Қараханн мемлекетінің негізін салушы хан

1.Қараханн мемлекетінің негізін салушы хан.
2.Жерінің ұлғаюы.
3.Шаруашылығы мен мәдениеті.
4.Елдегі салық түрлері.
5.Мемлекеттің ыдырауы
Әбділкәрім Сатұқ Қарахан Орта Азияда Қарахандар мемлекетінің негізін қалаушы. Шыққан тегі мұсылман түркі әулетінен.
Қарахан мемлекетінің құрылуы Қарлұқ қағанатының ыдырауымен тікелей байланысты. Тарихи әдебиеттерде Қарахандар әулетінің шығуы жөнінде түрлі пікірлер айтылады. Солардың ішінде Қарахан мемлекетінің тарихын зерттеуде үлкен еңбек сіңірген. О. Прицактың пікірінше, Қарахандар әулеті негізінен екі ірі тайпалар бірлестігінен шігілдір (шикілдер) мен иағмалардан құрылғанға ұқсайды. Қарахан осы иағма тайпасынан шыққан.
Қарлұқ қағанатының қағаны Білге Құл (Қадыр хан) өлгеннен кейін, оның орнында қалған екі баласы Бәзір Арслан мен Оғұлшақтың немере інісі Сатұқ Боғра хан ерекше көзге түседі. Ол кейін Оғұлшақтың өзіне қарсы шығып, Тараз бен Қашқарды одан тартып алады.
942 жылы ол Баласағұн билеушісін тақтан тайдырып, өзін «қағанмын» деп жариялайды.
Қарахан 960 жылы қайтыс болады. Оның орнына отырған баласы Мұса исламды мемлекеттік дін деп жариялайды. Осыдан болар мұсылман тарихшылары қарахандар әулеті билеушілерінің кестесін осы Мұсадан бастайды. Бірақ шын мәнінде Қарахан мемлекетінің негізін қалаушы Мұсаның әкесі Әбділкәрім Сатұқ Қарахан, кейінгі тарихшылардың мемлекет атын оның есімімен «Қарахан» деп атауы да осыдан. Қараханның мазары бұл күнде Жамбыл облысының орталығы Тараз қаласында тұр.
1.Қазақстан тарихы. Очерк. 184-194-бб.
2.Қазақстан тарихы. 5-томдық. 3-том., 1-бөлім. 1,2,3,6,7,8-тараулар.
3. Рысбайұлы К. Қазақстан Республикасының тарихы, 5-бөлім
4.Моисеев В.А. Джунгарское ханство и казахи XVII-XVIII вв. А., 1991.
5.Галиев В.З. Хан Джангир и Орбулакская битва.
        
        Жоспар:
1.Қараханн мемлекетінің негізін салушы хан.
2.Жерінің ұлғаюы.
3.Шаруашылығы мен мәдениеті.
4.Елдегі салық түрлері.
5.Мемлекеттің ыдырауы
ӘБДІКӘРІМ САТҰҚ ҚАРАХАН
Әбділкәрім ... ... Орта ... ... мемлекетінің негізін
қалаушы. Шыққан тегі мұсылман түркі әулетінен.
Қарахан мемлекетінің құрылуы Қарлұқ қағанатының ... ... ... ... ... әулетінің шығуы жөнінде түрлі
пікірлер айтылады. Солардың ішінде Қарахан ... ... ... ... сіңірген. О. Прицактың пікірінше, Қарахандар әулеті негізінен
екі ірі ... ... ... (шикілдер) мен иағмалардан
құрылғанға ұқсайды. Қарахан осы иағма ... ... ... ... ... Құл ... хан) ... кейін, оның
орнында қалған екі баласы Бәзір ... мен ... ... ... ... хан ... ... түседі. Ол кейін Оғұлшақтың өзіне қарсы шығып, Тараз
бен Қашқарды одан тартып алады.
942 жылы ол ... ... ... ... өзін ... деп
жариялайды.
Қарахан 960 жылы қайтыс болады. Оның орнына отырған баласы Мұса ... дін деп ... ... ... ... тарихшылары
қарахандар әулеті билеушілерінің кестесін осы Мұсадан бастайды. ... ... ... ... ... қалаушы Мұсаның әкесі Әбділкәрім Сатұқ
Қарахан, кейінгі тарихшылардың мемлекет атын оның ... ... ... да осыдан. Қараханның мазары бұл күнде Жамбыл облысының орталығы
Тараз қаласында тұр.
Қарахан ... ... ... жж.). Негізін салған Сатұқ Боғра хан
(915-955). 940 (942) ж. ... ... ... ... өзін жоғарғы
қағанмын деп жариялайды.
Осы кезден бастап Қарахандар мемлекеті тарихы басталады. Қарахан
мемлекетінің құрылуы мен оның ерте тарихында басты ... ... ... ... 10 ғ. ... ... ... иелігі
Батыста Амудария мен Сырдария арасындағы Мәуереннахрдан бастап, Шығыста
Жетісу мен Қашғарға дейін созылды. Қарахан мемлекеті ... ... ... еншіліктерге бөлінетін. Еншілік иелерінің құқтары зор болатын.
Олар өз атымен теңгелер шығаруға дейін, кейде тіпті лауазымдарын өзгерте
алатын. 11 ғ. 30-ж. соңында ... ибн ... ... ... екіге
бөлінеді: біріншісі, орталыпы Бұқарда болған, қарауына ходжентке дейінгі
Мәуереннахрды қосып алған Батыс хандығы, екіншісі - ... ... Шаш, ... ... мен ... кіретін Шығыс хандығы. Оның
астанасы Баласағұн қаласы. Осымен Қарахан мемлекетінің еншіліктерге бөлінуі
заңды түрде бекітілді. Арслан-хан кезіңде қарахан мемлекеті одан ... ... ... еншілік өз тәуелсіздігін құру үшін таласады. 1056 ж.
Қадырханның ұлы Йинал-тегін өкімет ... ... ... ... иелігін басып алады. Бірақ ұзамай ол у беріліп өлтіріледі. Тәж-
таққа Йинал-тегіннің баласы Ибрахим ие ... ... ол да ... ... ... болған соғыста қаза табады. Осыдан кейін Шығыс
қағанатын 15 жыл бойы (1059-1074) Қадырханның балалары Юсуф Тоғрулхан мен
Бограхан харун басқарады.
Олардың ... ... ... ... ... ... Екі қағанат
арасындағы шекара Сырдарияны бойлай өтеді. Тоғрұл қайтыс болғаннан ... ... ... ... ... ... Баласағұн мен хотан
қожасының қоластына көшеді. 1089 ж. ... ол ... ... Мәлікшахтың
кіріптар вассалына айналады. 1102 ж.
Бограхан қайтыс болғаннан кейін, көп ... ... ... мен
Таластың иесі Қадырхан шабуыл жасап, Амударияға дейінгі жердің бәрін басып
алады, тіпті Салжықтардан Термезді тартып алмақшы болады, бірақ ... ... ... ... ... толып жатқан еншіліктерге бөлінетін.
Еншілік иелерінің құқтары зор болатын. Олар өз атымен теңгелер шығаруға
дейін, кейде тіпті лауазымдарын ... ... 11 ғ. 30 жж. ... ибн ... ... ... ... бөлінеді: біріншісі, орталығы
Бұқарда болған, қарауына Ходжентке дейінгі Мәуереннахрды қосып алған Батыс
хандығы, ...... ... ... Шаш, ... Жетісу мен
Қашғар кіретін Шығыс хандығы. Оның астанасы Баласағұн ... ... ... ... бөлінуі заңды түрде бекітілді.
Арслан хан кезіңде қарахан ... одан ... ... кетеді: әрбір
еншілік өз тәуелсіздігін құру үшін таласады. 1056 ж. Қадыр ханның ұлы Йинал-
тегін өкімет мұралығы жолындағы ... ... ... ... басып
алады. Бірақ ұзамай ол у беріліп өлтіріледі. Тәж-таққа Йинал-тегіннің
баласы Ибрахим ие ... ... ол да ... ... ... хан әміршісімен
болған соғыста қаза табады.
Осыдан кейін Шығыс қағанатын 15 жыл бойы ... ... ... ... ... хан мен Боғра хан Харун басқарады. Олардың тұсында Ферғана
Шығыс қағанатқа күшпен қосылады. Екі қағанат арасындағы шекара Сырдарияны
бойлай ... және Орта ... ... ... дейін).png
Тоғрұл қайтыс болғаннан кейін оның еншілігі Боғра хан Харунның ... ... ... мен Хотан қожасының қол астына көшеді. 1089 ж. бастап
ол Салжық сұлтаны Мәлікшахтың кіріптар вассалына айналады.
1102 ж. Боғра хан ... ... ... көп ұзамай Мәуереннахрға
Баласағұн мен Таластың иесі Қадыр хан Жабраил шабуыл жасап, Амударияға
дейінгі жердің бәрін басып алады, тіпті Салжықтардан Термезді ... ... ... ... ... қалады. Сұлтан Санжардың басқаруы
кезінде (1118—1157) салжықтар Мәуереннахрда шексіз билігін жүргізеді, бірақ
бұл кезде Қарахан әулетінің саяси құлдырауының белгісі біліне ... бас ...... ... ... және оның ... әскери саясаты болып табылады.
Ыдырауы
12 ғ. екінші жартысында қарақытайлар Батыс қағандығына қауіп төндіре
бастайды. 1141 ж. Қарахан — ... ... ... кейін
Қарахандар мемлекеті екі хандығының билігі де қарақытайлар қолына көшеді.
1210 ж. шығыс Қарахандар әулеті ... ... ... Ал 1212 ж.
Хорезм шах Мұхаммед батыс қағанаттың соңғы қағаны самарқандық Османды
өлтіреді, ұзамай Қарахандардың Ферғана тармағы да жоқ ... ... ... ... ... ... және Орта ... жылға дейін).PNG
Шаруашылығы мен мәдениеті
Қарахан әулеті мемлекетінде аса маңызды ... ... ... жүйе ... Хандар өз туыстарына белгілі бір территорияның, сол
уақытқа дейін мемлекет пайдасына деп алынған салықты өздері жинап алу құқын
берді. Мұндай салық «икта» деп ... ал оны ... ... ... деп атаған. Халық көшпелі, жартылай көшпелі болды.
Мемлекеттік дін ретінде — ... діні ... ... (960 ж. ... ... ... араб ... негізделген жаңа түркі жазуы
қалыптасады. Түрік этносының ой-санасы өседі.
Мемлекеттің этникалық құрамы: шігіл, яғма, қарлұқ, оғыз, қаңлы сияқты т.б
түрік тілдес ... ... ... және Яғма ... ... ... ... басындағы билеушілер алма-кезек осылардан тұрған.
Өкімет ұймы-мемлекеттік қурылым.
Жоғарғы өкімет билігі хақанның (ханның) қолында болды. Ол мұрагерлікке
қалып ... ... тап ... ... ... тегіндер, ілек (ел)
хандар, бектер, нөкерлер жатқан. Билік үлестік жерлер арқылы жүргізілген.
Ұлестік жерлер ірі жене кіші ... ... ... ... ... ... тұрақты ұйымы болды. Ханға ең жақын адамдардың
бірі уәзір болды, ол әрі көмекші , әрі кеңесші болып саналады. Қараханидтер
кезіндегі уәзірлер, ... ... ... ... . ... жазуына қарағанда, «көл-еркіннің» мәні көл-кесір, ұшаң-теңіз,
ақыл-ой деген мағынаны білдірген. Шындығында, қазақша уәзір сөзі ... ... ... іс ... ... деп аталған.
Онда сарай қызметкерлері тұрған. Олар: хақанның уәзірлері, нөкерлері,
орынбасарлары, қазынашылары, елшілері, хат жүргізушілері, аспапшылары және
т.б жеңіл-желпі жұмыс істейтіндер.
Қараған мемлекетіндегі ... ... ... ... жер ... ... алудың жүйесі, әлеуметтік теңсіздік, қанаудың түрлері
туралы сөз ... орта ... ... қоғамдық құрылыстың әсері
болғандығын ескерген жөн. Мәселен, отырықшы-егіншілік округтерде негізінен
саманилер тұсында қолданылған құрылымда сақталды. Мұнда бұрынғысынша қоныс
және қала басшылары (мехталар, әкімдер, ... ... ... бірге ілік-
хандар тұсында, сахиб-барида (мәліметшілік қызметтерде қоса атқаратын почта
бастықтары), мұстауфалар (финанс –салық ведомствосының чиновнигі ... және т.б да ... ... ... мал ... ... халықты басқару тәртібі
басқаша болды. Ол да иерархиялық принциптерге негізделіп тұрса да, көшпелі
қауымдардың ... ... ... ... ... ... көбінде
елші басына, бектер мен хандарға бағынатын ру басылары арқылы жүзеге
асырылды.
Қарахан бектерінің билігі ... мол ... Олар ... сақталуын
қадағалады, оларға сот үкімдерінің және әдеттегі право нормаларының (тору)
орындалуын бақылау міндеттелді, ... ... да ... жүктелді.
Қарахан елші- басшылары, бектер мен хандар (ел) ... ... ... ... билеушілері болды. Хақандар тәрізді олардың өз әкімшілік
орталықтары қызметін атқарған сарайлары (қаршылары) және ... ... ... ... ... жерлердің қалалары мен селолық округтерін
басқарды. Шонжарлар арасында ілектің алдында ... сүю ... ... ... билеушіге (сюзеренге) тәуелділігінің белгісін білдіретін.
Тұтас алғанда Қарахан мемлекетінің мемлекеттік-әкімшілік ... ... ... Ол ... және көшпелі халық бұқарасын қанап, бағынышта
ұстау мақсаттарына қызмет етті.
Жер иелену түрлері. Икта.
Алғашқы кезде бұрыңғы мемлекеттік ... ... ... ... алайда, экономикалық тұрғыдан да, әлеуметтік тұрғыдан
да, олардың қарапайым ... ... жоқ. ... ... ... ... ... лендік жүйе болды. Хакандар мемлекетке халық
жиналатын жерлерді өздерінің туыстарына және жақын адамдарына тарту ... ... ... ... ... тілінде «Икта», ал иеленушілер иктадар
деп аталынса, арабша иеленуші ... деп ... ... ... ... ... жаудан қорғауға тиісті болған. Бір ескеретін жағдай, икта
муктаға заңды түрде бекітіліп берілмеген. Ал ... ... ... ... бекітіп алуға тырысып отырған.
Иктаны берудің бірнеше жолдары болған. Ол муктаның қоғамдағы ... ... Егер ... қаған әулетінен болса, оған ірі жер үлестері берілген.
2. Орташа ... ... ... Кіші ... ... ... қызметкерлерге берілген.
Қарахан мемлекетіндегі жер иеленудің және бір үлкен көп тараған түрі әскери
үлестік (лендік) жерлер. Ол әскери қызмет үшін ... ... ... жердің мөлшері әскери қызметтердің дәрежесіне, сіңірген еңбегіне,
қоғам алдындағы бет-беделіне ... ... ... әскери үлестік
жерлер сарбаздар арсында да бөліске түскен. Кейбір деректер, әскери
қызметкерлерге ... ... да ақы ... ... ... ... да, ... да өздерінің билеушілерінің алдында қажет болған
кезде, қару-жарағымен қаруланған сарбаздарымен қызметке дайын болған.
Иктамен қатар жер иеленудің басқа да ... ... ... ... түсетін салықтардың көзі және уақытша сыйлық беру қоры болған
үлкен-үлкен жер учаскелерін ... Бұл ... ... ... алынған
жерлер, сондай-ақ мемлекет қарамағындағы жерлерден тұрды.
Ірі жер иеленумен қатар мұсылман дін басыларының негізгі материалдық базасы
діни мекемелердің пайдасына атақты және бай жер ... мен ... ... етіп ... ... ... ... жерлер де
болды. Әдетте, вакфтық жерлерден мемлекет пайдасына салықтар алынбады. Ірі
және орташа ... жер ... ... ұсақ ... ... ... ... сақталды.
Жері жоқ шаруаларды қанаудың кең тараған түрлерінің бірі үлескерлік арқылы
жүзеге асырылды. Араб және парсы–тәжік деректемелерінде үлескерлер
(шаруарлар) музари немесе барзигар деп ... ... мәні ... ... ... ... жолмен жер иеленушілердің меншігіндегі
жер шаруаларға жалға берілді. . Үлескер (шаруа) түсімінің көбін салық
түрінде мемлекетке және жерді меншіктенушіге не вакф ... жер де ... ... ... ... ... ... әдетте өзінің
суармалы жер учаскелері жоқ шаруалар еді.
X-XII ғғ. Қарахан мемлекетінде шаруаларды қанаудың екінші бір ... Оның ... ұсақ жер ... ... орта ... ... ... мен байлығы күштілердің таражға түсуінен, зорлық-
зомбылығынан сақтану үшін күштілердің қорғануына (патронатына) ... ... ... ... ... ... алым-салық төлеп отырған.
Дәл осындай жағдай мал шаруашылығымен айналысатын аудандарда да болды.
Өндіргіш күштің өсуіне, өндірістік тәсілдің дамуына ... ... түрі де ... ... Малсыз, жерсіз қалған
шаруалар, кедейлер үстем тап өкілдерінің тәуелділігіне толық түсіп отырған.
Олар өздерінің «қорғаушыларына» ... өтей ... ... ... ... немесе жұмыспен өтеген.
Сонымен жоғарыдағы көрсетілген әлеуметтік жағдайлар, Қарахан мемлекетінің
өзінен бұрыңғы феодалдық мемлекеттердің жай ғана ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Олай болса бұл кез (X-XII ғғ.)
Қазақстанның Өңтүстік және Оңтүстік-шығыс аудандарында феодалдық ... ... ... дәлел.
Қорытынды:
Қарахан мемлекетінің негизін салған Сатұқ Боғра хан (915-955)ж.ж.
Қарахандықтардың күштілігі сонша ұлан байтак жерде омир сүреді.
Қарахан мемлекетінің құрылуы мен оның ерте ... ... ... ... ... ... Орта ... Қарахандар мемлекетінің
негізін қалаушы. Шыққан тегі мұсылман ... ... Және де ... ... екі ... ... ... дін
ислам деп 960 жылы жариялаған мемлекеттін бірі. Мұса ... ... деп ... Осыдан болар мұсылман тарихшылары қарахандар ... ... осы ... ... ... шын мәнінде Қарахан
мемлекетінің негізін қалаушы ... ... ... ... ... тарихшылардың мемлекет атын оның есімімен «Қарахан» деп ... ... ... ... ... 184-194-бб.
2.Қазақстан тарихы. 5-томдық. 3-том., 1-бөлім. 1,2,3,6,7,8-тараулар.
3. Рысбайұлы К. Қазақстан Республикасының тарихы, ... В.А. ... ... и казахи XVII-XVIII вв. А., 1991.
5.Галиев В.З. Хан Джангир и ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Исатай мен Махамбет басқарған көтерілістің басталу себептері8 бет
Орта ғасырлардағы (Оғыз дәуірі) Қазақстан жеріндегі мемлекеттер мен олардың мәдениеті7 бет
Қарахандар әулетi7 бет
Медициналық психологияның қалыптасу тарихы5 бет
Медициналық психологияның қалыптасу тарихы туралы6 бет
Шанхай ынтымақтастық ұйымының терроризмге қарсы конвенциясына қол қою туралы18 бет
1.Қазіргі қазақ тілі фонетикасы пәнінің зерттелу жайы.2.Фонема туралы ілімнің алғашқы негізін салушылар 3.Фонетика ғылымын зерттеуде қолданылатын әдістер.4. Дауысты жане дауыссыз фонемалар6 бет
VII-XI ғ Оңтүстік және Батыс славяндар.Ежелгі орыстар мемлекетінің құрылуы. Киевская Русь. Крест жорықтары. Қалалардың дамуы.Крестшілердің мемлекеті8 бет
«Алтын Орда» мемлекетінің құрылуы7 бет
«Алтын орда» мемлекетінің құрылуы туралы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь