Қаныш Имантайұлы Сәтбаев (1899-1964)

Жер қойнауының сиқырлы жиһазын тамаша көрегендікпен аша білген академик Қ. И. Сәтбаев – қазақ халқы мен Қазақстан тарихындағы зор құбылыс. Ол аса көрнекті ғалым-геолог қана емес, өз заманының әйгілі табиғат зерттеушісі, әлемдік өреге көтерілген ойшыл ғұлама. Қаныш Имантайұлы мемлекет және қоғам қайраткері ретінде, ғалымдығы мен шебер ұйымдастырушылық қабілетінің арқасында Қазақстанның индустриялдық даму жолындағы өркениетті үрдістің көш басында болып, кеменгер ғалым атанды.
Қаныш Имантайұлы Сәтбаев 1899жылы 12 сәуірде Семей облысы, Павлодар уезі, Ақкелін болысының № 4 ауылында (Қазіргі Павлодар облысы, Баянауыл ауданы, бұрынғы Қ. И. Сәтбаев атындағы совхоздың Теңдік ауылы) өз уақытында қазақтың игі жақсыларына белгілі болған ауқатты әулетте дүниеге келген.
Ұлы ғалым, көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, геология-минералогия ғылымдарының докторы (1942), профессор (1950), КСРО Ғылым академиясының Қазақ филиалы геологиялық ғылымдар институтының алғашқы директоры (1942-1964), филиал Төралқасы төрағасының орынбасары (1941-1942), төрағасы (1942-1946), Қазақ ССР Ғылым академиясының академигі (1946), КСРО Ғылым академиясының академигі (1946), Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің мүшесі (1949), Мемлекеттік (1942) және Лениндік сыйлықтардың лауреаты (1958), академик Қаныш Имантайұлы Сәтбаев 1964 жылы 31 қаңтарда Мәскеуде дүние салды. 1964 жылы 3 ақпанда Алматыда жерленді.
Болашақ ғалымның әкесі Имантай Сәтбаев (1845-1928) ауыз әдебиеті мен өз жерінің тарихын жақсы білетін, түркі тектес һәм шығыс елдерінің әдебметімен таныс аса сауатты адам болыпты. Имантай Сәтбаев қазақтың тұңғыш ғалымы Шоқан Уәлихановқа зор құрметпен қараған, оның әкесі Шыңғыспен жақсы таныс болып, сыйлықтық құрған. Орыстың белгілі ғалым-этнографы, Шоқан Уәлихановтың бірге оқыған досы Г. Н. Потанин Ресейдің географиялық қоғамының ауыз әдебиетін жинастыру қызметіне Имантай Сәтбаевтің көмегін пайдаланған.
        
        Қаныш Имантайұлы Сәтбаев
(1899-1964)
Жер қойнауының сиқырлы жиһазын тамаша көрегендікпен аша білген
академик Қ. И. Сәтбаев – ... ... мен ... ... зор ... аса ... ... қана емес, өз заманының әйгілі ... ... ... ... ... ... Қаныш Имантайұлы
мемлекет және қоғам ... ... ... мен ... қабілетінің арқасында Қазақстанның индустриялдық даму
жолындағы өркениетті үрдістің көш басында болып, кеменгер ғалым атанды.
Қаныш ... ... ... 12 ... ... ... ... Ақкелін болысының № 4 ауылында (Қазіргі ... ... ... ... Қ. И. Сәтбаев атындағы совхоздың Теңдік ауылы) өз уақытында
қазақтың игі жақсыларына ... ... ... ... дүниеге келген.
Ұлы ғалым, көрнекті мемлекет және ... ... ... ... ... (1942), профессор (1950), КСРО ... ... ... геологиялық ғылымдар институтының алғашқы
директоры (1942-1964), филиал Төралқасы төрағасының орынбасары (1941-1942),
төрағасы (1942-1946), ... ССР ... ... академигі (1946), КСРО
Ғылым академиясының академигі (1946), Қазақстан ... ... ... (1949), ... (1942) және ... ... (1958), академик Қаныш Имантайұлы Сәтбаев 1964 жылы 31 ... ... ... 1964 жылы 3 ... ... ... ғалымның әкесі Имантай Сәтбаев (1845-1928) ауыз әдебиеті мен
өз жерінің тарихын жақсы білетін, ... ... һәм ... ... ... аса сауатты адам болыпты. Имантай Сәтбаев қазақтың тұңғыш
ғалымы Шоқан Уәлихановқа зор ... ... оның ... Шыңғыспен жақсы
таныс болып, сыйлықтық құрған. Орыстың белгілі ғалым-этнографы, Шоқан
Уәлихановтың ... ... досы Г. Н. ... ... ... ауыз әдебиетін жинастыру қызметіне Имантай Сәтбаевтің көмегін
пайдаланған.
Қ. И. Сәтбаевтың анасы ... ... ... кеже ұлы ... ... ... қайтыс болған. Жас Қаныш Имантайдың ... ... ... ... әрі құтты бауырында өсті. Болашақ
ғалым өз әкесінен, ауылдық молдадан, оған қоса жергілікті ... ... ... ... ... Бала ... сол күндерден-ақ ерекше
ұғымталдық қабілет танытты. Бұл жайында көп ... ... ... ... атты ... ... Ш. Ш. ... былай деп жазады: «Мені бір
көргенін жадында сақтап ... ... ... ... ... он жыл ... ... кеше ғана кездескендей ұмытпаймын».
Ауыл мектебінен кейін Павлодардағы екіжылдық орыс-қазақ ... ... орны 1914 жылы ... ... Сол жылы Семейдегі
мұғалімдер семинариясына түсіп, 1918 жылы ... ... ... ... ... курстарды жаратылыстану пәнінің мұғалімі, 1919-
1920 жылдары ... ... ... ... ... Жас Қаныштың
Қалыптасуыны ата-анасы, оқыған ортасы және сол заманның озық ... ... ... Ғабдулғазиз Имантайұлы Сәтбаев (1894-1937), немере ағалары
Әбікей ... ... ... пен ... ... Сәтбаев (1897-
1937) үлкен әсер етті. Үшеуі де отыз ... ... ... ... ... қазасы Қаныш Имантайұлының қабырғасын қайыстырды, өзінің
болашағын терең ... ... ... Сәтбаев өмірбаянының осы жағы
Шәмшиябану Қанышқызы Сәтбаеваның «Сәулет әулет» (1996) атты ... ... ... айтылмады. Ағаларының саяси репрессияға ұшырауы, ... ... ... ... ... ... ... ішінара
қарсыластары үшін тоталитарлық жүйенің идеологиялық қырсығын тигізуге ... ... ... ... ... Абай құнанбаев, Шоқан
Уәлиханов, Ыбырай Алтынсарин, Слтанмахмұт Торайғыровтардың үлгілі өмірі мен
еңбектері жұғынысты әсерлерін ... Ол ... ... ... игеріп,
оның көптеген шығармаларын жатқа айтып машықтанды, лирикалық әндерін үздік
орындап жүрді. Студенттік жылдарында Ш. ... ... ... ... оқиды. Шоқанның Қостанай төңірегіндегі ... ... ... әйгілі Едіге батыр жайындағы «Ер Едіге» эпосын қазақ
тіліне ... Осы ... 1927 жылы ... басылып шықты. Бұл еңбегін
ана тіліне деген үлкен қамқорлығы һәм тіл үстартуға ... ... ... деп
білеміз.
Шоқан Уәлиханов сияқтыауыз ... ... Қ. И. ... ... ... студент кезінде жалғастырды. Жезқазған-Ұлытау
өңірінде бұл талабын күрделі ғылыми зерттеуге ... ол ... ... ... ... ... ... көне заман
ескерткіштері» атты еңбегін ғылыми қауым жақсы біледі. ... ... ... ... ... Шоқан Уәлихановтың алғашқы толық
шығармалар ... ... ... ... ... бұл ... ... ұйымдастырушысы болды.
1921 жылы Баянаылға емделуге келген профессор, кейіннен ... ... Усов ... ... ... ... үлкен әсер етіп, өз
Отанының қазба байлықтарын зерттеуге ынта-жігерін арттырды.1921 жылы күзде
ол ... ... ... ... ... технологиялық
иститутының тау-кен факультетінің геология бөліміне қабылданды. 1929 жылы
Қ. И. ... ... ... ... тау-кен инженер-геологы деген
мамандық бойынша диплом алған алғашқы қазақ ... жылы Қ. И. ... ... ... ... журналында
«Қарсақпай ауданы және оның болашағы» атты мақаласы жарық көрді. ... ... ... ... ... ғылыми түрде нақтылы
іске қоса ... ... ... ... ел ... елендетті.
Жезқазғанның мыс атпаған маңдайы жарқырай бастады.
1928 жылы ... мыс ... ... ... ... ... алғашқы қара мысы қорытылды. 1932 жылы Қ. И. Сәтбаев ... ... ... ... ... ... және ... ресурстары» деп атады. Бұл еңбегі өзін де, Жезқазғанды да ... ... ... ... жер ... ... ... ел қуанды,
ғылыми қауым жас ғалымды жоғары бағалап, өз қатарына қосты.
Қ. И. Сәтбаев ғылыми зерттеулері мен ... ... ... ұштастырды. 1940 жылы Қазақстанның 20-жылдық тойына байланысты,
Жезқазған кен байлығын жүзеге асыру жолындағы үлкен еңбегі үшін сол ... ... ...... ... ... ... есімі бүкіл
Одаққа және шет елдерге танымал бола ... ... аты ... ел ... зор ... бөленді. Алдыңғы қатарлы ғалым-
геолог ретінде ... ... ... ... ... мүше боп ... ... Үкіметінің аса маңызды,
әсіресе индустриялық дамудың негізін қалау жөнінде жүктеген ... ... ... ... ... ғана шектелмей,
геология ғылымының барлық саласы бойынша жұмыс жүргізді. Жаңа технологияны
пайдалана отырып, ғылым мен ... ... ... ... сан ... қызмет жүйесінің негізін қалады. Жезқазған ... ... ... ... ... мыс ... генезисі
жайында, кеннің пайда болу және орналасу заңдылықтары жөнінде аса ... ... ... Қ. И. ... – кен ... ... ... жұмысын да жақсы білетін, әр ... кен ... ... ... жер ... ... ... кеніштердің геологиясымен бірге
кен қазу технологиясын да ... ... ... Жезқазғанда әлемде
қолданып жүрген жер асты жаңа технологиясын пайдаланудың ... ... ... ... ... ... 20 ... элементтер, соның ішінде рений,
осмий және платина кездесетінін көрсетіп ... ... ... ... бастап Жезқазған жерінен бір миллион тоннадай мыс кені алынған
көрінеді. ... ... 1932 ... өзінде-ақ 48000 метр тереңдіктегі
1,5 шаршы шақырым жерде ғана 2 миллион тонна мыс қорының ... ... ... ... ең ... әрі ең үлкен кен орны екенін
дәлелдеген еді. Ағылшындардың ... 60 мың ... ғана мыс бар ... ... ... қоса сол ... ... ол Жезқазған кен орнының
орталық бөлігінен ... ... ... кен шөккен қыртыстардың барын,
шашыранды кен ... ... ... ... Айбатта және
Сымтаста да мыс кені кездесетінін атап көрсеткен еді.
1941 жылы Қ. И. Сәтбаев ... ... ... ... ... болып тағайындалды. Сол жылы ол Одақтық ... (ҒА) ... ... ... 1942 ... сол филиалдың – болашақ Қазақстан ҒА-ның басшысы болды. «Геологиялық
астана» Жезқазғаннан Алматыға көшкендей әсер ... Қ. И. ... ... жүргізіп келген ғылыми-зерттеу
жұмыстарын одан әрі жалғастырып, Жезқазғанның кен-металлургиялық ... ... ... ... мен ... ... ... алды.
1942 жылы Қ. И. Сәтбаев Жезқазғанға ... ... ... үшін геология-
минералогия ғылымының докторы атағына ие ... Сол жылы ... кен ... атты ғылыми еңбегі үшін Мемлекеттік сыйлық берілді.
Соғыс кезіндегі ауыр жылдарда ғалым өзінің бар ... ... ... ... ... ... ... Басқа да көптеген қауырт жұмыстардың
ішінде өзі ашқан ... ... ... ... Отан қорғау игілігіне
тез арада аттандыру тамаша ерлікпен парапар еді. Қаныш Имантайұлы ... ... жер ... ... мен өнер ... ... жасап, майданға көмек көрсету, әр ... ... ... ... ... ортақ іске жұмылдырды. Орал, ... ... ... кен байлығын Отан қорғау жолына жұмсауға арналған Мемлекеттік
комиссияның мүшесі болды.
Соғыс жеңіспен аяқталған соң Қавзақстан ғалымдары ... ... әрі ... ... көп ... ... 1943 жылы күзде Қ. И. Сәтбаев
ғылымды дамытуға қосқан үлесі мен үлкен ғылыми жетісвтіктерінің нәтижесінде
КСРО ҒА-ның корреспондент-мүшесі болып сайланды. Бұл ... ло ... ... ... Қаратау, Соколов-Сарыбай, Лисаков ... ... кен ... аса көп орын ... ... ... ... Академиясын құру үшін Қ. И. Сәтбаев
басқарған КСРО ҒА-ның ... ... ... ... ... ... ... негізгі салаларын өркендету өріс алды. Қазақстанның
ғылым ордасының өз алдына шаңырақ көтеруіне Одақтық ... ... ... ... Бүкіл ел аңсаған арманына жетті. 1946 жылы маусым айында
Қазақстан Ғылым академиясы құрылып, Қаныш ... ... оның ... ... ... сайланады. Осы жылы қазан айында ол КСРО Ғылым
академиясының толық ... ... ... ... республикалары
ғылымдарының арасынан шыққан тұңғыш академик атанды. Бұл ғылым шыңыны
жеткендіктің белгісі еді.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың өмір баяны3 бет
Сәтбаев Қаныш5 бет
Сәтбаев Қаныш өмірбаяны8 бет
Академик Қ.И.Сәтбаевтың өмірі мен қызметінің негізгі кезендері9 бет
Cәтбаев Қаныш Имантай-ұлы8 бет
Халықтың Қанышы29 бет
Ш.Қ.Сәтбаеваның ғылыми мұрасы30 бет
Қаныш Имантайұлы Сәтпаев-қазақтың ұлы данасы8 бет
Қаныш Сатпаев геология ғылымының ең алғашқы педагог - мұғалімдерінің бірі7 бет
Қаныш сәтбаев7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь