады. Мемлекеттік борыш "ұлттың ... ... ... ретінде
қаралады және ұлттың жиынтық байлығының жалпы мөлшеріне әсер етпейді. Ішкі
борышты ... ... ... төлеу қажеттігі түріндегі оның белгілі
бір теріс зардаптары инвестицияларға немесе ... ... ... қаржы ресурстарын жұмылдырудан болатын оңтайлы нәтижелермен
жабылады. Ішкі борыштың өсуі ... ... ... пен ... ... өзі, ... табыстардың қайта бөлінісімен байланысты болатын бірқатар
келеңсіз салдарларды жоққа шығармайды, олар мынаған саяды:
1. Берешекті өтеу мен ... ... ... ... ... салық төлеушілердің есебінен жүргізіледі, сөйтіп, табыстар
мемлекеттік бағалы қағаздар иелеріне, ... ... ... ... ... ... ... мемлекетгік борышты азайту жөніндегі
мемлекеттің іс-қимылы кезінде ... ... ... ... қысқаруы тепе-теңді таза ... ... ... ... ... ... деген ынталандырмалары төмендейді, экономикаға
қаражаттарды инвестициялау қысқарады.
3. Жеке меншік кәсіпкерлердің ... ... ... ... етеді. Бұл құбылыс мынадан туып отыр. Мемлекет бюджет
тапшылығын немесе ... жабу ... ... ... ... ақша рыногында бәсекені күшейтеді, мұның нәтижесінде ақша
капиталының пайыздық мөлшерлемелері ... Бұл жеке ... ... бір ... ... ал ... төмендеуі тепе-тенді таза ұлттық өнімді азайтады.
Егер мемлекет ақша рыногының оқшауландырылған қаражаттарын ... емес ... ... ... егер экономика
жұмыспен толық емес қамтылған ... ... ... ... ... нәтижесі шектелуі мүмкін.
Қазақстан практикасында бюджеттердің тапшылықтары мен ... ... ... және ... ... ... айтарлықтай
ажыратылады. Мемлекеттік борыштың едәуір бөлігі үкімет тұрғызатын өзгеше
"қаржы ... ... ... ... қазынашыл міндеттемелер
бойынша берешек ... ... ... ... ... ... ... со-масы ішкі берешекті үнемі арттырады.
Мемлекеттік ішкі борыштың басқа ... ... ... бюджет тапшылығын жабу үшін бұрын алынған кредиттер бойынша Ұлттық
банкке берешек;
- облигациялар және ... ... ... шығарумен ресімделген
халықтан, шаруашылық жургізуші субъектілерден алынған қарыздар бойынша
борыш.
Мемлекеттік ішкі ... ... ... мен үдей ... ... тұрақты тапшылығынан туындайды.
Мемлекеттік сыртқы борыш - шетелдік несиегерлер турасында белгілі бір
күнге, белгіленген мерзімде өтеуге жататын елдің ... ... ... ... ... ... ... практика болып
саналады. Алайда, оның шегі болады, ол шектен мемлекеттік борыштың артуы
қауіпті бола бастайды. ... ... ... алу ... тартылатын
қаражаттардың көлемі елдің ... ... таза ... 50 ... ... ... Сыртқы қарыздарды көптен-көп
ауқымда тарту несиегер елдерді ... және ... ... мүмкін.
Дүниежүзілік практикада мемлекеттік борыштың мөлшерін салыстырмалы
сипаттау үшін арнайы көрсеткіш — ... ... ... ... Ол ... ... ... валюталық түсімдеріне қатысы
ретінде есептеп шығарылады. Мұндай қатыстың ... ... 25 ... ... экономикасының көлемімен салыстырғандағы оның сыртқы борышының
мөлшері туралы түсінікті Дүниежүзілік банктің ... ... ... Осы ... ... ... ... бойынша мемлекеттің
берешегі төмен деп есептелінеді, егер:
а) жалпы сыртқы борыштың жалпы ішкі ... ... 48 ... ... —33.8%);
ә) жалпы сыртқы борыштың экспортқа қатысы 132 ... ... ... ... ... ... ... қатысы 18 пайыз
(Қазақстанда —22.8%);
в) сыйақы ... ... ... 12 ... ... ... егер ... өткен төлемдердің кептігін есепке алмасақ,
Қазақстанның берешегін әзірше төмен деп санауға ... ... ... ... өсіп ... ал оның экспортының керісінше төмендеп
отырғанын ескерсек ахуалдың нашарлауы мүмкін.
Алынған (игерілген) және өтелмеген мемлекеттік және мемлекеттік ... ... ... ... ... резиденттерінің
Қазақстан Республикасы бейрезиденттерімен ... ... ... ... бір күнгі сомасы жалпы сыртқы ... Ол ... ... ... және ішкі мемлекеттік ... ... ... ... -Қазақстан Республикасы өкіметінің,
жергілікті ... ... және ... банкінің Қазақстан
Республикасының бейрезидент несиегерлері алдындағы сыртқы ... ... ... Ішкі мемлекеттік борыш - Қазақстан Республикасы
өкіметінің, жергілікті атқарушы органдарының және Ұлттық банкінің Қазақстан
Республикасының қарызгер-резиденттері алдындағы ішкі ... ... ... да ... міндеттемелері бойынша мемлекеттік борыштың құрамдас
бөлігі.
1992 жылы бұрынғы КСРО-дан мұра болып ... ... ... 3.2 ... ... құрады. 1993 жылдың соңында Россия
Федерациясымен бүрынғы ... ... ... Қазақстанның үлестік
борышы мәселесін реттеген "нөлдік вариантты" ... қол ... және ... бір ... ... ... ... Қазақстанның
сыртқы борышы 1.9 миллиард. долларды құрады. Бұл борыш ... бар ... ... үшін көп емес еді. 1995 ... Халықаралық валюта қорынан сатымды ресурстарды қоса ... ... 3.09 ... ... ... ... ... 19%). 1999 жылдың
басында жалпы сыртқы борыш ең жоғарғы мөлшерге — 8229.4 ... ... 2011 ... ... ... ... борышы 3272 миллион долларға,
Үкімет кепілдендірген сыртқы борыш — 694.6 ... ... ...... ... ... Бұл ішкі борышты қамтыған Үкіметтің барлық
борышының 86.8 пайызын құрады. 2011 жылдың басында Үкіметтің ... ... ... ... ... ... ... 3481.0 миллион долларға
жетті. Алайда, жекеменшік сектордың борышымен бірге - 14561 ... ... ... фирмааралық берешекті — 10547 миллион доллар) жалпы сыртқы
борыш 18024 миллонн долларға жетті. 2011 жылы ... ... ... ... 17.5 пайызды құрады, ал 2010 жылы ол 16 ... ... ... болуы мезгілі келген пайыздарды және борыштық
міндеттемелерді өтеуді төлеу жөніндегі жыл сайынғы ... ... ... мемлекеттік борышты басқару жөніндегі шығындар деп аталады.
Қазақстан Республикасының үкіметтік борышын өтеуді және оған қызмет
көрсетуді ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Заңында көзделген қаражат есебінен Ұлттық
банк арқылы, Ұлттық банктің борышын өтеуді және оған ... ... банк ... билігіндегі активтер есебінен, жергілікті ... ... ... өтеуді және оған қызмет көрсетуді ол тиісті
жылға арналған мемлекеттік бюджетте көзделген қаражат есебінен ... ... ... ... атқарушы органның қарыздарына қызмет
көрсету үшін тартылатын екінші деңгейдің банктері арқылы жүзеге асырылады.
|Кесте 3 - ... ... ... және ... ... ... ... ... ... 1 ... ... ... ... тоқсан сайын ...... ... |мың ... |мың АҚШ |
| | | | ... ... | | | |
|I ... ... |  | | |
| | | ... | | |63 |1 |
|1 ... Республикасы |  | | |
| ... ... | ... | | | |0 ... |  | | |
|. | | ... | | | |3 ... |1.1.1. ... ... ... | |
| | ... ... |777,929 ... |1.1.2. ... орта мерзімді | | |
| | ... ... | | | |2 ... |1.1.3. ... ұзақ ... | | |
| | ... ... |160,808,714|1,332,41|
| | ... | |1 ... |1.1.4. ... ұзақ ... | | |
| | ... ... ... |416,429 |
|  |1.1.5. ... ... | | |
| | ... ... |1,778 ... |1.1.6. ... ұзақ мерзімді | | |
| | ... ... ... |338,959 |
| | ... | | ... |1.1.7. ... ... | | |
| | | |600,276 |4,974 ... |  | | |
|. | | ... | | | |7 ... |1.2.1. ... Қайта құру | | |
| | ... Даму ... ... |300,912 ... |1.2.2. ... Даму ... | | |
| | | ... |80,628 ... |1.2.3. ... ... құру және | | |
| | ... Банкі |13,062,129 |108,229 |
|  |1.2.4. ... Даму ... | | |
| | | ... |38,453 ... |1.2.5. ... Даму қоры | | |
| | | ... |8,574 ... |1.2.6. ... ... | | |
| | ... ... қоры ... |14,065 |
|  |1.2.7. ... Даму қоры | | |
| | | ... |15,865 ... |1.2.8. ... ... | | |
| | ... ... ... |712,128 ... |1.2.9. ... ... ... | |
| | ... ... |26,474 ... |1.2.10. ... ... ... | |
| | | ... |200,000 |
|2 |Қазақстан Республикасы Ұлттық |  | | |
| ... ... | ... | | | |1 ... | | |
|. | ... | | |1 ... | | |
|. | |- |- |
|3 ... Республикасының |  | | |
| ... ... | ... |533,355 |
| ... ... | | | ... ... ... ... | | |
|. | ... |490,274 ... кредит берушілер алдындағы | | |
|. | ... |43,080 ... ... ... ... борыш|  | | |
| | | ... |570,162 |
|1 ... | | |
| | ... |45,858 |
|2 ... | | |
| | ... |524,304 ... ... және ... ... ... борышы | | |
| ... |15 |3 ... ... ... АҚШ ... ... - 120,69 ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі |
|Ескерту: |
|1 - екі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... борышы) |
|2 - ... ... ... ... ... ... ... |
|деректер базасын қалыптастыру |
3 ... ... ... ... Республикасының мемлекеттік
және мемлекет кепілдік берген борышы 2012 ... 1 ... ... ... ... Соның ішінде Қазақстан Республикасы
Үкіметінің борышы 741,866,943 теңге болса, Қазақстан ... ... ... ... теңге, ал Қазақстан Республикасының жергілікті
атқарушы органдарының борышы 64,370,560 теңгені құрады.
Барлық ... ... ... ... тәртіппен Қаржы
министрлігінде тіркеліп, есепке алынады.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік борышын есепке алу үшін Ұлттық
банк пен ... ... ... ... ... ... өз ... талаптары, алынуы, оларға қызмет көрсетілуі
және өтелуі туралы ақпарат тапсырып отырады.
Қазақстан Республикасының Үкіметі республикалық бюджеттің қаражатымен
қамтамасыз ... ... ... өтеу және оған ... ... ... өзінің билігіндегі барлық активтермен қамтамасыз етілетін Ұлттық
банктің борышын өтеу және оған ... ... ... ... ... тұрған меншік құқығындағы мүлікпен, қаржы ресурстарымен ... да ... ... ... өз ... өтеу және оған ... жөніндегі міндеттемелерді атқарады.
Борыштың негізгі сомасы қайтарылған және борышқа қызмет көрсету
жөніндегі ... ... ... ... жағдайда мемлекеттік борыш
өтелген болып саналады.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің, Ұлттық банкінің және ... ... ... ... ... ... осындай
қағаздарды шығару талаптарында көзделген жағдайда, қарыз туралы ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды мерзімінен бұрын сатып алуға құқығы бар.
Сыртқы борыштың болуы жасалынған өнімнің бір бөлігін елден тыс ... ... ... ... ... бойынша пайыздық
төлемдердің тез өсу тенденциясы бар. ... ... ... ... ... және ... бюджетінің тапшылығын
ұлғайтады.
Сыртқы борыштың өсуі сонымен қатар, ... ... ... және ел ... ... ... сенімін
кетіреді.
Ірі және созылмалы тапшылықтардың және мемлекеттік борыштың болуының
келеңсіз зардаптары микроэкономикалық тұрақтылықтың бұзылуымен бірігеді.
Инвестициялардың ... ... ... мемлекеттік бағалы
қағаздар бойынша пайыздың жоғары деңгейі ... ... ... ... ... ... ... борыштың өсуін білдіреді. ... ... ... ... ... ... ... сұранымды арттырады және халықаралық валюта ... ... ... ... Валюта бағамының артуы экспорттың қымбаттауына
және импорттың арзандауына жеткізеді, мұның нәтижесінде экспорт қысқарады,
ал ... ... ... ... ... ... саяды. Таза экспорт жиынтық
сұранымның компоненті болатындықтан, оның ... ... ... ... ... тежеушілік ықпал жасайды.
Осыған байланысты мемлекеттің өзінің өкілдікті ... ... ... бюджет тапшылығы мен мемлекеттік борыштың шегін белгілеу
жолымен заңнамалық араласуы ... ... жеке ... ... ... құқығын белгілеуі мүмкін.
"Мемлекеттік және мемлекет кепілдік ... ... алу және ... ... ... ... ... мемлекеттік құрылымдар
үшін қарыз алудың лимиттері белгіленген:
1) үкіметтік борыштың лимиті.
2) Ұлттық банктің сыртқы борышының лимиті.
3) жергілікті ... ... ... ... лимиттер тиісінше республикалық бюджетте, Ұлттық ... ... ... алынған және өтелмеген қарыздардың
тіркелген сомалары болып табылады, бұл ... ... ... (қаржылық
жылдың соңына) тиісті құрылымының нақты борышынан аспауы тиіс. Мәселен,
Ұлттық банктің сыртқы борышының ... оның таза ... ... ... ... ... ... Үкіметінің қарыз алу лимиті, бұдан бұрын
айтылғандай, Республикалық бюджет туралы заңмен ... онда ... ... де, оған ... ... ... қаражаттардың ауқымы
да бекітіледі.
Жергілікті атқарушы органның тиісті қаржы жылына арналған ... ... ... ... ... ... 10 ... аспауға тиіс.
Жергілікті атқарушы орган борышының лимиті тиісті ... ... ... ... кірісінің 25 пайызынан аспуға тиіс. Жергілікті атқарушы
органның борышын етеуге, оған қызмет көрсетуге арналған шығыс көлемі ... ... ... ... ... 10 пайызынан аспауға тиіс.
Заңмен мемлекеттік кепілдіктерді берудің лимиті - тиісті қаржы жылына
арналған республикалық бюджеттің құрамында ... ... ... бұл ... ... Қазақстан Республикасының мемлекеттік
кепілдігі — үкіметтің несиегер алдында Қазақстан ... ... одан ... ... ... ... төлемеген жағдайда
берешекті толық немесе ішінара өтеу міндеттемесі.
Мемлекеттік борышты басқару — мемлекеттің өзі және оның ... ... ... ... оны ... ... жаңа қарыздарды тарту
мен жүзеге асырудың шарттарын жасау ... ... ... бүкіл
спектрі; мемлекеттің оған уәкілетті органдары арқылы ұтымды және тиімді
қарыз алуды қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... жөніндегі қызметі; басқару келешекте макроэкономикалық
қиыншылықтардан және төлем балансының ... аман болу ... ... Бұл ... ... ... — борышты есепке алу, таддау
және қалыптастыру, өзгерту және оған қызмет көрсету ... ... ... ... уәкілетті органдардың қызметі ретіндегі мемлекеттік
борыштың мониторингі жүргізіледі.
2.3 Қарыз ауыртпалығы
Тапшылықтың жалғасуынан мемлекет ... ... ... ... ... ... ... 1.5 триллион $-дан асады, бұл сан әркімді де
мазалайды. Жан ... ... ... ... АҚШ-тың әр тұрғынынан 6.000
$-дан астам сомадан келеді. Мұншама қарызды әрбір ... ... ... ... ... ... қазынаның бағалы қағаздары мен вексельдері бар.
Жалпы және тұтас алғанда, біз мемлекет алдында қарызбыз. Мемлекет ... өз ... бар. ... ... ... ... ... қоятын
талабы бар, оның өзі мемлекет қарызынын екінші жағы болып табылады. Біздің
қарастырып отырған мәселеміз — ... ... ... үшін ... бола ала ма?
Мемлекет қарызын қарыз ретінде қарап, сол ... ... ... ... бағалы кағаздардың бар екенін атап өтеміз. Қарызды
өтейтін ... ... ... ... ... ... қағазының
кұньшан артық болуы мүмкін емес. Бұл тұрғыда экономикада мемлекет қарызды
өз байлығын қысқартады деп санаса, мұны ... ... деп ... ... тарауда ескерілмеген бір фактор — қарыздың бір ... ... ... Ол ... ... ... АҚШ ... бір бөлігі шетелдіктерде, ал келешектегі салық міндеттемелері
толығымен резиденттердің үлесінде болады. Шетелдіктердегі ... АҚШ ... ... ... ауыртпалығы, әсіресе, қарыздың ақша қорына ұзақ мерзімдік
әсерінен пайда болады. ... біз ... алу ... ... ... ... ... төмендететіні туралы айттық1 . Ол ... алу ... ... ақша қоры ... ... ... ... адамдар — қарызды өздерінің байлығының бір бөлігі деп санаса, берілген
табыс деңгейінде олар ... ... ... ... аз ... ягни өнім де, ақша қоры да ... Бұл — ... ары қарай борыштың ұзақмерзімді өтелуі салық мөлшерінің жоғары
болуын талап етеді. Егер сол салық ... жеке ... ... ... кері әсерін тигізетін болса, нақты өшм қысқарады.
Бұл — ... ... әр ... 6.000 $ ... бар ... ... Ауыртпалықтын негізгі көзі мемлекеттік борыштың
елдің жеке ... ... ... ... ... мемлекет қарызынын
артуы капитал қорьша немесе сыртқы қарызга ... ... ... бірге активтер де бар. Үкімет тапшылыгы капитал
қорын молайтудың орнына қоғамнан қарыз ... деп ... ... ... ... ... ... т. б. салады. Ол
алған нақты капиталын борышты төлеуге ... ... ... ... жүрген мәселе — тұтынулар мен аударымдардың бәрі үкімет шығынына
жатпайды.
Үкімет активтерін ... ... ... ... сұрақ бар. Сөз жоқ,
үкімет мектептерді, байланыс бөлімшелерін, реактивті ... ... ... Егер мұнын ыңғайы келмесе, ... ... ... ... үкімет көп шығын жүмсайды. Үкіметтің өз
қаржысын есептегенде, сол шығьшиың бабы мемлекет ... деп ... ... тұр. ... Эйснердің есебі былай: қаржы жағдайьшда
үкіметтің алдағы табысы мен шығынның потенциалды көзін ... тек ... ... ... елді адастырумен бара-бар.
Меллон университетінен Финн Кидланд Карнеги және ... ... ... ... ... жөніңдегі теорияны
дамытты18. Бұл теория бойынша салық тауардың тұрақты бағасы мен оның тұтыну
бағасы ара-лығындағы ... ... ... жұмысшының қолма-қол
табысы — салық салынғанынан кейінгі табыс.
Кидланд және Прескот салық мөлшері тұрақты болуы керек деп мәлімдейді.
Айталық, ... ... ... ... ... да, бейбіт кезде азая түсті. Сол
саясатқа байланысты Жұмысшылар соғыс кезінде аз Жұмыс атқарады, ал ... ... ... көп ... ... ... ... үкімет шығынының ағымдағы қүны салық
қүнына тең болуы тиіс. Салық деңгейі түрақты, ал ... ... ... ... ... та ... Егер ... шығыны уақытша
төмендесе, онда артық-ауыс ... ... ... орта ... алганда
бюджет тепе-тең болуы керек. Егер салық деңгейі тұракты түрде сақталынса,
табыс шамалы гана өзгереді. Үкімет ... ... ... ... ... ... ... қорын азайтып, ұрпакқа ауыртпалық әкеледі деп
жоғарыда баяндаган едік. Мемлекетте тапшылық болып, қарыз көбейсе, ... ... ... ... елде ... ... жатса, келешек үрпак согыс ауыртпалығьш және
экономикалық ... ... ... Бұл ... бойынша согыс
кезіндегі тапшылықты қаржыландыруды ақтайтыи дәлелдер табылуы мүмкін.
3. Мемлекеттік ... пен ... өтеу ... бюджет тапшылығын болдармау
жолдары
Мемлекеттік борышты басқаруарқылы бюджет тапшылығын болдырмаудың
нақтылы ... ... ... алдағы орта мерзімді кезеңге арналған мемлекеттік және мемлекет
кепілдік берген қарыз алу мен ... ... ... ... ... және ... ... борышын өтеу және ... ... ... ... ... ... ... сәйкес айқындай отырып жыл сайынғы бағалауды ... ... орта ... ... ... мемлекеттік және
мемлекет кепілдік берген ... алу мен ... ... ... жыл ... ... ... бюджеттік жоспарлау
жөніндегі орталық уәкелетті орган Ұлттық банкпен бірлесіп, бюджетті
атқару ... ... ... ... ... ... дамуының орта мерзімді
жоспарының, жинақталған мемлекеттік және мемлекет ... ... ... мен ... ... жүзеге асырады;
2) бюджеттік жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті органның тиісті
қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы ... ... ... ... және ... ... беру ... бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті органның тиісті қаржы
жылына арналған республикалық ... ... ... Үкіметінің қарыз алу көлемдерін, нысандары ... ... ... өтеу мен қызмет көрсету көлемдерін
айқындауын;
4) бюджетті атқару жөніндегі орталық уәкілетті органның мемлекеттік
қарыздарды ... ... ... алу, өтеу және ... ... және ... борыш мониторингін жүзеге
асыруын;
5) борыш құрылымын ... ... ... ... борышты
мерзімінен бұрын өтеу, ұйымдастырылған бағалы қағаздар рыногында
мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздарды эмитенттің сатып алуы ... ... және ... ... ... ... қайта
құрылымдау, борышты қайта қаржыландыру, мемлекеттік және мемлекет
кепілдік берген қарыз алу тәуекелін ... ... ... және іске ... емес қарыз алуды Қазақстан Республикасының резиденттері
Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген шектеулерді ескере отырып,
кез келген мөлшерде, кез ... ... және кез ... нысанда дербес
жүзеге асырады.
Мемлекеттік мекемелердің мемлекеттік емес қарыз алуды жүзеге асыруға
құқығы жоқ.
Мемлекеттік емес ... ... ... ... заңи тұлғалар тартуы мүмкін. Мемлекеттік кепілдіктермен
тартылатын мемлекеттік емес қарыздар туралы шарттың нысанында болуға ... ... ... ... ... ... алған мемлекеттік емес қарыздар бойынша
міндеттемелерін ... ... ету ... беріледі.
Қарыздар бойынша Қазақстан Республикасының атынан кепілдіктер беруге
Үкіметтің ... ... ... ... ... ... жергілікті атқарушы
органдарының қарыздар бойынша Қазақстан Республикасының атынан кепілдіктер
беруге құқығы жоқ.
Қазақстан ... ... ... мемлекеттік
кепілдіктер беруді Қаржы министрлігі жүзеге асырады.
Мемлекеттік кепілдіктерді беру ... ... ... ... жүргізіледі.
Мемлекеттік борышқа қызмет көрсету деп қарыз алудың шарттарынан
туындайтын сыйақы (мүдде), ... және өзге ... ... ... өтеу — ... ... алынған сомасын несигерлермен
шарттармен белгіленген тәртіппен қайтаруы, белгіленген тәртіппен борышты
құрайтын басқа міндеттемелерді орындауы.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қайта қаржыландыру, жаңғырту, мерзімді ұзарту, сәйкестендіру,
кемімелі ара салмақ бойынша облигацияларды ... ... ... ұзарту, мемлекеттік борыштан бас тарту.
Қайта қаржыландыру мемлекеттік берешекті жаңа қарыз шығару есебінен
өтеуді білдіреді. Сонымен бірге, бұрын шығарылған ... ... ... ара ... ... айырмашылықты есепке алмай жаңа қарыздың
облигациялары ... деп ... ... ... ... табыстылығы
бойынша аз жағынан да, көп жағынан да ... ... ... ... ... ... елеулі шығыстар кезінде, екіншісінде инфляцияның болуы
кезінде немесе қарыз облигацияларын сатып алудағы ... ... ... ... ... мерзімі бойынша қарыздың бастапқы шарттарын оларды
ұзарту немесе қысқартумен байланысты өзгерту болып табылады.
Сәйкестендіру бірнеше қарыздарды бір ... ... ... ... борышты басқаруды оңайлатады.
Облигацияларды кемімелі ара салмақ бойынша айырбастау ұлттық ақша
бірлігінің ... ... және ... ... бойынша тым
қымбат ақшамен есептесу тиімсіз кезде жүргізіледі.
Қарыздарды өтеудің мерзімін ... ... ... ... сондай-ақ олармен байланысты болатын қаржы қиыншылықтары кезінде
қолданылады, үкімет қарыздарды өтеудің және олар ... ... ... қалдыра тұру туралы мөлімдейді.
Мемлекеттік борышты төлеуден бас тарту (күшін жою) елде саяси режім
ауысымы және жаңа ... ... ... ... заңсыздығы
себепті орындауды мойындамауы кезінде болады. Бас тарту ... ... ... ... ... ... ... әдістері әр түрлі ұштасуда бір
мезгілде, мысалы айырбастау, мерзімді ұзарту және ... ... және ... және ... ... ... сауықтандыру, соның ішінде мемлекеттік борыштың өсу қарқынын
төмендету жөніндегі шаралардың ішінде ... ... бір ... ... яғни ... ... сату ... активтердің бір
бөлігінен бас тарту; бұл тиімділігі аз меншікті қолдау жөніндегі мемлекет
көтеретін ауыртпалықты ... ... ... ... салаларына шетел кредиттерін,
инвестицияларын салмайынша, экспорт және импорт ... ... ... мен ... ... өндірісіне озат технологияларды
тартпайынша мүмкін емес. Бірақ шетел капиталы мен ... ... ... ... ... ... лайықты қарыз қаражаттарының
қайтарымына дәлелді тәсілдемені қажет етеді: негізгі ... ... ... ... бұл ... ... ... бір бөлігін басқа елдердің
қарамағына беруді қажет етеді. Елеулі сыртқы борыштың көбеюі ұлттық ... ... пен ... ара ... ... отандық
экономиканың дамуындағы қиыншылықтармен ... ұзақ ... ... ... ... мүмкін.
Үлкен көлемдегі мемлекеттік борыш мемлекетті банкроттыққа ұшыратпайды,
өйткені үкіметтің мынадай іс-қимылдары қолданылуы мүмкін:
1. Қайта қаржыландыру. ... ... ... ... өтеу ... ... ... қысқартпайды және ... ... ... ... ... ... қате
болар еді). Ол өзінің борышын қайта қаржыландырады, яғни ... ... және ... ... ... ... үшін ... Салық салу. Үкіметтің салық салуға және оларды жинауға құқығы бар.
Қаржылық күйреу кезінде жекеше шаруашылықтар мен ... ... ... ... ала ... ал үкімет ала алады;
сөйтіп, жекеше шаруашылықтар мен корпорациялар банкроттануы мүмкін,
ал үкімет банкроттанбайды.
3. Ақша ... ... ... ... және ... ... ... ақша басып шығаруға мүмкіндігі бар, ... ... ... ... үкіметтің мұндай іс-қимылдары жағымсыз зардаптар тудырады:
а) ... ... ... ... ... ... халықтың түрлі топтары болады. Және салық жүйесі ... ... ... ... ие болудан алынатын пайыздық кірістерді қайта
бөлудің ... ол ... ... "алмайды";
ә) пайыздық төлемдер салық салуды көбейтуді қажет етеді, ... ... ... ... төмендетеді,
мұның өзі экономикалық өсуге зиян келтіреді. Борыш бойынша ... ... ... ... ... төлеу үшін қажет салық
салудың деңгейін көрсетеді;
б) ығыстыру әсері. Экономика толық жұмыстылық ... ... ... және ... ... дей отырып, онда егер үкімет шығыстарды
көбейткен жағдайда ... ... ... ... бойынша
экономика қисық сызықтың бойымен үкіметтік тауарлардың осі ... және ... ... ашықтық кемірек болады.
Жекеше тауарлар не тұтынушы, не инвестициялық тауарлар болуы мүмкін:
1) егер тұтынушы тауарларды қысқарту ... ... ... ... ... ... ... деңгейі төмендейді, ал
инвестициялардың ... ... және ... ... ... егер төмендеу инвестициялық тауарларды шалса, өнда бүгінгі ұрпақтың
тұтыну деңгеиі өзгермейді, ал болашақта табыс деңгейі аз болады.
Уақиғалар дамуының екі сценарийі мүмкін:
1. ... ... ... ... ... өсуімен қаржыланады,
онда тұтыну шығыстары ... және ... ... ... ... ... Үкіметтік шығыстардың көбеюі мемлекеттік борыштың көбеюі ... ... ... ақша ... шығады, жекеше
қарызгерлермен бәсекелеседі, пайыздық мөлшерлеме көбейеді,
инвестициялар ... ... ... аз ... ... және оның ең ... ... деңгейі болады.
Мемлекет үшін дефлотты қолайлы практикалық шешім етіп ... ... ... ... ... ... ... саяси қолдаудан ел басшылығының айрылуы;
2) экспорттан түсетін кірістердің төмендеуі;
3) борышқорлық ауыртпалықтың көбеюі;
4) ... ... ... шығу ... ... ... экономикалық құлдырау;
6) берешектің құрылымын өзгертуге халықаралық қаржы ... ... егер ел ... ... ... түскен пайданы онымен
байланысты санкциядан асып түсті деп санаса, сыртқы борыш бойынша дефлот ел
басшылығының стратегиялық ... ... ... ... алтын-валюта резервтерінен сыртқы борышқа ... ... ... сомасының асып түсуі де маңызды фактор болып табылады.
Бюджеттің барлық шығыс белігін жеңілдету ... оң ... ... бұл оның ... ... бере ... ... борышққа
төленетін төлемақылардан бас ... ... ... ... ... ... ... сфера бойынша шығыстарды ... ... ... өзі ... ... ... ... мүмкіндік туғызады.
Бірақ кредит рейтингі төмендейді және халықаралық рыноктарда ... ... ... құру және даму ... ... ... ... бағалау параметрлері Қазақстанда былай құрылады:
1) жалпы сыртқы борыштың ЖІӨ-ге қатынасы — 76,1% ... ... ... ... ... ... мен ... көрсетудің жылдық
экспортына қатынасы — 124,6% (56,7%);
3) борышты етеу және оған ... ... ... ... сомасының
тауарлар мен қызметтердің экспортына қатынасы - 36,7%(24,7%);
4) сыйақы (мүдде) төлемдері сомасының экспортқа қатынасы - 1,5%.
Сөйтіп, борышты өтеу және оған ... ... ... ... ... ... ең төмен деңгейден асып түседі.
Қорытынды
Мемлекеттiк бюджет ... ... ... аса ... болып табылады.Өйткенi,бюджеттiң теңестiрiлгендiгi халық шаруашылығы
тепе-теңдiгi мен ... ... ең ... және ... өлшемi
болады. Мемлекеттiк бюджет елдiң негiзгi қаржы ... ... ... ... Оның ... ... ... құралдарының көмегiмен
экономиканың тиiмдi дамуы және жалпы мемлекеттiк мiндеттердi шешу ... ... ... ... ... негiзiнде көптеген
себептер жатыр. Оның қатарына жоғары да ... ... ... жатқызуға болады. Ол мемлекеттiң ... және ... ... және осы ... ... ... ... Артық
өндiрудiң циклдық дағдарыстары кезiнде ... ... ... мемлекет болса әлеуметтiк мұқтаждықтарға шығындарды көбейтуге
тиiс сонымен қатар экономиканың ... ... ... ... маңызы бар салаларға инвестиция көлемiн сақтауға да ... ... ... ... ... ... ... қатар олар ақша айналысының айтарлықтай берекетсiздiгiмен
де байланысты. Бюджет тапшылықтарын реттеу қазiргi мемлекеттiң экономика
саласындағы ең ... ... ... ... тапшылығын қысқартудың басқа бағыттарын iшiнен
қорғаныс шығындарын қысқартудың ... ... ... ... ... ... ... көмек көрсетуден бас тартуды,
басқару апаратын ұстау шығындарын қысқартуды атап, ... жөн. ... ... ... операцияларының залалдығын өтеуге жұмысын
шығындарды бөлiп айтуға болады. Бұл залалдар бiздiң ... ... ... ал екiнiң бiрiнде жабдықтар, машиналар және ... ... ... алу үшiн ... ... ... ... екенiне байланысты. Бюджет тапшылығын оның халықтың тұрмыс деңгейiне
тiкелей әсер етпейтiн шығындарын қысқарту ... ... ... ... нақты мүмкiндiктерiн, айтар болсақ, мiне ... ... ... бөлiнетiн бюджет қаражаттарын қысқарту жөнiнде шаралар
қолдана отырып, “ саранның ... екi ... ... ... ... ... мемлекеттiк бюджеттi үнемдеу саясаты туғызған ... әлде ... ... шығу ... ... ... болғаны тегiнде қалай
дегенмен де бюджеттiң кiрiс бөлiгiн көбейту жолдарын iздестiру қажет. Бұл
арада да ... iстiң ... үшiн ... ... ... қалдыра тұруға тура келедi.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының ...... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің және Қазақстан Республикасы
Үкіметінің актілер жинағы.
3. Қазақстан Республикасының Бюджет ... ... ... Егемен Қазақстан, 6 мамыр 2004 ж.
4. Салық және бюджетке төленетін ... да ... ... ... (Салық
кодексі). — Алматы: ЮРИСТ, 2002.
5. Әмірқанов Р.Ә., Тұрғұлова А.Қ. ... ... Оқу ... — Алматы:
1999.
6. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы. Алматы: 2009
7. Бабич А.М., ... Л.Н. ... ... — М.: 2010.
8. Балабанов А.И., Балабанов И.Т. Финансы. - Петербург: 2000.
9. Балабанов И. Т. Основы финансового менеджмента. - М.: ... ... С.И. ... ... ... ... — М.: Приор, 2000.
11. Госшенко Л. Н. Страхование. Учебное пособие. — Алматы: 2003.
12. Дробозина Л.А. Финансы. Учебник для вузов. — М.: ... ... ... К.Ш. ... ... положения предприятия. Учебное
пособие. — Алматы: Экономика, 1998.
14. Елубаева Ж.М., Бюджетная система Республики Казахстан: ... ... ... развития. — Алматы: 2004
15. Заяц Н.Е., Фисенко М.К., Бондаръ Т.Е. и др. ... ... ... — Мн.: Высш. шк., 1998.
16. Зейнельгабдин А.Б. ... ... ... содержание и
механизм использования. — Алматы. Қаржы-қаражат. 1995.
17. Ильясов К.К., ... П.Б. ... ... ... ... — Алматы: Экономика, 2003.
* Отінімдердің қанағаттандырылуы басталатын ең төменгі дисконтталынған
баға.
-----------------------
Шығыстар
ЖІО
Қаржы ресурстарының тапшылығы
Бюджет тапшылығы
Шаруашылық жүргізуші субъектілер тапшылығы
Мемлекеттік кредит
Мемлекеттік ... ... ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Шымкен құс» ЖШС дебиторлық және кредиторлық қарыздар қозғалысын талдау және жетілдіру жолдарын ұсыну63 бет
«Шымкент май» ақ-дағы басқа да дебиторлық қарыздарды аудиторлық тексерудің қажеттілігі69 бет
«Қазақстан - Каспийшельф» ЖШС-ң дебиторлық қарыздар есебін талдау21 бет
Аудиттің мақсаты мен міндеті, берешек қарыздардың есебі26 бет
Банк қарыздарын қамтамасыз ету нысандары39 бет
Банк қарыздарының есебі және ұйымның несие қабілетін талдау83 бет
Дебиторлық берешекті басқарудың теориялық негіздері . «Қазақстан - Каспийшельф» ЖШС-ң дебиторлық қарыздар есебін талдау14 бет
Дебиторлық және кредиторлық қарыздар есебі36 бет
Дебиторлық және кредиторлық қарыздар есебі туралы5 бет
Дебиторлық қарыздар26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь