Стресс жағдайындағы өсімдік

Кіріспе
I. Әдебиетке шолу
1.1 Стресс жағдайындағы өсімдік
1.2 Су тапшылығы
1.3 Тұздық стресс
1.4 Қоршаған орта температурасының өзгеруі
1.5 Ауыр металдардың өсімдіктерге тігізетін әсері
1.6 Тыныс алу және фотосинтез
1.7 Өсімдік клетка мембранасының жалпы сипаттамасы
II. Зерттеу материалы мен әдістері
2.1 Бидай жапырағындағы электролиттердің тұздық стресстің әсерінен (2%NaCl) шығыуы
2.2 Бидай жапырағының ұлпасынағы электролиттердің шығыуына және бидайдың өсіуіне құрғақшылықтың әсері
2.3 Ауыр металдардың бидай тамырларының АТФ.азалық белсенділігіне әсері
III. Зерттеу нәтижелері мен оларды талқылау
IV Қорытынды
V Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Өсімдіктер әр түрлі стрессорлардың әсеріне, қоршаған ортаның қолайсыз жағдайларына үнемі душар болып отырады.
Стрессорлардың әсерінің жалпы көрнісіне өсімдіктердің өсуі мен дамуының тежелуі, ал фитоценоз деңгейінде өсімдіктердің төмендеуі жатады. Стрессорлар тіпті өсімдіктердің генетикалық потенциал деңгейінен де төмен өсімдіктердің өсу жылдамдығын азайтады. Өсімдіктердің әр түрлі зиянды әсерін ауылшаруашылық дақылдарының мол өнімін бірнеше жылдар бойы есептелген орташа өніммен салыстыру арқылы бағалауға болады [1].
Шығу тегі бойынша стрессорлар, биотикалық және абиотикалық деп
бөлінеді. Биотикалық факторларға патогенді ауру тудырғышIсаңырауқұлақтар, бактериялар және вирустар, сонымен бірге өсімдік қоректі бунақденелілер жатады. .
Табиғаттағы абиотикалық стрессорларға, ылғалдың жетіспеушілігі, (құрғақшылық), экстремалды температуралар (жоғары және төмен), гипоксия (оттегінің жетіспеушілігі), өте жоғары немесе өте төмен жарық, ультракүлгін радиация, атмосферадағы улы газдардың артық мөлшері (SO2, NO2, O3), және т.б жатады.
Егер транспирация жылдамдығы тамыр жүйесінің суды сіңіру жылдамдығынан жоғары болатын жағдайда өсімдік су тапшылығына ұшырайды. Бұндай жағдай құрғақшылық кезінде ғана емес, топырақтың тұздануы кезінде де және өте төмен температура жағдайында да байқалады.
Өсімдіктер әртүрі стрессорларлардың әсеріне, қоршаған ортатың қолайсыз жағдайларына үнемі душар болып отырады. Стресс деп белгілі бір стрессордың әсеріндегі өсімдік жағдайын айтады. Шығу тегі бойынша стрессорлар биотикалық және абиотикалық деп бөлінеді. Биотикалық стрессорларға патогенді ауру тудырғыш саңырауқұлақтар, бактериялар және вирустар, сонымен бірге өсімдік қоректі бунақ денелілер жатады. Табиғаттағы абиотикалық стрессорларға ылғалдың жетіспеушілігі (құрғақшылық), экстремалды температуралар(жоғары және төмен), топрақтағы иондардың жоғарғы мөлшері(топрақтың тұздануы), гипоксия(оттегінің жетіспеушілігі), өте жоғары немесе өте төмен жарық, ультракүлгін радиация, атмосферадағы улы газдардың артық мөлшері және т.б. жатады [1,2,3]
1. Растение в электремальных условиях минерального питания/ под рет. Н.Я.Школьника, В.А.Алексеевой. –Л.: Наука. -1983. -176с.
2. Альтергот В.Ф. Принципы физиологических исследований и проблемы растениеводства в Сибири. В кн.: физиология устой чивости растений в континентальном климате. –Новосибирск, 1976. –с. 4-14.
3. Кожушко И.Н. Изучение засухоустойчивости мирового генофонда яровой пшеницы для селекционных целей. –Ленинград, 1991.-90с.
4. Лосева Н.Л., Романова Т.Д., Ганев Н.Л. К вопросу об энергетической функций в устойчивости растений к тепловому повреждению. В кн.: Водный и энергеический обмен растений. –казань, 1985. –с.26-30.
5. Лукаткин А.С. Диагностика холодоустойчивости теплюбивых растений по изменению мембранной проницаемости клеток растений. // тез. Всес. Конф.“Устойчивость растений к неблагоприятным факторам среды и продуктивность растений”.- Иркутск, 17-21 сент. –Иркутск, 1984. –с. 126-127.
6. Зауралов О.А., Лукаткин А.С. Кинетика экзоосмоса электронов у теплолюбивых растений при действий пониженных температур //физ. Раст. -1985.-Т.32.-Вып.2. –С.347-353.
7. Винтер В.К. Заморозки и их последействие на растения. – Новосибирск: Наука. – 1981.-152с.
8. Onwreeme J.C. Rapid plant conserving estimation of heat tolerance in Plants.// J.Agric. Sci. – 1979. –V.92. – N3. – P.517.
9. Hoewarth C.J., Peacock J.M. Development of laboratory based. Methods for assessing seedling tolerance in Pearl Millet // New Phytol. – 1997. – V.137.- N1.- P.129 – 139.
10. Sethar M. A., Lund G.M., Mala V. Electrolyte leakage in seeds, roots and leaves of cotton and soybean at optimal and superoptimal temperatures// Pakistan Journal of Botany. – 1997. – V.29. – N1. – P.113 – 117.
11. Кожушко Н.И., Олейникова Е.И. Определение засухоустойчивости сортов зерновых культур по изменению выхода электролитов из листьев. –Ленинград, 1970. -8с.
12. Бородина Р.А. Комплексная физиологическая оценка засухо и жароустойчивости озимой пшеницы в условиях Узбекистана.-Всес. НИИ раст-ва, 1987.-25с.
13. Белянская С.А., Ихсанов С.К., Шанина З.Б. Влияне стресс- факторов на культуру клеток и прорости риса //физиол.раст. -1991. –Т.38. –Вып .6. –с.1252-1288.
14. Compos P.S., Thi A.T. Effects of an abscisic acid pretreatment on membrane leakage and lipid composition of vigno unguiculata leaf discs subjected to osmotic stress// Plant Scitnce. -1997. –Vol.130. –N1. –P.11-18.
15. Stevavic B., Sinzar I., Glisic. Electrolyte leakage differences between poikilohydrous and homoiohydrous species of Gesneriaceae // Biologia plantarum. -1998. –vol.40. –N2. –p. 229-303.
16. Martineau I.R., Specht I. Temperature tolerance in soybeans // Crop. Sci. -1979/ -vol.19. –N1. –P.75-78.
17. Levitt F. Responses of plants to environmental Stresses. –New York. -1972. -40p.
18. Коваль С.Ф. Исследование свойств клеточных мембран и устойчивости растений по вымываемости электролитов // Изв. Сиб. Отд. АН СССР. Серия биол.наук. -1974. –N15. –Вып.3. –С.161-167.
19. Titov A.F., Talanova V.V. Response of cucumber and wheat seedlings to htavy metals // Annu. Sump.“Phys.-Chem.Basis Plant Physiol”.Penza,Febr.5-8.1996,Abstr.-Pushino7 -19967 –P.85.
20.Пшулевская Т.К. К вопросу о механтзмах токсического влияния металлов на растения // микроэлементы в биологий и их примение в сельском хозяйстве и медицине. –Самарканд, 1990. –С.316-317.
21. Keck R.W. Cadmium alteratium of root physiology and potassium ion fluxes // Plant Physiol. -1978. –Vol.62. –P. 94-96.
22. Kupper H., Kupper F. Environmental relevance of heavy metal- substituted chlorophylles using the example of water plants // J.Exp. Bot7 -1996. –Vol.47. -№295. –P. 259-266.
23. Obata H., Ione N., Umebayasho M. Effects of Cd on plasmo membrabe ATPase fro plant roots differing in tolerans to Cd // Soil Sci. and Plant Nutr. -1997. –Vol.43. –N4. –P.567-570.
        
        Мазмұны
Кіріспе
I. Әдебиетке шолу
1.1 Стресс жағдайындағы өсімдік
1.2 Су тапшылығы
1.3 ... ... ... орта ... ... Ауыр ... ... тігізетін әсері
1.6 Тыныс алу және ... ... ... мембранасының жалпы сипаттамасы
II. Зерттеу материалы мен әдістері
1. Бидай жапырағындағы электролиттердің тұздық ... ... ... ... ... ... ... шығыуына және
бидайдың өсіуіне құрғақшылықтың әсері
3. Ауыр металдардың бидай тамырларының АТФ-азалық ... ... ... мен ... талқылау
IV Қорытынды
.
V Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Өсімдіктер әр түрлі стрессорлардың әсеріне, қоршаған ортаның ... ... ... ... ... ... жалпы көрнісіне өсімдіктердің өсуі мен дамуының
тежелуі, ал фитоценоз деңгейінде ... ... ... ... өсімдіктердің генетикалық потенциал деңгейінен де төмен
өсімдіктердің өсу ... ... ... әр ... ... ... ... мол өнімін бірнеше жылдар бойы
есептелген орташа өніммен салыстыру ... ... ... ... тегі ... ... ... және абиотикалық деп
бөлінеді. Биотикалық факторларға ... ... ... және ... ... ... өсімдік
қоректі бунақденелілер жатады. .
Табиғаттағы абиотикалық стрессорларға, ылғалдың ... ... ... ... және төмен), гипоксия
(оттегінің жетіспеушілігі), өте жоғары немесе өте төмен жарық, ... ... улы ... ... мөлшері (SO2, NO2, O3), және
т.б жатады.
Егер транспирация жылдамдығы тамыр жүйесінің суды ... ... ... ... ... су ... ... Бұндай жағдай
құрғақшылық кезінде ғана емес, топырақтың тұздануы кезінде де және ... ... ... да байқалады.
Әдебиетке шолу
1. Стресс жағдайындағы өсімдік
Өсімдіктер ... ... ... ... ... жағдайларына үнемі душар болып отырады. Стресс деп белгілі бір
стрессордың әсеріндегі ... ... ... Шығу тегі ... ... және ... деп бөлінеді. Биотикалық
стрессорларға патогенді ауру тудырғыш саңырауқұлақтар, ... ... ... ... ... қоректі бунақ денелілер жатады. Табиғаттағы
абиотикалық стрессорларға ылғалдың жетіспеушілігі ... ... және ... ... ... ... ... гипоксия(оттегінің жетіспеушілігі),
өте жоғары немесе өте төмен жарық, ультракүлгін радиация, атмосферадағы ... ... ... және т.б. жатады [1,2,3]
Стресс. Стрессорлар. Төзімділік.
Өсімдіктерге әсер ететін қоршаған ортаның ... ... деп ... ... ... ... әсер еткенде
оларда пайда болатын күйзеліс жағдайлары стресс деп аталады ... ... ... ... жағдайлары әсер еткенде ішкі
ортаның ұдайылығын сақтау қабілеті және өмір сүру процестерін ... ... деп ... ... әсер еткенде ерекше, немесе өзгеше реакциялар
және жалпы өзгеше емес реакциялар туғызады.
Жалпы реакцияға ... ... ... мембранасының өткізгіштігі ұлғайады, мембрандық потенциал
деполяризацияға ұшырайды.
2. рН мәні қышқыл жаққа жылжиды.
3. Актиндік микрофиламенттердің жиналуы ... ол ... ... ... оттегін пайдалануды күшейтеді, АТФ ... бос ... ... ұлғаяды.
5. Гидролиз процестердің жүруі күшейеді.
6. Стресс белоктар синтезделеді де олар ... ... ... ... күшейеді (мүмкін тонопластада), ол
иондық ... ... ... ... ... ... Са2+ -дің ... шығуы (клетканың қабығынан және клетканың
компаненттерінен: вакуоль, ЭР, митохондриялардан).
9. ... және АБҚ ... ... өсуі және бөлінуі,
тамырлардың сору активтілігі және басқа физиологиялық ... ... ... әрекеттерінің және энергетикалық ресурстардың
аустырлу ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі стрессорлар әсер еткенде пайда болады. Олар
клетканың ішіндегі структураларын ... ... ... ... ... өзгеше реакцилар пайда болады. Олар стрессордың түріне
тәуелді.
Стрессорлардың әсеріне өсімдіктердің беймделу стратегиясы.
Өсімдіктерде стрессорлардың әсерінен байқалатын құбылысты ... ... 1) ... яғни өсімдіктің әр түрлі ... ... ... ... ... ... белок молекулаларының
денатурациялануы, зат алмасудың бұзылуы және құрғақшылық немесе топрақтың
тұздануы жағдайында клеткалардың сусыздануынан ... ... ... 2) жаңа ... жағдайларына беймделуді қамтамасыз ететін
өсімдіктердің жауап реакциялары. Олар ... ... ... алмасуға, физиологиялық функцияларға және гомеостазға әсер етеді. Осы
сияқты реакциялардың жиындығын аккламация деп ... ... ... ... ... қарсы өсімдік төзімділікке ие болады.
Акклимация ... ... ... ... болады және ол тұқым
қуаламайды. Сонымен бірге ол, генотиптегі ... ... ... асады, яғни реакция нормасы шегінде генотиптің жүзеге
асуындағы мүмкін болатын өзгерістер амплитудасымен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... өсімдіктер, әсіресе күздік астық тұқымдастар қыс кезеңінде төмен
температура жағдайына төзімді болады, себебі, күзде төмен оң және 0ºС ... ... ... ... салдарынан шынығады. Күзде ұлпалардағы
биохимиялық өзгерістер күздік астық ... ... ... ... ... ... Егер күз жылы ... қыста күздік астық
тұқымдастар үсіп қалады [4].
Өсімдіктердің әр түрлі ... ... ... ... ... зор. Беймделудің акклимациядан айрмашылығы,
беймделу-өсімдіктің стресс ... ... ... ... ... ... бекітілген конститутивті белгі. Беймделуді қоршаған
ортанын тиісті жағдайларына беймделген организмдер популяциясы жасайды.
Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... морфологиялық ерекшеліктерін айтуға
болады. Етженді сабақ, тікенеккеайналған жапрақ, ұлпаға тереңдеп ... ... ... қалың кутикула және басқада ... ... ... ... ... пайдаланып, құрғақ климат
жағдайында тіршілігінің бір қалыпты жүруін қамтамасыз етеді.
Беймделу биохимиялық деңгейдеде байқалады. Мысалы, ... ... атап ... ... мен ... улы ... ... картопта стероидты
жалғаналкалоидтардың(гликоалколоидтар) ... ... ... ... ... ... қорғайтын
эволюция барысында қалыптасқан конститутивті белгі.
Конститутивті және акклимация ... ... ... үлкен категорияға бөлінеді [5]:
1. Қашу механизмі. Олар өсімдіктерге стрессорлардың әсерінен
қашыуға мүмкіндік береді. Ондай механизмдерге ... ... ... ... ... жүйесі арқылы суды сіңіруді жатқызуға болады.
Бірқатар ксерофиттерде(құрғақшылық жерде өсетін өсімдіктер) мысалы, қара
сексеуілде ... ... ... ... ... ... ... Бұл
өсімдіктерге жер асты суларын пайдаланыуды және топрақ, ... ... ... ... қорғайды. Осы категорияға
топрақтың тұздылығына төзімді өсімдіктердің ... ... ... ... ... ... тұздылығы жағдайында
цитоплзмада натрий мне калийдің төмен концентрациясын ұстап тұру қабілеті,
осы өсімдіктердің цитоплазмалық биополимерлеріне ... улы ... ... ... ... ... (төзімділік).
өсімдіктер осы механизмдер барысында стрессорлардың әсерінен қашпай-ақ,
стресстік жағдайлардан өтеді. ... ... ... ... ... ... изоферменттердің биосинтезі жатады.
Қоршаған ортаның бір қатар параметірлерінің тар диапозон шеңберінде, ... ... ... қасиетке ие, мысалы температураны ... Тек бір ... ... барлық изоферменттердің жиндығы
тұтастай алғанда, өсімдіктің кең температуралық диапазонда ... ... ... ... Яғни ... ... жағдайына
бейімдірек болады[6].
Стресс жағдайында өсімдік метаболизмінің, ... және өсу ... ... ... экспрессиясының
өзгерісіне байланысты болады. Стрссорлардың әсеріне жауап тек егер өсімдік
стессорларды клетка деңгейінде ... ғана ... ... ... ... ... ... берілу жолын активтендіреді. Соңғысы геномға
түсіп, белоктардың синтезін ... ... ... ... ... стрессорлардың әсеріне клетканың жауап
реакциясы бүтін ... ... ... яғни көп ... ... мен ... тежеледі, сонымен қоса ... ... ... ... төзімділік механизмінің көп ... ... ... қалыптасты, сондықтан клетка деңгейінде ... ... ... ... ... ... ... бар.
Осыған орай бактериялар, ашытқы саңырауқұлақтар және бір ... ... ... төзімділік механизмдерін зерттеу
жоғары ... ... ... ... төзімділік механизмдерін
зетрреуге жол ашты. Рецепция сигналдары және оның берілу ... ... ... ... ... ... ... жайлы ақпараттың
көп бөлігін Е.Coli және Sacharamysses sendesmus ... ... ... алынды. өсімдіктердегі рецепция механизмдері мен
сигналдардың ... ... ... енді ғана ... ... ... ... жауап реакцияларының реттелуі
гормондар атап айтсақ, ... ... ... этилен және жасмон қышқылы
қатысады. Стрессорлардың ... ... ... ... ... ... ... гендердің экспрессиясы тежеледі. Көбінесе стрестік
емес қалыпты ... ... жаңа ... ... ... ... гендердің транскрипциясын белсендіруге бағытталған
зерттеулердің айтарлықтай бөлігі соңғы ... ... ... ... ... және осы ... ... активтілігі
посттранскрспциялық деңгейде де реттеледі. ... ... ... ... ... бұрын тұзілген
белоктардың ферменттік активтілігінің өзгеруі т.б.
1.2 Су тапшылығы
Егер транспирация жылдамдығы ... ... суды ... ... ... жағдайда өсімдік су тспшылығына ұшырайды.
Бұндай жағдай құрғақшылық кезінде ғана ... ... ... ... және оте ... ... жағдайында да байқалады. Соңғы екі жағдайда
дегидратация ... ... ... ... ... ... және ол
өсімдікте көбінесе топрақтағы судың мөлшері шектелмеген жағдайда дамиды.
Бырақ бұл суды ... ... ... Мысалы топырақтың тұздануы
жағдайында топрақтың осмостық қысымының жоғары болыуына байланысты ... суды ... (су ... ... ... ... ... судың мөлшерінің азаюы және
сусызданыуға әкелетін цитоплазмадағы иондар консентрациясының ... ... ... ... және ... ... әсересе
белоктардың денатурациялануы және оның ... ... ... ... билипидтік құрылымы өзгереді және бүтіндігі
бұзылады. Мембранадағы деструктивті өзгерістер заттардың клетак ... ... және ... ... ... деңгейіндегі су тапшылығы тургорлық қысымның азаюын айтамыз. Тұтас
өсімдік ... су ... су ... ... ... ... және ... тежелуы арқылы байқалады. Су тапшылығына
өсімдіктердің жауап беру ... және су ... ... ... ... ... механизмдерінің тимділігіне тәуелді.
өсімдіктердің су тапшылығына кейбір жауап беру реакциялары ... ... ... бірнеше секундта байқалады. Мысалы, белоктардың
фосфорлану өзгерістері жатады. Басқа жауаптар яғни, гендер ... ... ... ... ... сағатқа дейін ұзақ уақытты қажет
етеді.
Су ... ... ... ... ... ... әсеріне төзімдірек бола бастайды. ... қашу және ... ... ... ... ... мұмкін.
Реакциялардың екі категориясы су тапшылығына өсімдіктің акклимация процесі
қатысты екенін төменде толықтай қарастырылады.
Өсімдік ... су ... ... сусыздан қашыу
стратегиясының көрінісі.
Су потенциалы градиенті бойынша су ... ... су ... аймақтан төмен аймаққа қарай қозғалады. Егер тамыр ... ... ... су ... ... ... онда өсімдік топрақтан
суды сіңіре алмайды.
Ал басқалары тургорды жоғалтпай-ақ құрғақшылыққа немесе топрақтағы
тұздардың ... ... ... ... ... және тұзға
төзімді өсімдіктер клеткалары ... су ... ... ... ... ... есебінен төмендете алады. Бұл осмостық ... ... ... ... ... ... жалпы
концентрациясының артуына байланысты потенциал артады. Оның ... ... ... ... ... ... жинақталуы нәтижесінде пайда
болған қысымға қарағанда жоғары болады.
Су тапшылығы ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асады. Цитоплазмада ... ... ... ... Бұл ... ... ішілік
осмостық қысым (су потенциалының азаюы) артып, клеткаға қарай бағытталған
су ағыны пайда болады.
Осмолиттер. ... ... және ... ... ... ... ... түрлі төмен молекулалы
органикалық қосылыстар. Олар суда жақсы ериді, улы емес және ... ... ... ... туғызбайды. Сондықтанда
олардың екінші аты- үйлесетін заттар деп аталады. Клетка цитоплазмасындағы
табиғаты органикалық осмолиттердің синтезі және жинақталуы ... ... ... ... ... ... түрлерінде әр түрлі осмолиттердің
таралуы бойынша әр қилы вариациялар байқалады. Үйлесетін заттардың ... ... ... болу ... бар. Олар ... формада немесе цвиттерион түрінде, яғни ... және ... алып ... ... ... ... ... түрінде
болады. Кейбір осмолиттер амфифильді қосылыстар болып табылады. Амфифильді
заттар молекулаларында ... ... ... бірге полярлы
(гидрофильді) топтары ... ... ... ... бір ... ... тотығуы (ПОЛ) және гидрооксильді қосындылар жатады.
Осмолиттердің жалпы функциясы- осмореттеу процестеріне ... ... ... мысалы, Ка+ және Cl иондарының жоғары
концентрациясы улы, сондықтан өсімдік клеткасында ... ... ... ... ... емес. Алайда биополимерлермен үйлескен
осмолиттер цитоплазмада грамға шаққанда бірнеше жүз ... ... ... Және ол ... улы әсер ... ... цитоплазмасының қысымын реттеу үшін клеткадағы бейорганикалық
иондарды емес осмолиттерді пайдаланады. ... ролі ... пен ... ... ... осмостық активті заттарды
жинақтау кезінде маңызды. Дегидратацияға төзімділік ... ... ... биосинтезі жүйесінің тиімділік деңгейіне байланысты
болады[9].
Ксерофиттер және галофиттер- тиісінше ылғалдылығы ... ... ... ... ... ... Олар су ... және
топрақтың тұздануы жоқ жағдайда өсетін өсімдіктерге қарағанда осмолиттерді
жоғары жылдамдықпен және клеткада өте жоғары концентрацияда жинақтайды.
Су ... ... ... қорғаныш және реттеу
функциялары. Су ... ... ... ... ... тұрақтылық
механизмге қатысады, басқалары гендердің экспрессиясын реттеуге ... ... су ... ... ... ... және
реттеуші деп бөледі.
Бірінші тобына тұрақтылық механизмді қалыптастыруға жауапты ... ... ... ... және ... ... протеазалардың, убиквиндердің, және детоксикацияға
қатысатын ферменттердің синтезі. Екінші топқа басқа тұрақты ... ... ... дабылға қатысатын гендері кіреді.
Олар транскрипциондық ... ... олар ... ... ДНК элементтерді таныйды.
3. Тұздық стресс
Жердің бетінде 1/15 бөлігі тұзды ... ... ... ... ... ... ... аспаса ондай жерді тұзсыз деп
атайды. 0.2-0.4%-тен аз болса тұзды, ... ... ... ... ... ... ... деп аталады. Неорганикалық иондардың мөлшері 1,0%
- тен көп болса, оларды солнчактар деп ... ... ... ... Na көп ... ... Mg2+ мен Ca2+ көп жерлер болады.
Аниондардың ... Cl мен SO4 көп ... Және ... көп ... ... ... және тұздың жоғары концентрациясына үйренген
өсімдіктерді ... деп ... ... ... ... жатады. Олар тек тұздың аз концентрациясына шыдайды. ... ... ... қара ... және ... орташа концентрациясына
шыдайды. Тұздың мөлшері көбейгенде егістік өнімі ... ... ... ... , ... өсе алады.
Тұздардың зақымдандыратын әсері. Тұзды жерлерде гликофиттерде ... ... ... ... ... және ... ... Ол
токсикалық эффект болып әсер береді, биополимерлерді ... ... ... болатын құбылыстар. Клетканың дегидратациялануы.
Біріншіде тұзды жағдайда клеткалар ... ... ... ... ... осмотикалық қысымнан өсімдіктер суды жоғалтатыны
XX ғасырдың басында А. Ф. Шимпер көрсетті. Тұзды жерлерде топрақ ертіндінің
су потенциялы ... ... ... Осмотикалық әсері
тұздың түрімен тәуелсіз болады. Онда ең маңызды ... ... ... ... ... ... ғасырдың 50-жылдарында Б. П. ... ... ... ... топрақтар өсімдіктерге әр түрлі әсер етеді. Осыған
қарай әр түрлі иондар өзгеше зақымдап әсер етеді деген ... ... ... ... ... ... және токсикалық әсерлер басты
зақымдайтын факторлар деп саналады.
Макромолекулаларды зақымдандыратын ... ... ... ... ... ... гидроксил-радикал,
оттегінің асқын тотығы. Олардың концентрациясы су тапшылығында, ... ... Бұл ... ... ... ... ... байланыссыз. Олар екінші ретті ... ... ... ... ... байланысып, клетканы
зақымдайды[10].
Бүкіл ... ... ... ... ... концентрациялары өсімдіктің өсуін тежейді. Олар
гормон ЦК азайғанмен және АБҚ ... ... ... ... ... қышқылы көбейеді, ол ... ... ... ... өзгеруі өсімдіктердің тұрақтылығын
жоғарылатады. Кейбір зерттеушілер өсімдіктердің өсуінің ... ... ... әсерінен емес, оның себебі адаптациялық гормондық
жауаптармен байланысты деді. Тұрақтылықтың ... ... ... ... ... Баяу өсу ... реакцияларға керек көп
ресурстарды, құрылыс белоктарды, ... ... ... ... устьицаның өткізгіштігі азаяды. Тұздық
жағдайда топрақ ертіндісінің төмен су потнециалы ... ... суды ... келтіреді. Бұл құбылыс устьицаның қуысының
арасын ... ... СО2- ның ... кіру ... ... ... Устьицаны қоршаған клеткаларда тургорлық қысым
төмендегенде тұздан басқа АБҚ туғызатын процестер әсер ... Бұл ... ион ... ... ... ... ... активтілігін тежейді, ол мембрананы деполяризацияға ұшыратады.
Онда калий кіретін және калий шығатын, анион ... ... ... ... ... ... мен хлор шыққанда олар тургорын
жоғалтадыда устьицалар жабылады. Ол ... ... суды ... ... және оның жылдамдығын төмендетеді.
Тұздың үлкен концентрациялары және су тапшылығы клетканың бөлінуін
және дифференцировка ... ... Ол ... гендердің
экспрессияларымен байланысты. Олар қалыпты жағдайда экспрессияланбайды. Ол
гендердің өнімі ... ... және ... өсу ... ... ... әсеріне қарсы адаптациялар.
Бұл адаптациялардың негізінде су тапшылыққа ... ... ... ... және ... ... ... жиналуы.
Иондық гоместазды сақтауы – ... ... ... ... Na мен Cl ... галофиттерде және гликофиттерде
шамасында бір деңгейде болады. Галофиттер тұзды жерде өседі. Олар клеткада
тұздың аз концентрациясын ... ... ... ... ... ... қалыпты концентрацияларды ұстап тұра алмайды.
Иондық гоместазданудан негізделген тұздардың ... ... ... ... ерте ... ... Кәзіргі заманда
тек галофильдік өсімдіктер бұл стртегияны қолданбайды. ... ... ... ... ... ... белоктарға Na иондары коп жағдайда
өз фунцияларын ... ... ... ... Halobacterium halobium.
Цитозолдың суда ерігіш белоктарда және ... ... ... дикарбондық АҚ-дар көп болады. Нейтралық ортада
қышқыл ... ... ... Олар ... ... керек.
Мұндай белоктарға цитоплазмадағы көптеген оң зарятталған иондардың бәрі өте
қажет. Ондай болмаса ... ... ... белоктар
денатурацияланып кетуі мүмкін. ... ... Na, ... ... ... жетеді. Бұндай жоғарғы концентрациялар
белоктардағы гидрофобтық байланыстарды қатайтады.
Цитоплазмада ... аз ... ... ... ... иондардың ағымдарының баланысына негізделген. Na-дың цитоплазмаға
пассивтік кіруі клеткадан активтік экспортының баланысымен ... ... ... ... көп ... теңіз
балдырларында үлкен вакуоль бар. Осы клеткаларда Na ... ... Онда ... ... ... ... және ... осмотиталық қысымы жоғарылайды. Ол қоршаған орта және ... су ... ... ... әсер ... ... ... клетканың ішіне кіруіне әсер етеді.
Na және Cl иондарының топрақ ерітіндісінен клеткаға кіруі. Тамырдың
эпидермис және ... ... ... ... ... ... ... арқылы кіреді. электрохимиялық
потенциал градиентімынандай теңдікпен табылады.
Мембрананың иондық ... ... ... ... ... концентрациясы қоршаған ортада не ғұырылым көп болса, ... ... ... аз ... және Cl ... ... ... клеткаға тасымалдайтын
плазмалеманың белоктары. Na және басқа ... ... ... ... ... және ... арқылы кіреді. Na каналдар,
жаныуарлардың Na каналдарына ұқсас тамыр клеткаларында ... ... Олар ... ... ... кіреді. Ондай белоктарға ПМ-ның K-
каналдар жатады:
1. К+ кіретін каналдар –ПМ гиперполяризацияланғанда активтенеді, ... ... ... К/ Na ... өте жоғары болады. Бырақ Na-
дың жоғары концентрацияларда оны да ... К+ ... ... гиперполяризацияланғанда актвтенеді. Ол оң
заряттар көбейгенде, каий цитоплазмадан шығады.
3. ... ... VIC ... ... ... ... тәуелсіз болады.
4. жоғары-афинндік К-тасымалдаушы механизмдер. Na-дың ЦП-
ға кіруіне НКТ1-тасымалдаушы қатысады. К+, Na+ симпорттар. Бұл белок ... бір ... ... ішінде тек Na+ тасымалдауға ұлесі көп. Бұл ... ... ... ... манипуляцияларға потенциалдық,
молекулалық нысана ... ... ... әлі ... ... жасалынбаған. Ca, Na-байланысатын Na-мен бәсекеленіп VIC-
каналдарды тежейді. Сонымен Na тасымалдарымен соруын тежейді.
Cl ... ... ... ... ... бойынша кіреді. NaСl
көбейгенде Na тез клеткаға кредіде электрохимиялық потенцалдың ... ... ... ... ... Cl ... ... тасымалданады[12].
Na+ және Cl-дің цитоплазмадан шығуы. Экспорттың екі түрі бар: ... ... ... өту, және ... ... ... өту.
ПМ-ның Na/H- антипорттер –ион алмастыру диффузиясының механизмі. ... H ... ... Ол электрохимиялық градиентке қарсы жүреді.
Протонның потенцалы бойынша. Бұл ... ... ... ... жатады.
Бұл жоғары сатыдағы ... ... ... және ашытқыларда
болады.
Бірінші реттік Na-насос (Na+ АТФ-аза). Кейбір ашытқылардың және
галотолеранттық ... ... ... ... Олар ... ... фосфордың энергиясын пайдаланатын. Олар Р-тип АТФ-
азаларға жатады. Жрғары сатыдағы ... олар ... Na/H- ... Тонопласта Na/H-антипорттер жұмыс
істейді, Және H-АТФ-аза бар. Ол АТФ-аза V- типке жатады. Олар ... ... ... мен тонопластағы Cl-ді экспорттайтын жүйелер. Cl-дің экспорты анион
каналы арқылы ... ... ... ... ПМ және ... ... ... H-АТФ-аза ПМ, H-АТФ-аза
тонопласта электрохимиялық потенциалды туғызады.
К+/ Na+ - ... ... ... ... ... К мен Na ... ... бәсекелеседі. өсімдіктердің К/ Na
қатынасының жоңары ... ... ... ... ... ... ... клеткаларда ол иондық қатынас иондық тасымалдаушы
жүйелерінің тасымалдаушылығымен ... және ... ... ... ең ... ... стратегиясы –ол Na мен Cl
төмен концентрациясын клеткада сақтау. ... ... ... ... ... су ... сақталады.
1.4 Қоршаған ортаның температурасының өзгеруі.
Темература өзгерген ... ... ... өзгереді.
Осыдан кейін биохимялық реакциялардың және ... ... ... ... тірі ... температураға тәуелді. Бұкіл
әлемдегі өсімдіктер температуралық градинентке сәйкес болып таралған.
Температуралық жағдайлар ... ... ... және ... ... ... ... (пойкилотермалық) организмдерге жатады.
Эндотермалық организмдердің темературасы бір қалыпта сақталынады,
қоршаған ортаның температурасына тәуелсіз. ... ... ... ортаның температурасына бейымделуі қашу стратегиямен байланыссыз,
бірақ резистенттік механизммен негізделген. Бірақ эндотермалық механизмдер
алғашқы күйынде кездеседі[13].
Эктотермалық организмдер, ... ... ... ... ... ... өзгеруінің орнын ... ... ... ... ... акклимация
жолында клеткаларда макромолекулалардың әр түрі пайда ... ... ... ... ... ... арқылы
өсімдіктер салыстрмалы тұрақты , тянаұты метаболизмнің интесивтігін ... ... ... ... ырықтығы басқа ферменттердің жаңа
түрі жатады. Ферменттік катализдің ... ... ... ... ... ... ... толтыруға бағытталған.
Реакцияладың жылдамдығының өзгермеуі тек ферменттердің активтілігіне
емес олардың мөлшеріне де ... ... ... ... температураның әсерінің орнын
толтыру. Температура жағарылаған сайын ферменттік ... ... ... ... темератураға тәуелілігі Аррениус
теңдікпен бейнеленеді.
Рекциялардың жылдамдығы Т-мен қатар активацияның ... ... ... ... ... ... эффективтігі неғұрлым жоғары болса, соғұрлым активацияның
энергиясы ... ... ... ... ... ... ... бейнеленеді, катализденетін реакциялардың
активациясының ... ... ... ... мекендеген эктотермалық организмдерде керісінше
ферменттердің активтігі төмен, катализдейтін реакциялардың ... ... ... ... ... ... ... жолындада өзгереді: ... ... ... ... ... ... Екат тұрақты мөлшер емес,
ол темература жағдайларына сәйкес өзгереді.
Ферменттердің каталитикалық ... ... ... ... тұратын сыртқы ортаның темературасына организімнің ең ... ... ... Ол ... ... ... пайда болады.
Ферменттердің конформациялық өзгерістер бос байланыстардың (сутектік,
электростатикалық, ван-дер-ваа-льстық және гидрофобтық) пайда ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер үшін Е аз
қажет. Қатты құрылымдық ферменттерге конформациялық өзгерістер тән емес. ... ... ... ... ... ... ... бірдей жеткілікті болғанда ферменттер өздерінің құрылымдық
біртұтастығын және функциясын сақтайды.
Жоғары темератураға бейымделген ... ... ... және функционалдық активтілігін сақтау үшін қатты құрылымды
брлу ... ... ... темератураға мейымделген организмдердің
ферменттерге жоғары майысқақтығы керек.
Темературалық диапазонға бейімделу стратегиясы фермент молекуласында
бос ... ... ... ... ... ... каталитикалиқ эффективтілігін төмендетеді.
Эффективтілік катализ жасайтын ферменттердің әр ... ... ... ... ... нәтижесінде пайда болады.
Бұдан басқа бейімділікке Михаэлистің константасының (Км) және
субстраттың ... [S] ... ... ... жатады.
Ферменттердің мөлшерін өзгерту арқылы темератураның әсерірің орнын
толтыру. Бұндай ферменттерге басты метабализм ... ... ... ФС бен тынс ... ... ферменттер.
Акклимация процестер жүріп жатқанда ... ... ... ... ... ... ... бұл фермент күкірттік циклдің және ФС-дің темературалық орынын
толтыру процестердің бас шектейтін үзбесі болып келеді.
Акклимация ... ... ... ... ... ... ... Төмен темератураға
акклимацияланғанда олар көбейген, жоғары темературада азайған.
Жоғары температураға акклимацияланудағы жылу ... ... ... жылу шокқа (ТШ) ... ... мен ... өсуі баяулайды және олар өліп қалуы мүмкін. ТШ ... ... және ... ... ... брлғанда
пайда болады.
Кейбір негізгі ТШБ ... ... ... ... және
эукариоттардың белоктарымен жоғары деңгейлі гомологиясы байқалды. Көбінесе
олар шаперондар құсап ... ... Олар ... ... ... ... өсімдіктерде қалыпты кездеде бола береді, бірақ
оларды ТШБ-рына АҚ-тік тізбегі бойынша жатқызады.
БТШ-100 шаперондардың ... ... Олар ... ... ... ... агрегаттарын ыдыратады және
полипептидтік тізбегінің жиналғанында, белоктардың 3-ші ретті құрылымын
құрғанда ... ... ... ... ретикилумда болады. Олар
молекулалық шаперондар сияқты ... ... ... ... олар белгілі белоктарға жоғары спецификалық болып келеді және
олармен байланысқа тұседі.
БТШ-70 – АТФ тәуелді ... ... ... ... ... басқалары жылы және суық шокпен
индукцияланады. ... ... ЭР, ... ... БТШ-70, полипептидтік тізбегінің жиналып, таралуына қатысады,
белоктардің 4-ші реттік құрылымының жиналып таралуына қатысады.
БТШ-70 ядрошықтарда ... ... ... ... ауысады.БТШ-
70, N-терминальдық ауданы, АТФ-байланысатын домен, жоғары консервативтік,
олардың С-ұштаоы әр түрлі ... ... ... ... ... келеді. Олар Mx-ның матриксенде
және хл-тың стромасында орналасады. БТШ-60 ... ... ... ... басты қызіметі, бөліктерден тұратын ... ... ... бір түрі ... ... ... ... риббисфосфаткарб-азаны жиналдыруға қатысады. In virto ... ... ... ... ... липидтік бислойдың
модификациялары. Белоктың майысқақтығы мен тұраұтылығының арасында ... ... ... ... ... сақтап қызыметін атқара береді.
Ондай теңдік мембрандық құрылымға тән. Олардың құрылымы ... ... ... ... құрылымдық бір тұтастығын сақтайды. Бірақ
сонымен қатар мембрананың белоктары мен липидтері жылжымалы болып өздерінің
қызметтерін атқара ... күйі ... ... белгілі тығыздығы сәйкес.
Қалыпты жағдайда липидтік бислойдың тығыздығы ... ... ... ... ... қатты, гель секілді қатты күйден төменірек болады. Темература
төмендегенде липидтер сұйық-кристалдық күйден гель секілді күйге өтеді ... ), ... ... ... ... ... ... ішіндегі орналасқан
белоктардың (ферменттер, су және ... ... ... ... ... бар. ... АТФ-азалар липидтердің тығыздығына
өте сезмтал болады. Сонымен бислойдың сұйыұ-кристалдық күйінде сақтау ... ... ... статегиясы саналады. Ол стратегияның мағынасы
–мембрандық липидтердің фазалық өтудің (La–Lβ), темературасын төмендетіу.
Темература ... ... өте ... ... ... де, ... ұшырайды. Содан термотұрақты өсімдіктерде липиттердің
модификациялары бислойдың тұрақтылығын ... ... ... фазалық өтуінің темературасын төмендетуге бағытталған.
Липидтердің фазалық өтуінің темературасы углеводородтық тізбегінің
ұзындығына және қос ... ... Қос ... ... олар ... тұрақтылығын төмендетеді.
Негізгі фазалық өтудің темературасын реттеу механизмі липидтердің май
қышқылдардың құрамын өзгерту.оның 2 түрі ... ... ... тізбектің ұзындығын өзгерту,
2) Қос байланыстардың мөлшерін өзгерту.
Темература төмендегенде мембрана қатып қалмау үшін ... ... ... ... аз ... қос ... көп болу ... көтерілгенде керісінше болу керек.
Өсу мембрананың қалыпты тығыздығын сақтау үшін бағытталған бейімделу
әдістер адаптация және акклимация процестерде тап ... ... 3 қос ... бар. Олар ... көп ... және
олар мембраналық липидтердің бейтараптығының ... ... ... оның ... ... Ауыр металдардың өсімдіктерге тигізетін улы әсері
Ауыр металдардың топрақта көп мөлшерде болуы ... ... ... ... және ... бір аймақтағы өсімдіктердің азайып
кетуіне әкеледі. Ауыр өндірстік орындардың дамуына ... ... ... ... ... ... ауыр ... көп мөлшерде
болуынан өсімдік түрлерінің осы ... тек ... ғана ... ... ... ... ... өсімдіктердің бейімделуі мен
табиғи сұрыпталуын популяциялар ішіндегі организмдердің биохимиялық және
физологиялық ... ... Ауыр ... мен ... ... төзмділігі арта түседі де, төсімсіз және ... ... ... ... ... ... ... әсерінің алғашқы және ... ... өсуі мен және ... ... төмендеуі, хлороз, некроз
пайда болуы және осының салдарынан өсімдіктердің өнімі мен ... ... ... ... жер үсті ... өсуін
тежейді. Көптеген зерттеулердің мәліметтеріне қарағанда тамырдың өсуі
көбірек тежеледі.
Ауыр метал әсерінен ... ... ... аймағы, содан кейін
созылу және тамыр түктерінің түзілуі жүретін аймағының клеткалары бұзылады.
Ауыр металдар әсері күшті және ұзақ ... ... ... ... ... ... заттарды сіңіру қабілетінің төмендеуі бара-бара
өсімдіктің өсуін, дамуын тежеп тіршілігін тоқтатуға дейін әкеледі. ... ... жер үсті ... де ... ... ... ассимиляциялаушы мүшелердің дамуы бұзылып, өсімдіктің құрғақ
биомассасы ... ... ... ... және ... ... ... өскен өсімдіктерде жапырақ ... ... және ... ... ... ... ... морфологиялық өзгерістер ... ... ... ... ... барлық физологиялық процестерге әсер етеді.бірақ жеке
процестердің мнталдарға сезмталдығы айтарлықтай әр ... ... ... бір ... ... ... немесе жанама екендігі анық емес. Клетка
метабализмінің метал ... ... ... ... бір ... ... белсенділігінің өзгеруі болып табылады.
1.6 Тыныс алу және фотосинтез
Жоғарыда айтылғандай ауыр металдар мембрана және оның ... ... ... Митохондриялар мен хлоропластардың мембраналарының құрылымының
бұзылу әсерінен ауыр металдар фотосинтез бен тыныс алуға кері әсер ... ... ... ... ... ... алу мен фотосинтезді
тежейтіні анықталды . Кадмийдің 1мМ концентрациясында тамырдың және ... ... ... ... сіңіруі дәрежесі
төмендеген[17] . Авторлардың айтуынша кадмий митохондриядағы ... ... ... тежеу әсерінен электрон-тасымалдау тізбегінің
қызметі бұзылған. Сонымен қатар, кадмийдің ... бен ... ... ... ... бірақ Кребс циклындағы сукцинаттың
тотығуын біршама ... Осы ... ... ... авторлар
сукцинатдегидрогеназалық комплекс митохондриядағы кадмийдің әсеріне душар
болатын алғашқы бөлік болып ... ... ... авторлардың пікірінше
кадмийдің (in vitro және in vivo) гликолиз бен пентозофосфаттық жолдардың
негізгі ферменттеріне тежеуші әсер ететінін ... ... ... ... ... тежеді.
Қорғасын жасуша метаболизмнің күшті тежегіші және басқа ... ... M.Trice (1985) АТФ пен ... ... ... [цит. по 10]. ... ... концентрациясында тамыр
жасушаларының бөлінуін тежеген, қорғасын тұздарының бидай митохондриясына
әсерін зерттеу ... ... ... жоқ ... ... тежелген. PbCl2 , Pb(NO3)2 тұздарының 0,1-2,4 ... ... ... ... ІІ (ФЖ) белсенділігін
төмендеткен, ал марганец тұздарын қосу қорғасынның тежеуші әсерін азайтты.
Қорғасын 20 мМ Pb(NO3)2 ... ... ... ... . ... пен ... артық мөлшерінде өсірілген
өсімдіктердің хлоропласттың тилакоид мембраналарында электрон тасымалдау
реакцияларының ... ... Бұл ... ... ... ... бар ... мөлшері мен қызметінің өзгеруіне
байланысты болуы мүмкін. ФЖ ІІ-нің донор аймағындағы ... ... бар ... жұмысының бұзылуына байланысты болуы мүмкін. Cu,
Pb, Zn иондары электрондардың тасымалын ... ... ... өзгерген және липидтердің концентрациясы артқандығы байқалған .
Cd және Ni иондарының 5-10 мкМ ... ... ... Ауыр ... ... ... ... хлорофилл
ұлпасында орталық атом Mg2+ ... ауыр ... ... ... Zn, Cd, Pb). Бұл орын ... ... аппараттағы жарық
жинағыш комплекстің зақымдалуына әкелді. Қорғасынның әсері кезінде
фотосинтез ... ... ... ... хлоропластарда Хилл
реакциясы тежелді[18].
Мыс хлорофиллдің концентрациясын төмендетті. ... ... ... ... төмендеуі ФЖ ІІ жұмысының бұзылуына
әкелді. Хлорофилл мөлшерінің төмендеуі және фототежелу сезімталдығы ... ... ... азайды. Мыстың көп мөлшерінде ФЖІІ-де донорлық
және акцепторлық бөліктер жұмысының ... ... ... азаюы тилакоид мембраналарының ультрақұрылымдарының өзгерісін
тудырды. Мыстың артық мөлшері фотосинтетикалық аппараттың биосинтезіне ғана
әсер етіп ... ... ... ... ... модификациялады.
7. Өсімдік клетка мембранасының жалпы сипаттамасы
Биологиялық мембрананың ... ... тірі ... ... сыртқы ортадан жұқа қабық бөліп тұрады. Ондай қабық плазмалық
мембрана деп аталады. ... ... қос ... ... Мембрананың липидтері - фосфолипидтер, ... ... ... ... ... бас және 2 ... ... Гликолипидтер- липидтермен углеводттардың қосындысы. Олар
фосфолипид секілді полярлық ... және ... ... ... ... липидтер мономолекулалық қабат құрайды, полярсыз шеттері судан
шығып тұрады. Полярлық шеті суда ... Егер ... саны ... көп ... ... суды ... олар мицелла құрайды, гидрофобтық
жағы ішке қарап тұрады[19].
1972 жылы Сингер мен Николсон ... ...... ... ... молекулалары сұйық лапидтік қос қабатта қалқып жүріп
мозайка құрайды. Бұл динамикалық құрылымда белоктар мен липидтер ... ... ... ... ... өткізгіш мембрананың
ішіне кіріп тұрады, басқалар ... ... ... ... тұрады.
Белоктарда гидрофобтық жағы бар, олар ... ... ... жағы ... ... қосылып тұрады.
Мембранадағы белоктардың түрлері:
1.Структуралық – құрылымдық белоктар
2. Белок – регуляторлар
3. Мембранадағы белоктар – ферменттер, насостар, ... ... ... ... Тасмалдағыштар заттарды тасмалдайды. Олар
активті насосты механизмге кіруі ... ... ... ... арасында гидрофильдік каналдар немесе саңылаулар бар. Олар ... ... ... өте ... ... олар өте ... еді –
липидтік компонентер өткізбес еді.
4.Ферменттік белоктар, спецификалық рецепторлар, электрондық
тасмалдағыштар, ф/ ... және ... алу ... ... ... ... ... функциялары.
5.Гликопротеиндер. Бос жағында гликозильдік тобыбар,бұтақтанған
олгосахаридтердің қатарлары,антена сияқты.моносахаридтерден ... әр ... ... ... және β изомерлер үшін. "Антеин"
қызметі-сыртқы сигналдарды қабылдаумен байланысты[20].
1.Заттардың мембрананың ішкі жане сыртқы жағына тасымалдануды бақылау.
Плазммалық мембранада ... ... көп ... ... ... ... каналдар, ионды тасымалдағыштар, иондық
насостар. Солардың арқасында клеткаға керекті заттар кірп-шығып ... ... олар ... иондардың оптимальдық концентрациялаымен
қамтамасыз етеді. ПМ арқылы макромолекулаларда тасымалданады.
2. ... ... және ... ... ... электрохимиялық потенциал
бар. Ол дайындық жумсқа жумсалады, әсіресе ... ... ... ... және ... істейтін жағдай жасау. ПМада көп
ферменттер орналасады. Олардың ... ... ... ... , ... жүйесінің ферменттері (фосфолипазалар,
аденилатциклаза) жане ... ... ... Көбінесе ПМаның белоктары әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... орта әсерінің. Соңғыларға элисторлардың рецепторлары жатады,
патогендер бөлінетін заттардың жане ... ... ... ... ... Температура мембрананың қаттылығына
(сұйықтығынақтығына) әсер етеді, оның ... ... Осы ... ... олар ... ... каналдардың ашылып-жабылыуына
әсер етеді. Сонымен ПМ рецепцияның орны сигнал қрбылдау орын болып келеді.
әр түрлі химиялық және ... ... ... ... көп компененттері екінші реттегі
мессенджердіңкөзі боладі. Мессенджерлер- сгнал тасмалдайтын және ... ... ... ... диацилглицерин,
фосфатидня кислота, липидтердің асқын тотыққан процесстердің өнімдері-
диальдгид. Рецепторлармен сигнал қабылдағанда осы ... ... ... ... әсер ... түзіледі. Органикалық еріткіштер,
мсалы спирт, эфир, хлороформ мембранадан суданда тез ... ... ... ... маңызы:
1.Ферменттер жұмыс істеу үшін клеткадағы рН сақтау, және ... ... көзі және ... ... ... ... заттарды керекті
жерге тасымалдау.
3. Улы заттарды клеткадан шығару, Пайда болатын заттарды бөлу.
4.Әр түрлі процестерге керек иондық ... ... ... ... 4 ... механизмдері бар:
1. Пассивтік тасымалданыу - энергиясыз жүреді.
2. Активті тасымалданыу - ... ... ... ... ... ... фазадан жүреді, егер заттар липидтерде еритін болса.
б) егер липидтердің арасында белоктар болса.
в) липопротеиндік тасымалдағыштар болса.
г) липопротеиндік ... ... ... каналдар арқылы
тасымалданады. Каналдар- бұл трансмембрандық белоктар. ... ... ... деп ... ... ... ... әдетте
пассивтік болады. әдетте каналдан иондар өтеді. Тасымалданыудың жылдамдығы
олардың мөлшеріне және ... ... ... ашық болса заттар тез
өтеді. Бірақ олар ... ашық ... ... ... ... ортаның
әсерінен ашылып-жабылады.
Газдар, мысалы тыныс алғанда жүретін оттегі және түзілетін көмірқышқыл газ,
мембранадан тез ... ... ... ... бойынша өтіп кетеді, көп
концентрация жағынан аз концентрация жағына.
Иондық ... ... ... аминоқышқылдар, май қышқылдар,
глицерол сияқтылар әдетте мембранадан жәй өтеді.
Жеңілдетілген диффузияда заттардың өтіуіне ... ... ... ... Осы ... ерекше каналы бар, ол тек белгілі бір түрлі
заттарды өткізеді.
Тасымалдаушылар- ерекше белоктар, солар ... ... ... ... ішкі ... сыртқы жаққа қарайтын топтар бар. Конформациясы
өзгергенде заттар сыртқа немесе ішке кіреді. Тасымалданудың ... ... ... ... – заттар концентрациясының градиентіне қарсы
энергия пайдаланып ... Бұл ... тек бір ... ... заттардың тасымалданыуы бағытын өзгертуі ... ... екі ... ... мен ... зарят.
Басқаша айтқанда активтік тасымалданыу- электрохимиялық ... ... екі ... ... ... ... сақталады. Электрлік
зарят, барлық клеткаларда сыртқы жағына қарағанда ішкі жағы ... ... ... ... оң ... ... ... аниондар теріс итеріледі. Бырақ олардың концентрациясы да әсер
етеді.
Клетканың іші және сыртында ... (Na+), ... (K) және ... көп ... Калийдың концентрациясы клетка ішінде натрийге
қарағанда көбірек болады.
Көп клеткаларда ПМ-ада натрийды шағаратан натрийлақ ... бар. ... ... ... насоспен бірге жұмыс істейді. Ондай насосты натрий-
калийлақ насос (Na+, K+-насос) деп ... ... ... ... ... ... ... иондардаң ... ... ... ... ... ... ... жүреді.Энергияны АТФ-пен НАДН-тан алады. ... ... ... ... ... АТФ-аза деп аталады. K, Na-АТР-
аза, Н-АТР-аза, аниондық ... Н+ ... ... ... мембрана арқылы тасымалдануы протондақ помпа деп ... ... ... реттейді, мембрандық потенциал құрады, энергияны сақтау
және айналдыру, мембрандақ және алысқа тасымалдану, минералдық ... және т . ... - ... ... ... мембрандық электрохимиялық
потенциалы күшейеді, ол электрлік ( ΔΨ) және химиялық (ΔрН) компонеттен
тұрады: Δμн = ΔΨ ... ... ... ... энергетикалық негізі болады
(К, Мп2, Са2 и др.), а протондық – Н протандармен симпотрпен ... ... ... – ол ... ... ... батып тұратын. Ішкі жағынан
натрий мен АТФ кіреді, сыртқы ...... ... ... ... ... Белок АТФ ретіндеде жұмыс істейді. Шыққан
энергияны тасымалдауға пайдаланады. Оны бірінші ретті ... ... ... ионның орнына 3 натрий ионы шығады. Соның себебінде клетканың
іші теріс зариадталады. Мембрананың екі жағында потенциялдың ... ... ... ... ... ... ... бірақ өте жәй.
Екінші ретті активті тасмалдану. Онда тасымалдағыштар болып белгілі
белоктар ... ал АТФ – тің ... ... мембрана арқылы
тасымалдануына пайдаланады. Н – ... ... ... клеткадан
шығады, мембрана электрохимиялық потенциял пайда болады. Сол потенциял
иондарды тасымалдаушылар ... ... ... Бірінші ретті Н
иондардың электрохимиялық потенциялына қарсы тасымалдануы басқа иондардың
электрохимиялық потенциял бойынша тасымалдануына ... үшін ... ... активті тасымалдау деп атайды.
Жоғары моаекулалық заттар мен ... ... ... ... ... және экзоцитоз.
Эндоцитоз –заттардың кілетканың ішіне тасымалдануы. Эндоцтоз процесте
алдын ала субстрат мембрананың кішкентай ... ... да ... ... ... ... ... қарай) майысады, одан ... ... ... Бұл көпіршектің ішкі құрамында субстрат
кіріп ... ... ... блады: пиноцитоз, фагоцитоз, рецептор
қатысумен жүзеге асатын эндоцитоз.
Экзоцитоз ... ... бар ... және бөлшектердің клетканың
ішінен сыртқа тасымалдану. Ең жиы ... ... түрі ... ... ... ... заттарды клеткадан шығарып жіберуі.
Секреция клетканың бір қызметі ... ... ... ... сыртқа шығуын секреция деп санайды[22].
2. Зерттеудің обьектілері мен ... ... ... ... факторлррының әсерінен
электролидтердің шығуын зерттегенде 5-8 күндік ... ... ... ... ... ... ... (құрғақшылыққа
орташа төзімді), Отан сорты (төзімді).
Ауыр металдардың әсерін зерттеу үшін ... ... ... 8-күндік
өскіндерін пайдаланды, олар құмды дақыл ... ... ... ... ... мен мыс ... ... CdCl, CuSO4) -0,4;
-0,8; -1,6; -3,2; 10; 20; 40; 80 мг/кг құмға.
Стресс ... ... ... ... пен тамыр ұлпаларынан
электролидтердің шығуын анықтау үшін Декстердің модификацияланған әдісі
қолданылды(1,3,11). Нұсқаның навескасын ... ... ... 500мг ... ... өтімділігі белгілі судың 50мл батырған. Эксзициясы
біткеннен ... ... ... ... ... қайнататын, содан қайтадан
экссудаттың электр ... ... ... ... есептелінеді:
электролидтердің шығу % = (a:b) .100, мұндағы а- өлген ұлпалардың электр
өтімділігі, b- тірі ... ... ... ... ... ... Н.И. әдісі бойынша анықтайды
(38). Тамырдың 1см ұшын ... (мМ) ... ( pH ... ... ... -1, АТР-3 ке АТФ ... ... ... 30мин ... ... ... үшін 1мл ... аммоний қосылады. Фосфорды кондрашева (39) бойынша анықтады және
1мг кептірілген тамыр салмағына Р мг ... Бес ... ... ... ... ... өңделді (Удольская Н.Л., 1977)
(41).
Нәтижелнрмен оларды талдау
Стресс табиғатына қарай мембраналар ... ... ... жапырағындағы электролиттердің тұздық стрестің әсерінен (2%
NaCl) шығуы
Топрақтың тұздануы ең кең ... ... ... ... ... токсикалық және осмотикалық әсер ете ... ... ... құрғақшылықты тұздарды, бірақ құрғақшылыққа
төзімділігі әртүрлі бидай сорттарының клеткалық мембраналардың өтімділігіне
әсері ... ... ... 8 ... бойы 2% NaCl ... ... ... және омская-9 бидай сорттарының тәжіирбелі және ... ... ... ... ... ... CaSO4 ертіндісінде өсірілді. Контрольмен салстырғанда ... ... ... ... ... сорттар арасында елеулі
айырмашылық табылмады (кесте .1).
2.2 ... ... ... ... ... және ... құрғақшылықтың әсері
Құрғақшылыққа төзімділігі әртүрлі бидай сорттарының 5-күндік ... ... бойы ... ... ... ... ... ортаға полиэитенгликоль (ПЭГ) қосып жасалынды. ... ... ( ... және ... ... осмотик)
клеткалық қабырғалардың туғызады және протопластың сығылуына әкеледі,
яғни ПЭГ судың тапшылығын жақсы келтіреді- осмосты ... ... ... ... ... 6000-24% ПЭГ қолданылады. әдебиеттердегі мәлімет
бойынша бұл концентрация 0,70МПа. Осмостық ... ... ... ... бойынша бөлуге болады (37). Құрғақшылықпен әсер
еткеннен кейін өсімдіктерді ПЭГ- сіз қоректік ... ... ... ... ... электролиттердің шығуын өлшеп, стресстен
кейінгі репарациялық процесстерді анықтады.
Ққрғақшылыққа төзімді Отан сортының өсімдіктері стресс әсеріне
толеранттылығы ... ... ... Бұл ... ... ... ... Омская-9 сортында-361% артқан (2-кесте).
Стресс 1 тәуліктен кейін Отан сортының өсімдіктері Омская-9 сортының
өсімдіктерімен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... мембрана өтімділігі контрольмен салыстырғанда
47% ұлғайса, төзімділігі төменірек сортта -182% артты.
Клеткалық мембраналардың өтімділігімен ... ... ... осы ... ... стесстен кейін және бір
тәуліктен кейін құрғақшылық әсеріне ұшырайды. Алынған мәліметтер алдыңғы
эксперименттер мәліметтерімен ... ... ... отан ... ... ... тежелінді. Стесстен кейінгі репарациялық процестер
Омская-9 сортының өсімдіктерімен салыстырғанда жеделірек жүреді. ( ... ... ... жер үсті ... ... мен ... ... сортында 53 пен 18%, ал Отан сортында 47мен 8% әйкесінше
өзгереді. Стресс бір ... ... 5-7 ... бсидай өскіндерінде жер
үсті мүшелерінің биіктігі контрольмен салыстырғанда Омская-9 сортында
24%, ал Отан сортында 9% азайды. ... ... екі ... ... ... ... ... 11% және отан сорты 8%).
13% жоғары болды, ол отан сортында ... ... ... ... ... ... ... санын көбейту арқылы тамыр қызметін
қалпына келтіретін болуы керек. Бұл осы ... ... ... бір жолы болу керек.
Мембраналар өтімділігінің әртүрлі өзгеретінін дәлелдейтін қосымша
аргументтер алу үшін ... ... ... сусыздану кезінде
электролиттердің шығуын гүлдеу кезінде зерттелінді.
Жас, өсуді тоқтатқан ... ... бен отан ... ... ... өсіріліп, 5 сағат бойы 30-35 градус
температурада термостатта салдырылды. Бұл ... ... 30% ... ... ... ... өскіндеріне құрғаұшылықтың ( 24%ПЭГ) өсу
көрсеткішіне әсері.
Стресс әсеріне Отан сортының плазмалемма өтімділігінің ... ... бұл ... ... ... ... екендігін,
тұрақтылық потенциялының жоғары екенін көрсетеді.
Сонымен құрғақшылық клеткалык мембранасының зақымдануына
әкеледі, бұл өсімдіктің ... ... ... ... сипатталатын мембрана өтімділігінің ұлғюы әртүрлі бидай
сорттарының құрғақшылыққа төзімділігін критериі болуы мүмкін.
Жоғары тұрақтылық жапырақ және ... ... ... ... жүзеге асады, соның арқасында мембрана
өтімділігінің өзгеріс амплитудасы өсу процестерінің өзгерісі ... Ауыр ... ... ... АТФазалық
белсенділігіне әсері.
АТФ аза ферменті ... ... және ... ... ... ... ... ферментінің
активтілігін зерттеу ауыр металдардың мембрана қасиетіне әсерін
зерттеудегі ... ... ... ... ... бидай сортының 8 күндік
өскіндерінің мембраналарында өлшенді. Контрольді өсімдіктер 0,1мМ
CaSO4 ... ... ал ... Cu мен Cd ... олар CuSO4 пен CdCl2 ... түрінде алынды
(10,20,40 мг/кг Cu пен Cd есептелінді).
АТФаза ферментінің активтілі ортада металдар концентрациясының
өуіне ... ... ... ... Cd ... ... 10, ... Cu салыстырғанда екі есе күштірек, бұл нәтижелер Cd-
дің таксикалық әсері Cu пен салыстырғанда күштірек екенін көрсетеді.
Кейбір авторлардың ... АМ ... ... ... АМ ... SH – топтарын хелаттаушын
түсіндіреді. АМ үшін нысана фосфолипидтер ... ... деп ... ... ... 8 ... өскіндерінің тамырларына АТФазалық
белсенділігіне Cd мен Cu –тің әсері. 1 ... ... ... ... ... ... ... калий, рубидий мен кальций иондарының ағымының сипсты
бойынша тамыр клеткаларының шеткі мембраналарының өтімділігін елеулі
өзгертеді.
Алынған мәліметтер ... ... ... ... ... (2-4градус) тамырларды өңдеу мембраналары
модификациялайды деп болжауға болады, бұл ... ... ... тежелуі және кальций иондарының сіңірілуінің күшеюі
дәлелдейді.
Табиғаты ... ... ... факторлар ( температура, ауыр
металдар) иондар- секрециясын күшейтеді, сіңірілуін ... ... ... ... ... ... ... тамыр жүйесінің алғашқы жауабының мембранды концепциясын
жасауға мүмкіндік ... ... ... ... тамыр
клеткаларының мембраналары экстремалды орта ... ... ... құру үшін ... ... ... жаңа қызмет жасау режиміне ауысуды қамтамасыз етеді. Бұл
өзгерістер АТФаза белсенденуімен ... ... ... ... ... мен субстраттар үшін
өтімділіктің ұлғаюына және ... ... ... болады.
Әртүрлі стесс жағдайында (құрғақшылық, тұздану, АМ ) ... кері ... ... ... ... және мембраналық
ферменттердің активтілігі өзгереді, бұл физиологиялық процесстердің
бұзылуына әкеледі, сондықтан өсімдіктің өсуі тежеледі.
Клеткалық мембраналарды өтімділігінің өзгеруі ... ... ... ... ... ... ... секрециясының белсенділігі сорттың
ерекшеріктері мен өсімдік жасына байланысты. Электролиттердің шығуын
өлшеу ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға болады.
Мембранамен байланысқан тамырлардың АТФазаның белсенділігінің
тежелуі рлардың АМ әсерінен ... ... мен ... тасымалының бұзылуына әкеледі.
Өсіру ортасында ауыр металдар концеитрациясын өскеніне қарай
өсімдіктің мүшелерінде мөлшері артады. АМ ... ... ... ... ... ... ... корреляциялы
байланыста.
Срнымен әртүрлі табиғатты стресс әсері ең біріншіден ... әсер ... оның ... мен қорғаныш қызметін
өзгертеді.
3. Зерттеу материалы және ... заты ... ... ... мәдени түрі арпа (Hordeum
vuldare L) және бидай (Triticum aestivum) алынды. Жұмыста өсімдіктер жалпы
қабылданған әдістер ... ... ... ... ... өлшенді.
Өсімдіктің биометірлік параметірін өлшеу
Биометірлік параметірлерін өлшеу жалпы әдістер бойынша жүргізіледі.
Алынған өсімдік жер асты және жер үсті ... ... ... ... яғыни жер асты мүшесінің үзындығы өашенеді. ... ... ... ... үшін ... кептіріп, тамырды өшелейді.
Толерантылық индекс немесе уилкинс ... табу ... ... ... ... ... Ime- ... тамырдың ұзындығы, ал
Ic- ерітіндісіндегі тамырдың ұзындығы.
АТФ-аза ферментінің ... ... ... активтілігі Н.И.Тихой (1986) әдісі бойынша
жұргізіледі. ... ... ... 280С –та 30мин ертіндіні
инкубациялық ортада ұстайды: 1) 33мМ Трис-МЭС (рН 6,0) (132мМ ... ... (1:2)); 2) 500мМ К2SO4 +50мМ MgCI2 ... 1-ші және 2-ші
ертінділер 1:1 қатынаста болады.Реакцияны ... АТФ ... ... қатынасы мынадай қатынаста болуы керек: Трис-
МЕS (рН 6,0)-33,аммоний ... ... ... сулы ... + ... ... ... тоқталу үшін 55% 0,1мл трихлорукссной кислоты
(CCl3COOH) үшхлорлы сіркеқышқылын қосады ... ... көк ... ... Кондрашевой (1978)
әдісі бойынша жүргізіледі. Фосфор көк молибденмен комплекс ... ... V ... ... алынған қосынды көк түске боялады.
Сондықтанда көк молибде деп ... ... ... және 0,2 ... ... ... қосып оптикалық тығыздығын ФЭК №9
қызыл түс фильтірде өлшейді.
Өсімдік клетка мембранасының өткізгіштігін анықтау
Мембрананың өткізгіштігінанықтау үшін ... ... ... №14811 ... ... ... ... қолданылады.
Өсімдік жапрағының тканымен және тамырдағы ... ... ... ... ... әдіс қолданылады.
Қорытынды
Бітіру жұмысына арналған курстық жұмыста срытқы ортадағы ... ... ... ... ... анықтауға бағытталған
әдеби шолуда стресс жағдайындағы өсімдік, су тапшылығы, тұздық стресс жайлы
шолу жасалды. мұнда стерессорлардың әсерінің жалпы көрнісіне ... мен ... ... ал фитосеноз деңгейінде өнімділіктің төмендеуі
жатады. Стессорлар тіпті өсімдіктің генетикалық потенциал деңгейінен ... ... өсу ... ... әр ... ... ... қоршаған ортаның қолайсыз
жағдайларына үнемі душар болып отырады. Мысалы, су тапшылығы ... ... ... ... және ... ... иондар концентрациясының артуы әр түрлі құрылымдық
бұзылыстарға және ... ... ... ... және оның ... ... ... ... ... ... жатады. Олар тек
тұздың аз консентрациясына шдайды. Тек кейбірі (мақта, ... ... ... ... Тұздың мөлшері көбейгенде егістік ... ... ... ... және су ... өсімдік
клеткасының бөлінуін тежейді. ... ... ... міндетіміз
табиғаттағы биотикалық және абиотикалық бірқатар кең таралған стессорлардың
әсеріне өсімдіктердің төзімділік ... ... ... тізімі
1. Растение в электремальных условиях минерального питания/ под ... ... –Л.: ... -1983. ... ... В.Ф. ... ... исследований и проблемы
растениеводства в ... В кн.: ... ... чивости растений в
континентальном климате. –Новосибирск, 1976. –с. 4-14.
3. Кожушко И.Н. Изучение ... ... ... яровой
пшеницы для селекционных целей. –Ленинград, 1991.-90с.
4. Лосева Н.Л., Романова Т.Д., Ганев Н.Л. К вопросу об энергетической
функций в ... ... к ... ... В кн.: ... ... ... растений. –казань, 1985. –с.26-30.
5. Лукаткин А.С. Диагностика холодоустойчивости теплюбивых растений ... ... ... ... ... // тез. ... ... к ... ... ... и
продуктивность растений”.- Иркутск, 17-21 ... ... 1984. –с. ... ... О.А., ... А.С. ... ... электронов у
теплолюбивых растений при действий пониженных температур ... ... ... Винтер В.К. Заморозки и их последействие на ... ... ... – 1981.-152с.
8. Onwreeme J.C. Rapid plant conserving estimation of heat ... ... J.Agric. Sci. – 1979. –V.92. – N3. – ... Hoewarth C.J., Peacock J.M. ... of ... ... for ... seedling tolerance in Pearl Millet // New
Phytol. – 1997. – V.137.- N1.- P.129 – ... Sethar M. A., Lund G.M., Mala V. ... leakage in ... and leaves of cotton and soybean at optimal and ... Pakistan Journal of Botany. – 1997. – V.29. – N1. – P.113 ... ... Н.И., ... Е.И. Определение засухоустойчивости
сортов зерновых культур по ... ... ... из ... 1970. ... ... Р.А. ... физиологическая оценка засухо и
жароустойчивости озимой пшеницы в ... ... НИИ ... ... С.А., ... С.К., Шанина З.Б. Влияне стресс- факторов
на культуру клеток и прорости риса ... -1991. ... ... ... Compos P.S., Thi A.T. Effects of an abscisic acid ... ... leakage and lipid ... of vigno unguiculata leaf discs
subjected to osmotic stress// Plant Scitnce. -1997. ... –N1. ... Stevavic B., Sinzar I., Glisic. ... leakage ... poikilohydrous and homoiohydrous species of ... ... ... -1998. ... –N2. –p. ... Martineau I.R., Specht I. Temperature tolerance in soybeans //
Crop. Sci. -1979/ -vol.19. –N1. ... Levitt F. ... of plants to ... ... ... -1972. ... ... С.Ф. Исследование свойств клеточных мембран и устойчивости
растений по вымываемости электролитов // Изв. Сиб. Отд. АН ... ... -1974. –N15. ... ... Titov A.F., Talanova V.V. Response of cucumber and wheat ... htavy metals // Annu. Sump.“Phys.-Chem.Basis Plant Physiol”.Penza,Febr.5-
8.1996,Abstr.-Pushino7 -19967 –P.85.
20.Пшулевская Т.К. К ... о ... ... влияния
металлов на растения // микроэлементы в биологий и их примение в сельском
хозяйстве и медицине. ... 1990. ... Keck R.W. Cadmium ... of root physiology and potassium ion
fluxes // Plant Physiol. -1978. –Vol.62. –P. 94-96.
22. Kupper H., Kupper F. ... ... of heavy ... ... using the example of water plants // J.Exp. ... –Vol.47. -№295. –P. 259-266.
23. Obata H., Ione N., Umebayasho M. Effects of Cd on plasmo membrabe
ATPase fro plant roots ... in tolerans to Cd // Soil Sci. and ... -1997. ... –N4. –P.567-570.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Антропогендік стрессорлардың өсімдіктер мен жануарлардың морфологиялық құрылысына әсері7 бет
Антропогендік стрессордың әсері12 бет
Микробалдыр chlorella vulgaris43 бет
Өсімдіктердің өзара қатынас түрлері . Ареалдар туралы түсінік5 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы газды кептіру процесінің автоматтандырылуын жобалау22 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытының бу генераторының автоматтандырылуын жобалау14 бет
Ақтөбе қаласы темір-бетон дайындау зауытындағы шикізатты мөлшерлеу процесінің автоматтандырылуын жобалау14 бет
Марков құбылысы16 бет
"стресс"15 бет
1 Стресс,анықтамасы,жіктелуі,себебі. 2 Домбығу немесе ісіну18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь