Экономикалық өсудің математикалық модельдері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5.9

І. Макроэкономикалық модельдерді талдау.
1.1. Макроэкономикалық модельдердің мәні, түсінігі, түрлері... 9.12
1.2. АD . AS, IS . LM модельдерінің өзара байланысы ... ... ... ... 13.19
1.3. Филлипс қисығы, Лаффер қисығы, Кейнс кресі ... ... ... ... ... 19.26

ІІ. Экономикалық өсудің математикалық модельдері.
2.1. Қазақстан Республикасының экономикалық өсу моделі ... .. 27.31
2.2. ҚР . ның макроэкономикалық көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... .32.38
2.3. Экономикалық проблемаларды эконометриялық модельлеу
арқылы шешу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 39.45

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 46.51

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 52.53
Кіріспе

Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін өркениетті нарықтық экономика құруға бет алды. Осы тұстағы Қазақстан Республикасының өз ерекшелігі, бір жағынан, ол дамыған елдерге тән белгілер ие (халқының жалпы сауаттылығы, ғылыми мекемелерінің кең жүйесі және өндіргіш күштерге сай зерттеулері), екінші жағынан дамушы елдерге тән белгілердің (экономиканың шикізат бағытында дамуы, көптеген аймақтардың экологиялық ластануы, экономиканың нақты секторына инвестицияның көп мөлшерде қажеттілігі, артта қалған инфрақұрылым) болуында еді. Қазақстан табиғи байлықтарының мол қорымен, ТМД елдерінің арасынлда халық санынаң төмен тығыздығымен сипатталады.
КСРО – ның әкімшілік - әміршілдік жүйесінен нарықтық экономикаға көшу реформаларын жүргізу ол Кеңес Одағын түбегейлі ыдыратып, оның орнына бірнеше жеке дара мемлекеттердің пайда болуына алып келді. Өткен ғасырдың 90 – шы жылдарында Одақ ыдырағаннан кейін оның құрамдас мемлекеттері көптеген қиындықтарға кездесті және де дағдарыстан шығуда жеке дара принциптік сипатқа ие болды. Соның ішіндегі Қазақстан да экономикалық қайшылықтар салдарынан көптеген проблемаларға кезікті, яғни, өнеркәсіптің құлдырауы, халықтың тұрмыс жағдайының төмендеуі, экологияның шектен тыс ластануы, әлеуметтік инфрақұрылымның күйзелісі, демографиялық жағдайдың нашарлауы, қаржы дағдарысы және т.б.
Қазіргі кезде макроэкономикалық тұрақтылық орнығып, қалыпты даму үрдісіне ие болып отыр. Бірақта қалыпты дами отырып келешекте дамыған елдердің қатарына қосылу мақсатында көптеген проблемалар баршылық. Олар: нарықтық экономиканың қолайлы дамуы үшін еліміздің тікелей әлемдік нарыққа шығатын мұхитпен шектеспеуі, ішкі нарық көлемінің шағындығы, сауда қарым қатынасындағы транспорттық шығынның көптігі, географиялық жағынан мемлекеттің қатаң климаттық белдеуге орналасуы, таза нарықтық заңдарыдң жетілмеуі, елдегі көлеңкелі экономика мен коррупцияның белең алуы және т.б.
Бірақта елде халықтың тұрмыс жағдайын көтеріп, елдің қарқынды дамуына негіз болатын байлығының мол қоры мен дағдарыстан шығып жаңа жетіліп келе жатқан ел ретінде экономика жағынан пайдаланылмаған мүмкіндіктерінің көптігі. Егер қай мемлекет болмасын терең дағдарыс жағдайына түсіп кейін оңтайлы түрде дағдарысты тұрақтандырса, онда ол мемлекет дамудың қарқынды импульсіне ие болады. Сол сияқты 90 – шы жылдары нарықтық экономикаға бет бұрған Қазақстан экономикалық дағдарыс кезінде нарықтық жүйеге тән емес кәсіпорындар жабылып және әлсіз немесе болашағы жоқ кәсіпорындар бәсекеге шыдамай банкротқа ұшырады, ал олардың орнына жаңа заман талабына жауап беретін кәсіпорындарды құруға мүмкіндік туды. Сондықтан да қазір терең дағдарыстан шыққан ел ретінде еліміз макроэконмикалық тұрақтылыққа қол жеткізіп, экономиканың дамуы қарқын алып келеді.
Қазіргі кездегі негізгі мақсат жаңа инновациялық кәсіпорындардың жетіліп дамуына жағдай жасайтын нарықтық механизмдерді барынша дамытып, экономиканың шикізат өндіру бағытынан қосылған құны жоғары, сапалы дайын өнім өндіруге бет бұрды. Ал, шикізаттық емес салалардың қарқынды дамуы үшін әрине үлкен реформалар керек, яғни, өңдеуші саланың дамуына жағдай жасау үшін салықты төмендету, ыңғайлы инвестициялық климат қалыптастыру, модернизациялық процесті жеделдету, еңбек нарығын тиімді пайдалану және тағы басқа шаралар қарастыру керек.
Жалпы экономикалық өсім негізінен шикізат өндіру мен қызмет көрсету саласының өсу нәтижесінен болып отыр. Экономиканың өнімділік деңгейі мен ғылыми – техникалық прогресті көтеретін қосылған құны жоғары өнімдерді шығаратын өнеркәсіп саласы қысқаруда немесе өте әлсіз дамуда.
Егерде осыларды ескере отырып, жалпы елімізді жер асты пайдалы қазба байлықтарынсыз қарастырсақ, онда 90 жылдардағы дағдарыс әлі де жалғасын табуы мүмкін еді және халықтың табыс деңгейі қазіргі кезге қарағанда бірнеше есе төмен болуы мүмкін болатын.
Шикізат байлықтары өткен ғасырдың 90 – жылдары елдің дағдарыстан шығуына көп септігін тигізеді және болашақта да сондай дағдарыс болған жағдайда елдің толықтай депрессиясынан сақтандыру функциясын атқарады, яғни жер астындағы шикізат қорларын игеру арқылы халық жұмыспен қамтылса, ал бюджет шикізат нарығынан түскен пайданың арқасында толықтырылуы мүмкін. Сондықтан осы айтылғандарға сәйкес қазба байлықтарын қазіргі кездегідей ысырапқа салмай, оны келешекте отандық өндірістің дамуына пайдалану керек.
Қазақстан стратегиялық маңызы бар табиғи ресурстарына бай елдердің қатарына жатады. Сол табиғи ресурстарды тиімді пайдалану еліміздің қарқынды дамуының бір мақсаты болып табылады. Бірақ экономикамыз бұрынғысынша шикізат нарығына байлануда. Олар: жер асты қазба байлықтарының тиянақсыз пайдаланудың әсерінен қалдықтардың жинақталуы; табиғатқа әкелер экологиялық салдарлары; сейсмикалық қауіптіліктің артуы; экономикамыздың шикізатқа тәуелділігінің одан әрі артуы; жер асты пайдалы қазбаларын игеруді арттырудың салдарынан өңдеуші өнеркәсіп дамуының тежелуі және т.б.
Қоғам дамуының сапалық түрде жақсартудың бір мақсаты осы жер асты байлықтарын мейлінше кері жақтарын азайтып, тиімділігін арттыра түсудің мәселенің бірі.
Соңғы жылдары экономикамымыздың дамуы қарқынды болғанымен, оның шикізат саласына, әсіресе, мұнай мен газ өндіруге байлануы экономикамымыздың әлсіздігін білдіреді. Сондықтан, экспорттың негізгі бөлігі сапалық тұрғыдан жоғары бағаланатын дайын атура шығармай экономикамымыздың тұрақты негізі қаланды деп айта алмайыз.
Әлемдік нарыққа шикізат ресурстарын кең көлемде шығаратын Қазақстан экономикасы соңғы жылдары шикізат бағасының көтерілуіне байланысты үдемелі жылдамдықпен дамуы қажет болып көрінуі мүмкін. Өкініщке орай, ол шикізат өндіру саласында ғана табысты ұлғайтып, дайын атуар өндіру мен сапалық тұрғыдан арттыруға кері әсерін тигізіп отыр.
Салықты төмендетіп, сыртқы нарықпен еркін қарым – қатынас жасауды дамыту ол отандық тауарлардың әлемдік нарықта бәсекелестік қабілеттілігін арттырудың ең маңызды жолы. Себебі, протекциянистік саясат неғұрлым әлсіз болып, импорттық тауарлар ішкі нарыққа еркін ағылса, онда қлттық валюта бағамы төмендеп, отандық тауарлардың әлемдік нарықта тиімді бағаға сатылудың икемді жағдайы қалыптасады. Егерде протекционистік саясатты қатаң ұстап, импорттық тауарларды шектей түссе, онда қазіргі кездегі шикізат бағамының көтерілу салдарынан ішкі нарыққа ағылып жатқан валюталар қозғалысы шектеліп, ұлттық валюта шетелдік валюталарға қатысты бағамы көтеріле түспек және соның әсерінен отандық тауарларды әлемдік нарықта сатудың тиімділігі төмендейді немесе бәсекелік қабілетін жоғалтады.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей жалпы жаңа индустриалды елдер (ЖИЕ) қазіргі деңгейіне шикізат ревурстары арқылы емес, жетекші саласы болып табылатын өңдеуші өнеркәсіп шаруашылығын дамыту нәтижесіне жетті. Жаңа индустриалды елдерде өнеркәсіп өндірісінде ғылымды көп қажет қажет ететін өнім шығаруды ұлғайтуға бағытталаған құрылымдық өзгеріс процесі жүруде.
Қазақстанға қазба байлықтарын кең көлемде өндіруші ел ретінде экологиялық проблемаларды шешуге ерекше көңіл бөлуді қажет етеді, сонымен қатар табиғи ресурстарды тиімді пайдалануды басқару мен оны халықтың игілігі ретінде пайдалану тапсырмасы тұр. Мұнай өндіру саласындағы кәсіпорындардың басым көпшілігі шетелдік капитал еншісінде екендігін ұмытпаған абзал. Мәселен, 2004 жылы 59,2 млн.т мұнай мен газ өндірілді, соның тек 8,9 млн.т немесе 14 пайызы ғана ұлттық “Қазмұнайгаз” компаниясына тиесілі болды. Басқаша айтқанда, экспорттық түсімнің қайтарылмай қалу қаупінің алғышарттары зор.
Үкімет соңғы кездері мұнайға әлемдік бағаның көтерілуіне байланысты экспорттан түсетін табысты тиімсіз пайдалануға жол беруде. Ол экономикамыздың әлсіздігін және үкіметтміздің кәсіби деңгейінің төмендігін көрсетеді.
Қазақстан экономикасының тағы бір осал тұсы – ішкі инвестициялардың көзі болып табылатын жиынтық жинақтау нормасының әлі де болмаса төмендігінде. КЕйбір деректерге қарағанда, огың мөлшері 2004 ж. 8% - дан аспады, ал экономикамыз үшін 25% - ға жеткені қажет. Сондықтан қорланған ұлттық капитал көлемі келешегі үлкен ірі коммерциялық жобаларды игеруге шамасы жетпейді. ИНвестициялық “гэп” ұғымының мәні осында.
Қазақстан, 2000ж. Еуропаның бірқатар елдерінің қолдауымен нарықтық қатынастарының дамуы тұрғысынан буыны бекімеген ел болып табылады. Экономиканы диверсификацияламасақ, нарықтық шаруашылығы озық дамыған елдердің қатарына қосыла алмаймыз.
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Н.Қ. Мамыров., М.Ә. Тілеужанова. Макроэкономика: Оқулық. Алматы “Экономика”, 2003 жыл.
2. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030. Қазақ халқына жолдауы.
3. Агапова Т.А., Серегина С.Ф. Макроэкономика: Учебник. – МГУ, “Дис”, 1997 год.
4. Күлекеев Ж.Ә., Есенғалиева К.С., Тастандиева Н.Б. Микро – макроэкономика терминдерінің орысша – қазақша сөздігі. Алматы, 1995 жыл.
5. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева К.С., Тілеужанова М.Ә. Микроэкономика. “Экономика”, 2000 жыл.
6. Ж. Дильдебаева., “Экономика негіздері”, №2 (14), 8 – 11 бет, 2006 жыл.
7. “Әлемдік экономика” , 5 том. Я. Тинберген, Х. Бос.
8. Шеденов Ө.Қ., Байжомартов Ү.С., Жінісов Б.А., Комягин Б.И. Жалпы экономикалық теория: Оқулық. Алматы – Ақтөбе, 2002 жыл.
9. С. Райымқұлұлы ., Г. Утемисова ., Г. Жұманова. Экономикалық теория негіздері: М.О. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті, Шымкент 2006 жыл.
10. Қ.Қ. Ілиясов., С. Құлпыбаев. Қаржы: Жоғары оқу орындарына арналған оқулық, Алматы 2005 жыл.
11. Негізгі әлеуметтік – экономикалық көрсеткіштер 2006 – 2007 жыл.
12. Осипова, Г. Михайловна ., “Экономикалық теория негіздері”. Оқу құралы. Алматы, 2002 жыл.
13. Я. Тинберген, Х. Бос., “Экономикалық өсудің математикалық модельдері”.Экономика. Әлемдік классика. (10 томдық). М.Б. Кенжеғозин.
А.Қ. Қошанов. Алматы 2004 жыл.
14. Оспанов, С. “Экономикадағы сызықтық модельді талдаудың матеммтикалық әдістері”. Алматы, 2006 жыл.
15.Әлжанова, Н. Шәріпқызы., “Экономикалық математикалық әдістер”. Алматы, Қазақ университеті, 2006 жыл.
16. Сарварова, А. ХХІ ғ. Қазақстанның экономикалық даму модельдері. Статистика и учет. 2002 жыл №2.
17. Нұрғалиев, Ө. Қазақстанның экономикалық өсу ерекшеліктері. Азия – транзит. 2007 жыл №3.
18. Ж. Дильдебаева, “Экономикалық проблемаларды эконометриялық модельдеу арқылы шешу”. Экономика негіздері, 2006 жыл №2(14).
19. Л: А. Бимендиева, Ш.П. Жылжақсынова., “Экономикалық өсу – ұлттық экономиканың қызмет етуінің нәтижесі ретінде”. ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы 2004 жыл №6(46).
20. А. Айтжанова., Н. Тілегенов., “Жаңа даму кезеңінде ұлттық экономиканы дамытудың мароэкономикалық көзқарасы”, Саясат 2007 жыл №3.
21. Ө. Нұрғалиев., “Қазақстанға қандай даму үлгісі қажет”. Аль – Пари 2007 жыл № 5 – 6 (86 – 87), мамыр – мусым.
22. Ж. Байпақбаев., “Қазақстан экономикасы: қазіргі келбеті және диверсикациялайдың қажеттілігі”,. Саясат 2006 жыл №5.
23. Ө. Нұрғалиев., “Қазақстанның экономикалық өсу ерекшеліктері”. Аль – Пари 2007 жыл. №3 - 4 (84 – 85).
24. К. А. Мадыханова., “Еліміздегі макроэконмикалық ахуал мен сыртқы қарыз жағдайының өзара байланысы”. Қаржы – қаражаты 2007 жыл.
25. Н.Ә. Назарбаев, “Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан”, Егемен Қазақстан, 2007 жыл.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
....................................... 5-9
І. Макроэкономикалық модельдерді ... ... ... ... ... түрлері...
9-12
1.2. АD – AS, IS – LM ... ... ... ... ... Лаффер қисығы, Кейнс
кресі................... ... ... ... математикалық модельдері.
2.1. Қазақстан Республикасының ... өсу ... ... ҚР – ның ... ... проблемаларды эконометриялық модельлеу
арқылы
шешу........................................................................
..................... 39-45
Қорытынды...................................................................
............................... ... ... ... ... кейін өркениетті
нарықтық экономика ... бет ... Осы ... ... өз ерекшелігі, бір ... ол ... тән ... ие ... ... ... ғылыми
мекемелерінің кең ... және ... ... ... ... ... дамушы елдерге тән ... ... ... ... ... ... ластануы, экономиканың ... ... көп ... ... артта ... ... еді. ... ... ... ... ТМД ... арасынлда халық санынаң
төмен ... ... – ның ... - ... жүйесінен нарықтық
экономикаға көшу ... ... ол ... ... ... оның орнына бірнеше жеке ... ... ... алып ... ... ... 90 ... жылдарында Одақ ыдырағаннан ... оның ... ... ... ... және ... шығуда жеке дара принциптік ... ие ... ... Қазақстан да ... ... ... проблемаларға кезікті, яғни, ... ... ... ... ... ... тыс ... әлеуметтік инфрақұрылымның күйзелісі,
демографиялық жағдайдың ... ... ... ... кезде макроэкономикалық ... ... даму ... ие ... ... ... қалыпты
дами отырып ... ... ... қатарына
қосылу мақсатында көптеген ... ... ... экономиканың қолайлы дамуы үшін ... ... ... ... мұхитпен шектеспеуі,
ішкі нарық ... ... ... қарым ... ... ... ... ... ... ... белдеуге орналасуы, таза
нарықтық ... ... ... көлеңкелі экономика
мен коррупцияның белең алуы және ... елде ... ... ... көтеріп,
елдің қарқынды дамуына ... ... ... ... мен дағдарыстан ... жаңа ... келе ... ... ... ... пайдаланылмаған мүмкіндіктерінің
көптігі. Егер қай ... ... ... дағдарыс
жағдайына түсіп ... ... ... дағдарысты
тұрақтандырса, онда ол ... ... ... ие болады. Сол ... 90 – шы ... ... бет ... ... экономикалық
дағдарыс кезінде нарықтық ... тән емес ... және ... ... болашағы жоқ ... ... ... ... ал ... орнына
жаңа заман талабына жауап ... ... ... ... Сондықтан да қазір ... ... ... ... еліміз ... ... ... ... ... ... алып келеді.
Қазіргі кездегі негізгі мақсат жаңа ... ... ... ... ... ... ... дамытып, экономиканың ... ... ... құны жоғары, сапалы ... ... бет ... Ал, ... ... ... дамуы үшін әрине үлкен ... ... ... ... ... жағдай жасау ... ... ... ... ... ... ... жеделдету, ... ... ... және тағы ... ... ... экономикалық өсім ... ... ... ... ... ... өсу нәтижесінен болып ... ... ... мен ғылыми – ... ... ... құны ... өнімдерді
шығаратын өнеркәсіп ... ... ... өте ... ... ... ... жалпы елімізді жер
асты пайдалы ... ... ... онда 90
жылдардағы дағдарыс әлі де ... ... ... еді ... табыс деңгейі қазіргі кезге ... ... ... ... мүмкін болатын.
Шикізат байлықтары ... ... 90 – ... ... шығуына көп ... ... ... да ... ... ... ... елдің
толықтай депрессиясынан сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... арқылы ... ... ал ... ... ... түскен
пайданың ... ... ... ... ... сәйкес қазба байлықтарын ... ... ... оны ... отандық өндірістің ... ... ... ... бар ... бай елдердің қатарына жатады. Сол ... ... ... ... ... дамуының
бір мақсаты болып ... ... ... ... ... байлануда. Олар: жер ... ... ... ... ... ... ... әкелер ... ... ... ... экономикамыздың
шикізатқа ... одан әрі ... жер ... ... ... арттырудың салдарынан өңдеуші
өнеркәсіп ... ... және ... ... сапалық түрде ... ... осы жер асты ... ... кері ... ... арттыра түсудің мәселенің ... ... ... дамуы қарқынды
болғанымен, оның шикізат ... ... ... мен ... ... ... әлсіздігін білдіреді.
Сондықтан, ... ... ... ... ... ... дайын атура шығармай экономикамымыздың ... ... деп айта ... ... ... ... кең көлемде
шығаратын ... ... ... ... ... ... ... үдемелі жылдамдықпен дамуы
қажет болып ... ... ... орай, ол ... ... ғана ... ... дайын атуар ... ... ... ... кері ... тигізіп
отыр.
Салықты төмендетіп, сыртқы нарықпен еркін ... ... ... ... ол отандық тауарлардың ... ... ... ... ең ... ... протекциянистік саясат неғұрлым әлсіз ... ... ішкі ... ... ... ... валюта бағамы төмендеп, отандық ... ... ... ... сатылудың икемді жағдайы ... ... ... қатаң ... ... ... ... онда ... ... ... көтерілу салдарынан ішкі нарыққа ... ... ... ... ... валюта ... ... ... ... ... және ... ... тауарларды әлемдік ... ... ... немесе бәсекелік қабілетін жоғалтады.
Әлемдік ... ... ... ... ... (ЖИЕ) ... ... шикізат ревурстары
арқылы емес, ... ... ... табылатын өңдеуші
өнеркәсіп ... ... ... ... ... елдерде өнеркәсіп өндірісінде ... көп ... ... өнім ... ... ... өзгеріс процесі жүруде.
Қазақстанға ... ... кең ... өндіруші
ел ретінде экологиялық ... ... ... ... ... ... ... қатар табиғи ресурстарды
тиімді ... ... мен оны ... игілігі
ретінде ... ... тұр. ... ... ... басым көпшілігі ... ... ... ... абзал. ... 2004 жылы 59,2 ... мен газ ... соның тек 8,9 ... ... ... ғана ... “Қазмұнайгаз” ... ... ... ... ... ... қайтарылмай қалу
қаупінің алғышарттары ... ... ... ... ... ... ... экспорттан түсетін ... ... жол ... Ол ... ... ... кәсіби деңгейінің төмендігін көрсетеді.
Қазақстан ... тағы бір осал тұсы ... ... көзі ... ... ... ... әлі де болмаса төмендігінде. ... ... огың ... 2004 ж. 8% - дан ... ал
экономикамыз үшін 25% - ға ... ... ... ... ... көлемі келешегі үлкен ірі коммерциялық
жобаларды ... ... ... ... ... мәні ... 2000ж. ... бірқатар елдерінің
қолдауымен нарықтық ... ... ... ... ел ... ... ... диверсификацияламасақ,
нарықтық ... озық ... ... ... ... ... ... талдау
1.1. Макроэкономикалық модельдердің ... ... ... экономиканы жалпы ... ... ... үкімет, кәсіподақ, ... ... және ... жалпы тұлға ретінде ... ... - ... Егер ... ... ... мен бағасын қараса, онда ... ... ... қарастырады.
Бір фирманың әрекетін ... ... -лық ... ... ... ... жалпы сипаттайтын ... ... ... ... ... ұлттық өнім, ұлттық
табыс, баға ... ... ... - ... ... және ... ... ... ... ... ... ... негіз болып табылады.
Экономикалық ілімді макро және ... деп ... 30 – шы ... Д.М. ... ғылыми зерттеулерінің
әсерімен дайындалды. ... ... ... ... ... ... классикалық саяси экономияның
өкілдері – ... ... ... ... ... ... және басқалар сияқты макроэкономикалық ... ... ... ... ... осы ... бір
макроэкономикалық моделге біріктіруге дайын емес ... ... оның ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу белсенділігінің
қажеттілігін ... және ... ... ... ... болып табылады.
Модель - бұл ... ... ... алатын және
бірінші реттіктермен ... ... ... екі топ ... бар: анықтау
керектілері, яғни ... ... ... ... және
берілгендер, яғни белгілі өлшемдер ... ... құру ... ... белгісіз және ... ... ... ... анықтауды білдіреді.
Модельдер қысқа мерзімді және ұзақ ... ... ... ... аз уақытқа ... ... ... Ұзақ ... үшін ... ұзақ уақыт кезеңі
беріледі.
Сонымен, макроэкономикалық модель ... - әр ... ... ... мен ... ... пайда ... ... ... айқындау мақсатында ... ... Кез ... ... ... ... -латылған бейнесін көрсетеді. Себебі ... жүр ... ... ... ... жауаптарын бір
уақытта қарастыру ... ... ... да ...... үлгі нақты, толыққанды ... Ол ... ... ... бір бағыттағы тек ... ... ... ... ... осындай ... ... ... әсер ... ... және ... (экзогенді) экономикалық айны -малылардың
көлемі анықталады.
Экзогенді айнымалылар – ... ... ... - леді, яғни түсіндірілмей, берілген түрде ... -лар, ал ... ...... ... ... өзінде қалыптасады, яғни ... ... ... -рілетін айнымалылар. Басқа сөзбен
айтқанда, экзогенді ... -дың мәні ... ... тұрып
беріледі, ал эндогенді ... -лар ... ... ... ... ... мақсатымыз
эндогенді айнымалылардың ... ... ... ... болып табылады.
Модельдің көмегімен ... ... ... ... ... жан – ... ... саясаттың
икемділігін және ... ... ... ... ... пен ... банк экономикадағы
циклдік толқуларды ... ... ......... ... ... тиімді пайдалануға
мүмкіндік береді.
Шеңберлі ағым үлгісі, AD – AS, ... ... IS – ... пен ... ... ... ... сияқты жалпылама
макроэконо -микалық ... ... ... ... ... ... ... Бұл модельдер
қандайда бір ғана ... ... тән ... Кез ... экономиканың динамикасын және оның ...... ... ... ... ... ... қиындығы мынада болып ... а) ... ... жетуге ... ... ... ... ... қамтамасыз ету; ә) макроэкономикалық
саясат үшін қате ... ... ... жеткілікті
дәрежеде нақты өмірді ... ... ... бұл
жағдайда ол өте ... ... де ... Ал ... үлгінің ... оны ... ... ... ... басты талап немесе шарт
болып ... ... ... тыс ... ... маңызды факторлардың ... ... ал оның ... қабылданған шешімдер қате
болып шығу ... ... ... кез ... құрудағы ... ... ... ... ... талдау ... ... ... ... ... ... және динамикалық
модельдерді ... ... бір ... ... ... -майды. Оны ... ... ... ... ... ... ... оған
қарағанда ... ... ... ... бір жағдайдан
екінші жағдайға ... ... ... де ... негізінде құрылады.
Мысалы, ... ... ... ... ... үй ... инвестиция жөнінде қабылдай
-тын ... де ... ... ... ... ... модель болмайды. Сондықтан макроэкономистер
әрқайсысы ... ... ... ... ... құрып жатқан кезде ... тепе ... ... ... ... ... байланысты
табу керек.
Жалпы экономикалық тепе – ... - ... ... нарықта бір ... ... пен ... ... теңдігі қамтамасыз етілгенде және ... ... ... сату ... сатып алу ... ... ... ... өмірде тепе – теңдік ерекшелік, ... ... ... ... ... ... Экономиканың қалыпты
жағдайы жеке ... ... тепе – ... ... ... ... ... Әйтсе де тепе – теңдік ... ... ... ... тепе – ... ... ... агенттер қызығады.
Қоғамдық ұдайы ... тепе – ... ... ... барлық ... ... және ... ... -ған ... ғана ... Бұл ... халық шаруашылық пропорцияларды сақтауды ... рет ... ... ... ... ... салушы ... ... ... Кенэ. Кейін ... ... ... тепе – ... ... ... К. ... Оның айтуы бойынша, ... ... ... ... ... және ... күшін
жаңартудың бірыңғай процесі ... ... Ол тепе – ... ... егер қоғамдық өнімнің барлық құн және ... ... деп ... ... экономикалық әдебиеттерде қоғамдық ұдайы
өндірістің үздіксіздігі ... ... үй ... ... ... ... ... экономикалық айналым
моделін қарастырады.
Барлық тұлғалар арасындағы ... ... ... олар ... ... ... ... табиғи
заттай (түзу сызықпен) жүргізіледі.
Бастапқы және ... орын үй ... ... Ресурстар нарығы арқылы олар ... жер, ... ... ... ... ... ... нарығы арқылы кәсіпорыннан олар тауар және ...... – 1. ... ... ... ... формада айналымы кері ... ... ... ... ... Үй ... ... салық төлейді, ал одан ... ... ... ... ... үкіметке тікелей және ... ... және ... ... ... мен
төлемдер алады.
Осы процестің ... ... ... ... қоғамдық ұдайы өндірісті құрайды.
1.2. AD – AS, IS – LM ... ... ... және ... ... тепе – ... сипаттаудың екі түрлі әдісі бар. ...... ... неоклассикалық көзқарас деп ...... тепе – ... ... ... ... деп ... «баға» деп тауарлар мен ... ... ... көрсетілуі ғана емес, ... ... ... ... ... қарастырылады, осындай жағдайда
нақты және ақша ... бір – ... ... ...... бір ... ... кейбір бағалар
өзгертуге бейім емес, мұндай ... тепе – ... ... ... және ... ішкі өнім көлемінен ... Бұл осы ... ... Дж. Кейнс ... ... деп ... ... ... пайымдаудың басқа жолын
ұсынады. ... ... баға аз ... дегенге жол
беріледі. Бұл ... тепе – ... ... ... ... мен ... көрсету (ЖҰӨ) және жұмысбастылық ... ... ... түбегейлі әр түрлі ... ... олар бір ... ... үлгіге
негізделді. Сонғысын талдаудың екі ... ... ... ... ... мен ақша ... өзара
әрекеттесуін көрсететін IS - LM ... ... ... ... мен қызмет көрсетуді ... және ... ... ... фирма іс - әрекетін сипаттайтын ... ... ... кең ... тауар нарығын ... ... ғана ... ... ... қызмет көрсетуді
де қамтитын нарықты ... ... ... ... ... және инвестициялық игіліктерге сұранысты білдіретін ... Бұл ... ... ... ... ... ... экономикада соңғы ... саны ... ЖІӨ жеке ... жеке ... және ... ... бөлуге болады. «Бірінші ... бұл ... = C1 + I1 + ... пайыздық мөлшерлеменің тұтынуға ... ... ... ... ... ... тек ... ықпалы
қарастырылады: пайыз ... өсуі үй ... ... ... оның тұтынуын да ... ... ... - ... функциясы
пайыздық мөлшерлемеден ғана тәуелді деп ... ... ... үлкейту капиталдың баламалы құны ... ... ... = C1 + I1 + G1 ...... ... тепе ... шарты. Сол жағы шығарылатын ұсынысты ... ... жағы - оның ... ... ... ... экономиканың өндіргіш күштерімен, яғни капитал ... ... және ... даму ... экономика теориясы екі ... ... ... ... ... ... ... сатып алу үшін жиынтық шығын деңгейі Ү =
С + І + G + Xn. ( яғни АD ≠ AS ... ... ... еместігіне
сенімділік білдіреді).
Екіншіден, егерде осы ... ... да, онда ... және ... ... ... тез ... және
жиынтық сұраныстың ... ... ... тез және ... ... құлдырауы
болады. Ақша ... ... ... мен ... ... яғни ... ... қамтылуына
кепілдік береді. Тек ... ... ... ... ... Бұл АD және АS тепе – ... нүктесінде,
өндіріс көлемі Ү мен Ү* ... ... ... үлгісі баға ... Р ... ... ... ... себебі орнатылған бағаны
болжайды. Кейнс ... АD – АS ... ... ... пайдаланады және инфляция ... ... ... -мен ... ... ұзақ ... салдарын зерттеу ... ... ... ... ... (тауар
нарығының) және ақша ... ... ... ... ... ... нарығы түсінігінде ... ... ... ... ... да ... ... игілігінен өзгешелігі жоқ деп ... ... ... ... ... кейбір ерекшеліктер бар, дегенмен
олар ... ... ғана ... тұр, өйткені
тұтыну мен ... ... ... ... ... әр ... айнымалы шамаларға ... ... ... негізінен табыспен ... ... ... ... ... ... Бірақ бұл айырмашылықтар ... ... ... мен ... ... ... ... бірінен шектеу үшін, олардың ... - малы ... ... моделінде бұл ... ... ... тауар нарығының ... ... бір ... ... ... ... осы ... құрылымын
тура анықтаудан тұрады, бұл ... ... ... ... ... ... байланысын табу. AD – ... ... бұл ... ... ... тауар мен ... ... ... ... ақша ... әсер етеді.
Ақша нарығында ... ... ... ... шамасына әсер етеді. IS – LM ... ... рет Дж. Хикс ... ... 1937 жылы ... Хансеннің 1949 жылы шыққан “Монетарлы ... ... ... атты кітабы арқылы ол ... ... ... ... ол Хикс – Хансен ... ... ... – LM үлгісі (инвестиция – қор ... ... – ақша тепе – ... ... ... және ақша
нарықтарында бір ... тепе – ... ... ... ... ... Ү пен ... пайыз мөлшерлемесі ... дің ... ... үлгі ... ... да, IS – LM үлгісі AD – AS ... түоі ... ... ... ... теріс функциясы,
ал тұтыну - нақты табыстың оң ... ... ... жиынтық сұраныс теңдеуі төмендегідей:
AD = C (Y) + I ... ... ... ... мынадай болады.
AS = C (Y) + S ... ... тепе – ... ... ... ... ғана орын ... (R) = S ... ... ДЖ. Кейнс ... ... ... тепе – ... ... ... (R) = S ... теңдеу ... ... ... тепе – ... көрсетеді. Бұл ... қор ... ... аргументінде.
IS – LM моделінің негізгі теңдеулері:
1) Y = C + I + G + Xn - ... ...... ... C = a + b (Y – T) - тұтыну ... I = e – d · R - ... ... Xn = g – m´ · Y – n · R - таза ... M/P = k · Y – h · R - ... ... ішкі ... ... С (тұтыну), І ... Хn ... R ... ... ... айнымалылары:
G (мемлекеттік шығындар), Ms ... ... ... ... ... b, e, d, g, m, n, k, h) оң ... ... ... ... ... мерзім кезеңінде экономика ... ... ... ... (Ү ≠ Ү*), баға ... ... ... ал ... ... К және ... Ү ... Р = const ... ... ... ... және ... мәндері сәйкес келеді.
Ұзақ ... ... ... ... ... ... ... = Y*), баға деңгейі Р ... Бұл ... Мs ... ... ... шама ... ал
үлгідегі басқа ... - ... шама ... ... ... ... тепе – ... қисығы басқа факторлар тұрақты болған ... T) ... ... (R) мен ... табыс (Y)
арасындағы байланысты көрсетеді.
2 суретте қор ... ... ... ... Ү1 – ден Ү2 – ге ... ... қор жинағы ... ден S2 – ге ...... Қор ... ...... – сурет.
Инвестиция функциясы ...... ... ... ... қор
жинағының өсуі ... ... R1 – ден R2 - ... ал ... І1 ... І2 – ге ... Бұл ... = S1, ал I2 = S2 болады.
4 – суретте IS ... ... ... ... болған сайын, ... ... ... ... соғұрлым жоғары болады. Егер ... ... ... онда ... деңгейі ... ... ... ... ... ... ... деп
болжанған басқа ... IS ... не ... ... ... ... егер кез ... ... ... ... ... болса, онда ол
жиынтық сұраныстың ... алып ... ... ... ... оңға ... өсіреді. Керісінше, берілген ... ... ... мен ... бар ... күту жиынтық ... ... IS ... ... қозғалады.
Жоғарыда айтылған тұжырымды Кейнс кресінің ... ... ... ... ... IS ... жатық
болады:
1) Таза ... (n) және ... ... ... ... динамикасынан жоғары болғанда.
2) Тұтынудың шекті бейімділігі (b) ... ... ... ... шекті мөлшерлемесі (t) ... ... ... ... бейімділігі (m' ) ... ... ... G – дің ... ... ... байланысты IS қисығы оңға ... ... ... (t) ... байланысты IS
қисығының бұрыштық көлбеуі ... ... ол ... ... ... ... өйткені табысы жоғары
отбасылары үшін ... ... ... табысы төмен
отбасылармен ... ... ... Ал ... (d, n, m’), ... ... әсерін
тигізбейді.
LM қисығы ақша нарығындағы тепе – ... ... ... ... - ақша ... (Ms) белгілі
бір ... ақша ... тепе – ... ... ... ... мен жиынтық сұраныстың арасындағы
байланысты көрсетеді.
LM ... ... - ... Ақша ... 6 - ...... ... шарттар орындалғанда LM қисығы ... ... ... сұраныстың сезімталдығы, нарықтық пайыз
мөлшерінің ... (һ) ... ... ... ... ... (ЖҰӨ)
өзгерісіне (к) төмен ... ... ... (Р) және ... өсуі (Мs) LM қисығын оңға ... ... тепе – ... IS және LM ... ... тікше LM ... мен ... ... ... ... ақша – ... ... тиімді болады.
Жатық LM қисығы нені білдіреді? Ақша ... ... ... ... сәл ... ақша ... тепе – теңдікте болады. R
динамикасына егер І және Хn өте ... ... ... ... ... ... ... инвестиция
мен таза экспортты өте көп ... ... ... өнім ... өсімшесі өте аз шама.
Тікше ... IS ... нені ... ... ... төмендеуіне, таза экспорт пен
инвестиция ... ғана ... ... d және ... аз ... сондықтан пайыз мөлшерлемесінің
төмендеп, ақша ... өте ... ... де ... өте көп ... ... IS қисығының және жатық
орналасқан LM ... ... ... ... ... болады. Бұл жағдайда ... мәні аз ... ... ... Xn мен
І тарпынан серпіліс өте ... ... ... ... ... өте ... ... және (Ү0Ү1) – ге тең. ...... ... ... ... қисығы, Кейнс кресі, Солоу
модельдеріне қысқаша ... ... ... нарықтық жүйе ұзақ
мерзімді кезеңде ... ... ... ... ... деп ... болатын. Оның өзінде анда-санда
туып ... ... ... ... ... ... негізінде шешіледі. Соның арқасында, ең ... ... ... ... ... нәтижесінде экономикада
өндірістің тиісті ... қол ... ... ... ... ... ... шығарды. АҚШ-та 1930 жылдан ... төрт жыл ... ... мен ... ... ... ... отырды. 1929
жыл мен 1933 ... ... ... жан басына шаққандағы
табыс әуелі 30%-ға ... ... ... есінде сақталынып ... 30-шы ... ... үлесі 19%-дан астамды құрады. 1933 ... ең ... ... ... ... түрде
өздерінше тіршілік етуші халық -тың 25%-ы болып ... ... ... ... баға ... әсіресе қысқа мерзімді ... ... ... ... -ның ... ... күдік тудырды. Шындығында
да, ХХ ... ... ... ... ... -дың, ең аз ... туралы заңнаманың және басқа
факторлардың ... баға мен ... ... қол ... ... баға мен жалақы, әсіресе қысқа
мерзімді ... ... ... ... ... ... сонымен бірге, классикалық
теория -ның ұсыным өз ... ... ... ... ... ... ... кері себепті-салдарлы байланыс – тұтас
сұраным ... ... ... болатындығына сендірді.
Егер тұтас сұраным ... ... онда ... ... ... ... етілген жағдайдағы ... тең ... ... баға кезінде экономика
жұмыссыздықтың ... ... ұзақ ... бойы ... ... ... ... қорытынды - мемлекет сұранымды
ынталандыруға бағытталған ... ... ... отырып, экономиканың дағдарыстан ... ... ... ... реттейтін рычагтарды іске ... ... ... ... оралымдылығын теріске
шығарды.
Тепе-теңдікке тек ... ... ... ... ... (тұтас ұсынымға) теңескенде ғана қол ... ... ... ... ... ... ... тепе-теңдік жағдай анықталады.
«Табыс – ... ... оны да ... кресі» деп
атайды. (12 - сурет).
Тұтас шығындар
C + I + G + X
)) ... ... - ... . ... ...... ... сұраным;
І – инвестициялық сұраным;
G – үкімет шығындары;
Х- таза экспорт;
Осы ... құру үшін ... сәт ... ... ... 45º ... сызық қызмет етеді. Осы сызықтың
кез келген ... ... ... тең. Оны ... ... (С + І+ G +X) ... ... тепе-теңдік орнайтын ұлттық ... ... ... ... тепе – ... кем болса, ... ... ... ... өндірген өнімдерінен гөрі,
тауарларды көбірек ... ... ... сөз, яғни ... жоспарлы шығындар ... ... ... ... жоспарлы шығындардан ... ... ... ... ... ... ... және АD мен AS теңескенге ... ... ... ... ... ... дәлелдеп шықты:
1. ... ... ... ... тұруы мүмкін.
Ірі сатушылардың рыноктағы өктемдігі, ... ... ... ... ұзақ ... ... ... ... - мұның бәрі ... ... ... Ал егер баға ... ... онда тұтас ... ... ... ... ... жеткізбейді және
тек өндірістің ... әсер ... ... ... ... ... ... себебі
халық баға түсетіндігін болжап, ақша ... ... ... ... шешім қабылдау кезінде ... ... зор ... Шешім екіұштылық ... ... ... ... ... ... ... кезде қабылданады. ... ... ... өнім ... көлемі өндірістік қуаттан айтарлықтай
кем ... ал ... -тың ... ... кеткен
жағдайда белгісіз уақыт бойы тұралап ... ... ... ... алып шығу ... тұтас
сұранымды, әсіресе, ... ... ... ... ... сұранымның ең белгісіз бөлігі - ... ... ... әдетте ... ... ... ... ... керісінше, ... ... оп – оңай ... қабылдайды.
Кейнстің есептеуінше бай ... ... ... -ның ... өсімінің) барлық қомақты бөлігін жинақтауға
бейімдеу келеді, ... ... ... ... Алайда, барлық пайдалы жобалар жүзеге ... ... ... ... Демек, экономикалық өсуге орай
мемлекет ... ... ... ... ... өзгерісі жалпы ... мен ... ... ... ... тудырады.
Осы ықпалдың өте дәл ... ... ... ... деп ЖҰӨ ... ... тәуелділігін көрсететін ... ... ... ... ақшалай инвестицияға
қарғанда ЖҰӨ ... ... ... ... зор ... болады. Бұл - инвестициялар мультипликациялық (үдей түсу)
эффектіге ... ... ... ... басқа, екінші, үшінші және ... ... Бір ... жұмысбастылық басқа ... ... ... ... ... ... бұл
эффект - мультипликациялық эффект деп те ... ... ... ... ... ... инвестициялардың мультипликаторына әсер ... ... ... және тұтынуға щектеулі
бейімділік және ... ... ... ... ендірді. Бұл көрсеткіштер адамдардың ... ... ... байқатады.
Кейнсиандық тұжырым нарықтық ... ... жаңа ... теориялық негіздемесі болып
табылды. ... ... ... ... ... ... ... ... жету үшін ... ... ... араласуы -ның қажеттілігі деген идея ... идея ... ... және ... ... ... кейінгі кезеңде орнықты.
Салықтардың ... ... ... ... ... ... американ оқымыстылары – “ұсыным
экономикасы -ның” 80 – шы ... ... осы ... ... ... ... А. Лаффер және басқалары
әзірлеген салық ... ... мен ... ... ... ... ... Лаффер осы мәселені ... ... ... салық ... ... ... ... экономикалық
белсенділігін бәсеңдетіп, ... ... ... ... ... ... ... табатын табыстың ... ... олар ... ... өмір ... жөн
санайды.
Бұл теорияға сәйкес қызметке ... ... ... ... қсуі ... ... ... туғыза -ды, одан кейін өсу бәсеңдейді, ... ... ... ... құлдырайды. Бұдан ... ... ... белсенділікті ынталандырудың
міндетін салық ... ... ... жолдарынан
іздестіріп, шешу ... ... ... ... ... ... күші, бұл ... ... - бұл ... ... ... ... ... агенттерінің ынталылығы. Егер бұл ... ... ... онда ... өндіріс интенсивті ... ... ... Лаффердің ойы бойынша, ... ... ... мен ... табыстарының бүкіл
сомасының 30% - ынан артық ... ... Егер ... – 50% ... ... онда бұл жинақ ... ... ... жекеше секторындағы ... ... ... сызық салықтар ... ... ... ... мемлекеттік бюджетке қаражаттардың
түсуі арасындағы ... ... ... көрсетеді.
Салықтың мөлшерлемесі ... ... ... ... есебі -нен ... ... Егер ... бір шекарадан - t' нүктесінен асып ... ... ... ... ... азая ... Жоғары
салықтар өндірістің ынталандырыл -маларын ... ... ... ... ... -рін ... ... Салықтардың ... ... ... ... жай – күйін жақсартады.
Табыс ... ... ... ... де
экономика -лық ... ... Осы ... ... ... ... үшін көбірек төлеуге ... ал ... ... қарағанда азырақ алады.
Одан басқа ... ... ... ... әсер ... ... ету ... төмендетеді, оның нәтижесінде ... ... ... ... салықтық ... ... Осы ... ... ... ... ... абцисс осімен - ... ... ... ... құрылады. Салықтың ... ... t - нің өсуі ... ... әкелетіндігі
көрсетілген.
Бірақ А ... ... ... ... ... ... ынталандырушы әсер ... ... ... ... Бұл А ... кейін
Лаффер қисығы соға қарай ... ... ... ... ... ... мөлшері үшін ... ... ... ұлғаюын қамтамасыз етеді, ал tA - дан ... ... ... табысты азырақ әкеледі; 100%
мөлшер ... ... ... ... ... төмендейді.
Іс жүзінде t салықтың ... ... ... төмендей бастайтын ... дәл ... ... ... ... сәйкес ... ... ... мөлшерлеме кезінде t ... және ... ... ... t' ... ... ... Бірақ
eгер t нүк ... ... ... өндірісті
ұлғайтуды және ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... А. Лаффердің ... ... ... “Лаффер қисығы” ... (13 ... - ... ... қисық сызығы
Жеке ... ... ... фискалдық ... ... ... ... орындайды – халықтың түрлі
әлеуметтік ... ... ... қамтамасыз етеді.
Қазіргі жағдайда “монетарлық ... өзі ... ... ... ... Осы теорияны жақтаушылар
жұмыссыздық ... ... ақша ... ... екендігі - мен ... Ақша ... ... ... өндіріс ... ... ... ... түзу инфляция өндірісті ынталандырады және
жұмыссыздықты ... 1958 жылы жаңа ... ... ... ... осы ... өлшеп
көрсететін сұраным ... ... ... ұсынған екен.
1861 – 1956 жылдар ... ... ... қолданып О. Филлипс еңбекақы ... ... ... ... кері ... ... сызықты анықтаған.
Филлипстің ... ... ... – 3% - тен ... өсуі ... мен ... күрт
тежейді екен. Осыдан жұмыссыздықтың ... баға ... ... ... деген қорытынды ... ... ... экономикада жұмыссыздықты
инфляцияның өсу ... ... ... ... ... ... негізін Р. ... ... ... ... ... американ
экономистері Р. ... және П. ... ... ... оның ... ... ... берген. Олар
Филлипс моделінде ... ... ... ... өсу қарқынымен ауыстырады. Бұл ... ... ... ... ... ... үшін,
ең алдымен, жұмыспен қамту, ... ... ... ... анықтауда ... ... ... ... ... Ү ... - тауар
бағаларының өсу ... (% - пен) ... ... ... ... ... қисық ... осы ... ... белгілейді,
кейінірек ол “Филлипс ... деп ... ... (14 - ... ... - сурет. Филлипс қисық ... ... ... ... ... ...... деңгейіндегі) өте жоғары деп ... ... ... ... қысқарту мақсатында ...... және ...... іс – ... жүргізілуі
қажет болады. ... ... үшін ... ... ... ... ЖҰӨ - нің өсуі ... ... ... ... ... ... ... бағалары да ... ал ... ... деңгейі
өскенде ұсыным, ... ... ... түптеп ... ... ... ... өсуі ... ... ... ... ... ... ... қысқарады. Айталық жұмыссыздықтың үлес ... – ге ... ... ... онда ... ... ге ... көтеріледі. Бұл экономиканың “қызуын” ... ... ... ... ... ... ... саясат жүргізуге мәжбүр болады. ... ... ... ... қысқартады, “қымбат” ... ... ... іске ... Осы ... ... өсу қарқыны Р3 ... ... ... делік,
ал жұмыссыздық сәл өседі, оның ... U3 – ке ... ... ... ... ... ... экономика жағдайында ... ... ... ... (5 – 10 жыл) жұмыссыздық пен ... ... Ұзақ ... Филлипс ... және оны ... бір ... түсіндіруге
болады.
Стагфляцияны Филлипс ... ... да ... яғни ... ... ... – оңға қарай
жылжуымен ... ... ... ... ... ... өсуі ... ... ... ... ... пен ... ... құралы ретінде тек баяу ... ... ... ... ... бар. Ал тосын ... ... 70 – ші ... ... ... тосын өскен ... ... күрт ... бұрынғыдан да ... ... ... ... ... статистикалық ... ... ... ... ұзақ ... үшін ... ... көрсетпейді.
ІІ. Экономикалық өсудің математикалық модельдері
2.1. ... ... ... өсу ... ... ... “Қазақстан –
2030” ... ... ... ... ... дамуында ... ... ... ... сүру ... әл – ауқат ... ... ... ... жаңа технологиялармен, өмір сүрудің ... және ... ... әәлеуметтік ... ... ... ... Сондай – ақ,
меншік қатынастары, экономикалық ... ... ... ... ... арақатынас өзгереді, ... рөлі ... ... ... ... ... индустриалды ... өту үшін ... ... ... ... ету ... өсудің негізгі мақсаты болып ... әл – ... ... және ... ... ету ... ... экономикалық ... ... ... ... ... ... ... белгілі. Неоклассикалық модельдің ... ... өсу ... ... ... ... ... техникалық ... ... ... ... ... адам ... болып табылады.
Ал, Кейнстік ... ... ... өсу
әлеуметтік – экономикалық алғышарттардың кешеніне әсер ... ...... ... ... ... Ол ең ... сапалық емес, ... ... ... ... және ... ... ... алғышарттарын жасайды, яғни ... шығу ... ... ... жүргізетін саясаттарын
қарастырады.
Неоклассикалық және ... ... ... ... олар ... ... Институционалдықтың олардан өзгешелігі ... ... ... ... ... ... ... шарттармен байланыстырады, ... ... ... беру мен ... ... ... Шынында да, артта қалған ... ... ... ... ... және ... қайта даярлауға
жеткілікті қаржы бөле ... ... және ... ... жүйесінің дамымағандығы білікті ... ... ... Ол өз ... ... ... кері әсер ... оның ... өсу ... ... ... ... ... болып табылады.
Экономикалық өсудің ... ... ... ... да кез ... ... ... дағдарысты
ұғым болып табылады. Ашық ... ... ... әр ... модельдерін кездестіруге ... ... саны ... артта ... ... ... ... ... пайдалануға мүмкін
болатынын және оның ... ... ... жай
модельдерде ... өсу ... ... дайындау
негізінен үш экономист: Г. ... Р. ... және Е. ... ... атап ... ... ... сәйкес экономикада ... ... тепе – ... ... ... Бұл ... қолда бар
өндіріс қуаты ... ... ... өзі қор ... және ... шекті ... ... ... өсіміне (∆K/∆V) тура пропорционалды
келеді.
Инвестиция және ... ... ... ... ... моделі өсу теориясы ролін ... үшін ... Бұл тек ... ... тепе – ... ... неғұрлым ұзақ мерзімге
созуға ... ... еді және бұл ... дамушы жүйе
үшін қандай болуға ... соны ... ... ... ... экономикалық өсу моделін ... және ... ... ... және ... ... ... ... ... ал ... экзогендік формасын ұсынған болатын.
Акселератор ... ... кез ... табыстың
өсуі (кемуі) капитал салымын өсіреді ... ... ... ... өзгеруіне пропорционалды болады.
Көбінесе екі осы ... бір ...... ... Осы екі модель де ... ... ... өндірістің белгілі ... ... өсу ... ... ... ... анықталады, ал ... ... ... ... жағдайда іске асырылады. ... және ... ...... ... ... біздің
экономикаға жақын. Өсудің ... ... бірі ... ұсыным сияқты ... ... ... ... ла ... өзін ... ... толық пайдалануға болады.
Бірақта осы ... де ... ... ... ... бар. ... Домар моделінде
былайша ... ... ... ... үшін елдегі
өндірістік қуаттар толық ... ... Ал, ... жағдайда ... ... ... ... ... Сондықтан да бұл ... ... ... ... ... мүмкін.
Сондай – ақ, Домар моделінде ... ... ... ... ... ... Бұл біздің нақты
жағдайға ... ... ... қазіргі кезде шындығында
да ... ... ... күші ... ... сапа ... және ... жөнінде болатын ... ... ... ... ... ... Ал, ... мына ... ... ... ... керек: “егер
жоспарланған ... өсу ... ... ... ... онда жүйе тепе – ... алшақтайды”.
Біздің ... ... ... өсу ... айтуға
да болмайды. Өйткені, ... ... ... ... -ның
әрқашанда ауытқушылығы, ... өсуі және т.б. ... ... ... ... ... әрдайым алшақтай
бермейді, ал мұның өзі бұл ... ... ... ... ... – 1950 ... ... және Домар модельдері
нақты ... өсу ... ... ... ... кезең -дердегі даму бағытын талдауда Р. ... ... ... ... ... ... лауреаты Р. ... ... ... ... макроэкономикалық өсу ... ... роль ... 1956 ... ол ... ... ... өндірістік ... ... ... ... ... ... болды.
Харрод – Домар модельдерімен салыстырғанда ... ... ... қасиетін неғұрлым анық
сипаттай -ды, ... оның ... ... бар:
- модельдің өндірістік функция ... ... ... ... кему ... қамтып көрсетеді;
- негізгі капиталдың ... ... ... ... ... ... және техникалық
дамуын ... және оның ... ... ... ... ... ең жоғарғы сатысына жеткізу
міндетін ... ... ... ... ... ... мынандай:
- өндірістік функция мына ... V = ... ... ... ... былайша айтқанда ... ZL) = ZF(K,L). ... ... ... ... бірақ
азайтады да. ... шығу ... W, ... көлемге
пропорционалды: K : W = bk ; мұнда b - шығу ... ... ... ... (инвестиция) а - тұрақты,
инвестиция - j = ... ... V, ... мен ... ... V =
C + j;
- ... қамту саны L тұрақты n ... ... ... ... g ... ... ... түрде ... ... ... ... бір ... тұрақты
тиімділігі g ... ... ... шарт ... өндірістік
функцияны еңбек өнімділігіне У = VL және оның ... ... k = KL ... ... y = f(k) ... ... болады. Және мына ... ... ... = F(K,L) = LF(K/L,1) = LF(K) осы ... ... ... моделі біздің жағдайдың ... ... Онда ҚР – да ... ... ... ... мұнда да ... ... жоқ ... ... былай айтылған: ... ... саны ... өсіп ... тиіс, ал бідің нақты ... ... ... келеді және оған қоса ... ... саны ... де мүмкін ... ... да ... бір ... маңызды ... ... ... ... техникалық прогресс біздің елде
енді ғана ... ... ...... ... ... ... прогресс” түсінігін біздің ... ... ... және ... өсуі, ал бізде
тек ... ... ... ғана бар деп ... ... ... жартысында экономикалық
дамудың неоклассикалық ... ... ... Бұл ... ерекшеліктері барлық ... ... ... салалар кешенін құру ... ... ... ... бірі - А. ... ... ... ... ... ... ... Осы теорияға
сәйкес ... өсу ... ... ... инвестиция салуына ... ... ... көлік, жол, ... және ... Бұл ... ... ... ... отырған осы теорияның кемшілігі ... ... ... ... өсуі ... ... ... пайда болуында екенін ... ... ... ... өсу моделі ... ... ... адам ... ... ... ... ... бұл
факторға қатынасы - 0,4 – ке ... ... ... адам
капиталына жұмсалған қаржының 10% - ға ... ... ... 4% - ға ... Осы талдауда
экономикалық өсу икемділігін ... ... – ге ... ... өзі 0,06 – 0,1. Бұл ... ... елдердегі өсуі ... ... оған ... түсінік берілмеген.
Ерекше ынта ... М. ... өсу ... барлық модельдер үшін ... ... ... ... шығарды. Мына жағдайды ол ... әр ... жүйе ... өсу теориясына ... ... өсу ... ... бір ... ... Оның осы тәсілінің ... ... ... маңызы, белгілі қоғамның ... ... ... өсу ... ... ... ... ерекше көңіл ... (А.И. ... ... Ю.В. ... ... – ақ ... ғалымдар
(С. Байзақов, А. ... С. ... және ... ... үшін ... өсудің мәнін ... таяу ... ... те ... Бұл ... ой ... ... біз ... ... керек, егер біз
қандай өсу ... ... ... деген сұраққа жауап
тапқымыз келсе.
Сонымен ұзақ ... ... өсу, ... ... ғана ... ... жағынан да жақсаруы
керек. ... ... ... және ... ... ... ... шешу және
халық тұрмысының ... ... ... ... арттыру қажет ... ... да ... мемлекттің ... өсу ... ... және оны ... ... ... ... қажет
етеді.
2.2. Қазақстан Республикасының макроэкономикалық ... ... ... ... конъюктура,
ішкі әлеуметтік – экономикалық ... ... ... ... - 2006 ... ең ... ... оң серпінін сақтап қалды. ЖІӨ ... ... ... ... бойынша ағымдағы бағалармен 9 738,8 ... ... ... ЖІӨ - нің 2005 ... ... болды. ЖІӨ 2005 ... ... ... ... ... және қолайлы жағдайлар болған ... ... ... ... 2007 ... ... – ақ қол жеткізуге
болады. ( 15- сурет).
1 - график 2001-2006 жылдар аралығындағы ЖІО ... ЖІӨ - нің өсуі ... ... ... ... ... өсуіне
негізделген. Тауар ... ... ... ... ... ... ... 7,0%, өнеркәсіп көлемі 6,9%, ... кен ... 7,0%, ... ... 7,3% өсті. (16 -
сурет).
2 - график
2001-2006 жылдар аралығындағы экономикалық жекелеген ... ... ... ... ... ... ... негізгі үлесті ... ... Оның ... 2006 жылға кен өндіру саласының
үлесі 57,9% ... ... ал 2001 жылы кен ... ... өнеркәсіп салалары ... тең ... ... 45,5% және 45,3%). ... ... ... мынадай
салалардың ... ... ... ... ... ... қызметі 20,4%, сауда 9,8%, ... 7,0%. ... ... ... әлі де қызмет ... ... (52,5%), ... ... ЖІӨ ... жартысынан тұрақты
түрде асады. (1 - кесте).
Кесте ... ішкі ... ... 2001 – ... |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... |100 | 100 |100 |100 |100 |100 ... ... |44,9 | ... |42,5 |43,6 |44,0 ... ... өндірісі |49,4 | 50,5|51,8 |53,4 |52,6 |52,5 ... ... , ... | 5,7 |5,7 |5,3 |4,1 |3,8 |3,5 ... ... ішкі өсу факторларына
макроэкономикалық ... ... ... ... ... нәтижесінде негізгі капиталға ... ... ... ... ... ... ... табысы
өсе түседі.
Сол уақытта, ... ... ... ... ... қарамастан, бірқатар факторлар әлі ... ... ... ... ... ... шығарылатын өнімге сұраныстың жеткіліксіздігін;
- ... ... ... ... ... ... жетіспеуін;
- жоғары салықтарды;
- ... ... мен ... ... білікті жұмысшылардың жетіспеушілігін.
2001 – 2006 жылдар ... ... ... 4 – 4,5 есе ... қор ... ... қызметке әзірге
өте нашар жұмыс ... ... ... ... ... ... үшін ... құрылымдық
және институционалдық ... ... Бұл ... ... ... табиғи монополистердің ... ... күрт өсуі ... сатылас
тежеуімен жүзеге асырылды. Бұл ... ... ... да ... ... нашар отандық өнімді
соққыдан аман алып ... ... ... ... ... ... белсенділігі ықпал етті. Дегенмен 2006 ... өсу ... 2005 ... 22,1% - дан 2006 ... - ға ... төмендеді. (17 - сурет).
3– график
Негізгі капиталға инвестициялардың өсу қарқыны, өткен жылғы %-бен
Негізгі ... ... ... ... ... ... ... меншік қаражаты
(60,1%), шетелдік ... (19,7%), ... ... (1,4%),
заем қаражаты (7,8%) ... ... мен ... газ өндіру
(32,9%), жылжымайтын ... ... (21,0%), ... ... (13,5%), және өңдеу өнеркәсібі (11,3%) инвестициялар
салу үшін ... ... ... ... жылы ... ... мен ... ... ... ... ... ала отырып 2005 жылғы
деңгейден 1,2 есе ... ... 2006 жылы ... министрлігі
қазынашылық міндеттемелерді ... ... бұл ... ... қордың ... ... жаңа ... орай ... ... ... тапшылығына
байланысты болды.
Қаржы министрлігінің ... ... ... 2006 жылы 155,3 ... ... ... ... жылғы көлемнен 26,5% көп.
Қазіргі кездегі ... ... жаңа ... жетіліп дамуына ... ... ... ... ... ... өндіру ... ... құны ... ... өнім өндіруге бет ... Ал, ... ... ... ... үшін ... ... керек, яғни, ... ... ... ... үшін ... төмендету, ыңғайлы инвестициялық
климат ... ... ... ... ... ... ... және тағы ... ... ... Республикасы ... ... ... ... ... жылдардан ... ... ... ... ... ... және
2005 жылы қызмет көрсету ... ЖІӨ - нің ... 52,2% ... ... ... ЖІӨ ... 34 – тен 6,5% - ға ... ... ... 4,6% - ға ... ал өнеркәсіп саласы 9,7% - ға
артқан. (2 – ... ... ... ЖІӨ ... ... ... бағаларда)
|Тауар өндіру | 1990 жылы | 1995 жылы | 2000 жылы | 2005 жылы ... ... | 66,5 | 42,3 | 45,9 | 44,1 |
| ... | 20,5 | 23,5 | 32,6 | 30,2 |
| ауыл | 34,0 | 12,3 | 8,1 | 6,5 ... | | | | |
| ... | 12 | 6,5 | 5,2 | 7,4 |
| ... | 34,7 | 54,0 | 48,4 | 52,2 ... | | | | ... ... ... ... Статистика
агенттігі
Кесте 3
Қазақстан Республикасындағы өнеркәсіптің ... ... %
| ... | 1991 жыл |2000 жыл | 2004 жыл | ... |
| ... ... | 2,2 | 38 | 41,2 | 39 |
| ... ... | 2 | 3,3 | 3,9 | 1,9 |
| ... ... | 3 | 1,5 | 1,5 | -1,5 ... және мұнай химиясы | 6,3 | 1,2 | 1,4 | -4,9 |
| ... | 14,9 | 20,3 | 23 | 8,1 |
1 және 2 ... ... ... ... өндіруші салаларды ескермегенде іс ... ... ... ... Ал ... өндіру
саласы 39% - ға артса, сол ... ... ... және ... қоса ... 32% - ға ... Машина жасау
өнеркәсібінің ... 8,4% - ға ... ... ... ... ... жалпы төмендеуіне ... ... бері ... ... ... ... машина
жасау) біршама өсу ... ... ... ... ... табиғи ресурстарды өндіру ... ... ... Кейбір зерттеулерге қарағанда 1999 – ... ... ... емес салалардың өсу ... ... 6% ... ... ал ... ... ... өсімі 24% - ды ... ... ... өндірумен байланысты
өнеркәсіп ... ... шын ... ... ... – ақ
ЖІӨ құрылымындағы қызмет ... ... да ... Олардың ішінде ... ... ... ... ... алайда ... ... ... ... ... қарағанда тым ... ... өсім ... шикізат өндіру
мен қызмет ... ... өсу ... ... ... ... деңгейі мен ...... ... ... құны ... ... өнеркәсіп ... ... ... өте әлсіз
дамуда.
Егерде осыларды ескере ... ... ... ... ... ... байлықтарынсыз ... онда ... ... әлі де ... ... ... еді ... табыс деңгейі қазіргі ... ... ... ... ... мүмкін болатын.
Алдағы 2 – 3 жылда ... ... ... ... ... онда ... ... төмендеп, соның
әсерінен жалпы сұраныс ... Сол ... ... ... ғана ... ... ... басқа да
өнеркәсіп салалары ... ... және ... ... ... Бұндай ... ... 14 ... АҚШ ... шамасында жинақталған Ұлттық
қор ... мен ... ... ... ... мен ... даму институттары
сияқты ішкі инвесторлар ... ... ... ... ... мен ... ... экономиканың нақты
секторын инвестициялауда ... ... ... – 2006 ... ... ... әжептеуір
ымырашыл болды. ... ... ... негізгі
көздерінің бірі болып табылатын ... ... ... 38,8 млрд. АҚШ долларын жуық болды, бұл 2005 ... 37% ... ... ... ... ... баға факторы себепші болды.
Шикізат тауарлары ... ... ... бар ... ... ... ... түсетін кірістердің өсуі ... ... ... ... ... көлемі
айтарлықтай ұлғайы. 2006 жылы ... ... 7,6 ... ... ... оның 5,7 ... төленген
дивиденттер.
Тауарлардың таза ... ... ... ... ағымдағы операциялар ... ... ... таза ... өсуі 2006 жылы ... ... кеңеюіне себепші болды.
Нәтижесінде 2006 жылы ... ... ... ... 1.8 ... ... Немесе ЖІӨ - нің 2,3% ... ... ... өсудің ... ... ... ... ... ... Өсім көлемі кейінгі 4 – 5 жылда ... ... ... және тікелей жоғары инфляциялық ... ... ... Оны ... ... -
экономикалық көрсеткіштердің индекстерін талдаудан ... (4 – ... ... әлеуметтік – экономикалық көрсеткіштердің ... |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... ... саны |99,9 |100,1 |100,6 |100,8 |101,0 |103,0 ... ... саны |108,0 |100,2 |104,1 |102,8 |101,1 |102,3 |
|Жұмыссыздар саны |86,1 |88,5 |97,3 |98,0 |97,2 |97,9 ... ... |10,4 |9,3 |8,8 |8,4 |8,1 |7,9 ... айлық жалақы |120,4 |117,5 |113,8 |122,5 |120,5 |121,2 ... ішкі өнім |113,7 |109,8 |109,3 |109,6 |109,5 |109,4 ... ... ... |109,9 |100,8 |111,3 |113,3 |111,5 |112,1 ... ... |113,8 |110,5 |109,1 |110,4 |104,6 |103,4 ... шаруашылық өнімі |117,3 |103,4 |102,1 |99,5 |107,3 |103,1 ... ... ... |110,6 |116,6 |123,1 |122,2 |121,4 ... үйлерді іске қосу |123,7 |103,9 |136,6 |124,5 |184,2 |170,1 ... ... ... ... |115,7 |108,2 |109,8 |118,2 |113,4 |114,2 ... ... сыртқы сауда |117,5 |88,0 |132,0 |147,8 |119,4 |121,3 ... | | | | | | ... ... ... ТМД - |104,0 |120,7 |131,0 |157,1 |145,6 |144,7 ... | | | | | | ... ... ... ... ... жылғы қаңтар – наурыз 2005 ... ... ... ҚР – сы ... ... өнімдерінің
көлемі 102,1% өсті.
2005 жылғы әлемдік ... ... ... ... ... 140 ... ... өсу ... 61 ... ... Бұл ... үш
индикаторды қамтиды: 1 – ші - өнім ... ... ... ... 2 – шісі - институттардың ... ... ... 3 – шісі - ... ... ... ... республикамыз технологиялық ... 77 – ші, ... ... ... 76 – ... ортаның қалыптасуынан 79 – шы орында.
Соңғы жылдарда ... ... ... ... бірі – ...... ... құнсыздануы
тоқталмай келеді. ... ... ... ... ... ... және саны аз ... ... және ... ... өз ... ... сапасын ... ... ... ... ... ... арқылы өзіне тұрақты пайда алып
келеді. ... өзі ... әл – ... ... түсетіні
белгілі жай.
2006 жылғы ... ... ... ... бағасы өткен аймен ... ... ... Бағаның ең жоғарғы өсімі ... ... - ға), ... ... (1,3% - ға), ... ... (1% ... Атырау мен Оңтүстік Қазақтан облыстарында (0,9% - ... ... ... эконометриялық модельдеу ... ... ... ... қабылдау экономикалық
математикалық ... кең ... ... ... кәсіпорындардың қызметін ... ... ... ... ... ... таңдау, нарықтық коньюнктураны зерттеу,
болжау, ... ... ... ... ... мен несиелеу, ... ... ... ... ақша ... ... ең
жақсы әдістерін табу, олардың ... ... ... ... ... экономикалық ... ... орын ... бір ... ... ... математикалық модельдеу, ... ... ... ... мен ... ... ... біліп, жүйелік амалды қолданғанда ғана ... ... ... орай экономикалық математикалық модельдеу
жүйелік ... мен ... ... шешімдерді қабылдаудың
қағидалары мен ... ЭЕМ мен ... ... ... ... ...... нысандар немесе процестер
экономикалық ... ... осы және ... ... ... ... ... қандай
да бір міндетті құрамдас ... жоқ ... ... ... ... ... немесе тәжірибелік
есептеулер ... ... ... ... ... ... статистикалық ... ... ... ... параметрлері ... ... ... ... ... ... модельдер ... ... ... тек ... үшін ... Бұл модельдерді
қолданудың ауқымы ... ... ... ел ... мен ... ... халық саны мен ... ... ... ... Әдетте олар ... ... ... ... ... ... процестер агрегатталған
түрде көрсетіледі және ... ... ... ... ... модельдер мен ... ... ... ... ... Ол жалпы ... ... ... ғана ... ... ... құру модельденетін
нысан жайлы арнайы ... ... ... ... ... типті модельдерді құру үшін ... ... ... ... ... маманы болу ... ... ... тек қана ... ... ... модельдеудің маңыздылығы ... ... ... кешенді зерттеуге мімкіндік береді ... мен ... ... ... ... ... модельдерді ... ... ... көп ... ... ... және ол бірнеше
кезеңдерден ... ... қою, оны ... әдістерін таңдау, алынған ... ... ... ... ... ... ... Осы
кезеңдердің әрбірі кез – ... ... ... құру және ... ... ... үшін ... қою. Бұл кезеңде ... ... ... ... ... ... шарттары
айқындалады. ... ... ... модельденетін
жүйенің бір немесе ... ... ... ... Бұл ... ... нысанын зерттеуден ... ... оның ... шаруашылық ... ... ... ... біз ... ... бағыттарын, олардың өзара қарым – ... ... ... Атап ... ... ... түрлі титегі ұйымдастырушылық құрылымдары, ... ... ... ... ... және ... ақпарат ағымының қозғалыс схемалары
болып ... қою - ... ... бастапқы және ... ең ... ... себебі бұл сатыда қабылданған
шешімдер, ... ... ... ... ... ... ... Формализация математикалық
символдар мен ... ... ... ... ... ... ... жазу деп түсіндіреді.
Модельдеу әдісін ... ... ... ... ... бағдарламалаудың қарапайым
есебіне әкеледі. ... ... одан да ... ... ... да ... бір әдіспен ... ... ... бір ... ... ... ... қолдануды талап ететін күрделі ... ... құру ... оның ... ... ... нақты мақсатты нұсқау
мен ... жету ... ... жүйелік амал. Модельденетін ... ... ... ... мен ... есепке
алмау қаупі бар ... ... ... жоқ ... алу ... туғызады.
Қазіргі уақытта нысандарды зерттеу және ... ... ... ... ... ... мен ... жасалған. Бұл әдістер мен ... ... амал деп ... амал ... ... ... ... ... әдісі ... ... бұл ...... нысанға ... ... ... – зерттеу
әдістемесі.
Нысанды модельдеудің мәнісі ... ... ... ... ... табылады. Жүйелік амалды
жүзеге асыру үшін ... ... ... керек:
• Нысанның барлық ... және ... ... мен ... анықтап, зерттеу;
... ... бір ... ... соң бірін
орналастыру;
• Олардың өзара байланысы мен ... ... ... ... ... немесе модельдеу мақсатын
нақты қою;
• Мақсатқа жету ... ... ... мақсатқа сай зерттеу ... ... ... ... тиіс ... ... мен қасиеттерді
таңдау;
• Мақсатқа жету әдістері мен ... ... ... ... ... анықтау;
• Зерттеуді немесе ... ... ... амал ... әр түрлі варианттары мен
тәсілдерін ... ... ... ... ... ... ... Жүйелік ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері мен ... ... ... мен ... құралдарына ... және ... ... және қолданбалы,
статистикалық және ... ... ... деп
кластарға бөлуге болады.
Макроэкономикалық ... ... ... ... ... ... отырып, экономиканы
біртұтас ... ... ... ... мен инвестициялар,
жұмысқа қамту мен ... ... және ... ... ... құрылымдық
және функционалдық ... ... ... ... ... ... нарықтық ортада осындай жеке ... ...... ... Біздің ... ... бойы ... негізделген модельдеудің нормативтік
амалы ... ... ... экономиканың жалпы ... ... ... ... ... ... ... зерттеуге ... ... ... нақты экономикалық ... ... ... ... және ... шешім ... ... ... нақты мерзімдегі немесе
уақыт кезеңіндегі ... ... ... ... ... статистикалық қатардың жай ... ... ... ... ... ... күштер
мен өзара қарым – қатынасты ... ... ... ... және вариациялық есептеудің
айырмашылықтық ... ... ... ... ... ... ... көзделетіндіктен, біз ... бұл ... ... ... Көптеген экономикалық
көрсеткіштерді талдауда жыл, ... ай, күн ... жиі ... ... ЖҰӨ, ЖІӨ, таза ... т.б. ... ... мәліметтер, өнім ... ... ... ... болуы мүмкін. ... үшін ... ... ... алу
кезеңдерін жүйелеу керек. Бұл ... ... ... ... ... уақыттық қатарларды құру ... У ... ... ... Оның ағымдағы
кезеңдегі t уақыттағы мәні Уt ... ... ... У мәні Уt + 1, Уt + 2,..., Уt + ... ... кезеңдердегі У – тің мәні Уt - 1, Уt ... Уt - к,... ... ... ... ... ... ... түсіндіруші ... ... ... ... ... талдағанда ... ... ғана ... ... қатар ... ... ... ... ... – ақ Т ... динамикалық ... ... ... ... лагі бар ... – лагтік айнымалылары
ретінде тәуелсіз өзгермелілер ... ... ... ...... ... ретінде тәуелді ... ... ... және тренд – циклдік модельдер.
Үлестіру лагі бар ... ... ... мынадай
түрде болады:
Yt = α – β0 xt + β1 xt-1 + … + вk xt-k + ... - ... ... - ... ... xt-k - ... ... лагтік мәндері
εt - кездейсоқ ... - ... ... - ... ... - лаг ... лагі бар ... b0 ... ... деп ... ... ол түсіндіруші фактор ... ... сол ... Ү – ң орта ... ... ... қосындысын ұзақ
мерзімді ... деп ... ... ол ... ... әр бір уақыт кезеңіндегі ... 1 ... ... Ү – тің орта ... ... (h < k) ... ... қосындысын ... ... деп ... лагі бар ... ... ... түсіндіруші фактордың ... ... ... ... ... әсер ... жағдайда икемді ... ... ... процедурасын қолданады.
Алмон моделінің негзінде ... ... ... ... ... і – лагінің
көлемінен ... ... ... ... ... = а0 + а1і + а2і2 + ... ... таңдауы қарастырып ... ... ... ... ... ... негізделеді. Мысалы, 1 –
дәрежелік полином ... ... ... ... ... уақыт ағысымен кемитінін ... 2 ... ... ... лагтік фактордың ... ... ... ... ... кейін кеміген ... ... a 0; a1; a2; … a m ... ЕКӘ ... ... ε t - ... ... ЕКА алғышарттарын
қанағаттандыруы ... ... ... ... t = β 0 + β 1 x t + γ Y t – 1 + ν ... модельдерді жеке жағдайда ЕКА ... ... ... көп ... ... ... ... нәтиже ... ... ... ... ... ... xt- кездейсоқ ауытқулар арасында ... ... ... ... ... ... ... ауытқумен
корреляциялануы.
Бұл жағдайда ЕКА ... ... ... ауытқыған және орнықты емес ... ... ... ... ... ... модельді ... ... ... түрі – ... ... әдісі болып табылады. ... ... ... ... ... коррецияланатын
нәтижелік ... ... ... ... ... ... өзгермелілер алмастыру ... және - ... ... ... ... ... ... сипаттайтын көрсеткіштің
біртіндеп ... ... бір ... ... ... ... ... сипаттайтын циклдік түсінігі және ... ... ... – ала белгісіз факторлар немесе
себептер ... ... ... бір ... ... ... ... жою ... ... ... жүргізіледі.
Жалпы түрде динамикалық модельдің ... ... ... ... бар ... ... келтіруі
мүмкін:
Y t = U t + V t + E t + Z t + η t
Y t - ... ... оның ... динамикалық
қатар құрады;
U t - ... ... ... t - ... ... t - ... компонент, ол ... ... ... t - ... модель элементтерінің салыстыруын
қамтамасыз ететін ... t - ... ... оның ... ... ... құру ... динамикалық
модельге әсер етуге болады.
Динамикалық ... ... әр ... ... ... ... әдістер мен ... ... ... ... болады. Егер ... ... оның ... және оның ... қатармен белгіленген бағалаулары ... ... ... онда ... U t компонентасы алынады.
Циклдық ... ... ... ... V ... ... ... Сонымен, циклдік және трендтік
компоненталар өзара ... бір – ... әсер ... ... және ... ... жеке ... – фильтрация деп аталады, ал ... ... ... бірге ...... деп ... (U t + Vt) ... ... циклдік динамикалық
немесе ... ... деп ... Белгілі бір
экономикалық жүйені ... үшін ... ... ... де ... ... Оның әсер ету ... әрбір жүйе түріне сәйкес бола ... ... ... ие болуды талап етеді.
Динамикалық процесс ... ... ... көрсетуге болады:
- Z t ... ... ... ... ... егер мұны ... ... талап
етсе;
- басқару компоненты 0 – ге тең;
- үнем ... ... ... ... ... ... ... бағалануы жүргізіледі.
Динамикалық модельдер ... ... ... ... ... түпкі ... ... ... ... ... болып келеді. Мұндай
жобалау, ... ... ... ... – ала
білуге; екіншіден, құрастырылған ... ... ... Болжауды зерттеулі ... ... және оның ... ... ... – құлқын
болашаққа экстрополяциялаудың негізінде ... ... ... ... болжауға болатын экономикалық
факторларға ... ... ... ... ұзақ және ... мерзімді деп бөлеміз.
Ұзақ ... ... ... соң, ... ... мәндерінің ... ... ... бөліп алуға ... ... ... ... ... ... көрсеткіштің әрекетін
анықтайтын ... көп ... ... ... ... ... ... өзгермелінің болашақтағы болжамын ... ... ... ... ... алу керек.
Бұл кешеннің міндеті өте ... ... ол ... ... ... ... жояды. Ондай
жағдайда болжауды ... үшін ... ... ... стандартты ортақ квадраттық қате ... ... ... ... ... қарашасынан бері дербес макроэкономикалық
саясат ұстағанымызға 12 ... ... ... ... ... 14 жыл ... Терең дағдарыстан ... ... ... ... ... ... ... қалыптасып, соған ... ... ... қатерлі деңгейі ауыздықталып, ... ... нық ... ... валютаның курсын ... ... ... ... қол ... алға ... локомотив ретінде ... ... мен ... ... ... ... ... нарығында Қазақстан үшін ... ... ... соның арқасында елдің ... оң ... ... ... Ақша – ... қатар ббджет – ... ... да ... ... ... қорланды. Макроэкономикалық
тұрақтандырудың қысқа ... ... ... ... - ... ... ... -ғандығынан сапалы
экономикалық өсуіміздің ... ... ... ... қол ... деп ... ... Бұл мақаланың мақсаты – қазіргі ... ... ... ... және осал ... ... шикізаттық ... ... ... белгілерінің ... ... жаңа ... қойғаны белгілі ... ... ... ... ... ... игеруі, өндіруі және ... ... ... ... ... ... әуелде сыртқы
бәсекелестік ... орын ... ... ... базасының ... ... ... ... Бұл ... ... саясаттың бірнеше ... ... ... - ұзақ ... ... қауіпсіздік
тұрғысынан экономиканың оңтайлы құрылымын ... ... ... ... Осы ... ... ... Ұйымына мүше болудың қарсаңында ... ... ... ... ... ... құралда -рынынң бірі – валютаның айырбас ... ... ... құру ... ... ... қатынастар қалыптастырылуы
керек. ... орын алуы үшін ... ... ... ... ... бар ... қажет. Бұл мақсатты ... аыру ...... ... сай ... ... келешегі ... ... ... ... уақытта жалпы ішкі ... (ЖІӨ) ... ... ... ... ... азаюы
сынды ... ... ... ... ... 1999 ... бері олар тек оң ... 1999 – 2005 ... ... ЖІӨ ... ... жылдық
қарқыны 9 – 10 пайызды ... ... ... 1999 ... 13,2 ... 2005 жылы 7 ... төмендеген. Ресми жұмыссыздық деңгейі ... ... ... шаққанда, сәйкесінше ... 8,6 ... ... 2004 жылы ... ... 12,7 ... ... салада 8,9 пайызды ... ... ... де ... ... ... ... нің физикалық көлемі ... ... ... ... ... ... ... күшеймесе, әлсіреген жоқ. ... ... ... тек ... қара және ... ... ... қабілеттігі бар. Олардың
жалпы экспорттағы ... 80 ... ... ... ... ... келе бастағанмен, оның ... және ... ... ... ЖІӨ
құрылымындағы ... – газ ... үлес ... 50 ... ... ... экспорттағы ішкі мүнайдың ... 57 % - ға ... ... ... шетелдік
инвестициялардың (ТШИ) ішінде ... – газ ... ... үлес ... бекіне бастауы әлпетінде, ... ... ... ... ... пікір де ... ... ... ... құны ... сәйкесінше, рентабельділігі ... 2004 жылы ... ... өткізудің өзіндік құны
алынған кірістің 79 ... ... ... ... ... да ... және ... ... ... ... Бұл ... теңгеге
шаққандағы ... ... ... ... ... ... ... ұтылуында деп
білу ... Осы ... ... құн ... ... 44 ... 2004 жылы 65 ... ... ... ... ... ... ... кетуінің (ағымдағы ... ... ... ... баррель мұнайдың бағасы 65 ... ... оң ... ... ... ... ... ұлғайтудың,
нәтижесінде ... ... ... ... ... ... сол мол ... түсім қайтадан қымбат, ... ... ... ... үшін ескірген, біз үшін
жаңа ... ... ... ... алыс шетелдермен оңдай ... ... ... 56 ... ... іс ... ... кедейшілік ... ... ... қол ... ... ... ... жетістігіміз қазақстандықтардың ... ... ... ... соңғы жылдары да бұл ... ... ... мен ... ... ... ... өзінің нақты жемістерін ... деп ... ... Соған орай тек кейбір цифрларды ... 1994 жылы ... ... ... ... жан ... ... жалпы ішкі өнім 600 ... ... ... ... ... біз бұл ... есе ... отырып психологиялық та, ... ... өте ... алты мың ... табалдырықтан
аттаймыз.
Бұл кезеңде орташа айлық ... ... есе ... ... ... Ең аз ... 15 есе ... ... ... ... жылғы қаңтардан бастап мемлекеттік ... ... мен ... ... -леріне жалақы орташа есеппен ... тағы ... ... ... іс ... ... кедейшілік пен ... ... қол ... ... ... ... жылда кедейшілік деңгейі төрт есе ... ... есе ... келген дерлік үйге кіріп, әл – ауқаттың ... ... 15 ... ... қазақстандық отбасының
теледидар, ... кір жуу ... ... тұтыну
тауарларымен ... ... екі ... төрт ... ... Оның ... ... бәсекеге қабілетсіз ... ... ... осы ... ... ... тапшылық ... ... ... тек ... ... ... бүгінде
осы заманғы автомобиль әрбір ... ... бар. ... ... ... ... ... ... ... ... әл – ... ... тұрғын үй
мәселесін ... ... ... ... елдің тұрғын үй қоры төрт ... ... ... ... ... Бұл ... 247 миллион
шаршы метр жеке ... ал 1991 жылы бұл цифр ... ... ... ... ... тұрғын үй ... одан ... үшін ... ... үй ... ... іске ... Оны іске ... ... ... ... метр пайдалануға беріліп, ... ... ... қоныс тойларын тойлауға ... ... бұл жеке ... ... ... нақ ... ... үй ешқашан салынған
жоқ!
Демографиялық салада ахуалдың ... ... ... ... проблема ... ... ... ... ... ... байқалады.
Мемлекеттік инвестициялар ... ... ... ... ... ... де ... өзгерістер жасалды.
Егер дағдарысты 1993 жылы ол 249 ... ... ... жылы ... екі ... ... астам доллар
инвестиция салынды. Осыған орай, біз он үш жыл ... ... ... он ... астамға ... жылы ... ... аяқталды. Қазіргі
уақытта ... 82,2 ... ... ... ... және колледждердің 83 ... ... ... 2005 ... ... президенттік ... ... 1756 адам ... ... Енді
біз жыл ... үш ... жуық ... шет ... ... ... ... ... ... 2007 – ... арналған мемлекеттік бағдарламасы әзірленуде. ... - ... ... халықаралық деңгейдегі ... ... ... бәсекеге барынша ... ... ... ... ... ете алатын ... ... ... ... ... ... біз ғылымды қаржыландыруды ... ... ... ... қойдық. 2012 ... ... ... ... қаржы ... 350 ... ... Бұл ішкі ... ... ... көлемінің
бес пайыздан сәл астамы.
Ұзақ ... ... ... ... ... жоғары кәсіпқой ... ... ... ... ... біріне айналды.
Бұл орайда, мен ... ... ... ... ... қабылдаған “Қазақстан - 2030” ... ... рөл ... Нақ осы ... қол жеткізу жолындағы ұлттық ... мен ... ... ... ... ... стратегиямыз
барынша табысты орындалуда, ал бірқатар ... ... озып ... ... табыстарға иек арта ... ... ... ... ... алдымызға әлемдегі
бәсекеге барынша қабілетті елу ... ... ... өршіп ... ... ... жеті басым
бағыты ... ... оның іске ... ... шешілуіне мүмкіндік туғызбақ.
Бірақ ұлттың ... ... ... “50 – лік ... ... - аясы тар ... ... бәсекеге қабілеттілігі - бұл ... ... ... және ... ... қабілеттілігі.
Әлбетте, біздің бәсекеге қабілеттігімізді ... ... ... пен ... ... даму ... ... құру ... да ... ... – кезеңмен индустриялық
дамыған елдердің қатарына ... ... ... 2003 –
2015 жылдарға арналған ... ... ... ... ... ... осы ... төңірегінде ... ... ... ... мүмкіндіктері бар.
“Қазына” ... даму қоры - ... ... ... даму ... ... ... институттарының инвестициялық ... ... ... 3,7 ... ... ... 144 ... одан әрі ... ... ... кәсіпкерлік орта, ... ... ... ... ... нысана ... ... ... ... жан – ... ... туғызуда.
2008 – 2009 жылдар ... біз ...... ҚҚС
ставкасын 15 ... 13 – 12 ... ... ... ... бастап біз ... ... ... ... ... ... Бұл ... кәсіпкерлердің ... ... ... қаражат жұмсауларына
мүмкіндік ... ... 1 ... ... барлығы өз ... 10 ... ... ... ... сондай – ақ ... ... ... және ... ... ... арттыру
үшін олардың мемлекеттік активтерін бере ... ... ... ... ... ұлттық инновациялық ... ... ... дейінгі мерзімге есептелген нақты ... ... құны 84 ... ... бағаланатын 54
жобаны іске асырып ... ... ... ... ... жалпы көлемі шамамен 700 ... ... және ... ... ... ... ақпаратты таратуға және ... ... ... ... ... туғызатын
электрондық мәліметтер ... ... ... ... іске ... ... Қытайға, Жапонияға және Оңтүстік
Шығыс ... ... ... ... ... ... супермагистраль құру жобасын ... ... ... ... ... аяқтауға ... ... ... ... ... ... Біз ... аумағы мен ... ... ... ... ... ... тиіспіз.
Қазақстанның өркендеуі ... ... ие ... ... жаңарту мен тиімді
пайдалануға көп ... ... ... ... еліміз табылған мұнай
қоры ... ... ... ... ... ОПЕК – ... ... ішінде Қазақстан ... қоры ... ... ... ... тепе – тең және мөлдір саясат ... ... және ... ... ... ... Қазақстанның әлемдік ... ... ... қосатын келешегі зор, ... ... ... ... одан әрі ... ... де мемлекет жеткілікті ... ... ... ... және ... ... рыноктарға
жеткізу жолдарын шешіп ... ... ... ... ... ... ... керек.
Барлық межелерге қол ... ... ... әрі ... өсу және ... әл – ... көп ... біз ... ұллтық қауіпсіздігін
қагшалықты қамтамасыз етуімізге ... ... бұл ... алып келе ... ... ... - тын Азиядағы қаціпсіздікке тікелей қатысты.
Таяу ... және ... ... ... ... ... ... ретінде қалуда.
Иран төңірегіндегі күрделі геосаяси ... ... ... ... ... ... ... халықаралық лаңкестік пен діни ... ... ТМД, ... ҰҚШҰ ... үрдістерге белсенді ... ... ... ... ... ... ... үлкен мәнге ... таяу ... ... және ... ... мүдделері саласында ... ... ұзақ ... ... ... және
қабылдауға тиіспіз.
Барша ... ... ... арттыруға мейлінше қолдау көрсету ... ... сай ... Бұл ... ... қол жеткізуімізге мүмкіндік береді.
Әлбетте, ... ... құру ... ... секірістің басты шарты адам ... ... да ... басымдықтарымыз ғылым ... ... ... ... ... ... қазіргі ... ... ... ... ... мәдени және ... ... ... етумен есептеледі.
Экономиканың өркендеуімен ... ... ... ... ... ... дәстүрлері ... ... ... тең ... ... ... ... қазіргі өркениеттің күйреуі
біздің ... ... ... ... ... ... ислам, христиандық
және буддизм сияқты ... үш ... ... ... және біздің қоғам ... ... ... мен ... ... ... ... ... ... ... ... Н.Қ. ... М.Ә. Тілеужанова. Макроэкономика: Оқулық. Алматы
“Экономика”, 2003 жыл.
2. Назарбаев Н.Ә. ... – 2030. ... ... ... Агапова Т.А., Серегина С.Ф. Макроэкономика: ...... 1997 ... ... Ж.Ә., Есенғалиева К.С., Тастандиева Н.Б. ... ... ... ... – қазақша сөздігі. Алматы, 1995
жыл.
5. Мамыров Н.Қ., ... К.С., ... ... ... 2000 жыл.
6. Ж. Дильдебаева., “Экономика негіздері”, №2 (14), 8 – 11 ... ... ... ... , 5 том. Я. ... Х. ... Шеденов Ө.Қ., Байжомартов Ү.С., Жінісов Б.А., Комягин Б.И.
Жалпы экономикалық ... ... ...... 2002 ... С. Райымқұлұлы ., Г. Утемисова ., Г. ... ... ... М.О. ... ... Оңтүстік Қазақстан
мемлекеттік ... ... 2006 ... Қ.Қ. ... С. Құлпыбаев. Қаржы: Жоғары оқу орындарына
арналған оқулық, Алматы 2005 ... ... ...... ... 2006 – 2007 ... ... Г. Михайловна ., “Экономикалық теория ... ... ... 2002 жыл.
13. Я. Тинберген, Х. Бос., “Экономикалық ... ... ... ... (10 томдық). М.Б. Кенжеғозин.
А.Қ. Қошанов. Алматы 2004 жыл.
14. Оспанов, С. ... ... ... ... ... ... 2006 жыл.
15.Әлжанова, Н. Шәріпқызы., “Экономикалық математикалық әдістер”.
Алматы, Қазақ ... 2006 ... ... А. ХХІ ғ. ... ... ... Статистика и учет. 2002 жыл ... ... Ө. ... ... өсу ...... 2007 жыл №3.
18. Ж. Дильдебаева, “Экономикалық проблемаларды ... ... ... ... негіздері, 2006 жыл ... Л: А. ... Ш.П. ... ... өсу – ұлттық
экономиканың қызмет етуінің нәтижесі ... ... ... ... 2004 жыл №6(46).
20. А. Айтжанова., Н. Тілегенов., “Жаңа даму кезеңінде ұлттық
экономиканы ... ... ... ... ... ... Ө. ... “Қазақстанға қандай даму үлгісі қажет”. Аль –
Пари 2007 жыл № 5 – 6 (86 – 87), ...... Ж. ... ... экономикасы: қазіргі келбеті және
диверсикациялайдың қажеттілігі”,. ... 2006 жыл ... Ө. ... ... ... ... Аль – Пари 2007 жыл. №3 - 4 (84 – ... К. А. ... ... ... ... ... қарыз жағдайының өзара байланысы”. Қаржы – ... ... Н.Ә. ... ... ... жаңа ... ... 2007 жыл.
-----------------------
ресурстар нарығы
үкімет
фирмалар
үй ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сызықты программалау есебінің (спе) элементтері31 бет
Экономикалық-математикалық модельдеу классификациясы26 бет
Модельдер көптігі, модельдер құрылымы6 бет
1. қ.р. және тағам өнімдерінің ғылыми мекемелері 2. тағам өнімдерін модельдеудің математикалық әдістерін қолдану5 бет
Delphi-де математикалық есептеуге арналған бағдарлама құру19 бет
Excel кестелік процессоры. математикалық функцияларды қолдану.7 бет
Html тілінде математикалық логика пәнінен электрондық оқулық құру40 бет
Mathcad математикалық пакеті4 бет
Mathcad-та қолданбалы математикалық есептерді шығару жолдары8 бет
Азық- түлік өнімдерінде математикалық модельдеу әдісін қолдану7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь