Еңбек сабағында былғарыны өңдеуге үйретуде оку-әдістемелік ерекшеліктері

Мазмұны

Кіріспе . 3

1. ІХ.Х сыныптардағы еңбекке үйрету сабағында, былғары өндеуді
ұйымдастыру әдістері.
1.1 Оқушыларды еңбекке даярлаудағы оқытудың
ерекшіліктері 9
1.2 Танымдылық іс.әрекетті активтендірудегі» танымдылық
қызығушылықтың рөлі 28
1.3 Сәндік қолданбалы өнер элементтері негізіндегі былғары
өңдеу технологиясында "тері бүйымдарын модельдеуді"
оқытудың әдістері мен формалары 32

2. Еңбек сабағында былғарыны өңдеуге үйретуде оку.әдістемелік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.1. Үйірме жұмыстарында сабақ түрлері және жасалу жолдарын
оқушыларға үйрету 40
2.2. Тандаған бүйымның техникалық нобайымен сырт көрінісін
суреттеу 43

2.3. Былғарыдан жасалған бүйымдардың формасы мен ою.
өрнектерінің тәсілі 46

3. Техникалық.технологиялық мәліметтер
3.1. Теріден жасалатын қазақ ұлттық бұйымдары 49
3.2. Бұйымды даярлау технологиясының сипаты 54
3.3. Құрал.жабдық дайындаудың технологиялық ерекшеліктері
3.4. Ұлттық қолданбалы өнер бұйымдарын үйрету шеберханасы
және олардың жабдықгалуы 58

Қорытынды 65

Қолданылған әдебиеттер 66
КІРІСПЕ
Қазіргі жастардың көпшілігі қазақ халқының ұлттық мәдени мұрасына енетін үй жиьазы бұйымдарының дүкендерден, көрмелерден кездестіріп, олар жөнінде кітаптардан оқып, суреттерін көргені болмаса, олардың жасау әдістерін біле бермейді.
Оның себебі кезінде мектеп өміріне, еңбекке баулуда қолөнерін үйрету қолға алмағандықтан болып табылады.
Адамзат дамуының қай саласында болсын қоғаммен бірге дамыған қол өнері әр дәуірде өзінің өшпес ізін қалдырып, әлеуметтік көркемдік жағынан дәуір тынысына қалт жібермей әсерін тигізіп отырады. Көне заманнан келе жатқан қазақ қолөнері де өз халқының дэстүрлі көркемдік. мүрасын сақтап қалған.
Соңғы уақыттарда Республикадағы көптеген ғылыми зерттеулер халықтың қолданбалы қолөнері жастарға тәрбие беруде ерекше маңызға ие болатынын дәлелдеуде. Барлық халықтар сияқты қазақ халқының да қолөнерінің өзіне тэн өсу жолы, ерекшеліктері, даму тарихы бар. Ол тарих сонау ерте заманнан, өз тұрмыс-тіршілігіне қажетті құрал-саймандар, бұйымдар жасаудан басталады. Табиғаттағы әртүрлі шикізаттарды түрмыс-тіршілікке пайдалану атадан балаға, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып, дами келе өнер туындыларына айналып, бүгінгі күнге дейін жетіп отыр.
Қазақ қолөнерінің бүгінгісі мен болашағын айтар болсақ, оның өткеніне назар аудармай кете алмаймыз. Ұлттық өнердің өзіндік ерекшелікпен қалыптасуына үлкен әсер етеді. Демек, күнделікті тұрмысқа қажетті қолөнер бұйымдары көшіп-қонуға ыңғайлы, пайдаланылатын орнына сәйкес сыртқы формасын тауып, әр шебердің талғамына, ой-өрісіне тән өрнек оюмен нақышталып беріліп отырады. Алдымен бұйымның мықтылығы, өнімділігі қарастырылады десек те, олардың болу әсемдігі жағынан табиғи үндестік байқалады.
Қазақтың сәндік қолөнері біздің ұлттық мәдениетіміздің құрамды бөлігі. Оны дамыта отырып, жер-жерде халық шеберлерінің өнегелі істерін жас ұрпақтарға насихаттау, қолөнер бұйымдарының сапасын арттыра беру аса қүрметті және игілікті іс болып табылады.
Ою - халқымыздың ұлттық өнерінің жер-жерге ерте кезден көбірек тараған үлгісінің бір түрі. Ол іскерлік, зергерлік өнермен терезесі тең, қатар дамыған. Мұны сонау жазу-сызу шыға қоймаған ерте заманда адам өз ойын тасқа, сүйекке, ағашқа ойып-қашап түсіріп отырғанынан байқауға болады.
Ұлттық үлгіде бүйымдар жасаудың технюлогиясын жетілдіріп, бүл жұмыстар негізінде машинаның атқаруына жүктелгенімен өрнек үлгісін сызу, біріне-бірі ұқсамайтын әсем нақышты оюлар ойылған түс-киіздер, сырмақтар, текемет, алаша, сандық т.б. киіз үй жасаулары мен тұтыну бұйымдары күні бүгінге дейін өзінің қолмен жасалу маңызын жоғалтпай келеді. Алдағы уақытта да оның қиындығы мен қызықшылығы мол қолөнер саласындағы еңбек жемісті болуына кәміл сенеміз.
Киіз үйді сәулеттендіріп, оған салтанатты сипат беру, оның әр бөлшегінің бір-бірінің ұнасым табуы, сәндеу халық шеберлерінің машықтанған ісіне айналған. Ғасырлар бойы қалыптасқан мұраның бүгінгі күнге жетуіне халық шеберлерінің қосқан үлесі айтарлықтай. Және де қолөнерінің түрлерімен, оларды дайындау технологиясына даму тарихына қалам тартқан зерттеуші ғалымдардың еңбектеріне тоқталмасқа болмас.
С. Қасимановтың «Қазақ халқының қол өнері» /Алматы, Қазақстан 1995 жыл толықтырылып шыққан/ атты кітабы. Кітапта қолөнерінің барлық түріне: киіз басу, өрмек, кілем өнері, қайыс өнері, тас өнеріне, зергерлік өнеріне, сондай-ақ материалдарды өңдеу, бұйымдарды әсемдеу түрлеріне, ою-өрнектермен, олардың түстерінің мәніне тоқталып өтеді. Соңында автор қолөнерінің түрлеріне байланысты кейбір атаулардың түсіндірме сөздігін береді.
Ә. Тәжімүратовтың «Шебердің қолы ортақ» /Алматы, Қазақстан, 1997. ж./ атты кітабы. Бүл кітапта автор қолөнерінің барлық салаларына қалам тартқан. Сондай-ак әр ғасырдағы туындылармен толықтырылған. «Шебердің қолы ортақ, шешеннің тілі ортақ»,-дейді халық. Бүл кітапта санғасырлар сынынан өтіп шираған. Қазақ халқының табиғи дарынымен өзектес, халық өнерімен, түрмысымен бірге өсіп, бірге қайнасып келген қолөнерінің әсем үлгі-нұсқалары, өнер байлығы әсерлі әңгімеленеді.
Қ. Арғынбаевтың «Қазақ халқының қолөнері» /Алматы. Өнер, 1987 жылы/ атты ғылыми зерттеу кітабында қол өнерінің қызықты да маңызды салалары: ағаш, металл, тас өңдеу мен тері, мүйіз, сүйек ұқсату шеберлігінің туын қалыптасу мэселелері төңірегінде кеңірек баяндалған. Автор кітапты иллюстрациялық материалдармен толықтырып, этнографиялық материалдармен, архивтік жэне жазба әдебиеттер негізінде жазған.
Қазіргі кезде халықтың қолөнерін оқыту мәселесі республикамызда етек алып, толығымен бүгінгі күн талабына сай шешілді деуге болмайды. 1993 жылдың 21 қаңтарындағы жарық көрген Қазақстан Республикасының жалпы білім беретін мектептері оқушыларын еңбекке оқыту мен тәрбиелеу тұжырымдамасында «... оқушыларың еңбекке дайындау ісіндегі тағы бір өзекті кемшілік қазақ халқының ғасырлар бойы қалыптасқан қосалқы көркем өнерін, халық зергерлерінің мүрасын, мал-шаруашылығын үйрету кеңінен өріс алған жоқ » деп біздің мектеп өміріндегі осал жақтарды көрсетеді.
Қолөнерін үйретуде соңғы оншақты жылдың көлемінде бағдарламалар, оқулықтар мен әдістемелік құралдардың жарық көруі ұлттық қол өнердің мектеп өнерінің жандануына себепші болады. Олардың бірі:. С.Жолдасбекованың «¥лттық сәндік - қолтаңбалы өнерге үйрету» бағдарламасы І-ІУ сыныптарға арналған бағдарлама, осы мақсаттарды жүзеге асыруға айтарлықтай үлес қосуға бағытталады.
Балаларды қолөнер шығармаларымен таныстыру олардың өз туған жеріне, халқына, табиғатқа деген сүйіспеншілігін қалыптастырады, эстетикалық сезіміне әсер етіп, талғамын жетілдіреді, әсем дүниелер жасайтын зергерлердің немесе оюшының өзіндік қол таңбасын, ғажап шеберлігін айыра білуіне көмектеседі.
Ұлттық қолөнердің негізіне сәндік қолтанбалы өнер туындылары жатады.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Қазақстан Республикасында жалпы білім беретін мектептер
білім мазмүнының тұжырымдамасы. Алматы, Қазақстан 1993 9 сэуір.
2. Қазақстан Республикасында жалпы білім беретін
мектептері оқушыларының еңбекке оқыту мен тәрбиелеу тұжырымдамасы.
Алматы, Қазақстан 1993 21 қаңтар.
3. Атутов П.Р., Бабкин Н.И., Васильев Ю.Н. Связь тудового обучения с
основами наук. М. Просвещение 1983.
4. Арғынбаев X. Қазақ халқының қолөнері. Алматы: Өнер, 1987.
5. Айғабылов Н. «Еңбек тәрбиесінің психологиялық аспектісі» //
Қазақстан мектебі журналы. 1986 №6 29 бет.
6. Әбдуалиева Ш. «Қолөнер сабағын өткізу тәжірибемен» // Қазақстан
мектебі журналы. 1975 №6.
7. Әбілова 3. Оқытушыларға эстетикалық тәрбие беру. Алматы: Мектеп,
1972.
8. Әбітова Б. «Салт дэстүріміз - сабақта» // Қазақстан мектебі, 1993. №2
22 бет.
9. Әбдуалиева Ш. «Халық қолөнері» Алматы 1992, 120 бет.

10. Батышев С.Я. Трудовая подготовка школьников. Вопросы теории и
методики. М. Педагогика 1981.
11. Жүмабаев М. Педагогика. Алматы. Ана тілі. 1992.
12. Жарықбаев К. Жалпы психология. Алматы. Мектеп. 1980.
13. Ильина В.А. Педагогика. Алматы. Мектеп. 1977.
14. Казакевич В.М., Поляков В.А., Ставровский А.Е. Основы методики и
трудового обучения. / Под. ред. В.А. Полякова.-М.: Просвещение 1987.
15. Кальней В.А. и др. Основы методики трудового и
профессионального обучения. -М.: Просвещение 1987.
16. Касымов С. Қазақ халқының қолөнері. Алматы. Қазақстан 1995.
17. Методика трудового обучения с практикумам. / Под. ред.
Д.А. Тхоржевского. -М.: Просвещение 1987.
18. Педагогикалық және жас ерекшеліктер психологиясы. /Ред.
Басқалары. А.В. Петровский. -Алматы. Мектеп. 1987.
19. Зборник документов по трудовой и профессиональной
подготовки школьников. Сост. О.П. Аваричев, С.М. Куликов - М.:
Просвещение 1987.
20. Тәжімүратов Ә. Шебердің қолы ортақ. Алматы. Қазақстан 1977.
21. Төленбаев С. Ою. Алматы: Өнер, 1989.
22. Шаңырақ /қазақша үй-түрмыс энциклопедиясы //Бас редактор
Р.Н. Нүрғалиев Алматы: Каз.сов.энцикл. Бас редакциясы 1990.
23. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тэлім-тәрбиесі. Алматы. Қазақстан,
1995.
24. Жолдасбекова С.А., Жолдасбеков А.А. «Үлттық сэндік-
қолданбалы өнерге үйрету» 1-4 сыныптар. /эдістемелік қүрал/. 1993.
25. Жүннен жасалатын бұйымдар /Қүрастырушы Қ. Мұқанов. -Алматы.
Қайнар, 1989.
26. Муканов С.М. Казахская домашняя художественное ремесло. Алма-
Ата, 1979.
27. Елемесова Ү. Эстетикалық тэрбие // Қазақстан мектебі. 1984, №8 29-
30 бет.
28. Ержанова С. Қолөнерге баулу // Қазақстан мектебі, 1992 №2 58 бет.
29. Есжанова П. Ою-өрнекті үйрету // Қазақстан мектебі, 1989 №3.

30. Қалмақов Ә. Сәндік-қолданбалы өнерді пайдалану. // Қазақстан
мектебі, 1989. №558 бет.
31. Қоянбаев Ж. Жас ерекшеліктерге сүйене отырып // Қазақстан
мектебі, 1993№857бет.
32. Қүдайбергенова Ә. Халық қолөнері эсемдік қазынасы. //
Қазақстан мектебі, 1991 №6.
33. Қүдайқүлова А. Үлттық үй жиьазы бүйымдарын жасауды
оқушыларға үйрету тәжірибемнен, 1979, №5, 72-75 бет.
34. Мизанбаева Р. Оқушылардың эстетикалық сезімдерін дамыту //
Қазақстан мектебі, 1991, №5, 58-60 бет.
35. Сапожников В.В. Оқу шеберханасындағы өнімді еңбек жэне
оның тәрбиелік мүмкіндіктері / Қазақстан мектебі, 1981, №2, 65-70 бет
Зб.Тұрмыста қызмет көрсету / Жалпы білім беретін орта мектеп бағдарламалары / Алматы. 1992.
37.Технология пэні бойынша қазақ мектептеріне арналған бағдарлама / 5-9 сыныптар/.-Алматы: Рауан, 1999.
З8 .Жалпы білім беретін орта мектеп бағдарламасы. 1986. -М.:
        
        Мазмұны
|Кіріспе . 3 ... ІХ-Х ... ... ... ... ... ... |
|ұйымдастыру әдістері. ... ... ... ... ... ... 9 ... ... іс-әрекетті активтендірудегі» танымдылық ... рөлі 28 ... ... ... өнер ... ... былғары ... ... ... ... ... ... әдістері мен формалары 32 ... ... ... ... ... үйретуде оку-әдістемелік ... ... ... жұмыстарында сабақ түрлері және жасалу жолдарын ... ... 40 ... Тандаған бүйымның техникалық нобайымен сырт көрінісін ... 43 |
| ... ... ... ... формасы мен ою- ... ... 46 ... ... мәліметтер ... ... ... қазақ ұлттық бұйымдары 49 ... ... ... ... сипаты 54 ... ... ... технологиялық ерекшеліктері ... ... ... өнер ... ... ... ... ... ... 58 ... 65 ... ... 66 ... жастардың көпшілігі қазақ халқының ұлттық мәдени мұрасына
енетін үй жиьазы бұйымдарының дүкендерден, көрмелерден ... ... ... ... ... ... болмаса, олардың жасау
әдістерін біле бермейді.
Оның себебі кезінде мектеп өміріне, еңбекке баулуда қолөнерін ... ... ... ... ... қай ... ... қоғаммен бірге дамыған қол өнері
әр дәуірде өзінің өшпес ізін ... ... ... жағынан дәуір
тынысына қалт жібермей әсерін тигізіп отырады. Көне заманнан келе ... ... де өз ... ... көркемдік. мүрасын сақтап қалған.
Соңғы уақыттарда Республикадағы көптеген ғылыми зерттеулер халықтың
қолданбалы қолөнері жастарға ... ... ... ... ие болатынын
дәлелдеуде. Барлық халықтар сияқты қазақ халқының да ... ... ... ... ... даму ... бар. Ол ... сонау ерте заманнан, өз
тұрмыс-тіршілігіне қажетті ... ... ... ... әртүрлі шикізаттарды түрмыс-тіршілікке пайдалану атадан балаға,
ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып, дами келе өнер туындыларына ... ... ... ... отыр.
Қазақ қолөнерінің бүгінгісі мен болашағын айтар болсақ, оның өткеніне
назар аудармай кете ... ... ... ... ерекшелікпен
қалыптасуына үлкен әсер етеді. Демек, күнделікті тұрмысқа қажетті ... ... ... ... ... ... ... тауып, әр шебердің талғамына, ой-өрісіне тән ... ... ... ... Алдымен бұйымның мықтылығы, өнімділігі
қарастырылады десек те, олардың болу ... ... ... ... сәндік қолөнері біздің ұлттық мәдениетіміздің құрамды ... ... ... ... халық шеберлерінің өнегелі ... ... ... ... ... сапасын арттыра беру аса
қүрметті және игілікті іс болып табылады.
Ою - ... ... ... ... ерте ... ... тараған
үлгісінің бір түрі. Ол іскерлік, зергерлік өнермен терезесі тең, ... Мұны ... ... шыға қоймаған ерте заманда адам өз ... ... ... ... ... отырғанынан байқауға болады.
Ұлттық үлгіде бүйымдар жасаудың технюлогиясын жетілдіріп, бүл ... ... ... ... өрнек үлгісін сызу, біріне-бірі
ұқсамайтын әсем нақышты оюлар ... ... ... ... ... т.б. киіз үй жасаулары мен тұтыну бұйымдары күні бүгінге
дейін өзінің қолмен ... ... ... ... Алдағы уақытта да оның
қиындығы мен қызықшылығы мол қолөнер саласындағы еңбек ... ... ... үйді ... оған ... сипат беру, оның әр
бөлшегінің бір-бірінің ұнасым табуы, сәндеу ... ... ... ... ... бойы қалыптасқан мұраның бүгінгі күнге жетуіне
халық шеберлерінің ... ... ... Және де ... оларды дайындау технологиясына даму тарихына ... ... ... еңбектеріне тоқталмасқа болмас.
С. Қасимановтың «Қазақ халқының қол өнері» /Алматы, Қазақстан 1995 ... ... атты ... ... ... барлық түріне: киіз
басу, өрмек, кілем өнері, қайыс өнері, тас өнеріне, зергерлік ... ... ... ... ... түрлеріне, ою-
өрнектермен, олардың түстерінің мәніне тоқталып өтеді. ... ... ... ... кейбір атаулардың түсіндірме сөздігін
береді.
Ә. Тәжімүратовтың «Шебердің қолы ортақ» /Алматы, Қазақстан, 1997. ж./ атты
кітабы. Бүл ... ... ... ... ... ... тартқан.
Сондай-ак әр ғасырдағы ... ... ... ортақ, шешеннің тілі ортақ»,-дейді халық. Бүл ... ... өтіп ... ... ... табиғи дарынымен өзектес, халық
өнерімен, түрмысымен бірге өсіп, бірге қайнасып ... ... ... өнер ... әсерлі әңгімеленеді.
Қ. Арғынбаевтың «Қазақ халқының қолөнері» /Алматы. Өнер, 1987 жылы/
атты ғылыми зерттеу кітабында қол ... ... да ... ... ... тас өңдеу мен тері, мүйіз, сүйек ұқсату ... ... ... ... кеңірек баяндалған. Автор ... ... ... ... материалдармен,
архивтік жэне жазба әдебиеттер негізінде жазған.
Қазіргі кезде халықтың қолөнерін ... ... ... ... ... ... күн талабына сай шешілді деуге болмайды. 1993
жылдың 21 қаңтарындағы жарық көрген Қазақстан Республикасының ... ... ... оқушыларын еңбекке оқыту мен тәрбиелеу тұжырымдамасында
«... оқушыларың еңбекке дайындау ісіндегі тағы бір өзекті кемшілік ... ... бойы ... ... көркем өнерін, ... ... ... ... ... өріс ... жоқ » деп
біздің мектеп өміріндегі осал жақтарды ... ... ... оншақты жылдың көлемінде бағдарламалар,
оқулықтар мен әдістемелік құралдардың жарық көруі ұлттық қол ... ... ... ... болады. Олардың бірі:.
С.Жолдасбекованың ... ... - ... ... үйрету»
бағдарламасы І-ІУ сыныптарға арналған бағдарлама, осы мақсаттарды жүзеге
асыруға айтарлықтай үлес қосуға бағытталады.
Балаларды қолөнер ... ... ... өз ... ... ... ... сүйіспеншілігін қалыптастырады, эстетикалық
сезіміне әсер ... ... ... әсем ... жасайтын
зергерлердің немесе оюшының өзіндік қол таңбасын, ғажап шеберлігін айыра
білуіне ... ... ... ... қолтанбалы өнер туындылары жатады.
1992 жылы жарық көрген «Тұрмысқа ... ... ... ... ... іс ... ... істеуге бағытталады, ол үшін
берілген уақыттың 75-80 % дейін жұмсалғаны орынды, қалған ... ... ... ... ... ... ... қазақтың қолтаңбалы өнеріне
баулу, мамандыққа қажетті еңбек дайындығын шыңдауға, түрлі заттарды: жүн,
мата, ши, т.б. қолмен ... ... ... жэне одан ... өнім
шығаруға жүмсалады. Бағдарлама оқушылардың шығармашылық және танымдық
қабілетін, эстетикалық сезімін ... ... ... ... ... атты әдістемелік құралы У-ІХ
сыныптарды еңбекке баулу пәні мүғалімдеріне ... Бүл ... ... ... өнер ... ... әдістемесі мен
ұйымдастырудың жалпы жағдайлары жазылған. Сондай-ақ сәндік-қолтаңбалы өнер
сабақтарын өткізудің жылдық үлгі ... ... С.А. ... мен А.А. Жолдасбековтың «Ұлттық
сәндік-қолтаңбалы өнерге үйрету» атты әдістемелік нұсқауда бастауыш ... ... өнер ... үйрету жөнінде сабақ және сыныптан тыс
жүмыстар жүргізу ... ... ... ... бойынша ою-өрнек, бастырмалау, тігіс тігу жэне
кестелеу, қүрақ құрау, қуыршақ жасау, ... ... өру ... ... ... мен тәрбиелеу мәселелеріне жазылған әдебиеттер
қазіргі уақытта көптеп саналады. Солардың бірі Ю.К. ... ... ... атты педагогикалық институттарының студенттеріне
арналған, педагогика курсы бойынша бағдарламаға сай жазылған оқу ... ... ... ... ... ... ... жэне теориялық
негіздерін ашып көрсетеді.
Жалпы білім беретін мектептерде еңбекке және кәсіпке баулудың формалары
мен ... ... ... оқушыларды еңбекке дайындау
процесіндегі оларды дамыту, ... мен ... ... жету ... ... қалам тартқан педагогтардың ... ... т.б./ ... ... мен ... пәні/ оқытушылардың қолынан түспейтін оқулықтар.
Соңғы уақытта халықтық педагогиканы мектеп өміріне ... ету көп ... ... ... ... ... ... туралы қарастырған
студенттерге оқу қүралы ретінде үсынылған кітаптың бірі -Қ. Жарықбаевтың,
С. Қалиевтың ... ... атты ... ... 1995 ж./ ... ... ... ұлттық тәлім-тәрбиесі туралы ой қозғап, тебірене
әңгімелейді.
Жоғарыдағы ... ... ... ... ... келіп, бйымдарды дайындауды үйретуді қолға алу
мақсатында, біздер ... ... ... ... ... теріден
ұлттық бұйымдар жасаудың технологиясы» деп алуды жөн көрдік.
Зерттеудің мақсаты: Үйірме сабағында теріден ұлттық бұйымдар жасаудың
технологиясын дайындауды үйрету ... ... ... мен ... ... - жоғары сынып оқушыларын ... ... ... баулу.
Зерттеу нысанасы - ұлттық қолөнердегі теріден жасалатын бұйымдарды
дайындаудың технологиясы, әдіс-тәсілдері, формалары.
Зерттеу міндеттері:
1. ... ... және ... ... ... ... оқу ... шолу.
2. Қолөнер бұйымдарының тәрбиелік мәнін анықтау.
Еңбекке баулудағы теріден бүйымдарды дайындауды үйрету
мазмұнын анықтау.
І-ТАРАХ ІХ-Х СЫНЫПТАРЫНДАҒЫ ЕҢБЕККЕ ҮЙРЕТУ САБАҒЫНДА, ... ... ... ... ... даярлаудағы оқытудың ерекшеліктері.
Өрісі биік, өрісі кең өнер атауының қай ... ... ... ... да ... ... көне замандардан бері белгісіз болып
қалғанымен олардың асқан ... ... өнер ... анық . Ол шеберлері
ғасырлар бойы үй ... ... әр ... ... жасап , олардың
көркемдеп сәндеумен болған . Ол бұйымдарды әдемілігіне, шебер жасағандығына
қазір де қарап көз тоймайды . Қазақ қол ... ... ... тән ... бар . Ол ... ... көне ... басталады.
Қазақ халқының ертеден келе жатқан жақсы қасиеті - өз ... ... ... ... Қыз ... үй ... су ... сиыр сауу, өрмек
тоқу, төсек жинау, ыдыс- аяқ жуу, шай құю, ас ... іс тігу ... ... түріне үйретсе, ұл балаларды қозы-лақ қайыруға, құлын
ұстауға, мал бағуға, тай үйретуге, ... әр ... ... ... ... ... кебеже, жүк-аяқ, ал теріден жүген, ноқта, ат әбзелдерін
жасауға, ер шабуға, құс ұстауға, ат ... отын ... ... ... тас ... ... Еңбекке баулу және ұлттық тәрбие " қүралы жалпы білім беретін мектеп
мұғалімдеріне және ата- аналарға арналады.
"Технология" бағдарламасы білім ... ... ... берудің базалық
негізіне енгізіледі. Енді еңбек пәні "технология" пәні болып ... - грек сөзі . ... ... және ... ... алу үшін ... ... пайдаланатын шикізаттың
,материялдық немесе жартылай дайын өнімнің пішінін,қасиетін ,күйін өзгерту
,оларды дайындау және ... ... ... ... ... ... ... және шала өнімдерге
өндіріс құралдары арқылы әсер ету ... ... : егін үшін оны ... ... ... жинап алып, өңдеп нан жасауға дейінгі үзіліссіз
процесс.
Сол себепті "технология" ... ... ... ... ... үшін ... ... Ауыл шарушылығы техникасы мен технологиясы.
2. Машинатану элементтері негізіндегі конструкциялық материалды
өңдеу техникасы.
3. Элекротехникалық және радиотехникалық аспаптармен жұмыс істей
білу.
4. ... ... және ... ... ... жэне ... бағдар
салалары.
5. Үй мәдениеті, тұрмыстағы техника.
6. Үй экономикасы мен кәсіпкерлік элементтері.
7. ... ... ... ... көрсетілген бағыттарда технология жэне оны оқыту әдістемесін
зерттеу, мұғалімдерге ... ... ... ... жағдайында мектепке бастап оқыушылардың өзін-өзі басқару
проинципіне негізделіп, шарушылылық есеп, бизнес жоспар, экономика, ... ... ... оны ... ... ... ... құн, өзіндік құнын,
айырбас, тасымалдау, делдалдық, менеджмент, маркетинг т.б. жөнінде білім
беру де осы ... ... ... ... ауыл мектептеріндегі еңбек сабағына және ауыл
шаруашылық еңбегінде ерекше назар аударылды.
Қазіргі кезде заман талабына сәйкес оқулықтар, оқу-әдістемелік ... мен оқу ... ... және ... ... ... да белгіленді.
Еңбек - белгілі мақсатты істі орындауда адамның ақыл - ойы ... ... ... ... . ... ... еңбек әрекеті үлкен
әсер етеді . Еңбектену барысында заттар мен ... ... ... ... бұйым туралы түсініктерін кеңейте, байыта түседі.
Еңбек әрекеті баланың қоршаған дүниені, нақтылы заттарды тануына -оны
тұрмыста, тіршілікте ... ... ... ... ... ... ... еңбекке тәрбиелеудегі міндеттері
мыналар болып табылады:
1. Ең алдымен ... - адам ... ... көзі.
Балаларды өзінің жеке басының пайдасы үшін ғана емес, жалпыға ортақ пайдалы
іс үшін ... ... ... өз қолымен жасаған еңбектерін сыйлауға,
басқалар жасаған ... ... ... ... ... тәрбиелеудің маңызды міндеттерінің бірі.
2. Оқушының жас ерекшелігіне қарай,еңбек етуге қажеттілікті сезіну
санасының қалыптасуы ... ... ... ... ... мен ... ... өте қажет. Сондықтан да қандай ... ... іске ... табандылық керек.
3 .Еңбекке қызықтыру, еңбекте шынығу сияқты мэселелердің маңызы зор.
Оқушылардың осындай ... ... ... ... ерекше назарда
болуы керек.
4 .Қазіргі қоғамда барлық еңбек құралдары жеке адамның немесе бірлестік,
не үжымдардың, тіптен жеке адамның өз ... .Бұл ... ... ... ... ... жеке адамның сапалы ісі ... ... өсіп келе ... ... ... отбасы әрбір пайдалы затты
өзімдікі деген мақсатта тәрбиелеуге міндетті.
5.Мектепке келген оқушылардың ... ... ... оған ... ... ... тәрбиелеу мектептің негізгі
міндеті.әрбір ... ... ... бар ... беріліп ,орындау
кезінде оның пайдасы мен қажеттілігін түсінгенде ғана еңбек ету ол үшін
пайдалы болып шығады ... ... ... деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу,
мүғалімнің терең біліміне ,оны жеткізе ,меңгерте білу ... ... ... ... ... ... ұжымшылдыққа
дағдыландыру аса маңызды .Еңбектегі бірлескен күш -жігер ,бірлескен
жұмыс ,оқушылардың бір ... ... ... ... ... ... . А.С Макаренко жазғандай :"оқушыларды
тәрбиелеуде еңбектің әр алуан ұжымдық формаларын қолдап ,достық,
жолдастық сезімдері, ... ... ... ... дамытып
отыру керек".еңбекке тәрбиелеу ісін осындай жолға қоюдың нәтижесінде
жолдасқа деген дұрыс көзқарас орын алуы да ... ... ... ... ... жұмсаған болса ,ол өз қатарындағы арамдыққа төзеді ,ол
жалқауларға қарсы батыл күреседі.
7. жас ұрпақты болашақта белгілі бр кәсіпкер үйретуде, ... ... де ... ... ... зор. ... жылдық мектепті
аяқтаған соң ,оқушы өз талғамын жасайды . осы кезде кәсіптік бағдар берудің
мәні ерекше ... ... (У-ІХ ... ) ... қабілеттеріне қарай еңбектің әр түрімен кеңінен таныстырып, олардың
білімінің белгілі бір саласын қабілетіне және іс- ... ... ... беру керек.
Еңбекке тәрбиелеу міндеттерінің бірі - мектепте білім беру барысында
отбасымен бірлесе отырып ... біз ... ... ... ... ... жеке ... сипатына ұқыпты түрде қарасақ, онда балалардың оқу ... ... ... тыс алу ... ... ... орындаған еңбектері
сияқты барлық тәрбие құралдарын ойдағыдай шешу мүмкін болғанда ғана
нәтижесі ... ... ... ... жасаған жұмысы нәтижесінде аяқталады. Еңбек
үйренумен бірге өзіне де ... де ... де ... іс ... ... Оның
қорытындысы — сол затты жасауға кеткен шығын ... ... ... Оның ... ... ... оқыушыларды қызықтырса, базарда бағалы
болса, оны жасауға ынта туады.
Сондықтан қазіргі нарықтық ... ... ... ... ... ... шеберханада мектеп және отбасы үшін пайдалы ... ... ... ... ... пайдалы еңбек балаларды қызықтырады,
оларды ұйымдастырып, тәртіптендіреді.
Жалпы білім беретін ... ... ... ... ... жетекшілік мәні зор. Балалардың бірлескен еңбегі ұйымдастыруда
тобасы ... ... ... ... Тек ... дұрыс
ұйымдастырылған еңбекте ғана болашақта нағыз бірлескен ұжым құрылуы мүмкін.
Балалар жаппай жұмыс істегенді жақсы ... ... ... ... пен ... ... бос ... қызығушылық туғызады.
Балалар осындай көпшілік болып істеген еңбектің арқасында көптеген пайдалы
істі меңгеріп алады:
өйткені тапсырылған ... ... бір ... ... ... жэне оның басталуынан ... ... ... ... ... ... ... барысындағы икемділік, орындауға ынталылық және
тапқырлық көтермеленіп отырылады
өзің орындай алмаған жұмысыңа қасыңдағы жолдасы ... ... ... бақылаусыз, өз бетінше жіберуге болмайды.
Ұжымдық, бірлескен жүмыс сапалы болу үшін оларды жеке топқа бөліп жэне ... ... беру ... ... ... ... бақылауға болады.
Тапсырманың барынша тыңғылықты орындалуын тексеріп отырады. Сонда ... ... ... жеке ... ... бірлкскен ұжымдық жұмысқа
қосқан өз үлесін біледі, сапалы орындауға тырысады.
Оқушылар ұжымдық жұмыстық ... ... ... қоғамға және
отбасына тигізетін пайдасын сезінеді.
Еңбекті орындау ... сөз - оның жеке ... ... ол ... үшін ... мөлшерде күш жэне қуат жүмсауды талап етеді. Бала
үнемі даму, жетілу үстінде ... ... еті ... әлі ... ... тез шаршауға бейім болады. әлі ... ... ... көп күш ... да, оны орындауға шамасы келмейді. ... ... ... өзі ... алатын жұмыс беруі керек, немесе жақсы
орындай ... ... ... көмекші жасау қажет. Онсыз баланың ынтасы
жоғалады. "Орындай алмаймын " деген ... ... ... ... ... жол ... болмайды . Еңбек әрекетінде шамада тыс артық күш жұмсауы,
балалардың еңбекке деген сүйіспеншілігін арттыру емес, ... ... ... ... Бала ... ... туралы айтысымен,
оны жұмыстан босатып жіберу керек деген сөз емес. Еңбектен жеңіл - желпі
жұмыс істегенде ... ... ... қайта пайдалы. Ол балаларды еңбекке
құрметпен қарауға тәрбиелейді. Бала ... ... ... өз ... ... ... тырысады. Алда істелгелі тұрған жүмыстың мақсатын
білу көбінесе балалар еңбегін ұйымдастыру кезінде қажет. Балаларға мақсаты
түсінікті, әлі жететін және ... сай ... ... ... ... ... мен оқытуға еңбектің адам өмірінде алатын
орын, қоғамдағы еңбекті орындау шеберлігі, ... ақ ... ... да ... ... ... орындауда ұйымдастыру мен орындай
білуге үйретудің өзі ... ... ете білу ... мен ... қайнар көзі деп қарау дұрыс нәтиже береді.
Оқушылар жылдық әр мезгілінің ... ... ... ... ... байланысты ұйымдастырылатын еңбек түрлері туралы
түсінік алуы керек. ... бәрі ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты. Егер қызықты ... ... көне ... даму ... ... қоғамдық
кезінен - ақ адам қалпына келуді алғашқы сатысы сол еңбектің нәтижесі.
Табиғи орта, ондағы тіршілік ... ... ... сол ... күн ... ... Еңбектің түрленуі қоғамның, адамның санасының дамуына эсері.
Еңбек арқылы ой, қабілет дамиды. Ойлау қабілеті неғүрлым ... ... ... жаңа ... пайда болып жетілдіріле түседі. Еңбексіз адам да,
қоғам да дамымайды. Осындай табиғат пен адамның байланысы, табиғат байлығын
игеру, оны ... ... ... ... ... түсіндіру —
мүғалім міндеті. Оқу еңбегі педагогтік жолмен ... ... ... да ... түрі дене ... ... байланысты. Еңбекті оқыту барысында
шаршап- шалдығуды уақытында байқамаса, онда денсаулықты бұзады да ... ... ... ... ... ... оқу ... балалар үшін қаншалықты түсінікті де
тартымды болуына байланысты және оның маңызы да зор.
Оқудың, іс - әрекеттің түрі сияқты, кейбір ерекшеліктері ... ... ... ... ... ережесі щығады.
Біз оқыту мен тәрбиенің тұтастығын кішкентай ... ... ... мен ... ... ... тебірендірген алғашқы құ-штарлық
- " Бұлай болмау керек " деген ойда ... ... Осы ... ... төзбеушілік сезімін оятып ,кішкентай адамды білек
сыбанып іске кірісуге жұмылдырса ұрпақ болашағы зор болады.
Кішкентай ... ... ... ... байлығы сарқылмас
қазына болмай қалатындығын жете түсіндіріп ... ... - Бүл ой ... кездерінде біртіндеп қалыптасады. Қазір олар ... ... ... ... ... ... ... кездерінен - ақ
ойланып тебіренетіндей тәрбие беру керек. Біз баланы азамат етіп ... ... ... ... жан ... ... сезімінін
өзі қара басының қамынан туғандай, қоғамдық мүддеден
үшін, оны ... ... мен ... де басқа сабақтардай айтып,
көрсетіп, орындатып үйреткенде ғана нәтижелі болады.
Сондықтан оқытудың алғашқы қадамынан - ақ ... ... ... ... баулу керек.
Еңбек пәнінен сабақ беретін мұғалім өзі оқытатын сыныптардағы сабақтың
мазмұнына талдауды ... ... алу ... Оның ... сол ... бағдарлама. Бағдарлама сабақ оқытудың түп ... ... ... тек қана ... - бағдар береді. Мұғалім сол ... ... ішкі ... ... ... ... ... жағдайын ескеріп, орындауға мүмкіндігі бар еңбекті үйретуге
бағытталу керек. ( Қалалық ... ... ... ... ... ... қарай, бағдарламаны 40 - 45 пайызға өзгертуге рұқсат етіледі ).
Мүнан ... тағы да мына бір ... ... да еске ... жөн:
еңбек сабақтары тынымсыз білім мен балаларды қоршаған өмірмен
байланыстыратын буын болуға ... ... өзі - ... ... тәрбиелеудің
негізгі қүралы.
Мүғалімдерді көпшілігі сабақты ұйымшылықпен бастау қажет деп ... ... ... еркін сезінуі керек. Оған ... ... ... материалды қайталау; оны қорыту, содан кейін ғана ... ... ... жоқ, деп есептейді. Ол да дұрыс та шығар. Мұғалім оның
алдында берілген тапсырма немесе жасалған зат ... ... оны ... ... ... ... жоқ. ... жұмысты оқушылардың
өздері әрі қарай жалғастыра береді. Бұл кезде балалар өздері еркін ұстайды.
Тапсырманы ... ... ... ... Оны ... орындауға
ұмтылады. Осы кезде қозғалыс та көп болады. Оған тиым ... да ... бір - ... ... ... ... ... пікірлеседі.
Орындау жолдарын көреді. Сондықтан оқушылар сабақ басталғанда бірден
жұмысқа кірісе алмай сөйлесіп, ... ... ... ... ... Бүл ... ерекшелігі оқушылардың берілген тапсырманы орындаудағы
іс - әрекеттерінің сипатына байлнысты.
Еңбек сабағын ұйымдастырғандағы тағы бір ерекшелік, ... жеке ... мен ... ... Егер үжым болып жүмыс орындаса, ортақ мүдде,
ортақ іс. Оны орындау әдісін көп ... ... ... ... да, ... ... Ал жеке тапсырмада әрбір оқушының қабілетін дамыту,
орындау шеберігін байқау. Бұл ... ... ... ... ... ... істі ... мақсаты қалыптасады. Жеке жұмыста жеке қабілет дамиды.
Мұғалім басқа пәндер сияқты еңбек сабағында ... ... - ... жолдастық өзара көмекке тәрбиелеуді де ұмытпауы керек.
Еңбек сабағында " Пайдаланған еңбек құралдарының өз орны бар " ... ... ... ... ... алу, пайдалану, жинау әдістерін
кезекші жауапкершілігі арқылы жүзеге асырады. Оны ... ... ... еңбек тәртібін нығайтады.
Оқушыларды еңбекке тәрбиелеу мен оған қызықтырудың тағы бір ... ... ... ... ... ... заттарды
өздеріндей адамның, үлкен ағалары мен әпкелерінің қолдарынан жасалғанын
айтып, дәлелдеп оған қызықтыра білуі керек.
Балалар негізгі ... оқу ... жэне ... ... үстінде (
мектепте және үйде ) алады. Кітап оқу, радио тыңдау, телехабар көру арқылы
күнделікті өмірде ... ... ... ... ... ... ... туралы білімдерін тереңдете түседі. Оны өмірдегі іс-әрекетпен,
сарамандық дағдармен ұштастыру ... ... ... ... көреді. Сондай дәрежеде еңбек істеуге қызығады. Егер әрбір сабақ
еңбек озаттарының қызықты іс- тэжірибелері ... ... ... ... видиокассеталарды көрсетіп отырса, экскурсия жасау, еңбек
озаттарымен кездесу ұйымдастыру еңбекке деген қызығушылығының қайнар ... ... ... білімді жетілдіру мен жинақтауда, оны тереңірек меңгеруде,
белгілі бір ... ... ... тыс ... оқу, ... ... да маңызы зор.
Балалардың сол оқыған кітаптарындағы білгендерін, көргендерін қабылдап,
оған қызығушылығын арттыру үшін, жеке еңбек озаттарының ... ... ... ... олардың сол озаттар еңбегіне еліктету, еңбекке
деген жақсы көзқарастарын қалыптастырады.
Еңбек адамдары туралы білімді жинақтаудың қайнар көзі өндіріске , ... ... ... ... ... топ ... Топ ... еңбек адамдарының еңбекті ұйымдастыру ... жан - ... ... ... өз ... көреді. Соған қызығады. Мұндай
топ ... озат ... ... ... еңбек тынығу лагеріндегі, сияқты кейбір халыққа пайдалы
қызмет істейтін ( байланысты бөлімі, ... ... мода ... ... ... ... телефон - телеграф орындары т . б .)
орындарға да ... ... ... игі шаралар оларға ұнаса, олар өздерінің шығармашылық,
суретшілік, радиохабарлаушы, эр түрлі сурет альбомдарында пайдалана алады.
Тәрбиелік тұрғысынан қарасақ, ... ... ... ... ... еңбекке баулуды мектеп қана емес, жеке ... ... ... ... ... ... мен жеке шаруа қожалықтары
қолға алса артық болмайды. Өйткені олар оқушыларды жас кезінен сол шаруаға
қажетті маман ретінде ... ... ... ... ... баулиды.
Балалардың еңбекке тәрбиелеуге мектеп жұмысының табысы болуы көбінесе
олардың ата -аналары мен келісу арқылы жүргізілетін ... да ... . ... мектеп ата-аналарсыз жұмыс істей алмайды. Мектеп
шеберханасында керекті еңбек-құралдарын да ... ... ... өздері жөндеиді(ремонттайды). Олай болса оқушылар ата-
анаға да мектепте қажетті пайдалы жасау керек. Соңында,біріншіден,оқушылар
сол бұйымдарды үйренсе ,екіншіден ... ... құн ... ... бай ... ... бар ... Еңбек болмаса , қоғамдық прогресс те
болмас еді. Адам ... ұзақ ... бойы ... ... ... ... ... әкелді .Сол еңбектің нәтижесінде өзін-өзі қорғайтын құралдар
жасап, оны пайдалану ... ... ... ... ... ... ие ... отырған игіліктің бәрі ғасырдан- ғасырға ұласып, келе
жатқан ұрпақты еңбегінің нәтижесі.
Қазақ ертеден - ақ тым ... ұл ... ... қыз ... ... Өнерге, шеберлікке жетелген. Баланың қабілетін, бейімділігін ,
қызығушылығын анықтау үшін жиын - ... ас - ... өлең - жыр, ... ... билер билік айтатын алқалы топқа да апарған, баласына
өнер қонысын деп ... ... әнші - ... ақын - ... ... аузына түкірткен. Дана билер мен шешендердің,
күйшілердің батасын алғызған. Басқасын ... ... бір ... өзі
- ақ көп нәрсені терең ойлануға жетелейді. ... ... ... - ... ... ... ... үйреткен әжесі - Зере де өз аймағындағы атары
аңыз боп кетен ,аса ... ... ... ... ... ... ... өскен зергерлі сәбидің ақыл тэрбиесі де бесік жырынан
бастау алып, халқымыздың ұлан-ғайыр фольклорлық әдебиетінің ... ... ... балалық шағында ерекше эсер еткен, сол тұстағы ... ... ... шыңы - ... ... берген төлімі де аз болмаған.
Кейінірек даналыққа жеткен Абай мен ... ... ... ... сыр ... ... аты әйгілі Ибн Сина мен Әл- ... ... бар ... ... пен ... болмады дегенге ешкімнің де
аузы бармайды.
Қазақтар ағаштан үй жасады, жүннен мата ... ... ... ыдыс ... ... ... киім ... басты ,кілем
тоқыды. Бұл бұйымдары бэрі айырбас үшін тауар үшін де ... ... ... қол ... ... да оңтүстік және оңтүстік ... ... ... ұзақ ... бойы сақталып қазір өркендеп
дамып келеді.
Қазіргі шеберлердің ... ... ... ... ... әр ... ... жасалған әсемдік заттарды күн көріс көзіне
айналды. Домбыраның ,қамшының кілемнің,алашаның ... ,түз ... ... ... ... ... ... өзі нарықтық эканомиканы
дамытады.
Осындай өнер адам баласың өзін - өзі танып қана ... оған ... мол ... ... әдістерді кеңінен қарастыруда. Бүгінгі
мақсат - ... ... өмір ... аға ... ... ... бай тәжірбиесіне сүйене отырып келер ұрпақты өнер - ... ... ... бір кәсіпкер бейімдеу, отбасы, ауыл - аймақтың ізгі
адамгершілік негізі.
Бала тәрбиесі үшін ата - ... ... ... бүгінгі күнде
өте өткір мәселе. өйткені жасөспірімнің ... ... ... ... ата - ... қамқорлығына тікелей байланысты.
Қазіргі таңда жаңа ақпараттық жэне телекоммуникациялық технологияның
кенінен қолданылуына байланысты, балалар бір ғана ... ... ... мамандықтан хабардар болу жолдары қарастырылуда. Соның
ішінде басымырағы ... ... ... ... еткен ауыл шаруашылығы мен
мал шаруашылығына, сәндік - қолданбалы өнер ... ... ... ... және үй ... үй ... сияқты мәдени мұраларына көңіл аударылуда.
Оқылатын сабақ мөлшеріде көбейтілді. Бұл әсіресе ауылдық мектептерге ... ... ... ... ... ... ... қандай кәсіпке
бейімділігі, нарықтық жағдай, үнем жэне үнемділік, жекешелендіру базар
бағасы, сатушы мен ... ... ... ... зерттеу үшін Алматы
қаласының №167 қазақ орта мектебінің бесінші сыныбының оқушыларына тәжірибе
жүргіздік. Бесінші сыныбының аптасына екі ... ... ... ... бүрын кәсіпке бейімдеу жөніндегі тәжірибені әр ... ... ... ... ... 5 "е" ... 12
оқушысының ата - анасының басым көпшілігі саудамен, біреуі Ішкі істер
бөлімінде, 5 "в" ... 13 ... ата ... арнайы мамандығы
бар, инженер, құрлысшы, бухгалтер, мұғалім, журналист, суретші, 5 "д"
сыныбындағы 12 ... ата - ... ... ... ... ... -
саттық, күн көріс әрекеті бар, 5 "ғ" сыныбының оқушылардының тәрбиесінде
жүргендер, біразы қызметте ... ... ... ... ... кім болашақта кім болғысы келеді,
не нәрсеге икемділігі ... ... ... ... ... әлі де ... ... белгісі байқалады. Бірлі - жарым оқушылар ғана
"космонавт", "үшқыш", "милиционер" ... ... ... ... ... ... ... "саудагер" боламын деп көрсеткен.
Ұлттық өнер, ауыл шаруашылығы, егіншілік және мал ... ... де ... ... ... ... ... саудадағы тағам өнімдері,
олардың сатылу бағасы дегегн мазмүнда бастадым. ... ... ... ... ... ... жоқ. Тек ата — анасының айтқаны бойынша алып ... ... — кел ... ... ... ... " Ағай, біз жүмыс істейікші, ағаш кесейікші?"
деген өтініштер жасады. Оқушыға ағаш кесуді тапсырғанда, қалай кеседі, ... ... кесу ... ... жүмысы болмады. Берілген ағашты
ортасынан бөліп тастады.
" Болды ма? - Болды. Не үйрендің? - ... Неге ... ? - ... ... ... ... ... өзінен - ақ баланың болашақ өмірге белгілі бір
табиғи икемділікке бағытталмағандығы байқалып түрды.
Екінші күні " Базардағы ... әр ... болу ... не?" ... ... өттім. Оқушылар әкесі мен шешесі не әкел десе, соны
Осыдан келіп базар және баға жөнінде оқушылардың ойы, сезімі ,түсінігі,
әрқилы екенін ... ... ... бәрі де ... ... ... тапқысы
келеді. Сөз жоқ, бала өзі қызыққан істі ғана саналы деңгейде үйренуге
тырысады. Олай болса, ... ... ... ... ... ... өзі ... , күтіп түрған елеулі мәселе екенін түсінуіміз керек.
Қашанда болмасын ... ... ... ... ,
қоғамның,өзінің икемділігіне деген жақсы қасиеттерін дамыта білу.Мүндай
жағдайда келешек ... ... ат ... ... мен ... ... азаматтар мен халықтың зиялы қауымы бірлесе кіріскенде
ғана, балаланың ойы түзеліп кетудің мүмкіндігі бар. ... ... ... ... ... ... мен ... көп нәрсе
тікелей байланысты. Бала тәрбиесіне пайдаланатын екі түрлі әдісті , олардың
кішірек кезінде үйрету (дидактикалық), ал ... ... ... ... ... ... керек.
Ғылыми-техникалық прогресс және қоғамды болып жатқан саяси әлеуметтік
өзгерістер адам ... әсер ... ... білімді мамандарға қойылатын
талаптар жүйесін өзгертуде. Қоғамды оқу-ағарту,білім беру салаларындағы
ізілендіру мен ... ... ең ... ... ... ... берудің қызметіне жаңаша қарап, бүл бағыттағы қол жеткен
табыстарға сын көзбен саралай отырып бағалауды , ... ... ... мен ... іздестіруді талап етеді.
Қазақстан Республикасының "Білім туралы "Заңында ұлттық және жалпы
адамзаттық құндылықтар ... мен ... ... ... ... қалыптастырып дамыту , кәсіби шыңдауға бағытталған білім беру мен
жеке адамның ... ... жэне дене ... күшейту,
адамгершілік пен салауатты өмір салтының берік ... ... ... басының дамуы үшін жағдай жасау арқылы интеллектіні байыту міндетін
көздейді. Демек жоғары оқу орнын ... жас ... өз ісін ... ... ұйымдастыруа білуі, психалогиялық
әкелген. Базардағы бір түрлі нанның ... ... ... эр ... себебіне назар аударма-ғаны байқалады
Үшінші күн "Үнем және үнемдеу, ұқыптылық " деген ... ... . ... үйде ... мектепке кетерде жарықты өшірудің , газды
жауып қоюдың ,электір қоздырғыштарды мезгіл-мезгіл қосудың себебін ,үйдегі
ыстық және суық суды ... ... ... ... ... ... айттық.
Бірақ оқушыға үнем ,үнемдеу ,ұқыптылық дегендердің не ... ,не ... ... ... сұрамады. Мен ойландым.Неге оқушылар
қызықпайды. Кез-келген ... ... ... ... болса солай
қабылдайды .Сонда ... үй ... , ... ... ... төлемдермен базардағы баға ,азық -түліктің қымбаттауы, оның
сатылу құнының әр ... ... неге ... ... ой ... да балалардың саналы ойлау қабілетін ашу ең маңызды ... ... ... ... ... жеке ... пайдасы үшін ғана
емес , сонымен ... ... ... пайдалы іс үшін еңбек етуге уйрету,
еңбек адамдарын бар-лық ьқыласымен ... , ... ... ... жасалған заттарға ұқыптылықпен қарауға дағдыландыру - өсіп келе
жатқан ұрпақты еңбекке тәрбиелеудің маңызды міндеті.
Өзіміздің тарихымызда ... ... ... мен бағаны басқа ұлттар мен
ұлыстардан кем білмеген . Өздерінің ата ... мал ... ... ... ... арқылы саудаға салған . Даяр киімге ,эр түрлі ... ... ... ... т,б) айырбастаған.Осындай ұзақ уақыт
жүрген сауда айырбасы бірте -бірте бағаның ... ... ... ... ... ... бір зат ... келсе оның бағасы қанша болады.Осындай
түсініктен кейін мен оларға мынадай сұраққа жауап ... Егер сен ... бір ... бір ... ... , ... ақша бойынша кім ұтады
, кім үтылады.
даярлық , сондай-ақ жеке ... ... ... ... ... ... оқу ... жүргізілген зерттеулер бойынша студенттердің
танымдық ... ... үшін ... ... ... жэне оқытушы тарапынан дұрыс басшылық қажет деп ... ... ... және ... ... ... ... жеке басының дамуына белсенді болуы үшін ... ... жэне оның ... ... ... әрі ... ... Бүл қасиеттерінің ерекшелігін білуде психалогиялық ... ... ролі зор . Ол ... ... ... ... ... Бірақ тәжірибе көрсеткендей, бұл күнделікті оқу үрдісінде жүзеге
асырылмайды. Себебі , ... өз ... ... ... ... ... педагогикалық жағына көп мән бермейді. Мұндай жағдайда оқу
жэне ... ... ... ... психалогиялық, жалпы дидактикалық білім
негізгі үрдістен бөлініп қалады. В.Вергасов өз ... ... ... дәрістерін талдай отырып , олардың 10
пайызы дәрісті 5 ... ... ... анықтаған :мақсаты, талдау,
ең негізгісін бөліп көрсету, қорытынды ... ... ... ... оқушылардың жеткілікті мән бермейтіндігі
байқалады. Кейбір талантты ... ... ... ... ... ... ... танымдық ізденімпаздығы дамытуда ілгерушілік
байқауға болады, бірақ бұл жалпы қалыптасқан жағдайда өзгерте алмайды.
Танымдық ізденімпаздықтың даму білгірлігінің тарихи жэне әлеуметтік ... бар ... , оған ... мен монографиялар, мақалалар
жазылғаны белгілі. Заман ағымығ,уақыт ... бүл ... ... ... ... зерттеудің жаңа баспалдағына көтерілуді талап етеді.
Жалпы болашақ ... ... ... ... ... Олай ... , ... мүшелерінің
білімдарлығы , түрлі жағдайларға бағдарлану , алдына қойған міндеттерді
шешудің қолайлы тәсілдерін ... ... ... ... ... ... болады.
Төмендегі сынып оқушыларының оқуға, танымдық ... ... ... үшін оқу ... ерекше түрде ұйымдастырылуы керек.
Қазіргі кезде кез келген сабақ немесе ... ... ... ... ... :
-мүғалім мақсатты қарастырады , бірақ ... ... ... ... ... ... элементі
ретінде қарастырады;
-қалыптасқан мақсаттарға жету құралдары мен ... ... ... , яғни ол ... жетудің бірнеше әдісін үсынады, сондықтан біз
мақсатқа жетудің әдістерінің көп ... ... ... болады ;
-жаңа тапсырманы меңгеріп ,қорытындылау үшін оқушылар өз ... ... ... ... ... ... жүмыстарды бағалап , оқушылардың білім деңгейін
тексереді, ары қарай бүл цикл жалғаса береді.
Осындай нобайды ... , біз ... ... ... ... беру ... оқу-тәрбие үрдісі барысында білімді ... ... ... Ал бүл ... жүйесінің заңды нэтижесі
ретінде қажет болған жағдайда алған білімін қолдана алатын жеке тұлға болып
табылады.
Алайда , ... ... ... бойы ... ... мен ілімі
соншалықты көп, терең. Сондықтан қазіргі оқыту үрдісінде оның ... ... ... бара ... , ... ... емес десе де болады.
Ендеше оқушылардың танымдық қабілетін ... , ... ... ... ... ... шешу үшін оқушы кез келген әдіспен берілген дайын білімді жаттап
алуға ... ... ... ғана ... керісінше , ол өзіне
керекті жаңа білімді іздеп , қажет болған жағдайларда оны қолдануға ұмтылуы
тиіс.
Мұндай жұмыс ... ... ... ... жаңа ... , ... баға алу үшін не өз ... ,не өзінің сыныптасы мен
,не топта(3-4 адамнан) жұмыс істеу ... ... . Өз ... ... ... жаңа ... ... еске сақтаудан өзге тағы да басқа ... ... ... ... ... есту, қайталау, т,т.
Біздің ойымызша , төменгі сынып ... ... ... үшін ... ... ... ... керек
-мақсатты қоя алу
-мақсатты жүзеге асыра білу
-нәтижені жүзеге асыру
Бүгінгі мектептерде тек қана екінші буынды- ... ... ... асады. Сондықтан да ол мектеп тәжірибесінде кең таралған , өйткені
мұғалім оны оңай қолдана алады. ... қоя ... ... , онда біз ... тек қана ... , ... , бір -бірімен бірікпеген оқу
үрдісінің талаптарын көздегенін байқаймыз Оқыту ... ... ... өз ... ... , оған баға ... , ... тиімділігін
қалыптастырмайды. Басқаша айтқанда , оқушының танымдыққа емес , тіпті ... ... ... ... екі талай.
Осы көрсетілген үш элементтің жүзеге асыруы үшін оқу пәні ішкі ... , яғни ол ... даму ... мен ... , ... әр оқу пәні - ... білім жүйесінің тек бір ғана бөлігі екенін
түсінгенде ғана іске аспақ . Яғни , ... ... оқу ... ... көз ... оның ... дамуында ғана қарастырылуы керек. Басқа
сөзбен айтқанда,пәндік білім беру ... ... ... , ... бір ... ... ... алсақ, білш беру жүйесінің дамуына
мүмкіншілік беретін қозғаушы күш деп ... ... үшін , адам , ... білімінің негізін үйрену
керек. Егер түсінігі жоқ болса, адам ... ... ... тану ... ... ол еш ... білмейді . Өйткені, түсініктер ... ... ... ... мен ... ... ... ,төменгі сынып оқушыларында ұғынатын түсініктер оның маңызын
жаттап алып , көптеген жаттығулардың ондағанын ... ... ... ... ... ... белсенділену барысында логикалық ойлауы
дами бастайды, сөздік қоры ұлғайады , ғылыми -публистикалық әдебиетке
деген ... ... ... ... ... үшін ... оқу үрдісінің негізінде
төменгі сынып оқушыларының ... ... ... ... ... өз ... жұмыс істеу қабілеті , белсенділігі жэне тілі де дамып
, логикалық ойлау қабілеті қажетті деңгейде ... ал ... ... ... орта білім көрсеткіштері едәуір көтеріле түсері сөзсіз .
Соңғы жылдары кәсіптік орда оқу ... іс- ... ... , ... жэне ... ... енгізіледі, оқытудың түрлі
техникалақ құралдары гаудиовизуалдық техниканың ... ... ... жатыр . Студенттердің өзіндік танымдық іс- эрекеттерін
дамытуға жэне ... ... ... қалыптастырған бағытталған
әдісте кең тарала бастады.
¥стаздың мақсаты-осы эдістерді қажінетіне қарай дұрыс пайдалана білу
1.2. Танымдылық іс-әрекетті активтендірудегі ... ... ... ... ... ... ... Олардың ішінде жоспарлау маңызды орын алады . Ол студенттердің
танымдық іс- эректтерін басқарудың негізінде жатыр оқытудың ... ... ... ... ... атқарады.
Жоспарлауды жетілдіру- колледждегі барлық пәні оқытушыларының алдына
қойылатын маңызды мақсаты.
Педагогикалық ғылымды ,, тәжірибеден ... екі ... және ... ала ... ... ... мен
студенттердің жұмысының жүйесін, оның мақсаты бығытын анықтау ... ... ... ... үрдісінде маңызды оқу-тәрбие
мақсаттарын шешу үшін оқу уақытын үнемді ... ... ... ала ... оқу ... ... бір тақырып немесе бөлімін
оқыту жүйесінде оқу-тәрбие үрдісінің негізгі міндеттерін ... ... ... үшін ... ... оқу —тәрбие жүмысын ұйымдастыру және нақты мазмұнын
,әдістерін анықтау іске ... ала ... ... оқу ... ... және ... -техникалық дайындығы
жасалады, теориялық оқыту бағдарламасының әрбір ... ... ... ... дайындалғанда оқу материалының мазмұнын , құрылымын
жэне уақытын бөлінуін нақты ... ... ... ... жаңа
материалдармен түсіндіру үрдісінде танысады . Оқу пәндерін оқығанда жоғары
нәтижеге жету ... ... орта буын ... ... ... ... , ... бірге пәннің жалпы құрылымының қүрамды бөліктерінің
орнын алдын ала ... өте ... ... ... ол оқу
-жоспарлау құжаттары жүйесінде , әдістемелік, оқу ... ... ... іске асады .Біртұтас бөліктердің байланысы ... ... ... жалпы құрылымын бейнелейді.
Бір семестірде құрған белгілі бір реттілікте оқылатын тақырыптар
мынадай: пән ... ... ... бір ... ... тізімі сағаттар саны әрбір тақырыпты оқығандағы студенттердің іс-
әрекеті , сол ... есеп беру ... ... оқу ... ... қарастырады дәріс ... ... ... ... ... және т.б . ... есеп беру
формасы : мүхтасар жазу, кинематикалық сызба , сызу , эскиз , ... ... да ... ... ... құру үшін оқытушы оқу
жоспарын ,пән бойынша бағдарламаны басшылыққа ала ... , ... ... ... және ... ... өзгерістерді ескеріп ,
жоспардың соңында семестр бойына оқылатын ... ... саны жэне ... ... бақылау жұмыстарының түрі көрсетіледі есеп,
бақылау,жұмысы, емтихан.
Бірінші сабақта пән ... ... ... ... әрмен қарай ол
бейнеге-пән моделіне айналады, яғни белгілі бір шамада қарастырылған жоспар
болып табылады. Студент ниеті болса,оны ... ... ... көз ... оны әдемі көркемделген плакат ретінде кабинетке іліп қояды. Сонымен
семестрге арналған ... ... ... ... ... ... моделін
көрсетеді. Курстың кейбір сәттерін сабақтың алдын ала тақырыптық жоспарында
береді
Алдын ала тақырыптық жоспар құрылымы бойынша қарастырылған семестірлік
жоспарға ... ... жэне ... ... ... ... ... тізімін көрсетеді. Бұл жерде бағыты мен әрбір тақырыбының
түйінді сәттерінің нақты тізімін көрсетеді.Бұл ... ... және ... ... элементтері арасындағы байланыс ерекше маңызды.Бүл жоспар
курс туралы мағлүматты нақтылап қана қоймайды, сонымен бірге алған білімін
осы саланың жэне ... да ... ... ... ... байланысты. Сондықтан тақырыптың түйінді сәттерінің орналасуы
,олардың өзара байланысы тек мазмұнмен және оқу материалының қисынымен ... ... ... техналогиялық операциялардың
техналогиялық реттілігімен де анықталады. Бұл жоспарлар тезикемге келеді,
тақырып мазмүнын бағдарлама материалымен ... яғни ... сала ... ... ... ала жоспары болып табылады. Ол үшін
әрбір тақырып ... ... ... ... ... және
онымен жасалатын жұмыстың түрі анықталады: мұхтасар , тезистер жазу,
кинематикалық сызбалар құру ,жалпы ... үшін ... ... ... құру жэне ... ... ... оқытудың пайдаланып жүрген белсенділік
әдістерінің негізінде жасалған оқу сабақтарының жүйелі, ... ... ... ... ... ... ... шешуге,студенттерге ,
олардың санасына, еркіне, сезіміне әсер етуші барлық саланы жүйелі жэне
жоспарлы ... ... ... ... ... ... ... танымдық іс-эрекетін дамытуға ... тән , ... ... ... ... ... жан
-жақты үрдіс . Ол үқыпты ойластырылған және ғылыми негізделген ... ғана ... ... үрдісіне кешенді қарау ұқстаздардың көңілін оқу-
тәрбие үрдісінің бастапқы, шешімді ... ғана ... ... ... айтылғандардың бәрінің маңызды шарты алдын ала тақырыптық жоспарлау
болып табылады.
Оқу сабақтарының алдын ала ... ... ... бір тақырып
бойынша ұйымдастырылған сызық. Бұл жоспар сабақ жүйесінің ... ... ... , яғни ... оқу үрдісінің қисынын дұрыс есптеуге
мүмкіндік жасайды. Жоспарлаудың бүл түрі оқытудың мазмүны мен әдістерінің ,
тақырып ... ... ... ... ... ... сақтауға мүмкіндік жасайды .
Көптеген оқытушыларды тарататын , үлкен және көп ... ... ... өзін ақтайтын тәжірибе көрсетті. Ол оқытушыларға оқу үрдісіне терең
бойлап, түсінуді ғана емес , ... ... оқу ... ... ... да ... мүмкіндік береді . Мысалы, меңгеру деңгейін
көтермейтін оқу ... ... , ... ... ... ... мәні жоқ тақырыптар ,болашақ мамандыққа қажеті жоқ , кәсіптің іс-
әрекеті мазмұнымен байланысы жоқ оқытулар ... оқу ... ... ... ... Әрбір сабақ өзінде белгілі бір оқу
мақсаты орындалатын, оның аяқталған бөлігі болып саналады. ... ... оның ... ... ... ... , ... алдына қойған нақты мақсатына байланысты болады.
Сабақты алдын ала жоспарлаудың негізгі оқу ... ... ала ... ... әрбір тақырыбын жеке сабаққа , оқу ... ... ... ... ... ... әдістемелік талдамасы бар оқу
үрдісінің бөліктерінін ... ... жеке ... ... оқыту сабақтары жүйесінің буыны болып
табылады. ... ала ... ... — оқу ... мен ... оқытудың
жеке сабақтарының жоспарының арасындағы, оқу —жоспарлау ... ... Ол ... сабаққа дайындыға нәтижелі жұмысының
маңызды шарты, яғни материалдық-техникалық ... ету ... ... ... және оқытушының өзінің ... ... ... ... дайындығын бақылауды көрсетеді.
Алдын- ала тақырыптық жоспардың құрылымы мен мазмұны студенттер оқитын
пәннен ,оқу материалының мазмұны мен көлемінен,жоспарланатын ... ... жэне т.б. ... ... тәуелді.
1.3. Сәндік қолданбалы өнер элементтері негізіндегі былғары өңдеу
технологиясының «тері бұйымдарын модельдеу» тарауын оқытудың эдістері мен
формулалары.
Халық ... мал ... ... ... ... ... бері ... тәсілдердің бірі. Сондықтан бұған байланысты түрлі -түрлі ұғымдар
туды. Мысалы ,ірі қара малдың иленбеген ... ... ... ... қайыс , ал тері иленіп үқсатылғаннан кейін оны қайыс деп
атайды.
Шылғи ... ... екі ... жолы бар. Бірі ... ... ... пайдалану ,екінші-тері жүнін сылып тастап ... . ... ... ... ... ... ... дорба ,шарқай,
т.б жасалады. Жүнін алып тастаған терілерден көк ,өкше сірі ,көн ,дабыл
жасалады. Құрымға ... ... ... қатырылған саба, торсық көнек
,шанақ істеледі. Иленген ... ... ... ... ... құлын
,жарғақ бота ішік ,шідер ,жүген ,айыл тартпа ,тамақбау , құлақбау сияқты
көлемді ... да ... ... терісі әрбір іске арнайы пайдаланылған .Соған қарай олардың
әр түрлі атаулары бар . Мысалы,сиыр терілерін ... ... ... ... тайынша терісі, бұзау терісі деп төртке ... ... ... өн бойы ... үйек бас ... ,мойын болып
бірнеше түрге бөлінеді.Жылқы терісін -бие терісі ,жабағы және ... ... үшке ... Түйе ... атан ... терісідеп екіге ғана
бөлінеді. Атан терісі ,өгіз терісі және ... ... қол ... ең
қолайлысы. Өрім ісіне ең жатымды қайыс- үйектер мен бауырлықтар. Ертерек
кездеірі қараны үйектеп ... яғни ... бір ... ... терісін бөлек
тіліп алады . Ал бүтін терілерді түтас біріске арнағанда оның бас ... ... ... ... ... жэне бас ... ... үйек қол ісіне
көбірек жұмсалатын . Терілердің мүндай ... ... ... ... алады. Біз осы терілерді қүрымға салып , ... ... мен ... ұқсатуға толығырақ тоқталайық .Өйткені қол өнерде өрнектеліп
жасалатын ... ... ... осы ... екі түрі ... ысқа ... сиыр ... серке терілерінің пышақ кескен жері
жоқ бүтінін таңдап алады да ,жүнін ұстарамен сыпырып тастайды. Содан кейін
2-3 күн ... ... ... не киіз ... ... ... ... ащы құрымның күшімен иленген сияқтанып ширығып ,
шымырланады және қарақошқылөңге өнеді . Содан кейін оны ... ... ... салып отырып сабаға ,көнекке ,иықты , емізікті ,торсықтарға
, кеукеріндерге қауғаға арнап пішеді де терінің қыртысын сыртына ... ... жиі ... ... ... ... ... торсықтарды сыздық салып
тарамыспен тіккен .
Тігіліп дайын болған торсықты өзен судың жағасына ... ... ... ... ... ... түйгілеп әбдент нығыздау керек. Бұлай
істегенде болашақ сабаның торсықтың сырт өрнегі қалыптасады. Құм ... ... пен ... 4-*5 күн ... ... ... ... қатады.
Содан кейін құмын төгіп тастап ,ыдыстың ... ... ... ... сүр ... майымен майлап тағы да күнге қояды. Енді ... тері ыдыс ... әзір ... салу ... ... ... ... асырыды . Мал шаруашылығы
басым көшпелі елде ыс салуға ... ... ... оның өзі ... ... . Ыс салушы адам теріні күдіріп немесе өте ... ... ... ... ыс ... ... ... күркесін жасауды жақсы білетін маман
болады. Әйтпесе жүздеген мал ... ... ... ... ... біз ... ... мамандық саналғанын көреміз
Ыстың орнын не өзен жағасындағы жарқабақтан ,не қүдық маңындағы ескі
апандардың шетінен дайындайды .Бү_л үшін 40-45 см ... ... ... жыра қазылады . Мұның жар жақтағы аузын ... ... да ... жақтағы аузын плитаның үстінгі тесіктері сияқты етіп ашық
қалдырады. Жыраның ен бойының екі жақ ... Сол ... ... ... ... ... жасайды. Сонда оттықтан шыққан тобылғының жалыны мен
ыстығы орта жолдағы қалтқықаларда ... де , ... ... тек ... ғана келеді. Ал ысталатын терілерді ілетін күрке шұңқырдың осы ... ... ... . Ол үшін ... түзу ... ... түйсіріп ,
іргесін жая күрке жасайды. Оның
сыртын ... , ескі ... ... немесе жас шөппен қымтап жауып
қояды.
Ысқа қойылатын ыдыстар осы күркенің ішіне ауыздарын төмен, яғни түтінге
қаратып ... Ысқа онша ... ... ... ши, көк пішен жағады,
кейде қысқа ерекше иіс сіңіру үшін жусан, адраспан, арша т.б. шөптерді ... Ысты ... бір ... ... , ... ... ... . Өйткені
ыс дүрыс салынбаса өрт шығып кетуі мүмкін.
Қой-ешкі терілері. Қой терілерін жабағы тері , ... ... ... , ... ... тері,тоқтышақ терісі, сеңсең, елтірі, мари,
жылбысқы тері деп он түрге бөлінеді.
Жабағы тері - қой ... ... ... айларындағы жабағы жүні
қопсымаған қалың түбітті терісі. Бұдан өте жылы , ... тон, ... ... ... ... тері - ... жүн мен күзем жүндері қырқылғаннан кейін сойылған
малдың сұйық жүнді терісі. Бү_дан тон, шалбар сияқты ... ... ... тері - ... ... айларында сойылған малдың өңі қалың
теріледі. Бүл тон, ... ... ... қолайлы.
Соғым терісі — жүндес, қыртысы қалың мықты теріллер, Ол киім түрлерінің
бәріне жарай береді.
Тақыр тері - жүнін қырқып алысымен сойылған ... ... ... алған
терілер . Бүдан жарғақшалбар , тыстық, көмкерулер, қап, түлып, дорба, дабыл
сияқты заттар жасалады.
Сеңсең — үш ай мен бес ай ... ... ... ... ... ... ... бөрік, бөстек, көрпе жасайды.
Елтірі - туғанына 2-3 ай болған қозы ... Жүні ... ... ... ... Бұдан ішік, тымақ, бөрік, бөстек, ноғай бөрік, деңсе, жеңұш,
жаға тігіледі.
Мари - туа ... ... бір, екі ... ... ... лақ ... ... жүрын көкрекше жасауға, эдіптеуге, киім тысын көмкеруге
қолайлы. Маридің жүні ... ... ... ... ... ... - іште жатып өлген немесе туысымен өлген ... өте ... Оның жүні ... тэн. Тыстықа, астарға, әдіпке, өрнек бетіне ... ... - ... ... ... ... ... жүн
өскен, 4-5 айдай асқан қозы ... ... ... ... тоқтышақтың
терісі артық" деген мақал да бар. Ол ... ... ... ... ... ... жүмсақ тері. Одан тысты тон (қаптама) жасайды.
Ешкі терілерін - жүндес тері, тақтыр тері, түбіті ... ... лақ ... лақ ... деп ... Ешкі ... төзімді келеді.
Сондықтан одан алуан киім тігеді, бөстек, тулақ, торсақ, ... ... ... ... ... ... 2 ... әдісі бар. Оның бірі үлкен күбіге немесе
шелекке ашытқы ашытып, теріні соған ... ... Мүны ... ... ... и ... ... Ал иді қатықтан,айраннан ,не езген күрттан не құрттың сары
суынан ,кейде ... ... ... ұнға түз ... та ... ... илерде оны жібітіп шелдейді де, бір рет суық суға жуып
тазартады Одан ... ... иге ... , күн ... ... рет ... Иге салынған тері иге түгел батырылады. Олай болмаса терінің
иге батпағанжері қара ... ... да, ... ... ... ешкі ... 6-9 күн, ірі қара ... 15-20 күн
жатады. Терінің иі қанғанын білу үшін оны қолмен тырнап қарағанда тері
қыртысы қалыңдап, ет қыртысы ... ... Иден ... ... көленкеге
бір рет кептіріп, соңынан сақармен жуып тазартады. Малмаға салған терінің
жүні ұйысып, білтелееніп қалады. Оны ажырату үщін кепкен соң ... ... ... Кейде сирек тісті тарақпен тарайды.Теріні аз
тобарсыған соң уқалай отырып, қолдың жылуымен кептірген ... ... ... ... ... бүл ... тері ... Теріні қыру үшін жұмыр ағаштың бір басын қабырғаға, не ... бір ... ... жерге тіреп қояды да, оның үстінен биязды шекпен,
не брезент жабады. Оның үстіне ет жағын сыртына ... ... ... Терінің еті тез көшіп түсуі үшін, оған яе үн, не ... ... ... ... шалғы ортақтан немесе жүзді темірден жасалады.
Теріні и ... та ... Ол үшін ... ... көлемі шағын болуы
шарт. Сеңсең, елтірі, лақ елтірісі, бота терісі мен ұсақ аң терілерін и
жағып илейді. Бұларға жағылатын да ... ... и. ... ... ... тиін ... өңі жүқа аң ... өте тез иленеді. Оларға и
жағылғаннан кейін 1-2-ақ күн түрады. Аң терілері бітеу сойылып, оның жүнін
былғамай, өңін ... илеп ... Мұны ... " деп ... жаңа сойылған түлкі терісін теріс айналдырып , құрт пен тұз жағады
да, ішіне екі сабауды сұғып , кергілеп толғайды. Бұл тасымен ... ... 7-8 ... ішінде тымақ тігуге әзір болады. Аң терісін
қырғыштамайды, ... көк ... мен ... ... алып тастайды.
Тері бояу. Тері бояудың екі түрлі мақсаты бар . Біріншісі, теріге өң
беру, ал ... , ... ... су өтпестеу етіп ширықтыру. Тері
сатушылардың арасында ең көп тараған жэне теріні ұқсатудың тиімді ... ... ... ... ... ... ... қабықтары қолайлы.
Сондай-ақ жер қынасын , томар бояуды шөп түбірін , шеңгелдің, көк тікеннің
бүрлерін де кеңінен пайдаланады.Семіз терілердің майын сорғыту үшін ... ... ... салып кептіріп, артынан уқалап түсіріп тастайды.Кейде
қызыл кірпіштің ұнтағын салып бүктеп тастаса да жеткілікті.
Теріні қабыққа салып бояу үшін талдың ... қара ... ... ... ... да ... Оларды жасамалы ағаштардан күздігүні
эзірлейді. Тік түрған ағаштың ... ... ... ... зиян ... ... алынатын ... ... ... ... жылы ... жуып , кепкен соң темір келіге ... ... қол ... ... Он бір, он екі ... терісінен
тігетін үлкен тонды бояу үшін осындай ұнтақталған 4-4,5 ... ... ... -екі ... суға ... тұзын татытып қайнатады. Қайнау мен су
алдырудың мезгілін қайнап шыққан ... ... ... жэне ... белгілейді. Су аз құйылғандықтан бояуы шықпай, қабықтар қүрғақ бара
жатса, үстеп су ... ... ... ... оның суы көбейіп, бояуы өте
сүйылса , қосымша қабық ұнтағын салып қайнатады. Ал қайнауы қанып , қажетті
түсі мен ... ... соң от ... ... ... үнтағын сүзіп алып
тастайды.Қайнатылған бояу тері күйместей қанжылым ... соң ... ... ... ... қою - ... бірқалыпты етіп, қыл сыпыртқымен
немесе кірі жоқ киіз ... мен ... ... ... ... сіңіру үшін бір -екі сағат өңін ішіне келтіріп ... ... ... дегдіген теріні желге, көлеңкеге, ыстық үйге ... ... ол ... ... ... үшін ... ... соң - ақ қолмен уқалап созғылайды.
Теріні бояудың келесі түрі - ... ... ... шығатын құрай
тектес жапырақтың ... ... ... ... басы ақ ... ... ... түбі ... ... Шамамен алғанда бү_л
шілденің аяқ кезі.Осындай кезде қурайдың түбірін қызып алады да , оны ... ... ... ... ... ... , ... жоғарыда
айтылған тэсілдер бойынша тері бояуға пайдаланады. Мұны томар бояу дейді .
Томар бояуға түз қоспайды. Бояу сүйық ... ашық ... ... күрең
сары тартады. Томар бояумен жүнді де , жіпті де бояйды. Сондай-ақ теріні
қынамен де бояйды. Қына ... ... ... ... ... өсімдік. Бұл әсіресе соны өрістерде көп. Оны дайындау үшін ... ... ... үйге экелген соң оны шөп -шалаңнан, топырақтан
арылтып, су мен бір жауып ... ... ... ... ашц дас ... ... ... , аздап май қүяды. Кейде көк ... ... ... ... бояумен араластырып , қына бояуын күрең қызыл етіп түсін ашады. Қына
бояуы үшін жүн жіптерге жақсы қонады. Осы ... ... ... ... тұтынуға қолайлы түрлі мүліктер жасалады. Соның ішінде әсіресе малдың
терілерінен көп киім тігіледі. Бүларды өң киімдер деп ... ... ... өте жылы ... ... илеп , боып, өң беру ертеден келе жатқан ең жақсы дамыған
және жетілген ... Илеу ... ... ... су ... ... ... жасалған мүлік шегені берік үстайды., тігісіде ыдырамайды, және ... ... ... бірнеше түрі бар . олар көксауар , опайке,
былғары, құрым, көзелек шегірен .
Көксауыр жылқы терісіменсерке терілерінің ... ... ... ... ... ... сары жасыл түстермен боялып ең беті жылтырап
тұрады.
Ағаш пен теріден жасалатын бұйымдар , ... ... ... ... ... жан - ... көзделіп ескерілгенін байқауға болады. Оларды
қол өнершілер адам тіршілігінің ... ... , ... ... ... ... ... түрлі формада
істейді.
ІІ-ТАРАУ ЕҢБЕК САБЫҒЫНДА БЫЛҒАРЫНЫ ӨНДЕУДЕ ҮЙРЕТУДЕ ... ... ... ... саба ... және ... жолдарын оқушыларға
үйрету.
Сабацтың тацырыбы: Саба түрлері және жасалу жолы.
Сабақтың білімділік мацсаты: Оқушыларға ... ... ... ... қолданылуы жайлы сарамандық білім беру.
Дамытушылық мацсаты : оқушылардың логикалық ойлау қабілетін дамыта
отырып, көргендерін еске ... , оны ... ... ... қол, саусақ
қимылдарының шеберлік жұмысын дамыту.
Сабақтың көрнектілігі: эскиздер түрлері, дайын саба, жасау жолдары
туралы плакат.
Керекті ... ... ... ... ... ... ... өту әдісі : эңгімелесу , сұрақ-жауап, өз ... ... ән ... ... ... ... ... барысы:
Теориялық бөлім.
ұйымдастыру кезеңі. 2.ҮЙ тапсырмасын тексеру.
1. Саба не үшін ... ... шығу ... туралы қандай түсінік бересіңдер
3. Саба неден жасалады.
4. Теріні өңдеу жолдары туралы не айтасыңдар
5. Сабаның пішіні қандай болады.
6. жидітіп түсіреді. Малма ... ... сары ... ұн, ... қосып
жасалған иі. Терінің иі де жату мерзімі қалындығына байланысты.Мысалы ... ... 1-ай ... ал ... ... 3-ақ күнде иі болады. Иіден
шыққан теріні ... ... ... емен не ... ... ... кептіріп, ұнтақтап түйіпдазанға тұздың татына татыта су
қүйып, қабық ұнтақты салып қайнатып әзірлейді. Кеде ... ... ... ... соң ағаш ... ... жалаңаш қолдың шынтағын батырғанда
шыдайтындай шым- шым ... ... ... , он ... күндей бетін жауып
жылы ұстайды. Он күн өткен соң ... ... ... ... көру ... ... ... бояуы теріге қалындай түгел сіңсе, кермектің суын
сорғытып , көленкеге жайып кептіріледі. Кепкен теріні талқыға салып, ... ... соң, пішу ... ... салынған тері қоңыр қызыл түске
боялады. Жақсы әрі үлкен деген саба 5- ... ... ... ... не ... ... «бес биенің сабасындай »екен деген сөз осыдан
қалған . Төрт жылқының ... ... төрт ... ... оны ... деп атайды. Сабаның бойы трапеция ... ... Ал ... ... сабаның түбін шаршылап пішеді. Пішіп алғаннан соң төрт
боймен түбін қосып, оларды шуда жіппен немесе ... ... ... соң ішіне қүм, күл немесе ағаштың ... ... ... қалыптасқанша ұстайды. Әбден кепкен соң ... ... ... ... ... ... Сабаны той думанда және
үлкен асарда пайдаланады. Оны семіз ... ... ... ... сүтпен, іркіт, қүрт немесе қайнатылған талдың ... ... ... соң ... ... : - ... ... арналған торсықтан үлкен, ... ... жағы ... ... ... Түйе мен жылқының мойын терісінен
тігіледі, сыйымдылығы 20-литр. Қой ешкі ... ... ... ... тігіп ыстап қымыз айран қү_йып сүйретпеге ұқсас -мес деген ыдыс
жасаған. Сыйымдылығы -30 литр .
Көнек:- Ірі қара бас не ... шикі ... ... бие ... ... су ... арналған шүмегі бар ыдыс. Бие сауға қолайлы сыйымдылығы
-3 литрге деиін. Онымен бие сауғанда бауын білекке іліп ... ... ... ... ... ... ... терісінен жэне түйенің мойын
терісінен жасайды. Ол үшін жас ... ... ... , ... кең ... ... тігеді де, бір бүиіріне теріден шүмек бекітеді. Көнектің
ауыз жағынан Ясас тобылғыдай иіп, шеңбер салып, оны сыртына қарай ... ... соң ... ... қүм толтырып, жас тері көлеңкеде әбден
кеуіп, көнге айналған соң ішіндегі құмдй төгіп тастайды. Тері ... ... ... ... ... . Содан соң іші сыртына ... ... ... ... , ... арша ... ағаштардан жас бұтақтарын
жалындатпай бықсыта жағып, түтініне ыдыстың аузын төңкере іліп ... ... Ыс ... тері ... ... ... ... әрлене түседі. Әрі
оған құйылған ... исі де ... ... ... : ... ... көң терісінен әзірлейді. Ол үшін терінің
түгін жібітіп, ұстара иен ... ... ... ... ... 2-3 ... жібітіп алып көлеңке жерге іліп қояды. Сэл тобырсыған соң, ... ... ... екі жағын беттестіріп, түйенің ... ... ... ... ... тігеді. Одан соң торсықтың ішіне таза
қиыршықт құм ... ... ағаш ... ... ... ... ... Екі
үш тәуліктен соң сүмсір мен бетіне өрнек салуға болады.Осы арада өте ... жөн. Тері ... ... ... қаудырлап қатты кеуіп кетсе, өрнек
түспейді. Сондықтан терінің бабы ... ... ... ... . ... салу ... ... шеберлері «батырма» деп атайжы. Өрнек терең,
бедерлі тауы үшін сүмсүійрмен ... ... ... ... өрнектің ізін
қуалай сұйық маймен майлап, сүмсүірді батыра бірнеше рет ысу ... ... ... ... ... өрнек салғанда қарсы жағындағы өрнекке
нұқсан келмеуі үшін, астына жұмсақ жастық төсейді. Өрнек салынған соңы
ыдысты көлеңке ... үш ... ... ол ... көңге айналады. Содан
соң ішіндегі құмын төгіп тастап бір -екі тәулік кептіріп ұстау керек.
Теріден ,ағаштан ... ... ... ... отырудың
гигиеналық маңызы өте үлкен . Баппен ысталған ыдыс ... ... ... ... әрі ... ... әр түрлі микроарганизмдер болмайды. Ыс
сіңген ... ... сүт ... исі мен дәмі де ... ... Әрі ұзақ ... ... сақталады.
2.3. Былғарыдан жасалған бұйымдардың формасы мен ою ... ою- ... : ... ою ... өрнектеріндегі фон суреттердің
түсі компазициялы болып келеді. Дағдыжа ақ түс қара фонға немесе ... ... ... ... ... ... мәні бар: көк ... ... ... түс —оттың символы сары түс ... ... ... түс ... символы, жасыл түс -жастықшақтың, көктемнің символы .
Заттың осы түстермен бояп өрнектегенде оған белгілі мән ... ою ... сан ... ... бар. ... ... ою-сызу өнерінің ерте заманғы мал бағушы тайпалардың мәдениетімен
сабақтас екендігін, Алтай орта Азия ... ... ... жат ... ... Біздің жыл санауымызға дейінгі үлгісін
молаларынан шыққан ою -сызу өрнектер 19-ғасырлары ою ... ... ... ою- өрнек өнерінің ежелгі ... ... ... ... түрі ... дәлелдейді.
Тұрпаныл безеніліп сағасындағы будда дінінің үңгір / шық үй /
ғибадатхан ... ... және ... ... ою ... ... ... салынатын мүйіз оюлардың үлгісі кездеседі . Осы
ою -өрнектер қайдан шықты дей келе, біреулер кәдімгі геометриялық
пішімдес құрылыстардан шықты десе, кейбіреулер жан ... ішкі ... ... ... бітімдерінен шықса керек десті . Тағы біреулер
өсімдіктің әр —түрлі ... / ... ... жатқан ши, ағаш
бүталардың, сүйеулі түрғал сынықтардың бүрыш көріністерінен / шықса ... Ал енді ... ... ... шыға ... ... ... өрістей түсуіне байланысты, ... ... ... ... ... ... шығу тарихы олардың сюжеттік
мазмұны мен атаулары туралы мәселе әлі де болса көп зерттеуді ... ... бойы ... -ұрпаққа, бір шебердің ұасталық іскерлік
мәнеріне екінші біреуге үнемі ауысып отырғандықтан осы ... ... ... ... ... ... ... кеткен . Ертеден келк жатқан
халықтық ... ... ... ... ... ... оны
әдемілігіне жеткізеді жаңатүр, жаңа мазмұн дамытуымыз керек.
Ою-өрнек әшәкей жасау шеберлігі бейнелеу өнерінің бір түрі. Бірақ бір
есте боларлық жай, ... ... ... заттың сырт ормасын дәлдеп,
суреттің неғұрлым сол затқа аумай ... тұру ... ... ... Ал ою ... ... ... шеберлер өз орнектерінде ойлаған
затының не сюжетінің сыр сипатын өзін шеттанып , оның ... ... ... ... болу ... баса ... аударды. Ескі замандағы ел
әдетін, шаруашылық ... ... ... адамға мұндай өрнектердің
заттың ұғымын жэне олардың неліктен бұлай аталатындығын пайымдау қиын емес.
Қазақтың ... ... ... ... ... өрнегі алып құрайық бұл
Ғани Иляевтің кілем, түскиіз, терме құрауға арнап жасаған өрнегі. Өрнектің
аты «омыртқа» ол ... « ... ... ... ... ... ... үлы жүз қазақтарының рулық белгісі болған. Мысалы
ретінде көне ... ... ... Айбалтадағы 2 жүз тек ... ғана ... ... Ал ... ... өзі де жарты айбейнесін мезген
түр.
Қазақтың өрнегі әшекейімен істелетін ... де, ... да өте ... ішінде халық арасында көбірек тарағаны ою -өрнек. Ою - ... ... ерте ... ... -ақ қолөнердің барлық түріне бірдей ортақ әсемдеп
әшекейлеудің негізі ... ... Ою ... ... ... деген сөздің
мағынасы бір. Бұл сөздің ұғымында бір бірнәрсені ойып, кесіп алып жасау
немесе екі ... ою ... ... жасау, бір нәрсенің бетіне бедел
түсіру деген мағынада жатады. Қазақ көбінесе бір ... ... қиып ... ... ... ... ... қиығын, сондай-ақ барлық қошқар мүйіз
өрнектерін де ою дейді. Ал ... ... әр ... ою, ... ... ... бояп, батырып, қалыптап ісчтеген көркемдік ... ... ... ... ... ... ою-өрнек деп
қосарланып айтыла береді. Ою -өрнектің біздің заманымыздан мыңдаған жылдар
бұрынғы халықтарда да соншалық ескі ... бері келе ... ... бір ... ... ... -ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ МӘЛІМЕТТЕР
3.1. Теріден жасалынатын қазақ ұлттық бұйымдары.
Мал терілерін илеудің екі түрлі ... бар. Оның бір ... ... ... ... ашытып, теріні соған салып илеу. Мұны малма дейді.
Екінші - иді жағып илеу. Ал иді ... ... не ... ... ... сары ... кейде ашытқан көжеден немесе ұнға тұз қосып жасайды.
Теріні малмен илерде оны жібітіп шелдейді де, бір рет суық суға ... Одан ... ... иге салып, күн сайын сапсыйды /шайқайды/.
Иіге салынған тері иге түгел батырылады. Олай болмаса терінің иіге ... қара ... ... да, ... пішіп тігуге жарамайды. Қой, ешкі
терілері иде 6-9 күн, ірі қара ... 15-20 күн ... ... ... білу үшін оны ... ... ... тері қыртысы қалындап, ет
қыртысы көшіп түрады. Иіден шыққан ... ... бір рет ... ... жуып ... Малмаға терінің жүні ұйысып, білтеленіп
қалады. Оны ажырату үшін кепкен соң жұмсақ щыбықпен сабап ... ... Тері ... екі ... ... бар. ... , теріге өң
беру, ал ... ... ... ау ... етіп шилықтыру. Тері
ұқсатушылардың арасында ең көп тарағаны және теріні ұқсатушының ... ... ... ... ... талдың, теректің ыдысы қолайлы. Сондай-ақ
жер қынасын, томар бояуды шөп түбірін, шеңгелдің, көк тіккеннің бүрлерін де
кеңінен пайдаланады. семіз ... ... ... үшін оған ащы ... ... ... ... уқалап түхіріп тастайды. Кейде қызыл
кірпіштің ұнтағын салып бүктеп ... да ... ... ... ... ... ... шығатын қурай тектес
жапырақтың өсімдік дәнге басы ақ үрпектенеді. Жапырақтары
сарғайып, қурайдың түбі қызғыш тартады. Шамамен алғанда бұл шілденің ... ... ... ... ... ... ... да, оны әбден жуып,
жақсылап кептіреді. Кепкен түбірді ұнтақтап, қайнатып, жоғарыда айтылған
тәсілдер бойынша тері ... ... Бояу ... ... ашық ... ... сары тартады. Томар бояумен жүнді де ... де ... ... ... де ... Қына ... ... шөптің
арасында жерге жабыса өсетін өсімдік. Бүл әсіресе өрістерде көп. Ондайды
пайдалану үшін күзгі ... ... ... үйге ... соң оны ... топырақтан арылтып, сумен бір жуып тастап қайнатады. Он -он бес
теріні бояу үшін екі ... қына ... ... ... ... ... немесе мүсәтір қосып, аздап май қүяды. ... көк ... ... бастарын өнер кэсіптен шыққан бояумен араластырып, қына бояуын
күрең қызыл етіп түсін ... Осы ... ... ... әсем киім,
түтынуға қолайлы түрлі мүліктер жасайды.
Қой мен ешкі терісінен тон, шалбар, үлкен қолдың терісінен ... ... лақ ... ішік ... ... ... ... пүшпақтарынан
құрап тігілетін ішіктер де бар. Мұндай қүрама киімдерді көбінесе балаларға
арнап тігіледі. Олар әрі жылы, әрі ... ... Мал ... ... аң
терілерінен де түрлі бас киімдер мен ішіктер тігіледі. Мысалы: қасқыр ішік,
түлкі ішік, сусар бөрік, ... ... ... ішік, аң терісінен тігіледі.
Кейде мұндай киімдер аң терісінен ... ... ... ... ... Бүл ... тамақ тішік, тұлпақ бөрік, ... ішік ... Аң ... әр ... ... ... ... бөстек дейді.
Теріден тігілген киімдерді кестелі ... ... ... ... / ... бөрік, қамқа тон т.б./
Теріні бояудың түрлері: Қазақстан жерінде халық арасында негізіне
тараған тері ... ағаш ... ... бояу . ... түбірінен бояуды
мынадай жолдармен ... ... . ... ... ... ... ... байланып, түбір ұсақ бөлшек бөлінеді.Осы түбірлер 2-2,5
сағат ... оны ... ... ... зат ... ... ... онда қайнатуды тоқтатуға болады. Бояудың түрі ұсталы
ерітілген түбірдің көлемі тікелей ... суы аз ... ... нас ... ... ... қою ... Ал суы көп болған ... ... ... ... ... ... бояуымыз суығанан кейін ғана
оған терілерді толтырамыз. Ыдыс көлеміне қарай терінің бойы ... ... ... тері 8-10 ... ... сол уақыт аралығында ... ... ... ... ... Тері ... ... қойдың майы
жағылып уқаланып, тасқымен созылады. Ескіден келе жатқан, көптен ... тағы бірі ... Ол ... ... ... шөпті далаларда
өседі. Жаз, күз кездерінде қына әбден жетіліп иіскен мерзімде, шамамен
тамыз бен шілде ... ... ... Қына жуылып басқа шөптерден
тазартып, ... ... ... ... мен былғарыдан басқа қынамен жүнді, ағашты, тағы ... ... ... Теріні, былғарыны жасыл түстерге бояу үшін қайын нәрін
сәуір, мамыр айларында ... ... мыс ... ... ... ... ... жолдары . Іркіт -майы ... ... ... ... ... ... зат . ... илеу үшін 80 -100 ал ағаштан
жасалған ыдысқа ... ... оған түз ... ... ... ... ... бетінің қаймағын сүзіп алғанан кейін үйытқы, ... ... сүт, ... мен ... түсі ақ, ... іркіткіге қарағанда қою,
Іркітсіз майда майлылау болып келеді. Тері илеу үшін ... да тұз ... ... эбден қайнатып, қапқа құйып, сары ... ... ... ... ... пайда болатын, бірте -бірте қатты ... ... ... ... кейде қосып та жасайды. Қысқы
уақыттарда ыстық суға салып езіп, сорлауы қосып не өзін ... ... ... ... илеу үшін ... ... жасап, тұз қосып, сырт
жағына жағады. Сары су -іркіті ... ... ... құйып айыратын
ашытқан сұйық қышқыл зат. Бұған да тұз, ұн қосып жиі пайдаланады.
Терімен былғары құрақтарының шетін өру: Былғарының ... ... ... ... ... ... өрнектерге қолдануға арналған өрім
түрлері көп. Құрақтарды, ал заттардың шетін қорытуға арналған өрімдер
қыйындылары ... ... ... ... әдемілік, әшекей береді.
Өрімдердің түрлері, бір - бірінен қыйық заттың ... ... ... ... ... өріс, негізіне байланысты өзгеріп отырады.
Өрімдер жиі жіңішкелеп, тігіп алынған таспал арқылы іске ... ... ... өрім деп заттың шетін әр түсті ... ... ... өрілетін заттың қырынан екі елі ұзын қылып алынған таспамен өруді
айтады. Өру негізінен өрілетін заттың бетін жоғары қаратып сол ... да, ... ... ... ... 1,5 см ... тартыңыз, ал
қалған таспаның ұзын екі арасына салып желімдейміз. Екі таспалы ... ... ... ... 6-1 есе ... ... бүл өрімнің бір
таспалы ... ... - ... бір ... иіні қайталанып
өткізілгентаспа бірінші тесіктен өткенен кеиін ... үшын ... ... ... жүре ... Өрім сол ... ... солдан оңға қарай
ақырына деййн ... Өру ... ... ... ... ... татып
отырыңдар , сонда өрім бір келкі сұлу болып шығады. Таспаның екі тесігінен
дәл келуін ұмытпаңдар, таспаларың жұқа болсын.
3.2. ... ... ... ... өрім: Айқал жұргізілген таспаларға, өрімді таспа бірінші ... ... ... ... ... Жұп сандар ретімен жүреді. Өрім ... ... ... ... ... ... ... қарай жүріп тек бос қаған
тесіктерден өткізіледі. Таспаның ұзындығы қыры өріліп жатқан
заттың шеті қырынан 5-6 рет ұзын ... ... ... ... ... ... пайда болады.
Шалып алып өру : Шалып алып өруде бірінші тесілген екі рет өтіп мықты
белгіленеді, екінші ... ... ... екі ... ... ... өткізіліп келесі тесікте өткізіледі. Осы ... ... ... жеткенше тартып отырып өріледі. Таспаны өрер алдында
мұқият ... екі ... ... ... өрімнің дайындау қажет. Таспа
ретінде түсті былғары пайдаларына болады. Таспа өрудің бұл әдістері анықтап
көрсететіндігі.
Былғарының шетін тесу: Тесу - былғарының шетін ... ... ... орын ... ... әр ... формалы төрт бүрышты, үшбұрышты ,
сопақ, дөңгелек эр ... ... ... ... ... ... тесудің тағыда бір мақсаты — ол, жеке — ... ... ... ... ... Тесу сонымен қатар
былғарыда жасалған заттардың беттерін бедерлі әшекейлеуге, тесіктер арқылы
ою -өрнектер ... ... ... Тесу ... көптеген заттар
әшекейлеген, олардың ... ... ... және ... да ... ... шаруашылығында былғары жасалған көптеген заттар осы ... ... ... ... үшін ... әр сан қилы тескіштер
жасап алу керек. Олардың ұлтары / жүздері / өткір болуы ... ... рет ... ... ... жұқалап, өтпей қалуы ықтимал. Тескіш
жасауда У- 1-8 болаттардың пайдаланылады, ұштарын маймен не су мен ... ... ... ... ... : Қазақ халық теріден үй ... ... ... ... ерлердің сыртқы киім-кешкгі, ер-
тұрман, құрал -сайман, айыл әбзелдерін азық -түлік салатын ... ... ... ... ... ... көнек, торсықтар өзіне лайық
үлгілермен безендірілген. Теріге басылатын күрделі оюлар ... ... ... де, не ... түріне қарай түйықталған шағында болады. Көнен
көнек жасау, жабдық жасау, даярлауда үлкен табысқа жетіп, ... ... үлес ... ... ... атауға болады.
Бұлқынақ : Жылқы терісінен жасалған ыдыс. Бұлқыншақ жасау үшін жылқы
сойғанда артқы санын шашасына ... мес ... ... ... ... ... ... көк бетімен шелін тазартып, сан жағын арасынан шүберек салып
тігеді. Оны «үшын» деп атайды. ... ... ... ... ... Тігісін бұлкъшшақтың түп жағына келеді. ... ... ... тар ... ... ... тығын жасалады да, ішіне күл ... ... ... Бүл ыдыс ... қауымның ыстық күндерде айран,
шалап, қойыртпақ құймына мейлінше ... ... ... ... ... Терінің иленуі,
таспаның ерекше қасиеттері деп ... ... ... ... саптың өзара
ұзын - қысқалық салыстырмасы, қамшының алақаны, алақанның ... ... не ... шарт ... ... Қамшыгерлер өз
дағдысы, өз есебі бойынша ... ... ... алады немесе өрімшілерге
арнайы тапсырма беріп ... ... ... ұмытылып, жоғалып
барады. Әлі де халық арасында бар жұрнағын қайта тірілту, қалпына ... Бүл ... көз жаза ... ... жастардың сезімінімен сенімін
орнықтыруға тиіс.
Қамшы —ат көлік, мал ... ... ... Қамшы қоғануға,
қарсыласын үрып жығуға жайпатып салатын мамандық .Қамшы әр бір ... ... ... ... және елеусіз сұйық қару. Бірақ қолында ... оны қару ... ... ... ... жүре бермейді.
Ал қамшыгерлер өздерін елеусіз ... ... деп ... ... салт -
заңында қамшыгерлердің қарапайым адамды қамшымен ұруына тиім салынған.
Қамшыны үйге алып ... ... Оны, ... ... ... ... ... қорғана алатын не жайратып салатын ... ... ... қамшыгерлікке құмарту не жастайынан қамшыгерлікке баулыну,
тәрбие алу, қамшыгер
мамандардан үйрену, ... ... ... ... ұра білу, бәрін білу шарт.
Қамшы көп сәттерде ат үсті шалқастың ... ... және қару ... қару
ретінде ұсталған қамшының ұрылуы мен тиілуіне ... ... ... ... ... ... ... қамшылау, батыра қамшылау тағы басқалар сияқты
атаулар арқылы ұруға қамшыны қалай ... ... ... ... ... ертегі спорт түрінде сайысқа, бэс – бәйгеге, ... ... ... бірі болған. Қазақстанда қамшыгерлік спорты
ұмыт қалған. Қазақ халқы ерте кезде ... ... ел ... ... ... ... ... жарыс өткізіп отырған . Қамшының түрлері:
ат қамшы, дырау, дайыр, күдері, ... ... ... ... ... ... тағы сол ... атаулармен аталады. Қамшы төрт таспа, бес таспа,
алты, сегіз , он- екі ... ... ... деп ... ... ... ... өңдеу арқылы жуан жіңішке болып өріледі. Көп таспалар мен
ішіне өзек ... ... әрі ... ... ... үлгісі
жұмыр, төрт қылы, бес, алты қырлы борлып шығады. Сапталмай тұрып түрлі-
түрлі ысқыдан ... ... ... ... ... ... ... түрі, сабынан ұзындау түрлері де бар. Ерлерге ... ... ... моландау кезігеді . Жастармен жігіттер, жігіт ағалары
ұстайтын қамшылардың өлшемі, алты ... ат ... жеті ... жар ... ... Өткірлік жағынан өлшемі алты тұман, өрімі жеті тұман дұрысырақ
саналады.
Жұмыс жасау үшін қажетті құрал - жабдықтар мен ... ... ... өз ... таба білу ... Шеберханада жұмыс жасау үшін ең
бірінші қауіпсіздік ережесімен ... болу ... Осы ... ... шеберхананы жабдықтау да қабырғаның бүрышынан қауіпсіздік ... ... ... ... жанында «бүгін сабақта» атты ... ... ... ... ... ... « ... жүмысы» атты
қабырға стенді де, сабақ, үйірме, факультатаив үзіліс ... жэне ... ... ... ... ... ... жоғарғы жағына «өнерлі қол пішуге жақсы, өткір қайшы кесуге
жақсы» , «Шеберлік шегі жоқ ... ... өрге ... т.б. ... ... қосымша бөлмесінде сабаққа қажетті құрал- жабдықтарды
сақтау үшін ... ... шкаф ... қажет.
Кабинетте ауыспалы бір стенді балалар жұүмысының көрмесіне арналады.
Көрме ұйымдары ... ... ... ... бір ... біткен сайын
өзгертіп отырады.
* Кабинеттің іші құрғақ, жарық, жылы жэне желдетіліп, ауасын
тазартып тұруға ықшамды болу қажеті ... ... ... 10 адам ... ... кең болуы керек.
* Кабинеттің ішінде аспаптар ... ... ... және көрнекі құралдарын сақтайтын шкафтар дұрыс
орналасуы керек.
* Әкелінген материалдарды кабинетке кіргізуге оңай болу үшін,
кабинет бірінші ... ... ... ... қабырғасы ашық түспен сыланғаны дұрыс.Бұл көзге
жақсы әсер етеді және кабинетті жарықтандыра түседі.
* Кабинетке сызбалардың түрлерін, ... ... және т. ... үшін ... қажет.
* Кабинет қабырғаларына қазақтың ұлттық ою- өрнектері салынған
плакаттарды ілу тиіс
* 3.3. Құрал- жабдық дайындаудың технологиялық
ерекшеліктері.
Оқушыларды еңбекке баулуда мектеп ісіне ... ... сай ... ... ... ... жэне ... маман кадрлар
болғанымен оқу-материалдық база болмаса, онда ... ... ... жүргізілді деп айту қиын. Сондықтан еңбекке баулуда, қолөнерге
үйрету оқу бөлмелерінің жабдықталуы мен оларға ... ... ... ... ... ... ... талаптар. Еңбекке баулудың,
тәрбиелеудің жэне оқушыларға кәсіби бағдар беру ... ... ... ... оқу ... ... бөлмелері мен
шеберханаларға, олардың оқу көрнекі-құралдармен және оқу ... ... оку ... ... ... байланысты
болып келеді.
Мектептегі еңбекке баулудағы оқу материалдың базаларын нығайту бойынша
жұмыстар нәтижесінде ... ... ... ... оқу ... бар: ... ... бейімделіу құралдар модельдері, кестелер, оқу
дипозитивтері, диафильмдер, кинофильмдер жэне т.б.
Бүл ... ... ... ... ... оқыту
әдістерін нәтижелі қолдану мүмкіндігін береді жэне сонымен бірге /оқу
құралдары мен оқу жабдықтарын тиімді орналастыру, ... ... ... ... ... ... оқу-тәрбие процесінің
нәтижелілігін арттырады.
Дегенмен кабинеттердің және шеберханалардың бар болу фактілері еңбекке
баулуды ... ... үшін ... ... оқу ... ... ... мен оларды пайдалану өте қажет.
Мектеп практикасына талдау жасау төмендегілерді ... ... ... ... орналастыру, оқытушының барлык
оқу қүралдары қорын (білмеуі) жекелеген құралдар түрлерінің дидактикалық
қасиеттерін білмеуі, толық ... ... ... ... бәрінен бүрын педагогикалық талаптарға
жауап беруі қажет:
а/ Мектеп оқушыларын еңбекке баулу мен тәрбиелеуде оқу бағдарламаларын
орындау үшін ... ... ... ... ... жэне кәсіби бағдар бағыттылығын барлық
оңай түсінетін көрнекілік құралдармен мүмкіндік туғызу.
б/ Оқыту мен ... ... ... ... ... ... ... жағдаймен қамтамасыз ету.
в/ Оқытушы мен окушы еңбегін ғылыми тұрғыда ұйымдастыру, оқу тәрбие
процессін сапасын және тиімділігін арттыруға мүмкіндік туғызу.
г/ Мектеп оқушыларының ... ... ... ... ... ету.
д/ Оқу құралы көмегімен берілетін информация қазіргі ғылым мен ... ... ... ғылыми ақикатты болуы қажет.
Объектілер мен техникаларды ... ... ... анықталған болу кажет.
е/ Информация мазмұны, оны жеткізу оқу бағдарламаларына, оқушылардың
танымдық ... ... ... ... сәйкес болуы қажет
мектеп оқушыларының жас ерекшелігін ескеру және пәнаралық байланысты
жүзеге асыруды қамтамасыз ету қажет.
Эргономикалық тұрғыдан қарастырғанда оқу-материалдық база ... ... ... ... ... ... атап өткен
педагогикалық талаптарда оқу-тәрбие процестері үшін сапалы зиянсыз
орындауға мүмкіндік беретін, оқу жабдықтарын интенсивті пайдаланғанына
ынталандыру керек.
Оқу жабдықтары мен оқу-көрнекі ... ... жэне аз ... ... ... Бүл ... ... материалдық
құралдар шығынын экономикалық ақтамауына әкеп соқтырады, немесе
практикада едәуір көп болатыны, мектептерде бүл құралдардың толығымен ... ... ... ... болуы қажет:
а) Оқушылар үшін ыңғайлы, олар да ... ... ... қалыптастыру
мүмкіндігін қалыптастыру.
э) Мектеп оқушысының антронометриялық сипатына және жастарының мүмкіндігіне
сәйкес болуы: әр ... ... ... әр түрлі жастағы оқушылар үшін
жұмысшы орынды өлшемді көшіру және т.б.
б) ... ... дене ... ... оларда қозғалыс
координациясының калыптасуына, тірек аппараттарының және бүлшық ет
жүйелерінің ... ... ... жэне ... ... техникалық тұрғыда төмендегідей болуы қажет:
а) Конструкциясы бойынша қарапайым, ... ... ... ... ... ... ... жасайтын, сенімді және берік болуы.
б) Өндіріс үшін технологиялығы.
в) ... ... ... ... оқу ... ... ... эстетика талаптарына сәйкес болуы қажет жэне олар атқаратын
жұмыс түріне ... ... ... Бұл ... ... ... үшін ... баулудағы ... ... ... ... ... жэне ... талаптарды жалпы білім
беретін мектебі үшін анықталған ережелерінің талаптары қамтамасыз етуі
қажет. Жарық, жылу және желдету санитарлық-гигиеналык нормалар мектеп
оқушылары үшін оқу шеберханаларының ... ... және ... ... ... ... ... жабдықтарын шеберханада, кабинеттерде орналастыруда функциональды
зоналарды бөледі. Олар: ... ... ... жеке ... орны, оқушының коллективті пайдалану орны, оқу
құралдарын сақтау аймағы, т.б. мамандандырылған шеберханаларда слесарлық-
механикалық (электр кү_растыру) жэне ағаш ... ... ... ... люминесценттік лампаларда 300 лк, лампада 150 лк
болады. ... ... 25-50 ... ... ... ... ... ашық түспен боялуы керек.
Ауа ауысымы 20 м /сағ болуы керек, станокта 250 м /сағ, желімдеу ... ... 350 м3 ... ... ... Тері ... ... шеберханадағы
температура 20-24° С аралығында болуы қажет.
Шеберханадағы шу еңбек қабілетіне, көруге, демалуға, жүрек қызметіне
әсер етеді. Шу жиілігі әр ... ... ... жиіліктегі шу -300 Гц
-дейін, орта 300-800 Гц, жоғары 800 Гц-тен ... ... ... ... «Жалпы білім беретін мектептің оқу шеберханалары туралы
ереже бойынша» жабдықталады.
Жалпы қолөнері, тері өңдеу шеберханасының жабдықталу ерекшеліктері. ¥лттық
қолданбалы ... ... ... ... ... ... талғамының қалыптасуына еңбекке сүйіспеншілігінің артуына және
өз еңбегінен ләззат алып, еңбекке ынтасының артуына ықпал етеді. ... ... ... ... оның негізінде эстетикалык талғамға сай эскиздер
сызып шеберхананы жабдықтауды колға алады. Әр түрлі түстер адамға әр ... ... ... Сондықтан шеберхананы безендіру ісін алдымен эскиз
бойынша қабырғаны бояудан бастағаны жөн. ... ... түс ... ... сары түс ... ... қуанышқа бөлейтіндігі, ал қызыл түс
адамның жұмыс қабілетін арттыратыны дәлелденген. Осыған сәйкес шеберхананың
қабырғасын қызыл сары түспен бояп, оның ... ... ... бөлгені дүрыс.
Шеберханадағы терезенің қай бағытта орналасқанына қарай, жылы түстерді
көбірек пайдаланып, еденді де қызыл ... ... ... ақ ... ... ... өзі ... планшеттердің
түстері мен стеллажды шкафтар бояуларының үйлесім табуына эсер етеді. Бүлар
оқушылардың эстетикалық талғамының артуына ықпал ... ... паш ... ... жер ... ... ... барлық түріне ортақ әсемдеп әшекейлеудің негізі
болған, қолөнерінің ішінде көп ... ... ... ... және де оған
қоса түрлі-түсті боялған. Тері бұйымдарымен танысу бұрышын ... ... ... ... дұрыс орналастыра білген жөн. Ол ... ... ... жүмыс жасауына колайлы.
3.4. Үлттық қолданбалы өнер бұйымдарын үйрету шеберханасы және олардың
жабдықталуы.
Еңбек сабағында оқушылар әр ... ... ... ... ... Оқушыларға қол өнерді практикалық сабаққа әр түрлі қүралдармен
жұмыс істейді. Мысалы: ... , ... ... ... ... бұрын осы құралдардың қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... оқушыларға керекті құрал
-жабдықтарымен, олардың пайдалануымен , жұмыс уақыты біткен соң, қалай
жинастыру керектігіне ... ... ... ... ... ... бөлігіне
қауіпсіздік ережелері жазылған төмендегі нұсқаға ілінуі керек.
Қол инемен жүмыс.
1. Біз арнайы қобдишада сақтау керек.
2. Бізді қолайсыз ... ... ... ... ... ... ұшын ... ұстама.
4. Бізбен жүмыс кезінде оймақ киген дұрыс.
5. Бізді тістеп отыруға болмайды.
Қайшымен жұмыс.
1. Қайшыны арнайы ... ... ... ... жолдасыңа үшкір ұшымен берме.
3. Қайшыны ашық қалдыруға ... ... ... жұмыс істегенде, көңілін бөлуге болмайды.
5. Қайшыны ұшын жоғары қарай көтерме.
6. Пышақпен жұмыс
1. ... ұшын ... ала ... . ... Пышақты ұшын дүрыс ұстау
3. Пышақты тек тұтқасынан ұстаған дұрыс.
4. Пышақты арнайы тіреуішке қою керек.
5. Пышақты тек мұғалімнің рұқсатымен ... ... ... ... ... қосылған станокты ұстауға болмайды.
Жұмыс барысында арнаулы киім киуі керек .
Құрал -жабдықтарды ... ... соң өз ... ... ... ... соң кабинеттің тазалығына қарау керек
Оқушыларды еңбекке баулуда мектеп ... ... ... сай ... ... ... ... жэне жақсы маман кадрлар
болғанмен оқу - материалдық база болмаса, онда еңбекке баулуда, қолөнерін
үйрету оқу ... ... мен ... ... талаптар бірдей
болу қажет.
Оқу бөлмелері жабдықтарына ... ... ... баулуды
тәрбиелеудің және оқушыларға кәсіби бағдар беру жұмыстарының ... ... ... оқу ... ... ... мен
шеберханаларға, олардың оқу көрнекі- құралдарымен және оқу жабдықтарымен,
материалдарымен, техникалық оқу ... ... ... ... ... еңбекке баулудағы оқу материалдарын базаларын ... ... ... ... уақытта 450- ден астан ... бар. Олар ... - ... станоктар, бейімделу құралдар
моделдері, кестелер оқу дипозивтері, дия фильмдер, кино ... ... ... ... ... пайдалану оқытушыға оқыту құралдары мен
оқу жабдықтарын тиімді орналастырады. Сондай -ақ оларды пайдалану ... ... ... оқу ... ... ... арттырады .Дегенмен
кабинеттердің және шеберханалардың бар болу ... ... ... ... үшін жеткіліксіз. Мұнда оқу жабдықтарын, оқу құралдарын орналастыру
мен оларды пайдалану өте ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік
береді жабдықтарды тиімсіз орналастыру, оқытушының барлық оқу құралдары
қорын жекелеген құралдар ... ... ... ... толық
пайдалануды білмеуі.
Оқу шеберханалары, бөлмелері бәрінен ... ... ... беру ... / Мектеп оқушыларын еңбекке баулу мен тәрбиелеуде оқу
бағдарламаларын орындау үшін ... ... ... .
ә / ... политехникалдық жэне кәсіби бағдар бағыттылығын ... ... ... ... мүмкіндік туғызады.
б / Оқыту мен оқушылардың қоғамға пайдалы, өнімді еңбегімен ұштастыру
үшін материалдық жағдаймен қамтамасыз ету.
в / ... мен ... ... ... ... ... оқу ... сапасын жэне тиімділігін арттыруға мүмкіндік туғызу.
г / Мектеп ... ... ... жоғары сапалы болуын қамтамасыз
ету.
д / Оқу құралы көмегімен берілетін информация қазіргі ғылымен техника
жағдайын ... ... ... ... болу ... мен
техникаларды оқушыларға түсіндіруді жеңілдету педагогикалық анықталған болу
қажет.
е / Информация мазмұны, оны ... оқу ... , ... ... ... ... деңгейіне сәикес болуы қажет.
Мектеп оқушыларының жас ерекшелігі ескеру пән аралық байланысты ... ... ету ... ... ... қарастырылғанда оқу ... ... ... ... ... қарастыру қажет Жоғарыда атап өткен
педагогикалық талаптарға оқу -тәрбие процесі үшін сапалы зиянсыз орындауға
мүмкіндік беретін, оқу ... ... ... ... ... оқу ... ... қымбат жэне аз кездесетін
материалдардан тұрмауы қажет. Бүл ... ... ... ... ... ақтамауына әкеп соқтырады, немесе практикада
едәуір көп болатыны, мектептерде бүл ... ... жоқ ... ... оқу ... ... ... қажет.
а) Оқушылар үшін ыңғайлы, олар да еңбек тәсілдерін қалыптастыру
мүмкіндігін қалыптастыру.
б) Мектеп ... ... ... ... ... сәйкес болуы әр түрлі өлшемді құралдары
қарастыру, әр түрлі жастағы оқушылар жұмысшы орынды өлшемді
көшіру және т.б.
в) ... ... дене ... ... ... ... қалыптасуына аппараттарының ... ет ... ... ... ... және ... ... техникалық тұрғыда төмендегідей болуы қажет:
а. Конструкциясы бойынша қарапайым, құрастыру бөлшектерінің
үйлестіруінің ... ... ... ... жұмыс жасайтын, сенімді және берік болуы. с.
Өндіріс үшін техналогиялығы,
ё. Жөндеуге болатындығы.
Оқу бөлмелерін әрлеу, оқу ... ... ... ... талаптарына сәйкес болуы қажет жэне олар атқаратын
жұмыс түріне ... ... ... Бұл ... ... ... үшін ... баулудағы оқу-материалдық базаны тұрғызуда еңбек
қауіпсіздігі, санитарлық жэне ... ... ... ... ... үшін анықталған ережелердің талаптары қамтамасыз етуі қажет.
Жарық, жылу және ... ... ... ... ... үшін оқу ... ... санитария жэне техника
қауіпсіздігі бойынша анықталған ережемен бекітіледі.
Оқу жабдықтарын шеберханада, кабинеттерде орналасуда функционвльды
зоналарды бөледі. Олар ... ... ... ... жеке ... ... ... пайдалану орны, оқу Құралдарын сақтау аймағы, т.б
мамандандырылған шеберханада Слесарлық ... жэне ағаш ... ... ... ... ... ... 300 лк, лампада 150 лк
болады. Жарық жарақатты 25-50 пайызға кемітеді. Шеберханадағы түстің 70-75
пайызы ашық ... ... ... ауысымы 20 м/сағ болуы керек. Мата өңдеу кезде шеберханадағы
температура 20-24 с ралығында болуы қажет.
Шеберханадағы шу ... ... ... ... қызметіне
эсер етеді. Шу жиілігі эр түрлі болады. Төменгі жиіліктегі шу -300 ... орта ... ... 80гц ... ... шу зиян.
Шеберханада «Жалпы білім беретін мектептің оқу шеберханалары туралы
ереже бойынша» жабдықталады.
Жалпы қолөнері тері өңдеу ... ... ... ... ... ... барысында ұйымдастырылған шеберхана
оқушылардың эстетикалық талғамның қалыптасуына еңбекке ... және өз ... ... ... ... ... ықпал етеді. Осыған орай жұмыс ... ... оның ... ... сай ... ... шеберхананы жабдықтауды қолға
алады.Әр түрлі түстер адамға әр ... әсер ... ... ... ісін ... ... ... қабырғаны бояудан
бастағаны жөн . Мысалы, жасыл түс адамға тыныштық экеліп, сары түс ... ... ... ... ал қызылтүс адамның жұмыс қабілетін
арттыратыны дәлелденген. Осыған сэйкес ... ... ... ... ... оның ... болуына көңіл бөлгені дүрыс. Шеберханадағы
терезенің қай ... ... ... жылы түстерді көбірек
пайдаланып, еденді де қызыл қоңыр түспен ... ... ақ ... ... өзі шеберханадағы планшеттердің түстері мен ... ... ... ... эсер етеді.Бұлар оқушылардың
эстетикалық ... ... ... ... ... ... ... қабырғаны жастардың жарқын
болашағын елестететін, мамандықтар әлемін бастайтын «Жарқын ... ... ... оң жақ ... ... түр мекн түс, ... ... кесте, тігін өнерлері жөніне ... ... ... ... пен ... ... көркемділігін
бейнелейтін планшеттерге сондай-ақ оқушылардың практикалық жүмыстарының
үздік еңбектерінің көрмесіне арнасақ жарасым табар еді.
Табиғат ... паш ... ... жер ... ... ... ... түріне ортақ әсемдеп әшекейлеудің негізі
болған, қолөнерінің ішінде көп тараған ою ... ... ... және де ... ... әрбір затты дұрыс ... ... жөн. ... екі қатар етіп қатарластыра орналастыру керек. Ол ... ... ... ... жасауына қолайлы.
Халық бүрын ғылым мен білімге қолы жетпеседе, ... пен ... да, ... да ... Өз ... мен ... қол өнерін мұрат
тұтып жетілдіре білген. ... ... сан ... ... ... қастерлей сақтап, меңгеріп, біздің дэуірімізге
ұштастырған.
Қол өнердің Қазақстан териториясында ... кең ... ... ... сөз ... Оның ... ... біріншіден қазақ халқының
күнделікті тұрмысына ... ... ... ... халықтың
өнерді құрмет тұтып жоғары бағалауынан туған. Халқымыздың ұлттық ою -өрнегі
кең даланы мекендеген көшпелі талай ... ... ... ... ... ... ... түрлі ұлттық, мәдениетіміздің
құрамды бөлігі. Оны дамыта отырып, жер -жерде халық шеберлерінің өнегелі
істерін жас үрпақтарға ... ... ... ... ... аса ... және игілікті іс болмақ.
Республикамыздың көптеген ғылыми ... ... ... дәледеуге байланысты, қолөнерін қайта жаңғырту мақсатында
бірқатар жұмыстар атқарылып жатыр. Олар тұжырымдамалар ... ... ... ... . ... ... мақсаты өскелең
ұрпақты бала кезеңнен және мектептің өміріне оқушыларды өз халқының өнеріне
үйрету арқылы еліне , ... ... , ... деген сүйіспеншілігін
қалыптастыруды жүзеге асыру болып табылады
Біздің жұмысты жазудағы негізгі мақсатымыз қолөнерін , оның ... ... ... ... . Қолөнерінің негізінде ата-бабаларымыз өз
ұрпақтарының еңбек етуге , өмір ... ... оның ... ... ... ... үйретуге оқушыларды
еңбекке, эстетикалық дене ақыл-ой тәрбиесін беруді жүзеге асыру мүмкіндігін
зерттеулер анықтауда. Олай болатын ... ... ... ... ... біз тек материалдық құндылық ғана емес, оқушының бойында
сапалық қасиеттерді қалыптасуына ықпал ... ... ... ... ... ... байланысты, қолөнерін қайта жаңғырту ... ... ... ... ... ... ... оқу
бағдарламалары, әдістемелік құралдар. Бүлардың барлығының мақсаты өскелең
ұрпақты бала кезеңінен және ... ... ... өз халқының
өнеріне үйрету арқылы еліне, туған жеріне, өнерге деген сүйіспеншілігін
қалыптастыруды жүзеге асыру болып табылады.
Қолөнеріне оның ... ... ... ... үйретуде оқушыларды
еңбекке, эстетикалық дене ақыл-ой тәрбиесін беруді ... ... ... ... ... ... мен ... қолы жетпесе де, сұлулық пен әсемдікті
таңдай да, талғай да білген. Өз тұрмысы мен мәдениетінде қол-өнерін ... ... ... ... небір сан саласын асқан ұқыптылықпен
көкірегінде қастерлей сақтап, меңгеріп, біздің дәуірімізге ұштастырған.
Қолөнердің Қазақстан териториясында ертеден кең ... мол ... сөз ... Оның өркен жаюы, біріншіден қазақ халқының күнделікті
түрмысына пайдалану қажеттілігінен туса, екіншіден халықтың ... ... ... ... ... Халқымыздың ұлттық ою - өрнегі кең даланы
мекендеген көшпелі талай тайпалар әсерімен ... бойы ... ... ... - ... ... ұлттык, мәдениетіміздің құрамды
бөлігі. Оны дамыта отырып, жер - жерде халық шеберлерінің өнегелі істерін
жас ұрпақтарға насихаттау, қолөнер бұйымдарының сапасын ... беру ... және ... іс болмақ.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Қазақстан Республикасында жалпы білім беретін ... ... ... ... ... 1993 9 ... ... Республикасында жалпы ... ... ... ... оқыту мен тәрбиелеу тұжырымдамасы.
Алматы, Қазақстан 1993 21 қаңтар.
3. Атутов П.Р., Бабкин Н.И., Васильев Ю.Н. Связь ... ... ... ... М. Просвещение 1983.
4. Арғынбаев X. Қазақ халқының қолөнері. ... ... ... ... Н. ... ... ... аспектісі» //
Қазақстан мектебі журналы. 1986 №6 29 бет.
6. Әбдуалиева Ш. «Қолөнер сабағын өткізу тәжірибемен» // Қазақстан
мектебі журналы. 1975 №6.
7. Әбілова 3. ... ... ... ... ... ... Әбітова Б. «Салт дэстүріміз - сабақта» // Қазақстан мектебі, 1993. №2
22 бет.
9. Әбдуалиева Ш. ... ... ... 1992, 120 ... С.Я. ... ... ... Вопросы теории и
методики. М. Педагогика 1981.
11. Жүмабаев М. Педагогика. Алматы. Ана ... ... ... К. ... психология. Алматы. Мектеп. 1980.
13. Ильина В.А. Педагогика. Алматы. Мектеп. 1977.
Казакевич В.М., Поляков В.А., ... А.Е. ... ... ... ... / Под. ред. В.А. Полякова.-М.: Просвещение 1987.
15. Кальней В.А. и др. ... ... ... ... -М.: ... ... Касымов С. Қазақ халқының қолөнері. Алматы. Қазақстан 1995.
Методика ... ... с ... / Под. ... ... -М.: Просвещение 1987.
18. Педагогикалық және жас ерекшеліктер психологиясы. /Ред.
Басқалары. А.В. Петровский. -Алматы. Мектеп. 1987.
19. ... ... по ... и ... ... ... О.П. ... С.М. Куликов - М.:
Просвещение 1987.
20. Тәжімүратов Ә. Шебердің қолы ортақ. Алматы. Қазақстан 1977.
21. Төленбаев С. Ою. ... ... ... ... ... ... энциклопедиясы //Бас редактор
Р.Н. Нүрғалиев Алматы: Каз.сов.энцикл. Бас ... ... ... Қ., ... С. ... ... ... Қазақстан,
1995.
24. Жолдасбекова С.А., Жолдасбеков А.А. ... ... ... ... 1-4 ... ... қүрал/. 1993.
25. Жүннен жасалатын бұйымдар /Қүрастырушы Қ. Мұқанов. -Алматы.
Қайнар, 1989.
26. Муканов С.М. Казахская домашняя художественное ремесло. Алма-
Ата, 1979.
27. Елемесова Ү. ... ... // ... ... 1984, №8 ... ... Ержанова С. Қолөнерге баулу // Қазақстан мектебі, 1992 №2 58 бет.
29. Есжанова П. Ою-өрнекті үйрету // ... ... 1989 ... Ә. ... ... пайдалану. // Қазақстан
мектебі, 1989. №558 бет.
Қоянбаев Ж. Жас ерекшеліктерге сүйене отырып // Қазақстан
мектебі, 1993№857бет.
Қүдайбергенова Ә. ... ... ... қазынасы. //
Қазақстан мектебі, 1991 №6.
33. Қүдайқүлова А. Үлттық үй ... ... ... ... ... 1979, №5, 72-75 бет.
Мизанбаева Р. Оқушылардың эстетикалық сезімдерін дамыту //
Қазақстан мектебі, 1991, №5, 58-60 бет.
Сапожников В.В. Оқу ... ... ... ... ... ... / ... мектебі, 1981, №2, 65-70 бет
Зб.Тұрмыста қызмет көрсету / Жалпы білім ... орта ... / ... ... пэні бойынша қазақ мектептеріне арналған бағдарлама / ... ... ... ... білім беретін орта мектеп бағдарламасы. 1986. -М.:

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"аяқ-киімге арналған былғары.ер-тұрмандық былғарылар.техникалық былғары.киімдік-галантереялық былғарылар."21 бет
Былғары және мех технологиясы3 бет
Былғары және мех шикізатының тағайындалуы7 бет
Былғары және мехтің сапасы мен оны басқару11 бет
Былғары және мехтің сапасы мен сапаны басқару5 бет
Былғары мен терінің сипаттамасы және жіктелуі5 бет
Былғары шикізатының тағайындалуы4 бет
Былғары өндірісінің сипаттамасы мен жіктелуі8 бет
Жасанды былғары7 бет
Табиғи және жасанды былғары,үлпекті материалдар5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь