Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3
1. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫ─ ЭКОНОМИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯ РЕТІНДЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
5
1.1 Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы түсінігі және оның
кәсіпорынның қаржылық.экономикалық жағдайын бағалаудағы рөлі
5
1.2 Қаржылық тұрақтылық түрлері мен қаржылық жағдайлары ... ... ... 9
1.3 Қаржылық тұрақтылықты бағалаудың негізгі әдістері
мен критерийлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

13
2. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ҚАРЖЫЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕР КОЭФФИЦЕНТТЕРІ ӘДІСІМЕН ТАЛДАУ («КӨКШЕТАУ МИНЕРАЛДЫ СУЛАРЫ» ЖШС МЫСАЛЫНДА) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..


17

2.1 «Көкшетау минералды сулары» жауапкершілігі шектеулі
серіктестігінің қаржылық жағдайын жалпылама талдау ... ... ... ... ... ...
17
2.2 Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын көрсеткіштер
арқылы талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
23

3. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН
НЫҒАЙТУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
28


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..


34
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
36
Кәсіпорынның қаржылық қорын бағалау, оның тұрақтылыққа жету жолдарын, экономикалық тиімділікті де анықтауға мүмкіндік береді.
Кәсіпорын жұмысының қаржылық қорынының жағдайын бағалау адам қызметінің барлық аясына, соның ішінде қаржы қызметіне де тән нәрсе. Ол белгілі бір нәтижеге жету үшін субъектінің объектіге нысаналы ықпал етуінің тәсілдері мен әдістерінің жиынтығы.
Адамдардың саналы, мақсатты қызметі ретіндегі басқару экономикалық заңдардың объективті зандылықтары мен талаптарына негізделген. Осы заңдардың талаптарын танып білуге сүйене отырып және оларды пайдаланудың нысандары мен әдістерін жасай отырып, мемлекеттік, шаруашылық және қоғамдық органдар арқылы қоғам қаржыны, бағаны, кредитті және тағы басқаларын қоса, өндірістік қатынастардың нысандарын саналы түрде басқарады.
Қазіргі қоғамның әкімшілік-әміршілік жүйеден шығып, нарықтық қатынастарға ену кезеңінде оның мәнділігі одан арта түсті. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев 2009 жылдың 18 ақпандағы «Қазақстан экономикасының, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында» атты Жолдауында: «Біз шағын және орта кәсіпкерлікті дамытудың түбірінен жаңа идеологиялық түзетуге тиіспіз. Біз кәсіпкерлік ортаның бастамаларын іске асыру үшін қолайлы жағдай туғызуымыз керек» деген /3, 3-4 б/, осы орайда бұл мәселені шешу үшін, мемлекет экономикасының ажырамас бөлігі болып табылатын нарықтық экономикадағы әрбір кәсіпорынның өміршеңдігін сақтап қалу, оның дамуы, тек ұлттық шекарада емес, халықаралық деңгейде қызмет етуі үшін алғышарттардың бірі болып оның экономикалық потенциалын, яғни қаржылық тұрақтылық деңгейін, оның мәселелі аймақтарын анықтау және олардан арылу немесе қайсібір тәуекелділігін төмендету жолдарын іздестіру маңызды болып табылады.
Сонымен қатар қаржылық тұрақты кәсіпорын онымен қаржылық қатынастарға түсетін басқа шаруашылық субъектілер үшін сенімді серіктес болады /4, 9 б/. Сондықтан қаржылық жағдайды талдаумен тек кәсіпорын басшылары мен қызметкерлер ғана емес, соныменен ресурстарды қолдану тиімділігін зерттеу мақсатында құрылтайшылар, инвесторлар, несиелендіру жағдайын бағалау мен тәуекелділіктің деңгейін анықтау үшін банктер, төлемдерді уақытылы алу үшін жабдықтаушылар, бюджетке қаражаттардың түсу жоспарын орындау үшін салық органдары және тағы басқалары айналысады.
Нарықтық жағдайда кәсіпорын табыстылығы мен тұрақтылық жағдайының негізі болып оның қаржылық тұрақтылығы табылады. Егер кәсіпорын қаржылық тұрақты және төлемқабілетті болса, онда ол несиені алу, инвестицияларды тарту, жабдықтаушыларды таңдау, мамандандырылған кадрларды іріктеуде қызметі ұқсас кәсіпорындар алдында бірқатар артықшылықтарға ие болады. Неғұрлым кәсіпорын тұрақты болса, соғұрлым нарық конъюнктурасының оқыс өзгерістерінен тәуелсіз және банкроттыққа ұшырау тәуекелі төмен болады. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы дегеніміз қаржыландыру көздерінің құрамында меншікті капиталдың жеткілікті үлесімен қамтамасыз етілетін кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығы немесе кәсіпорынды кездейсоқтықтан және кенеттен болатын өзгерістерден сақтап тұратын белгілі бір беріктік қорлардың болу нәтижесі.
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына Жолдауы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан». Астана, 2008 ж. 28 ақпан // Егемен Қазақстан, 1 наурыз 2008ж.
2. Мұқанова Г. Экономика-демократия-тәртіп // Түркістан.─ 2007ж. 2 наурыз.─ №9.─ 1б.
3. Назарбаев Н.Ә. Жолдауы «Қазақстан экономикасының, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында». Астана, 2009 ж. 18 ақпан // Егемен Қазақстан, 1 наурыз 2009ж. 3-4б.
4. Байбулова Д.Б. Управление финансовой устойчивостью предприятий в переходный экономике (на примере РК): Автореферат: 08.00.05─ Алматы, 2006.─ 22с.
5. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау / Оқу құралы.─ Алматы: Экономика. 2005.─ 330б.
6. Жуйриков К.К: Финансы предприятий в условиях рынка.─ Алматы, 2006, 353 с.
7. Бараненко С.П., Шеметов В.В. Стратегическая устойчивость предприятия.─ М.: Центрполиграф, 2008.─ 575;
8. Дружинин А.И., Дунаев О.Н. Управление финансовой устойчивостью.─ Екатеренбург: ИПК УГТУ, 2009.─ с. 363;
9. Нестеров В.О., Карпенко С.Н. Финансовый анализ и учет.─ М.: Финансы и статистика, 2009.─ с. 341;
10. Шеремет А.Д., Негашев Е.В. Методика финансового анализа деятельности коммерческих организациий.─ М.: ИНФРА-М, 2009.
11. Лупей Н.А. Методические рекомендации по учету финансовых результатов деятельности организаций: практическое пособие.─ СПб.: Книжник, 2007.─ с. 258;
12. Гиляровская Л.Т., Вехорева А.А. Анализ и оценка финансовой устойчивости коммерческого предприятия.─ СПб.: Питер, 2007 ─ 256 с.: ил.─ (Серия «Бухгалтеру и аудитору»)
13. Астахов В.П. Анализ финансовой устойчивости и процедуры, связанные с банкротством.─ М.: Ось-89, 2009.─ с. 163;
14. Илясов Г. Оценка финансового состояния предприятия: Методология и методика// Экономист.─ 2008.─ №6.─ с. 49-55;
15. Гребенщикова Е.В. Альтернативный расчет запаса финансовой прочности предприятия// Финансы.─ 2007.─ №8.─ с. 69-70;
16. Козлова Е.П., Галинина Е.Н. Финансовый анализ и аудит.─ М.: Финансы и статистика, 2008.─ с. 285;
17. Ириков В.А., Ириков И.В. Технология финансо*экономического планирования на фирме.─ М.: Финансы и статистика, 2007.─ с. 249;
18. Гиляровская Л.Т. Экономический анализ: Учебник для вузов─ 2-ое изд., доп.─ М: ЮНИТИ-ДАНА, 2008.─ 615с
19. Ковалев В.В. Финансовый анализ. Управление капиталом. Выбор инвестиций. Анализ отчетности.─ М.: Финансы и статистика, 2007.─ с. 512;
20. Никольская Э.В., Лозинская В.Б. Финансовый анализ.─ М.: МГАП Мир книги, 2007.─ с. 316;
21. Чернышева Ю.Г., Гузей В.А. Комплексный экономический анализ хозяйственной деятельности.─ Изд. 2-е.─ Ростов н/Д.: Феникс, 2009.─ 156 с.─ (Шпаргалки);
22. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Методика финансового анализа.─ М.: Инфра-М, 1999.─ с. 512;
23. Лябушин Н.П. Анализ финансово-экономической деятельности предприятия.─ М.: Финансы и кредит, 2000, с.375;
24. Федорова Г.В. Фианасовый анализ предприятия при угрозе банкротства. Учебное пособие.─ М.: Омега─ Л, 2007.─ 272 с.
25. Шеремет А.Д., Сайфуллин Р.С. Финансы предприятий.─ М., ИНФРА─ М, 1998.─ 343 с.
26. Ионова А.Ф., Селезнева Н.Н. Финансовый анализ: учебник.─ М.: ТК Велби, Издательство Проспект, 2007.─ 624с.
27. Бригхем Ю., Гапенски Л. Финансовый менеджмент: Полный курс. В2-х т./ Пер. С англ. под. ред. В.В. Ковалева. Спб.: Экономическая щкола, 2008г. Т. 2. 669с.
28. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы және Ерекше бөлімдер): 2005 жылғы 15 қаңтарға дейінгі өзгертулер мен толықтырулар енгізілген.─ Алматы: ЖШС «Баспа», 2005-368б.
29. Коволев В.В. Финансовый анализ: методы и процедуры.─ М.: финансы и статистика, 2009.─ 560с
30. Под. ред. Таль Г.К. Антикризисное управление: Учебное пособие: В 2 т. Т. 2.: экономические основы.─ М.: ИНФРА─ М, 2008.─ 1027с
        
        МАЗМҰНЫ
|КІРІСПЕ..............................................................|3 |
|.............................................. | ... ... ... ... ... ... РЕТІНДЕ | |
|.............................................. |5 ... ... ... түсінігі және оның | ... ... ... ... рөлі |5 ... Қаржылық тұрақтылық түрлері мен қаржылық жағдайлары........... |9 |
|1.3 Қаржылық тұрақтылықты бағалаудың негізгі әдістері | ... |13 ... ... | ... КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН ҚАРЖЫЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕР | ... ... ... ... МИНЕРАЛДЫ СУЛАРЫ» ЖШС | ... | ... ... | ... ... ... ... ... ... | ... қаржылық жағдайын жалпылама |17 ... | ... ... қаржылық тұрақтылығын көрсеткіштер | ... |23 ... ... | |
| | ... ... ҚАРЖЫЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН | ... ... |28 ... ... | |
| | |
| | ... ... | ... ... |36 ... | ... ... ... ... оның ... ... экономикалық тиімділікті де анықтауға мүмкіндік береді.
Кәсіпорын жұмысының қаржылық қорынының жағдайын ... ... ... ... ... ... қаржы қызметіне де тән нәрсе. Ол
белгілі бір нәтижеге жету үшін ... ... ... ... ... мен ... ... саналы, мақсатты қызметі ретіндегі ... ... ... ... мен ... ... ... талаптарын танып білуге сүйене отырып және оларды пайдаланудың
нысандары мен әдістерін жасай отырып, ... ... және ... ... ... қаржыны, бағаны, кредитті және тағы басқаларын қоса,
өндірістік қатынастардың нысандарын саналы түрде басқарады.
Қазіргі қоғамның әкімшілік-әміршілік жүйеден шығып, нарықтық ... ... оның ... одан арта ... ... ... ... Назарбаев 2009 жылдың 18 ақпандағы ... ... және ... жедел жаңару жолында» атты
Жолдауында: «Біз шағын және орта ... ... ... ... түзетуге тиіспіз. Біз кәсіпкерлік ортаның ... ... үшін ... ... ... ... деген /3, 3-4 б/, осы ... ... шешу ... ... ... ... ... болып
табылатын нарықтық экономикадағы әрбір кәсіпорынның өміршеңдігін сақтап
қалу, оның дамуы, тек ұлттық ... ... ... ... ... үшін алғышарттардың бірі болып оның экономикалық потенциалын, ... ... ... оның ... аймақтарын анықтау және олардан
арылу немесе қайсібір тәуекелділігін төмендету жолдарын іздестіру ... ... ... ... ... ... онымен қаржылық қатынастарға
түсетін басқа шаруашылық субъектілер үшін ... ... ... /4, 9 ... ... ... ... тек кәсіпорын басшылары мен
қызметкерлер ғана емес, соныменен ресурстарды ... ... ... құрылтайшылар, инвесторлар, несиелендіру жағдайын ... ... ... ... үшін банктер, төлемдерді уақытылы алу үшін
жабдықтаушылар, бюджетке қаражаттардың түсу ... ... үшін ... және тағы ... ... жағдайда кәсіпорын табыстылығы мен тұрақтылық жағдайының негізі
болып оның қаржылық тұрақтылығы табылады. Егер кәсіпорын ... ... ... ... онда ол ... алу, ... ... таңдау, мамандандырылған кадрларды іріктеуде қызметі ұқсас
кәсіпорындар алдында бірқатар артықшылықтарға ие ... ... ... ... соғұрлым нарық конъюнктурасының оқыс өзгерістерінен тәуелсіз
және банкроттыққа ұшырау тәуекелі төмен болады. Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... үлесімен қамтамасыз етілетін кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... және кенеттен болатын
өзгерістерден сақтап тұратын белгілі бір беріктік қорлардың болу нәтижесі.
Кәсіпорын қаржылық ... ... ... экономикалық ахуал
болған кезде ғана емес, сонымен қатар оларды алдын-ала ... ... ... ... ... ... ... меншікті және қарыз
капиталын неғұрлым тиімді қолдану үшін ... ... ... ... субъектісінің шаруашылық, инвестициялық және басқа да
кәсіпкерлік қызметтерінің негізгі талаптары капиталдың нақты ... ... ... ... потенциалдың тиімді қолданылуын жоғарлату болып
табылатыны белгілі.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын бағалау, ... ... және ... ... өндірістік, әсіресе қаржылық шешімдер
қабылдау үшін оның қаржылық жағдайын талдау қажет. Тек ... және ... ... ғана оның ... объективті бағалап кәсіпорынның
қаржылық тұрақтылығын ... және ... және оның ... ... бағытталған басқару шешімдерін қабылдау үшін
басшылыққа нақты ұсыныстар беруге болады.
Жұмыстың мақсаты кәсіпорын қаржылық тұрақытылық ... ... ... ... ... ... кәсіпорын қаржылық жағдайын нығайту
жолдарын анықтау.
Көзделген мақсатқа сай ... ... ... қаржылық тұрақтылығы түсінігі және оның кәсіпорынның қаржылық-
экономикалық жағдайын бағалаудағы рөлін, ... ... ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығына әсер
етуші факторларды анықтау, қаржылық ... ... ... мен ... ... және ... ... қаржылық
жағдайын бағалау үшін тиімді әрі қолайлы әдісті таңдау;
«Көкшетау минералды сулары» жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын
абсолютті және салыстырмалы көрсеткіштер арқылы талдау;
кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын нығайту жолдарын іздестіру және ... ... ... ... ... ... ... КАТЕГОРИЯ РЕТІНДЕ
Кәсіпорын қаржылық тұрақтылығының жалпы түсінігі, оның түрлері, оған әсер
етуші ... және ... ... ... ... ... қарастырылады.
1.1 Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық түсінігі және оның кәсіпорынның
қаржылық-экономикалық жағдайын бағалаудағы рөлі
Қаржылық ... ... ... және ... ... ... маңызды мәселе болып ... ... ... қызметінің
қаржылық тұрақтылығы жалпы мемлекет экономикасының қаржылық тұрақтылығына
қандай да бір ... ... Бұл ... көру үшін ... ... ... ... тұрақтылық анықтамаларын
қарастыру дұрыс болады.
Жалпы жағдайда экономикалық жүйенің тұрақтылығы деп оның өзінің қызметін
ұзақ мерзім бойы ... ... алу ... ... И. ... ... келесідей анықтайды: «Экономиканың тұрақтылығы
оның элементтерінің сенімділігі мен қатаңдығын, ішкі жүйедегі тік, көлденең
және тағы ... ... ... және ішкі ... төзу ... ... егер ... дамымаса, онда оның сыртқы және ... ... мен ... ... ... ... ... пен даму ─ біртұтас жүйе ретінде экономиканың маңызды
сипаттамасы» /7, 12 б/. Бұл ... ... ... ... ортаның
жағымсыз әсерлерін төзу үшін ... ... ... ... деген, сыртқы ортада қалыптасып, дамитын ерекшеліктерге
сәйкес бейімделу мен ... ... ... жатыр. А. Илларионовтың
айтуы бойынша, «экономикалық қауіпсіздік─ ұзақ мерзімді ... жан ... ... ... ... көп ... тиімді әдіспен қамтамасыз ететін ... ... ... ... /7, 45 б/. С. Афонцев ... ... ... ... ... пайда болу ... және ... ... ... ... ... төмендету
қабілетінде бейнеленетін экономикалық және саяси ерекшелігі бар эндогенді
және ... ... ... ... ... ... ретінде
сипаттайды /7, 12 б/.
И. Петренко кәсіпорынның ... мен ... ... қарастыру барысында И. Богданов көзқарасына жақын пікір білдіреді
/7, 75 б/. Тұрақтылық, И. Петренконың көзқарасы бойынша, сыртқы және ... ... ... ... жүйе элементтерінің, оның тік
және көлденең байланыстарының сенімділігі мен ... ... ... ... сақтау қабілетін бейнеледі. Өндірістік жүйенің
тұрақтылығы үшін ол үздіксіз қызмет етіп, ... ... Егер жүйе ... ... ... ... онда оның ... нарықтық
экономика жағдайына тиімді бейімделу қабілеті төмендейді. Н. Матвеев пікірі
бойынша, кәсіпорынның экономикалық қауіпсізідігі ... ... ... ... ... ... өндірісітің құқықытық
нормаларының болуы және кәсіпорын қызмет етуінің тұрақтылығын қамтамасыз
ететін өндірісітік ... ... ... пен ... даму ... ... анықталады /7,
7 б/. Бұл автор ... ... ... ... ... ... ету табыстылығы деп қарастырады. Бұл ... ... ... ... кәсіпорынның ішкі және сыртқы
ортасына жатқызылатын көптеген факторларға ... ... ... ... термині мамандандырылған қаржы лексиконында нақты
анықталмаған. Әлем тәжірибесінде «Қаржылық тұрақтылық» түсінігінің ... ... ... ... екі ... ... ... дәстүрлі және қазіргі заман функционалды ... Осы ... ... ... ... ... түсінігін әртүрлі етіп
қарастырады /7, 16-18 б/.
Баланс ... ... ... негізінде кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығы оның қаржылық ... ... ... ... және
инвесторлар мен кредиторлардың тәуекелдерден аман болуына бағытталған
ережелермен анықталады, яғни ... ... ... ... олар ... ... ... қаржылық тепе-теңдік ережесі, ол міндетті оң өтімділіктің болуына
негізделген, яғни ... ... мен ... ... ... ... уақытында сәйкессіздіктер болу тәуекелімен
байланысты міндеттемелерден ағымдық активтер мөлшерінің асу ... ... ... ... ... ... ала ... қажет;
максималды қарыз ережесі─ қысқамерзімді қарыздар қысқамерзімді
қажеттіліктерге ... ... ... ... ... ... ... көздерінен өтеу шегін белгілейді: ұзақ ... ... ... ... ... мен оларға теңескен
ұзақмерзімді қарыз қаражат көздерін өзіне ... ... ... ... ... ... ережесі алдағы ереженің жүзеге асырылуын ескереді:
қарыз капиталын қолдану көзделген барлық салымдар соммасының белгілі ... ... ... ал ... ... ... ... байланысты
болады.
Баланс өтімділігін функционалды талдау ... ... ... ... орындау кезінде анықталады:
қаржылық тепе-теңдікті сақтау, ... және ... ... меншікті капитал бөлігін білдіретін, айналым ... ... ... ... ... ... өтелетін, қаражаттардың
тұрақты орналастырылуы ... қосу ... ... ... ... ... ... капитал және оларға теңестірілген ... ... ... өтеу ... ... 100 пайыздан
төмен болуы─ салынған қаражаттардың бөлігі кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... ... қаржыландырылғанын білдіреді. Қысқамерзімді қаржыландыру
туралы айта ... ... ... ... айналым капиталының
көздері көлемінде) қажеттілік соммасы есеп жылы ішінде ... және ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуіне, нәтижесінде меншікті айналым
капиталының бос көздері уақытша ... ... ... ... қажеттіліктің қанағаттандырылуына, нәтижесінде
қарыз қаражаттарын қолдану тура ... ... ... ... тұрақтылықты талдау (баланс өтімділігін
талдаудың функционалды және ... ... ... Бір бұл ... ... және ... қаражаттар арасындағы қатынас арқылы
белгіленетін кәсіпорынның жалпы қарыздар деңгейін ... ... ... ... түсінігін қарастырған кезде онымен
тікелей байланысты ... да ... ... ... дұрыс болады. Соның ішінде кәсіпорынның төлемқабілеттілігі негізгі
орынды алады.
Төлемқабілеттілік пен қаржылық тұрақтылық ... ... ... ... ... қаржылық-экономикалық ерекшелігі болып
табылады. Кәсіпорынның «қаржылық тұрақтылық» түсінігі көп ... ол ... ... ... бағалайтындықтан, «төлемқабілеттілік» пен
«несиеқабілеттілік» түсініктеріне қарағанда кең ... ... ... ... отандық және шетел ... ... 90-шы ... басында кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын
меншікті қаражаттардың қарыз капиталынан ұлғаюы шарты ... ... көзі ... ... ... ... ол кәсіпорын
активтерінде меншікті және ... ... ... ... ... ... ұзақмерзімді және қысқамерзімді
қаражаттар ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуімен бағаланды.
Қаржылық тұрақтылық─ бір қалыпты төлемқабілеттілігін қамтамасыз ... ... ... бір ... ... да бір ... ... нәтижесінде қаржылық жағдай не төмендеп, не жоғарлап, өзгеріссіз
қалмайды. Күн ... ... ... ... ағымы қаржылық
тұрақтылық жағдайының бір күйден ... ... ... ... себепкер
болады. Негізгі қорларға және өндіріс шығыстарына капитал салымдарын өтеу
үшін қаражаттар ... ... ... білу ... ... ... және қаржылық тұрақтылықты жоғарлатуға әкелетін
шаруашылық операциялар ағымының ... ... ... Қаржылық
тұрақтылықты зерттеу ... ... ... жекеленген түсінігі бөлініп шығарылады. Көріп
отырғандай, төлемқабілеттілік қаржылық ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы кәсіпорынның ... ... ... ... ... ал ... жағдайдың тұрақтылығы оның қызметіне әсерін тигізеді.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын қорлар мен олардың құнының
меншікті және ... ... ... көрсеткіштері анықтайды.
Қорлар мен шығындардың қалыптасу көздермен ... ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылықтың мағызды
сипаттамасы, ал төлемқабілеттілік оның сыртқы көрінісі болып ... ... ... мен шығыстардың қамтамасыз етілу ... ... ... ... төлемқабілеттілік деңгейінің қандай да бір
себебі болады. Яғни ... ... ... көрінісінің бір
түрі бола алады /8, 254-256 б/.
Қаржылық тұрақтылық ... ... ... нақты бағалайтын
мақсатты ерекшелігі болып табылады, ал ішкі шаруашылық мүмкіндіктерді,
қаражаттарды және ... ... ... ... ... ... мен ... ерекшелігін анықтайды. Соныменен,
қаржылық тұрақтылық─ қаржылық ресурстардың тиімді ... ... ... ... ... нәтижесінде кәсіпорынның кепілді
төлемқабілеттілігі мен несиеқабілеттілігі. Сонымен қатар ол─ ... ... ... ... етілуі, және кәсіпорын активтерін
өтеу көздері болып табылатын ... және ... ... қатынасы.
Жалпы жағдайда, кәсіпорын қаржылық тұрақтылығы дегеніміз кәсіпорынды
кездейсоқтықтан және кенеттен болатын өзгерістерден сақтап ... ... ... ... болу ... шаруашылық жағдайы, оның тұрақтылығы мен қалыпты қызметі
оның өндірістік, коммерциялық, қаржылық ... ... ... Егер ... ... және қаржылық жоспары ойдағыдай
орындалса, онда ол оның қаржылық жағдайына жағымды әсер ... ... ... пен ... өткізу бойынша жоспардың соңына дейін
орындалмауы ... ... ... ... ... табыс пен пайда
соммасының төмендеуі және олардың салдары ретінде ... ... мен оның ... ... /9, 89 б/. ... ... жағдай кездейсоқтан пайда болмайды, ол кәсіпорынның
шаруашылық қызметінің нәтижелерін анықтайтын ... ... ... басқару арқылы жүзеге асады.
Өз кезегінде, тұрақты шаруашылық жағдай өндірістік жоспарлардың орындалуы
мен ... ... ... ... ... ... әсерін
тигізеді. Сондықтан шаруашылық қызметтің құрамдас бөлігі ретінде қаржылық
қызметтің ақшалай ресурстарының жоспарлы ... ... мен ... ... ... және сапалық есептің орындалуына, меншікті және
қарыз капиталдарының рационалды үлестеріне қол ... және ... ... ... ... ... ... түсінігі кәсіпорынның өз қызметін
қаржыландыра алу қабілетін білдіреді. Ол ... ... ... ... ... ... ... оларды орналастырудың
мақсаттылығы мен пайдаланылуының тиімділігін, басқа да жеке және ... ... ... ... мен ... ... тұрақтылықты бағалау талдаудың сыртқы субъектілеріне (ең алдымен
келісім қатынастары бойынша серіктестерге) капитал құрылымына, ... ... ... ... ... ... ... мен қызмет көрсетуге байланысты, алдағы кезеңге кәсіпорынның қаржылық
мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... қоса, кәсіпорындардың басшылары белгілі бір қызметке
меншікті капиталының едәуір аз ... ... және ... ... ... ... қалайды. Бірақ, егер «меншікті капитал-
қарыз капитал» құрлымы қарыз жағына қарай ... ... бір ... ... өз ... ... ... етсе, кәсіпорын банкроттыққа
ұшырауы мүмкін. Сондықтан ... ... ... ... ұйым ... анықтаумен байланысты қысқамерзімді
жоспарда қаржылық тұрақтылықты бағалау маңызды болып табылады /10, 197 б/.
Шаруашылық тұрақтылықты ... ету үшін ... ... ... болуы қажет, ұдайыөндірістің үздіксіздігіне қолайлы жағдай туғызу
және өзінің төлемқабілеттілігін сақтау ... ... ... ... ... қамтамасыз ете алатындай етіп өз қызметін ұйымдастыра
ала білу қажет /11, 75 б/.
Нарықтық жағдайда кәсіпорынның қалыпты қызметін ... ету ... ... ... ... дамуы мен қаржылық
тұрақтылығына мүмкіндік туғыза отырып, қаржылық қамтамасыз ету тұрғысынан
оның ... ... әрі ... сәйкес қарқынын бағалау қажет.
Коммерциялық қатынастар дамуының тұрақтылығын ... тек ... ғана ... ... ... тапсырысшылары мен клиентіне деген
қаржылық сенімділігі мен тұрақтылығын анықтау үшін ... ... ... бар ... де ... ... /12, 161 б/.
Сондықтан нақты ұйымның тұрақтылығын зерттеу мен бағалау саласында күнен
күнге контрагенттердің саны өсе ... ... ... ... және ... ... ... тұрақтылығын тереңірек зерттеу үшін оның түрлерін
қарыстырып өту қажет.
Тұрақтылыққа әсер ... ... ... оны ... және ... ... бөледі, ал оның салдарының көптілігі тұрақтылықтың әртүрлі
жақтарын ... ... ... мазмұнын жеке-жеке ... 1 ... ... қызмет етудің жоғары нәтижелігін қамтамасыз ететін ұйым
жағдайы, яғни өндіріс құрылымы мен қызмет көрсету ... және ... ... ... ... ... ... табыстылығын
қамтамасыз ететін ұйымның жалпы қаржылық жағдайы. Оған жету ... орта ... ... әсер ету ... тұрақтылық─ мемлекет шегінде сәйкесінше басқару жүйесімен жүзеге
асырылатын, ұйым ... ... ... орта тұрақтылығын білдіреді;
«мұраланған» тұрақтылық─ кездейсоқтықтан және сыртқы жағымсыз, ... ... ... ... ... бірнеше жылдар аралығында
қалыптасқан ұйымның қаржылық тұрақтылығының белгілі бір қорларының ... 1. ... ... ... ... тұрақтылық─ инвестициялық жобалардың тиімділігін; материалдық-
техникалық қамтамасыз етілу ... ... ... ... деңгейін көрсетеді; пайда алуды ... ... ... тиімді дамытуға мүмкіндік беретін ақша ағымының қозғалысын
болжайды;
қаржылық тұрақтылық─ табыстың шығыстан тұрақты жоғарлауын және ... ... ... ... ... ... оларды тиімді қолдану
арқылы өндіріс пен өткізу, кеңею мен жаңарудың үздіксіз үрдісіне ... ... ... ... Ол меншікті және ... ... ... ... және ... қызмет
нәтижесінде меншікті капиталдың жинақталу қарқынын, ... ... ... ... қатынасын, меншікті көздермен қорлардың жеткілікті
қамтамасыз етілуін көрсетеді. ... ... ... табыстардың
тұрақты жоғарлауының ерекше индикаторы болғандықтан, бұл ұйымның жалпы
тұрақтылығының ... ... Оның ... ... ... ... экономикалық мәселелердің негізгісіне жатқызылады, себебі
жеткіліксіз қаржылық тұрақтылық ұйымның ... ... ... шығыстарға бос қорлар салмақ түсіретіндей етіп ... ... ... ... тұрақтылық, бір жағынан, нарық ... ... ... ... ұйым ... ... ... қаржылық ресурстардың жағдайымен анықталуы қажет. Сонымен қаржылық
тұрақтылықтың мәні қаржылық ресурстардың ... ... ... ... ал оның ... ... ... болуы мүмкін
/12, 16-19 б/.
Қалыптасқан жағдайларда қаржылық тұрақтылықтың құрылымын төмендегідей
көрсету қажет:
ағымдық─ нақты уақыт мерзімінде;
потенциалды─ өзгерістермен ... ... және ... ... ... ... сырттан мемлекетпен жасалатын және қолдау алатын;
нақты─ бәсекелестік жағдайында және кеңейтілген ... ... ... ... ... ... өткен қаржылық тұрақтылықтың құрлымын
сурет 2 арқылы қарастырамыз /7, 89 б/.
Сурет 2. Коммерциялық ... ... ... ... дәрежесіне байланысты қаржылық жағдайдың 4 түрін ажыратуға
болады:
Қаржылық жағдайдың абсолютті тұрақтылығы, егер
S={1,1,1}, ... ... ... (1) ... ... ... айналым капиталының артықшылығы {1};
меншікті және ұзақ мерзімді қаражат көздерінің артықшылығы ... мен ... ... қалыптасу көздерінің жалпы ... {1} /21, 117 ... ... ... ... ... ... карызгерлерден
тәуелсіз болады, қорлар мен шығындар толығымен меншікті ... ... ... ... ... түрі сирек кездеседі.
Төлемқабілеттілігін қамтамасыз ететін кәсіпорын қаржылық жағдайының қалыпты
тұрақтылығы, егер
S={0,1,1}, ... ... ... (2) ... келесідей анықталады:
меншікті айналым капиталының жетіспеушілігі {0};
меншікті және ұзақ мерзімді қаражат көздерінің артықшылығы {1};
қорлар мен ... ... ... ... жалпы мөлшерінің
артықшылығы {1} /21, 117 б/.
Бұл қатынас кәсіпорын қаржылық ресурстардың барлық көздерін ... ... мен ... ... ... білдіреді. Яғни кәсіпорынның
қалыпты қаржылық жағдайы ақша-қаражат ... ... мен ... көлемі мен өтеу мерзімдерімен ... ... ең ... ... ... ... ... меншікті қаражаттар көздерінің
толықтырылуы, дебиторлық қарыздың қысқаруы мен ... ... ... ... ... келтіру мүмкіндігі сақталатын
тұрақсыз қаржылық жағдай, яғни
S={0,0,1}, ... ... ... (3) ... ... ... ... капиталының жетіспеушілігі {0};
меншікті және ұзақ мерзімді қаражат көздерінің жетіспеушілігі {0};
қорлар мен ... ... ... ... ... ... {1} /21, 117 ... тұрақсыздықтың шегі болып ... ... ... Бұл қорлар мен ... ... ... ... тыс
активтер, мерзімі өткен қарыздар және т.б. жатқызылады) өтейтін «қалыпты»
көздердің жеткіліксіздігімен бірге ... ... ... ... ... ... бар ... білдіреді.
Шеремет А.Д. мен Сайфулин Р.С. профессорлардың айтуы бойынша /22,
275 б/, егер ... мен ... ... үшін ... ... мен ... қаражаттарының мөлшері өндірістік қорлар
мен дайын өнім (қорлар мен ... ... ... соммаларының
құнынан аспайтын болса, қаржылық тұрақсыздық қалыпты (мүмкін болатын) ... ... ... ... ... оның жалпы түрлері анықталды,
соның ішінде ішкі, сыртқы, «мұраланған», жалпы және қаржылық тұрлерін бөліп
көрсетуге болады. Бірақ зерттеліп ... ... ... ... тұрақтылығы едәуір маңыздылыққа ие ... оның ... да ... анықталды. Оның құрылымы кәсіпорын ... ... ... ... ... етіп төртке бөледі.
Сонымен бірге қаржылық жағдайлардың тұрақтылық дәрежесіне байланысты төр
түрі, яғни ... ... ... ... және ... жағдайлары
анықталды.
1.3 Қаржылық тұрақтылықты бағалаудың негізгі әдістері
мен критерийлері
Шаруашылық субъектісінің қаржылық тұрақтылығына ... оның ... ... ... әсер етуі ... ... көрсеткіштердің
өзгерсіне қандай себептер әсер еткенін анықтау қажет. Бұл көрсеткіштер бір-
бірімен логикалық байланысқан, оларды жеке-жеке ... ... ... бұл жағдай экономикалық есеп үрдісінде оларды логикалық жекелеу
қажеттілігі мен мүмкіндігін шеттетпейді.
Талдауға қойылатын ... өсуі ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерді бағалау әдістері
мен тәсілдері әртүрлі, әрі көп. Ұйым ... ... ... бағалау
мүмкіндігі ақпараттық қамсыздандыру мен мамандандырылған персоналға ... ... бір ... ... ... ... ... даму тарихы барысында ғалымдармен қаржылық есепті оқу
ережелері қалыптастырылды. Қаржылық ... ... ... ... ... ... коэффиценттік және факторлық талдау ... ... ... ... ... әдістемесі келесі негізгі
(стандартты) қаржылық ... ... ... ... /25, 210-211 ... ... талдау─ абсолютті және салыстырмалы ауытқулырды
анықтау үшін ... ... ... ... ... ... ... қарқыны олардың мөлшерін болжауға мүмкіндік
береді;
тігінен (құрлымдық) талдау─ бұл қорытынды қаржылық көрсеткіштер ... мен ... ... ... ... ... ... талдау жүргізуге мүмкіндік береді және инфляциялық үрдістердің
теріс әсерлерін ... ... ... ... және ... біріктіру қажет.
трендтік талдау (көлденең таладаудың түрі)─ динамикалық қатарларды зерттеу
үшін қолданылады және алдағы ... ... ... көрсеткіштер мәнін
қалыптастыратын трендті анықтауға ... ... ... ... ... яғни ... таладау жүргізіледі. Трендтік
үлгілер негізіндегі болжам екі ... ... ... ... ... ... ... интервалдық талдау─ болжанатын
көрсеткіштің нақты мәні анықталатын сенімді интервал есебі базасында.
Коэффиценттерді ... ... ... есеп ... ... ... коэффиценттер есептеледі, көрсеткіштердің
логикалық салыстырылатын, бірақ әртүрлі ... ... ... ... ... ... талдау. Берілген әдіс едәуір тиімді
және сонымен бірге мәселелі болып, талдауда ... ... ... ... ... кәсіпорын қызметінің жағымды және
жағымсыз жақтарын нақтырақ анықтауға, болашақта ... ... ... ... ... ... ... бағыттарын және
көлденең, тігінен, трендтік әдістерді қолдану арқылы ... ... ... ... ... ... қорытынды көрсеткіштердің
өзгерісіне факторлар әсерінің деңгейін анықтауға болады.
Сонымен қатар, аналитиктердың айтуы бойынша, қаржылық есеп ... ... ... және қолданылуымен байланысты
көптеген мәселелер орын алған. Олардың сапалы мәні есепте ... ... мен ... ... ... ... есептің алтернативті әдістерін қолдануда
әсерін тигізеді. Алымына әсерін ... ... ... әсер ... ... ... Келесі мәселе─ қаржылық жағдайды біртұтас
бағалауды қиындататын, талдауда қолданылатын коэффиценттердің ... ... ... ... ... мен ... ... мүмкін болатын барлық факторларды пайдалану қажеттілігі
жойылады. Осындай агрегатталған көрсеткішке классикалық ... ... ... Pont) ... ... ... табылады.
салыстырмалы (кеңістіктік) талдау─ салааралық және ... ... ... ... ... ... шаруашылықаралық талдау. Салалық салыстырмалы талдаудың артықшылығы
оның талдамасы негізінде бизнестің мазмұнын ... ... ... пен оның ... тұрақтылығын анықтауға мүмкіндіктің
болуында.
факторлық талдау─ талдаудың детерминациялық және ... ... ... ... көрсеткішке жеке факторлардың өзгерісін өлшеу мен
зерттеудің жүйелік кешені. Ол тікелей де, ... де бола ... ... ... ... яғни корытынды көрсеткішті бейнелейді.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық жағдайын талдауды қолданылатын әдістерді
сурет 3 арқылы көруге болады.
Көптеген талдау әдістері ... ... ... ... ... және ... мүмкіндік беретін әртүрлі экономикалық
үлгілердің түрлерінің жиынтығымен қолданылады. ... В.В. ... ... ... ... ... /19, 25-27 б/:
дескриптивтік─ бухгалтерлік есеп ақпаратын қолдану негізінде ... бар ... ... ағымдық және болашақ бағалаулар жасау ... ... ... бар ... ... ішкі ... талдауда қолданылатын, күтілетін нақты
нәтижелерді салыстыратын үлгілер. Бұл үлгілерді сурет 4 ... ... ... қаржылық талдау берілген ғылымға қатысты және басқа да
ғылымдармен байланысқан әртүрлі әдістер мен ... ... ... 3. Коммерциялық ұйымдардың қаржылық тұрақтылығын талдаудың
негізгі әдістері
логикалық-экономикалық үлгілер:
динамика құбылысын талдауға қажетті ... ... ... ... пайдаланудан басталатын көрсеткіштерді талдау;
дамыған экономикалық үрдістерде жалпы тенденциялар мен ... ... ... ... ... ... ... мен жүйеленуіне, соныменен
себеп-салдарлы байланыстарды анықтауға негізделген;
талдау кестесі жасалатын топтастыру зерттеудің негізгі ... ... ... мәліметтерді, оларды және алынған нәтижелерді ... ... ... жүйелі көрсету мақсатында талдаудың барлық
кезеңдерінде талдау кестесі қолданылады;
талдаудың кең ... ... бірі ... әдіс болып табылады.
Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... фактордың рөлін анықтайтын классикалық аналитикалық мәселені
шешуге, динамикаға жиынтық құрылымы ... ... ... мүмкіндік
беретін, салыстырмалы көрсеткіштерге негізделген;
салыстыру процедурасы құбылыстардың сыныптамасы мен жүйеленуіне, соныменен
себеп-салдарлы байланыстарды ... ... ... ... ... зерттеудің негізгі бөлігі болып
табылады. ... ... ... және ... ... өңдеу
алгоритмін едәуір анық, жүйелі көрсету мақсатында талдаудың барлық
кезеңдерінде талдау ... ... кең ... ... бірі ... әдіс ... ... Бұл
әдіс құбылыс деңгейінің өзгерісін ... ... ... фактордың рөлін анықтайтын классикалық аналитикалық мәселені
шешуге, динамикаға жиынтық құрлымы өзгерісінің ... ... ... салыстырмалы көрсеткіштерге негізделген;
детерминациалық факторлық талдау әдістерінің бірі болып ... ... ... ... ... тәуелді көрсеткіштен басқа, барлық
факторлардың әсерін жою;
баланстық әдіс нәтижелері тепе-тең ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді;
нақты түсіну және анық көру үшін кеңінен графикалық әдіс ... және ... ... ... шартты бейнеленуі.
экономикалық-математикалық әдістер, тиімділігін ... ... ... ... мен дамуының маңызды бағыты ... ... ... ... ... ... қабылданған сыныптамасы әлі қалыптастырылмаған:
элементарлық математика мен жоғары ... ... ... мысалы,
факторлық талдауда дифференциациялау мен интеграциялау;
экономика, математика және статистика ... үш ... ... ... ... математикалық-статистикалық әдіс пен эконометриялық
әдіс. Олар көрсеткіштерді болжауды маңызды рөлді атқарады;
қазіргі заман қолданбалы математика ... ... ... ынталандыру мәселелерін шешудің құралы;
экономикалық кибернетика әдісі ... ... мен ... ... ... ... ... Математикалық әдістер мен
мамандардың эксперттік бағалауларын қолданатын еліктеу үлгілеу әдістері
экономикалық талдауда ... ... ... ішкі ... ... күрделі біртұтас жүйе болып
табылады, сондықтан оның тұрақтылығын ... да ... ... ... ... яғни ... тұрақтылық көрсеткіштер жүйесін қолдану
көмегімен. Қазіргі кездегі ... ... ... ... етіп,
қиындатады. Көрсеткіштердің құрамы әртүрлі─ абсолютті де , салыстырмалы ... ... ... ... бағалауда абсолютті
көрсеткіштерді пайдалану едәуір маңызды болып келеді: меншікті және қарыз
капиталаның, ... ... ... және ... ... сонымен қатар есеп негізінде есептелетін ... ... таза ... меншікті айналым капиталы, тұрақты
пассивтер мөлшері. Берілген көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... жағдайдың сапасын анықтайтын критерийлер
қалыптасады.
2. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҚ
ЖАҒДАЙЫН ҚАРЖЫЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕР КОЭФФИЦЕНТТЕРІ
ӘДІСІМЕН ТАЛДАУ («КӨКШЕТАУ МИНЕРАЛДЫ СУЛАРЫ» ЖШС ... ... ... сулары» ЖШС-ның мысалында) қаржылық
қызметі толық талданады, соның ішінде оның қаржылық тұрақтылық ... және ... ... ... тереңірек зерттеледі.
Нәтижесінде кәсіпорынның нарықтағы ... ... ... оны ... ... және ... мен кестелер арқылы көруге болады.
2.1 «Көкшетау минералды сулары» жауапкершілігі шектеулі
серіктестігінің қаржылық жағдайын жалпылама талдау
«Көкшетау ... ... ... Қазақстан Республикасы нарығына
бәсекеқабілетті өнім шығаратын жалпыға мәлім кәсіпорын болып табылады.
Кәсіпорынның негізгі қызметі─ минералды су мен ... ... Бұл ... негізгі мақсаты тұтынушыларды табиғи минералды сулар
негізінде жасалған сапалы әрі экологиялық таза сусындармен қамтамасыз ету
болып ... 1991 жылы ... ... ... ... ... экспедициясы тұсында құрамында 5 адамы бар ... ... ... ... ... ... негізгі бағыты
Көкшетау облысының гидроминералдық ресурстарын іздестіру мен ... ... Ал ... ... яғни 2007 ... ... ... сулары» ЖШС-гі «Көкшетау минералды сулары» АҚ-на ... Бұл ... ... инвестициялық тартымдылығын, несие
сенімділігін жоғарлатты және ... ... ... ... ... ... табысты басқару шарты болып оның қаржылық жағдайы
болып ... ... ... ... ... ... қаржылық
тұрақтылық жағдайына талдау жасаудың ... ... ... ... ... ... 1.1 бөлімінде қарастырылып өткендей, дәстүрлі негізде қаржылық
жағдайын бағалау келесі бағыттар бойынша жүзеге асырылады:
мүліктік жағдайды, олардың ... ... ... мен ... ... ... белсенділікті талдау;
қаржылық тұрақтылық коэффиценттерін талдау .
Сонымен, «Көкшетау минералды сулары» ЖШС-ның қаржылық жағдайын жалпылама
талдау:
1. «Көкшетау минералды ... ... ... аналитикалық сипаттамасы
баланс активінің мәліметтері бойынша жүзеге асырылады, ол қосымша М, Н, П
көрсетілген. Мүліктің ... құны ... ... тең. Ол ... ... ... 2007 жылы 155 987 мың теңгені құрады, 2008 жылы
87 136 мың теңгеге немесе 55,86%-ға, 2009 жылы 35 020 мың ... ... ... талданып отырған уақыт мерзімінде ... ... ... құны ... ... ... жоқ, ... оның құрамында
құрлымдық өзгерістер пайда болды.
Кәсіпорын мүлкінің құрамы мен құрлымын ... үшін ... Б ... ... ... ... ... тыс активтердің құны 2007
жылмен салыстырғанда 2008 жылы 85,72%-ға, ал 2009 жылы ... ... ... ... ... ... 171 687,98 мың теңгені құрады. Ал
айналым капиталының өзгеру қарқыны айналымнан тыс ... ... ... ... 2007 ... 2009 жылға қарай ол 45,39%-ға
ұлғайды. Осындай өзгерістердің салдарынан кәсіпорын мүлкінің ... ... ... ... Егер 2007 жылы ... тыс ... айналым активтерінің қатынасы 1,2 : 1 немесе 54,64 : 45,36 болса, онда
2009 жылы бұл ... 1,6 : 1 ... 61,72 : 38,28 ... ... ... ... мен құрылымын талдау мынадай
қорытынды жасауға мүмкіндік береді: талданым отырған уақыт аралығында олар
тең дәрежеде өзгерген жоқ. ... ... ... ... 2008 ... кеміді, 2009 жылы 92,48%-ға ұлғайды, ал материалдық емес ... ... ... ... ал 2009 ... ... ... ағымдық активтер құрамына кіретін дебиторлық қарыз соммасы 61,3%-ға
және 12,8%-ға ... ... ... ... салымдар болса, 2008 жылы
2007 жылмен салыстырғанда ... ... 2009 жылы ... ... ... да бір қызмет саласына салған жоқ. Бірақ 2007 ... ... ... ... ... күрт өсуі ... ... баланс
активтерінің үлесі мүліктің жалпы құнында төмендеді: егер ... ... ... ... ... 2007 жылы 54,64%, 2009 жылы ... құраса, ал тауарлы-материалдық қорлар үлесі 24,89% бен ... ... 11,85% бен 12,10%, ... ... салымдар 6,06%
бен 0%, ақша-қаражаттар 2,56% бен 0,72%-ды құрады. Бұл ... ... ... көру үшін ... 5 ... қаржылық тұрақтылық жағдайын тек абсолютті көрсеткіштермен
ғана емес, сонымен қатар салыстырмалы көрсеткіштер ... да ... ... ... ... сулары» ЖШС-нің мүліктік жағдайын
қосымша В арқылы көреміз.
Сурет 5. 2007 және 2009 ... ... ... ... ЖШС
активінің құрылымы
Қосымша В кестесінде көрініп тұрғандай, шаруашылық қаражаттарының ... ... ... жалпылама құндық сипаттамасын береді.
Жоғарыда айтылып өткендей, активтер құны 2007 ... ... ... ... ... ол кәсіпорын мүліктік потенциалының ұлғайғандығын
білдіреді. Оны негізгі ... ... ... 2007 және 2009 ... көруге болады: 2007 жылы ол 0,48 теңгені, ал 2009 жылы 0,66
теңгені ... яғни 0,19 ... ... ... ... мүлік
коэффиценті талданып отырған уақыт мерзімі аралығында тек өсу ... ... ол 2009 ... ... 0,08 ... ... Ал ... активтерінің
қозғалыс коэффиценті кәсіпорын баланс валютасындағы ағымдық ... 2009 ... ... 0,07 теңгеге төмендегенін білдіреді. ... үшін ... ... ... ... себебі берілген коэффицент
мәні 2009 жылы қалыпты жағдайдан төменгі ... ... 0,38 ... осы ... активтер мен ұзақмерзімді активтер қатынасының ... ... ... ... да 2007 ... 2009 ... ... төмендеу тенденциясына ие
болды: 2007 жылы- 0,83, ал 2009 жылы- 0,62. Кәсіпорын негізгі құралдарының
тозу коэффиценттері ... 0,34 ... ... бұл ... ... ... 34% құны ... жатқызылады, бұған сәйкесінше
жаңару коэффиценті төмендеп, 0,18 теңгені құрады- бұл 2009 ... ... ... ... 18% жаңа ... табылады. Істен шығу
коэффицентінің мәні ... ... ... ... ... ... құралдардың 3% ескергендіктен немесе басқа да ... ... ... ... ... ... мен құрылымын бағалау баланс
пассивінің көрсеткіштері ... ... ... Ол үшін қосымша Г
қолданылады.
Аналитикалық есеп нәтижелері бойынша талданып отырған уақыт кезеңі ішінде
қалыптастыру ... ... ... ... ... ... Пассивтердің
жалпы құнындағы меншікті капитал үлесі төмендеді және 2009 жылы ол 29,72%
немесе ... мың ... ... ... Бұл ... ... капиталдың
2007 жылмен салыстырғандағы 2009 жылда 1,84%-ға ... ... ... ... ... ... ... ұлғайды және
2009 жылы 70,28% ... ... мың ... сомманы құрады. Қарыз
қаражаттарының ішінде ұзақ мерзімді ... ... ... алады,
олардың үлесі пассивтердің жалпы құрылымында 2007 жылы 20,54% және ... 51,69% ... ... ... ... жалпы соммасында меншікті
капитал үлес салмағының төмендеуі мен ұзақмерзімді ... ... ... ... қаржылық жағдайының төмендеу салдары болып
табылады.
Баланс өтімділігін талдау өтімділік деңгейі ... ... ... ... мерзімі бойынша топтастырылған пассив міндеттемелерімен
салыстырудан ... ... ... ... үшін ... пен ... ... топтар нәтижелерін салыстыру қажет. Оны «Көкшетау
минералды сулары» ЖШС-нің өтімділігін сипаттайтын абсолютті көрсеткіштер
атты кесте-1 көруге ... ... ... ... ... міндеттемелерін айтарлықтай
өтемейді, ал екіншісі, керісінше, ... ... ... орын ... ... ... ... сулары» ЖШС қарастырылып отырған
кезең аралығында баланс баптарының осы екі тобы ... ... ... ... ... ең өтімді және жедел жүзеге
асырылатын активтер соммасы 2007 жылы 31 925 мың ... ... ал ... ... ... яғни ... міндеттемелер соммасы 42 769
мың теңгені құрады, бұл төлем ... 10 844 мың ... ... өтелмеуі байқалады). 2008 жылы ең өтімді және жедел жүзеге
асырылатын активтер соммасы 48 030 мың ... ... бұл ... ... 23 558 мың ... ... Осы жылы кәсіпорынның
қысқамерзімді қарыздары толығымен өтелді деуге болады. ... 2009 ... ... орын ... 16 074,89 мың теңге соммасында.
Кесте-1
«Көкшетау минералды сулары» ЖШС-нің
өтімділігін сипаттайтын абсолютті көрсеткіштер
|№ |Актив |Сомма, мың теңге ... ... мың ... |
| | |2007ж |
| | |2007ж |2008ж |2009ж |
|1 |А1 |-27 395 |-6 253 |-49 721,12 |
|2 |А2 |16 551 |29 811 |33 646,23 |
|3 |А3 |6 788 |-98 901 |-73 221,93 |
|4 |А4 |4 056 |75 029 |88 739,74 |
|5 ... | | | ... - ... ... жж. ... минералды сулары» ЖШС-нің
бухгалтерлік балансы бойынша құрастырылған.
Баяу жүзеге асырылатын активтер мен ұзақ ... ... ... ... ... және ... түсімдер мен
төлемдер соммаларын салыстыру негізінде төлемқабілеттілікті болжау болып
табылады. Берілген кәсіпорында 2007-2008 жылдар ... ... ... орын ... 2007 жылы 6 788 мың ... ... Бірақ 2008 жылы орасан зор төлем құралдарының жетіспеушілігі пайда
болды- 98 901 мың теңге. 2009 жылы бұл ... сәл ғана ... ... мың ... және ... ... ... мың теңге
құрады.
Баланс активі мен пассиві баптарының төртінші топтамасының нәтижесін
салыстыру кәсіпорынның өз ... ... ... ... ... ... бұл ... таратылған кезде ғана қажет
етілетін жағдай. 2007 жылы баланс активі бабының нәтижесі ... ... ... 4 056 мың теңгеге, 2008 жылы 75 029 мың теңгеге, 2009
жылы 88 739,74 мың теңгеге жоғары болды. Бұл кәсіпорын ... ... ... ... өз ... ... ... асыру үшін
меншікті айналым капиталына ие.
Бірақ бұл ... ... ... ... өтеу тұрғысынан
кәсіпорынның мүмкіндіктерін толық ашпайды. Сондықтан, осы көрсеткіштермен
бірге есепті жылдар аралығындағы кәсіпорынның қысқамерзімді ... ... ... ... ... ... ... Олар кесте-2 бойынша қарастырылады. Осы коэффиценттер 2007-
20004 жылдар аралығына есептеледі.
Кесте-2
«Көкшетау ... ... ... сипаттайтын салыстырмалы көрсеткіштер
|Көрсеткіштер |2007ж |2008ж |2009ж ... |
| | | | |04/03 |05/04 ... ... ... |0,95 |0,53 |0,54 |-0,42 |0,01 ... ... ... |0,31 |0,74 |0,04 |0,43 |-0,71 ... ... ... |0,75 |1,96 |0,69 |1,22 |-1,27 ... ... ... |1,65 |3,47 |2,06 |1,81 |-1,41 ... ... |0,55 |0,43 |0,67 |-0,12 |0,23 ... ... үлесі | | | | | ... ... |0,72 |1,64 |0,77 |0,92 |-0,87 ... ... | | | | | ... ... ... |0,40 |0,71 |0,51 |0,32 |-0,20 ... ... ... | | | | | ... ... |8,43 |20,31 |12,13 |11,89 |-8,19 ... ... | | | | | ... жеткіліктілік |4,05 |3,58 |3,09 |-0,48 |-0,48 ... | | | | | ... |2,37 |1,74 |1,99 |-0,63 |0,25 ... коэффиценті | | | | | ... - ... ... жж. ... ... сулары» ЖШС-нің
бухгалтерлік балансы бойынша құрастырылған.
Жалпы өтімділік коэффиценті есепті ... ... ... өтеу үшін ... қаражаттар кәсіпорында жеткілікті ме
деген сұраққа жауап береді. ... ... ... мәні ≥0,5 ... ... ... ... уақыт аралығында 0,95; 0,53; 0,54
құрады. Есептелген көрсеткіштер арқылы ... өз ... ... бойынша өз төлемдерін жүзеге асыра алу қабілетін білдіреді,
бірақ бұл қабілет 2008 жылы күр төмендеді, соныменен де ... ... ... ал 2009 жылы осы ... аз мөлшерде жоғарлады, осыған
қарамастан жалпы төлемқабілеттілігін ... ... ... ... ... қысқамерзім аралығында
қысқамерзімді қарыздардың қандай бөлігін өтей алу ... ... ... қалыпты мәні ≥0,2-0,5.
2.2 Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын көрсеткіштер
арқылы талдау
Қаржылық тұрақтылықтың абсолютті көрсеткіштері деп тауарлы-материалдық
қорлардың ... ... ... ... деңгейін көрсететін
көрсеткіштерді атаймыз.
Тауарлы-материалдық қорлардың қалыптасу көздерін сипаттау үшін үш негізгі
көрсеткішті анықтайды:
Меншікті айналым капиталы. Ол ... ... ... ... ... салыстырғандағы оның ұлғаюы кәсіпорын қызметінің онан арғы
дамуын дәлелдейді. Бұл ... ... ... (5) анықталады /25, 275-
285 б/:
Со.к.= Ск - Да , ... Со.к. – ... ... ... – меншікті капитал;
Да – ұзақмерзімді активтер.
«Көкшетау минералды сулары» ЖШС ... ... ... ... ... Ж ... ... жылы кәсіпорынның ұзақмерзімді активтер соммасы меншікті капитал
соммасынан артық болғандықтан, ... ... ... (5) ... ... капиталы -4 056 мың теңгені құрады, бұл кәсіпорынның
меншікті айналым капиталына 42 882 мың ... ... ... ... өндіріс қорлары меншікті айналым капиталымен жеткілікті
қамтамасыз етілмеген. 2007 ... ... 2008 жылы ұйым ... 73 065 мың ... ... ... айналым капитал
соммасы одан әрі 71 130 мың теңгеге ... 2008 жылы 75 186 мың ... ... ... ал ... ... 2 034 мың ... 36 792 мың теңге сомманы құраса да, осы жылы ... ... ... ... жоқ, керісінше, 69 096 мың теңгеге ... ... ... ... ... капиталымен 111 978 мың теңге
соммасына ... ... Бұл ... 2009 жылы да ... жоқ,
яғни кәсіпорын ұзақмерзімді активтері 2008 жылға қарағанда 2009 жылы 13 387
мың теңге ... ... ... ... ... ... ... осы жылы жалпы соммасы -89 018 мың теңгені
құрады, ал тауарлы-материалдық қорлар соммасы ... ... ... мың ... ... ... ... өндіріс қорлары меншікті
айналым капиталымен 159 835 мың теңге соммасына қамтамасыз етілмеген болып
табылады.
ТМҚ-ның меншікті және ұзақ ... ... ... көздері немесе
перманентті айналым капиталы. Ол алдыңғы көрсеткіштің ... ... ... ... оның ... (6) ... /25, 275-285 ... Со.к. + До,
(6)
мұндағы, Сок/д- перманентті айналым капиталы;
До – ұзақмерзіміді міндеттемелер.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... қанағаттандыру үшін кәсіпорын ұзақмерзімді несиелерді алды,
яғни 2007 жылы ол 32 038 мың ... ал ... (6) ... ... ... 27 982 мың ... соммасында болды, яғни оған
деген ұйымның ... 2007 жылы 10 844 мың ... ... ... ... ... ... қарағанда кәсіпорынның ұзақ мерзімді міндеттемелері 103
498 мың ... ... ... ... ... да 32 368 мың ... және оның артығы 23 558 мың теңге соммасына жетті, бұл ... осы ... ... жақсартты. Бірақ 2009 жылы кәсіпорын алған
несиелер көлемі 143 760 091 теңгеге жеткендіктен, ... ... ... ... ... ... ... сондықтан
перманентті капитал жетіспеушілігі 16 074 891 теңге сомманы құрады, бұл сан
2007 жылға қарағанда едәуір өсті.
ТМҚ негізгі ... ... ... ... ... (7) анықталады /25, б.275-285/:
ИО= Сок/д + Кк, ... ИО- ТМҚ ... ... ... ... ... – қысқа мерзімді несиелер мен қарыздар.
2007 жыл бұл көрсеткіш 70 751 мың теңгені құрап, 31 925 мың ... ... орын ... 2008 жылы ... мерзімді несиелер соммасы 18 297 мың
теңгеге қысқарғандықтан, ТМҚ негізгі қалыптасу көздеренінің ... ... 071 мың ... ... 84 822 мың ... ... ... ал осы жылы
оның артықшылығы 16 105 мың теңгеге өсті. ... 2009 жылы бұл ... ... ... жалпы соммасы 35 638 321 теңгені құрады, оның
себебі берілген жылда кәсіпорын ТМҚ көлемі күрт өсті.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын ... ... ... ... арқылы келесі қорытынды жасауға болады:
2007 жылы қаражаттар көздерінің жеткіліктілігін көрсететін 3 көрсеткішке
сәйкес келетін ... ... ... ... ... ... оның ... ТМҚ негізгі қалыптасу көздерінің жалпы мөлшері ... 2007 жылы ... ... жағдайы тұрақсыз деген баға
беруге болады.
2008 жылы кәсіпорынның қаржылық жағдайы қалыпты деңгейге келеді, ... ... ... ... ғана ... ... жоқ.
2009 жылы алдыңғы жылдарға қарағанда 3 көрсеткіш деңгейі де ... ТМҚ ... ... ... ... ... оң шамада
болғандықтан, төлемқабілеттілігі нашар, бірақ ... ... ... ... ... қысқаруы мен қорлар
айналымының ... ... ... қалпына келтіру мүмкіндігі
сақталатын тұрақсыз қаржылық ... орын ... ... нашарлауы капиталдың жаратылуы мен қарыздырдың өсуіне
әкеледі. Осыдан кәсіпорынның қаржылық ... яғни ... ... меншікті қаражаттарды маневірлеу қабілеті,
шаруашылық ... ... ... ... ... ... қызметінің тұрақтылығы оның жалпы қаржылық құрылымымен, сыртқы
кредиторлармен және инвесторлармен қатынас ... ... ... ... ... көптеген кәсіпорындар меншікті капиталмен бірге
біршама қарыз ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде, егер бірнеше кредитор бір
уақытта өз қаражаттарын қайтаруды талап етсе, банкроттыққа ұшырауы ... ... ... жағдайға тап болмау үшін кәсіпорынның қаржылық
потенциалын анықтап, оның жағымсыз себетерін жою ... оның ... ... ... қажет. Ендеше, кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығын бағалау да кешенді бағытта жүзеге асырылуы қажет.
«Көкшетау ... ... ... ... ... ... К-да бейнеленген салыстырмалы көрсеткіштер арқылы қарастырамыз:
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын бейнелейтін негізгі көрсеткіштердің бірі
баланс валютасында меншікті қаражаттардың ... ... ... ... ... ол формула (8) бойынша анықталады /18, 249-256
б/:
, ... Кн- ... ...... ... мың теңге;
∑К – капиталдың жалпы соммасы, мың теңге.
Оның өсуі кәсіпорынның қаржылық тәуелсіздігінің ұлғаюын, болашақта
қаржылық қиыншылықтар тәуекелінің ... ... ... ... ... ... жоғары не тең болуы қажет.
Қарастырылып отырған кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ... ... Кн = 81 180 / 155 987 = ... ... Кн = 83 115 / 243 123 = ... жылы: Кн = 82 669,70 / 278 143 = 0,30.
«Көкшетау минералды сулары» ЖШС мысалында берілген коэффицент 2007 ... ... бұл ... ... ... мен ... ықпалынан біршама тәуелсіз қызмет етуін білдіреді. Бірақ 2008 жылы
жалпы активтерге қарағанда меншікті капитал ... ... ... ... ... ...... қалыпты деңгейден төмен, 2009
жылы бұл тенденция одан әрі ... ... ... коэффиценті
0,30-ға дейін төмендейді, яғни мысалға алынған жылдар аралығындағы
кәсіпорынның ... ... ... ... ... және ... әкелуі мүмкіндігін көрсетеді.
Қалыптасқан қауіпті жағдайды тәуелсіздік коффицентіне кері ... ... ... ... де көрсетеді. Ол келесі формула (9)
бойынша қарастырылады /18, 249-256 б/:
немесе Кз = 1- Кн, ... Кз- ... ... ... капиталы.
Формулада (9) көрсетілген берілген коэффицент авансталған капиталдың
жалпы соммасындағы қарыздың үлесін сипаттайды. Оның ... ... ... ... ... ... ... сәйкесінше ұлғаяды.
Бұл коэффиценттің қалыпты деңгейі ≤0,5 қажет.
Қарастырылып отырған кәсіпорында бұл ... ... ... ... ... Кз = 74 807 / 155 987 = ... ... Кз = 160 008 / 243 123 = 0,66;
2009 жылы: Кз = 195 473,3 / 278 123 = 0,71.
«Көкшетау ... ... ... оның ... 2007 жылы – 0,48, ... – 0,66, 2009 жылы – 0,71. Екі ... ... себептерін
«Көкшетау минералды сулары» ЖШС-нің авансталған капитал ... ... ... ... көруге болады. 2007 жылдан 2009 жылға
қарай қарыз капиталы күрт өсті , ... ... ұзақ ... ... ... 2009 жылы ... ... сулары» ЖШС-нің сыртқы
қаржыландыру көздеріне ... ... тыс ... ... ... ... келесі көрсеткіш қаржыландыру коэффиценті
болып табылады, оның формуласы (10) /18, 249-256 ... Кф – ... ... ... ... қай ... меншікті қаражаттар арқылы,
және қай бөлігі қарыз қаражаттары арқылы қаржыландырылатынын ... мәні Кф ≥ 1 ... ... отырған кәсіпорында бұл көрсеткіш келесі мәндерге ие:
2007 жылы: Кф = 81 180 / 74 807 = ... ... Кф = 83 115 / 160 008 = ... ... Кф = ... / ... = 0,42.
Талданатын уақыт аралығында қаржыландыру коэффиценті 2007 жылы 1,09-дан
2008 жылы 0,52-ге дейін және 2009 жылы ... ... ... Бұл
кәсіпорын мүлкінің едәуір бөлігі ... ... ... білдіреді.
Қарыз және меншікті қаражаттар арақатынас коэффиценті активтерге салынған
меншікті капиталдың 1 теңгесіне ... ... ... ... ол ... ... (11) ... /18, 249-256 б/:
(11)
Бұл көрсеткіштің қалыпты шегі Кз/с ≤ 1.
Қарастырылып ... ... бұл ... келесі мәндерге ие:
2007 жылы: Кз/с = 74 807 / 81 180 = ... ... Кз/с = 160 008 / 83 115 = ... ... Кз/с = ... / 82 669,70 = 2,37.
Сонымен талдау көрсетіп отырғандай, кәсіпорын 2007 жылы ... ... ... ... ... 0,92 ... қарыз
қаражаттарын тартты, есептелген мән қарыз және меншікті қапитал ... ... ... сәл төмен, бірақ оны кәсіпорын үшін қалыпты
деп санауға болады. Дегенмен, 2008 жылы қатынастан көріп ... ... ... ... 74 807 мың ... күрт 160 008 мың ... соның ішінде, алдында айтылған, ұзақ мерзімді міндеттемелер көптеп
тартылды, нәтижесінде есептелген коэффицент мәні ... ... ... асып түсті, берілген жағдай кәсіпорын үшін қатерлі болып табылады.
Салыстырмалы тұрақты меншікті капиталдың 1 ... ... ... үдей ... 2009 жылы ... мәні ... дейін ұлғайды.
Қарастырылып отырған жылдар аралығында ... ... ЖШС ... ... ... ... ұлғайып бара жатыр.
Қаржылық тұрақтылықты сипаттайтын негізгі көрсеткіштердің бірі болып
маневірлілік ... ... ... ... маневр жасауға
мүмкіндік беретін кәсіпорын меншікті капиталының қай ... ... ... көрсетеді. Бұл көрсеткіштің төменгі деңгейі кәсіпорын меншікті
капиталының маңызды ... ... ... ... қолма-қол ақша-
қаражаттарына айналу мүмкіндігі жоқ, аз өтімді болып табылатын иммобильді
сипаттағы құндылықтарға шоғырланғанын ... ... және ... ... ... минералды сулары» ЖШС-нің есепті жылда тұрақты қаржылық жағдайы
жеткіліксіз деңгейде деп ... ... ... ... ... жағдайын сипаттайтын негізгі бағыттар бойынша ... 2007 ... 2009 ... ... нашарлау тенденциясын көреміз.
Бірақ берілген кәсіпорында төлемқабілеттілігі нашар, сонда да ... ... ... ... ... қысқаруы мен қорлар
айналымының жеделдетілуі есебінен тепе-теңдікті қалпына ... ... ... ... жағдай орын алған. Сондықтан кәсіпорынның
қаржылық ... ... ... ... ... КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫН
НЫҒАЙТУ ЖОЛДАРЫ
Талданатын кәсіпорын үшін қаржылық тұрақтылықты ... ... ... ... кәсіпорынның тәуекелді дебиторлық қарыздарын
басқарудың нығайту және қаржылық леверидж көрсеткіші арқылы тиімді қарыз
капиталын ... ... ... ... ... кәсіпорындардағы дебиторлық
қарыздың ұлғаюын туғызатын төлем айналымының ... ... ... ... ... ... ... жалпы
көлемінің ынталандырылуына және ... ... ... ... бағытталған дебиторлық қарызды тиімді басқару ... ... ... бір жағынан, дебиторлық қарыздың болуымен
сипатталады және кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына маңызды ... ... ... ... ... бағалау, яғни ... болу ... ... ... капиталын басқару
мәселелерінің бірі болып табылады. Талдау үшін ... ... ... қолданылады.
Қазіргі заман шаруашылық тәжірибеде дебиторлық қарыз келесі ... ... ... ... ... жұмыстар үшін дебиторлық қарыз;
Өтелу мерзімінде төленбеген тауарлар, қызметтер, жұмыстар үшін дебиторлық
қарыз;
Алынған вексельдер бойынша ... ... ... бойынша дебиторлық қарыз;
Персоналмен есептесу бойынша дебиторлық қарыз;
Басқа да дебиторлық қарыздар /26, 421-433 б/.
Көрсетілген түрлердің ішінде кәсіпорындардың ... ... ... көлемі сатылған тауарлар үшін сатып алушылар қарыздарына ... ... ... үш түрі). Дебиторлық қарыздың жалпы соммасында
сатып ... ... ... 80-90%-ды құрайды. ... ... ... ... ең ... ... ... шоттар бойынша сатып алушылар қарыздарын инкассациялауды қамтамасыз
ету және оның көлемін ынталандырумен байланысты.
Осы ... ... ... ... үшін ... дебиторлық
қарызды басқару бойынша ерекше қаржылық саясат жасалып, жүзеге асырылуы
қажет. Дебиторлық ... ... ... ... ... ... бағытталған және қарыздың жалпы көлемін ынталандыру мен оның
уақытылы ... ... ... ... ... активтерін
басқару саясаты мен кәсіпорын маркетингтік саясатының негізгі бөлігі болып
табылады.
Ақталатын дебиторлық қарызға өтеу ... әлі ... ... бір ... ... ... ... жатқызылады. Ақталмайтын дебиторлық қарызға
сатып алушылар мен тапсырысшылардың мерзімі өткен ... ... ... өткізу қаншалықты одан әрі жалғасса, соншалықты есеп бойынша
төлемсіздік жағдайдың орын алу мүмкіндігі пайда болады. Қаражаттарды ... ... ... ... ... ... туғызады
және оның баланс өтімділігін төмендетеді. Сатып ... ... ... ... қарыздар деп аталады. Үмітсіз қарыздар дебиторлық қарызға
салынған әрбір теңгесінен қаражаттардың белгілі бір көлемі қайтарылмайтынын
білдіреді. Үмітсіз ... ... ... сатып алушылармен есептесу
мерзімін кейінге қалдыру саясытының қанағаттанғысыздығын көрсетеді. Нақты
өтелмейтін қарыздар бойынша бекітілген ... ... ... ... ... Егер олар ... ақтайтын құжаттар болса, онда
үмітсіз қарыздар талап ету мерзімі өткен дебиторлық қарыз ретінде ... ... ... өтеледі.
Несие шартымен сату қазіргі бизнестің қалыпты тәжірибесі болып ... ... ... алу ... ақша-қаражаттардың нақты төленуімен
бітпейді. Кейбір іскер серіктестер тауарларды ... ... ... ... ... де бар. Егер ... да бір несиелер
өтелмейтініне күмән болса, онда клиенттердің ішенен төлемейтіндерін алдан-
ала ... ... ... ... ... қағидасы бойынша, несие
сатылымдарын белгілі бір уақыт аралығында үмітсіз деп санау керек. ... ... ... үмітсіз деп санау сатылымдар болған уақыт
аралығында ... ... /27, 366 ... ... ... несие сатылымдарын бағалау үшін мерзімі бойынша
шығынға жазу ... ... ... жазу ... ... ... ... талдаудан тәуелді болады. ... ... ... ... отырған мерзім аралығындағы дебиторлық
қарыздар жағдайын кесте-3 арқылы безендірілген түрде көруге болады.
«Көкшетау минералды сулары» ЖШС дебиторлық қарыздарының жағдайын ... ... ... ... ... кәсіпорынның сатып алушылармен
есептесу жағдайы жылдан жылға нашарлап бара жатыр.
2007 жылы дебиторлық қарыздар соммасы 18 479 мың ... ... ... ... мерзімі өткен дебиторлық қарыздар үлесі 24,2%, ал ... ... ... 1,53% ... 283,48 мың ... сомманы көрсетті.
2008 жылы жалпы дебиторлық қарыз 2007 ... ... ... ... ... 29 811 мың ... болды, өтелу мерзімі өткен дебиторлық
қарыздар да осы тенденцияға ие болды, яғни ... ... 8 351 ... ал ... ... қарыздағы оның үлесі 3,82%-ға өсіп және 28,1%-
ды құрады, сәйкесінше үмітсіз дебиторлық қарыздар да осы жылы ... ... ... ал оның ... ... 601,1 мың ... ... жетті, ал үлесі
0,48%-ға өсіп, 2,02% болды. 2009 жылы жалпы дебиторлық қарыз соммасы ... ... ... ... ... мың ... құрады, ал өтелу
мерзімі өткен дебиторлық қарыз соммасы керісінше 19,42%-ға қысқарып, 6 729
мың теңгені ... ... ... ... ... ... үлесі
де осы жылы 8,01%-ға кеміді, бірақ үмітсіз дебиторлық ... ... ... 2,58%-ға ұлғайып, 616,58 мың теңгені құрады, ал үлесі
шамамен ... ... ... 1,83% үлесін иеленді.
Кесте-3
«Көкшетау минералды сулары» ЖШС
дебиторлық қарыздарының жағдайын талдау
|№ |Көрсеткіштер |2007 жыл |2008 жыл |2009 жыл |
| | |Мың |
| | ... |
| | |04/03 |05/04 |04/03 |
|1 ... ... ... % ... ... қарыздар, мың |
|күндер | | ... |
| | |Мың ... ... % | ... |0,2 |14008 |75,8 |28,02 ... |1,5 |3381 |18,3 |50,72 ... |6 |580 |3,1 |34,80 ... |14 |145 |0,8 |20,30 ... |41 |365 |2 |149,65 ... | |18479 |100 |283,48 ... жыл ... |0,2 |21460 |72 |42,92 ... |1,5 |5738 |20 |86,07 ... |6 |1152 |3,2 |69,12 ... |14 |726 |2,4 |101,64 ... |41 |735 |2,5 |301,35 ... | |29811 |100 |601,10 ... жыл ... |0,2 |26917 |80 |53,83 ... |1,5 |3740 |11,1 |56,10 ... |6 |1601 |4,8 |96,06 ... |14 |587 |1,7 |82,18 ... |41 |801 |2,4 |328,41 ... | |33646 |100 |616,58 ... - Кесте 2007-2009 жж. «Көкшетау ... ... ... ... ... ... талдау ақша-қаражаттардың түсімін болжауға, қарыздарды ... ... ... ... ... туатын дебиторларды
анықтауға, ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді.
Кестеден-3 көрініп отырғандай берілген кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... бара ... 18 күнді құрайтын
дебиторлық қарыздың өтелетін орташа мерзімі 3 күнге ... ... ... ... ... ... қажет. 2007 жылға қарағанда үмітсіз
қарыздардың үлесі 2009 жылы ... ... ... қарыз жалпы
соммасынның 1,83%-ын құрады. Сонымен қатар, ... ... ... ... үлесінің 26,1%-дан 31,6-ға дейін ұлғайғанынан
айналым активтерінің өтімділігі жалпы нашарлағандығы және ... ... ... ... ... қорытынды жасауға болады.
Өтелу мерзімі өткен дебиторлық қарызды алу мақсатында кәсіпорын келесі
шаралдарды қолдануы мүмкін:
төлемеу себебі қаншалықты ... ... және ... ... ... ... анықтау;
қарыздар тұлғаны төлеу мерзімі өткені және шекті уақыт ... ... ... ... ... ... ... қарыздардың тексеріс
актісіне қол қою;
қарыздың өтелу тәсілін таңдау бойынша қарыздар тұлғамен келіссөз жүргізу;
қарыздар ... ... ... ... берілуі мүмкіндігі және басқа да
айппұлдар қолдану мүмкіндігі туралы хабарландыру;
қарыздар тұлғаға тауардың жеткізілуін тоқтату;
қарызды ... алу ... ... ... компанияларға ұсыныс жасау;
сотқа қарызды өндіріп алу ... ... ... ... ... ... ... саясаттың басты тетігінің әсерін қарстырылып отырған
«Көкшетау минералды сулары» ЖШС ... ... ... ... ... кәсіпорынның қарыз алу саясатының қаншалықты тиімді екені
көрсетілген.
Кесте-5 «Көкшетау минералды ... ... ... ... ... ... |2007 жыл |2008 жыл |2009 жыл |
|1 ... капитал, мың теңге ... ... ... |
|2 |Қарыз капиталы, мың теңге ... ... ... |Қаржылық левиридж коэффиценті |0,92 |1,93 |2,36 |
|4 ... ... ... |-0,02 |0,02 |0,01 |
| ... | | | |
|5 ... үшін ... ... % |9 |12 |5 |
|6 ... ... |-10,51 |-10,33 |-4,00 |
|7 ... салығы |0,30 |0,30 |0,30 |
|8 ... ... ... |-6,78 |-13,92 |-6,62 ... - ... 2007-2009 жж. «Көкшетау минералды ... ... ... ... құрастырылған.
«Көкшетау минералды сулары» ЖШС қаржылық ... ... ... ... аса зор назар аудармағандықтан, не осы меншікті капитал
мен қарыз капиталы ... ... үлес ... анықтамағандықтан
меншікті капитал табыстылығы төменгі деңгейде.
Меншікті капитал табыстылығы ... және ... ... деңгейіне
қаржылық леверидждің әсер ету механизмін білу кәсіпорын капиталының бағасы
мен құрлымын ... ... ... береді.
Берілген кестеде кәсіпорын үшін меншікті капиталдың орташа соммасы алынды
– 82 000 мың ... Осы ... ... ... ... отырып кәсіпорын
өз шаруашылық қызметін қарыз капиталын тарту арқылы кеңейтуді ... ... ... ... 10%. Несие үшін ең төменгі пайыз
мөлшерлемесі 8%. Осы ... ... ... қандай капитал
құрылымында кәсіпорын қаржылық табыстылығының ең жоғарғы деңгеіне ... Ол үшін ... ... әртүрлі деңгейде алынады. Оны кестедегі
қаржылық леверидж коэффицентінің мәнінен ... ... ... ... ... ... ... көпнұсқалы
есептеулерді жүзеге асыру қаржылық табыстылық деңгейінің максимизациялауын
қамтамасыз ететін ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді.
Берілген кәсіпорын меншікті капитал табыстылық коэффицентінің ең ... жету үшін ... ... мен ... ... ... ... қажет. Берліген жағдайда олар 82 000 мың теңгеге тең. Ал қарыз
капиталының соммасы меншікті ... ... 2,5 есе ... ... ... қызмет етеді.
Сонымен, қарыз қаражаттарын тарту ... ... ... ... тәуелділігін және қаржылық тәуекелін жоғарлатады.
Сондықтан кез-келген ... ... ... ... ... ... мен меншікті капитал соммалары арасындағы ең тиімді қатынасты
немесе ... ... ... ... ... ... ... ЖШС үшін бұл қатынас 1-ге тең, яғни ... ... ең ... ... 82 000 мың ... тең. Бұл ... ... минералды сулары» ЖШС-нің қаржылық ... ... ... жетеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Кәсіпорын қаржылық-экономикалық жағдайының негізгі мақсаттарының бірі
оның қаржылық тұрақтылық жағдайын бейнелейтін көрсеткіштерді зерттеу болып
табылады.
Нарықтық ... ... ... мен ... ... негізі
болып оның қаржылық тұрақтылығы табылады. Ол кәсіпорын ақшы-қаражаттарды
еркін маневірлеп, оларды тиімді қолдану арқылы ... пен ... ... ... ... ете алатын қаржылық ресурстар жағдайын
бейнелейді. Жеткіліксіз қаржылық тұрақтылық өндірістің ... ... ... ... оның ... ... ... әкелуі мүмкін және «артық» қаржылық ... ... ... ... ... ... ... кедергі
жасайтындақтан, кәсіпорын қаржылық тұрақтылық шектерін анықтау нарықтық
жағдайда ең маңызды мәселелердің бірі ... ... ... ... материалдық, еңбек, қаржылық
ресурстарды ... ... ... ... ... және ұзақ ... ... етуге және меншік иелерінің ... ... ... ... тұрақты ақша-қаражат
ағымдарына қол жеткізетін табыстардың шығыстардан ... орын ... ... ... сипаттайды. Осы қаржылық тұрақтылық жалпы
тұрақтылықтың ... ... ... ... Ол ... пен ... ... үздіксіздігін қамтамасыз ету үшін кәсіпорынның қаржылық
ресурстарды тиімді қолдану қабілетін сипаттайды, яғни ... ... ... бөліну күйімен және оларды шығыстарға қатысты
қолдану тиімділігімен бейнеленеді.
Кәсіпорын қаржылық тұрақтылығы ... ... ... ... болып төрт түрге ажыратылады. Сонымен қаржылық ... ... ... ... ... абсолютті тұрақты, қалыпты,
тұрақсыз және ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның қауіпсіздігі үшін оның қызметіне қандай
факторлар әсерін тигізетінін білу маңызды болып ... ... ... ... әсер ... ... саны мен ... орасан,
бірақ олардың ішінді пайда болу орны бойынша сыныпталатын сыртқы және ... ... ... ... Осы ... әсер ету дәрежесін
анықтау кәсіпорын табыстылық қызметін ынталандырады. Бірақ ол кәсіпорын
қаржылық қызметін ... ... ... ... ... ... әртүрлі авторлар бойынша қаржылық тұрақтылықты анықтау ... ... ... ... ... ... зерттеу кәсіпорын қаржылық жағдайын талдайтын ... бірі ... ... ... ... берілген жұмыста
кәсіпорын қаржылық жағдайының тұрақтылық деңгейін анықтау үшін ... ... ... көрсеткіштер коэффиценттер әдісі іріктеліп алынды.
Бұл коэффиценттер әдісі екі тұрғыда ... ... ... мен ... Р.С. авторларының жұмыстары бойынша қаржылық
тұрақтылықтың абсолютті ... ... ... ... ... бойынша салыстырмалы көрсеткіштер.
Салыстырмалы аналитикалық баланс негізінде кәсіпорынның қаржылық жағдайы
алдан-ала ... және ... ... сипаттайтын көрсеткіштер тобы,
соның ішінде ... ... ... ... ... ... өтімділік деңгейі анықталды. Бұл ... 2007 ... 2009 жылы ... ... ... ... ... көздерінің жалпы соммасында меншікті капитал үлес салмағының
төмендеуі мен ұзақмерзімді міндеттемелер үлес салмағының ұлғаюы ... ... ... ... ... ... ... талдаудың
келесі кезеңінде ... ... ... ЖШС-нің
қаржылық тұрақтылық жағдайы абсолютті және салыстырмалы көрсеткіштер арқылы
талданды.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын абсолютті көрсеткіштер арқылы ... ... ... қорытынды жасауға болады:
2007 жылы қаражаттар көздерінің жеткіліктілігін көрсететін 3 ... ... ... ... ... деңгейлері төменгі дәрежеде,
бірақ оның ішінде ТМҚ негізгі қалыптасу көздеренің жалпы ... ... 2007 жылы ... ... ... ... ... баға
беруге болады.
2008 жылы кәсіпорынның қаржылық жағдайы қалыпты деңгейге келеді, ... ... ... ... ғана қажеттілік қанағаттандырылған жоқ.
2009 жылы алдыңғы жылдарға қарағанда 3 көрсеткіш деңгейі де төмендеген,
бірақ ТМҚ ... ... ... ... ... оң ... төлемқабілеттілігі нашар, бірақ ... ... ... дебиторлық қарыздың қысқаруы мен ... ... ... ... ... ... ... тұрақсыз қаржылық жағдай орын алған.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... ... жасауға болады: 2007 жылы
кәсіпорын ... ... ... ... ... ... мәндері ұсынылған стандартты критерийлерге сай келеді, ол 2007
жылы «Көкшетау ... ... ... ... жағдайы тұрақты болды
дегенді дәлеледейді. Ал талданып отырған ... ... ... 2009 ... ... тұрақтылығын есептеуге мүмкіндік беретін негізгі
салыстырмалы көрсеткіштердің мәндері ұсынылған ... ... 2009 жылы ... минералды сулары»
ЖШС-нің қаржылық жағдайы салыстырмалы тұрақсыз деп айтуға болады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Назарбаев Н.Ә. Қазақстан халқына ... ... ... жаңа ... 2008 ж. 28 ... // ... Қазақстан, 1 наурыз 2008ж.
Мұқанова Г. Экономика-демократия-тәртіп // Түркістан.─ 2007ж. 2 ... ... Н.Ә. ... «Қазақстан экономикасының, әлеуметтік және ... ... ... ... 2009 ж. 18 ... // ... ... 1
наурыз 2009ж. 3-4б.
Байбулова Д.Б. Управление финансовой устойчивостью предприятий в переходный
экономике (на примере РК): Автореферат: 08.00.05─ ... 2006.─ ... К.Ш., ... Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық
жағдайын талдау / Оқу құралы.─ ... ... 2005.─ ... К.К: ... ... в ... ... Алматы, 2006, 353 с.
Бараненко С.П., Шеметов В.В. Стратегическая устойчивость ... ... 2008.─ ... А.И., ... О.Н. ... ... ... ИПК УГТУ, 2009.─ с. 363;
Нестеров В.О., Карпенко С.Н. Финансовый анализ и ... М.: ... ... 2009.─ с. ... А.Д., ... Е.В. ... ... анализа деятельности
коммерческих организациий.─ М.: ИНФРА-М, 2009.
Лупей Н.А. Методические ... по ... ... результатов
деятельности организаций: практическое пособие.─ СПб.: Книжник, 2007.─ ... Л.Т., ... А.А. ... и оценка финансовой устойчивости
коммерческого предприятия.─ СПб.: Питер, 2007 ─ 256 с.: ил.─ ... и ... В.П. ... ... ... и ... связанные с
банкротством.─ М.: Ось-89, 2009.─ с. ... Г. ... ... ... ... ... ... Экономист.─ 2008.─ №6.─ с. 49-55;
Гребенщикова Е.В. Альтернативный расчет запаса ... ... ... 2007.─ №8.─ с. 69-70;
Козлова Е.П., Галинина Е.Н. Финансовый ... и ... М.: ... ... 2008.─ с. 285;
Ириков В.А., Ириков И.В. Технология финансо*экономического ... ... М.: ... и статистика, 2007.─ с. 249;
Гиляровская Л.Т. Экономический анализ: Учебник для вузов─ 2-ое изд., доп.─
М: ЮНИТИ-ДАНА, 2008.─ 615с
Ковалев В.В. ... ... ... ... ... ... ... М.: Финансы и статистика, 2007.─ с. 512;
Никольская Э.В., Лозинская В.Б. Финансовый анализ.─ М.: МГАП Мир ... с. ... Ю.Г., ... В.А. ... ... ... хозяйственной
деятельности.─ Изд. 2-е.─ Ростов н/Д.: Феникс, 2009.─ 156 с.─ ... А.Д., ... Р.С. ... ... ... М.: Инфра-М,
1999.─ с. 512;
Лябушин Н.П. Анализ ... ... ... ... и ... 2000, с.375;
Федорова Г.В. Фианасовый анализ предприятия при угрозе банкротства. Учебное
пособие.─ М.: ... Л, 2007.─ 272 ... А.Д., ... Р.С. ... ... М., ... М, 1998.─ ... А.Ф., Селезнева Н.Н. Финансовый анализ: учебник.─ М.: ТК Велби,
Издательство Проспект, 2007.─ ... Ю., ... Л. ... ... ... ... В2-х т./ Пер. С
англ. под. ред. В.В. ... Спб.: ... ... 2008г. Т. ... ... ... кодексі (Жалпы және Ерекше бөлімдер):
2005 жылғы 15 қаңтарға дейінгі ... мен ... ... ЖШС «Баспа», 2005-368б.
Коволев В.В. Финансовый анализ: методы и ... М.: ... ... 2009.─ ... ред. Таль Г.К. ... ... Учебное пособие: В 2 т. Т.
2.: экономические основы.─ М.: ... М, 2008.─ ... ... қаржылық тұрақтылығын талдау әдістері
Көлденең ... ... ... әдістері
Математикалық-статистикалық
Дәстүрлі әдістер
Логикалық әдістер
2009 жыл
54%
25%
12%
6%
3%
негізгі құралдар
тауарлы-
материалдық
қорлар
Дебиторлық қарыз
Қысқа мерзімді
қаржылық
инвестициялар
Ақша қаражаттар
2009 жыл
0%
62%
25%
12%
1%
материалдық емес
активтер
негізгі құралдар
тауарлы-
материалдық
қорлар
дебиторлық қарыз
ақша-қаражаттар

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы: мәселелері және қамтамасыз ету жолдары»100 бет
Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі және қаржылық тұрақтылығы64 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы жайлы81 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын бағалау80 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын және төлем қабілеттігін талдау60 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдау21 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдау және баға беру12 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдау туралы46 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдаудың теориялық негіздері23 бет
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь