Еңбек рыногы туралы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1.Еңбек рыногының теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1.1 Еңбек рыногы: мәні, құрылымы қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1.2 Еңбек рыногының қалыптасуының шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... 15



2. ҚР.да еңбек рыногының қалыптасу ерекшеліктері және дамуы ... ... ... ... 21

2.1ҚР.ғы еңбегінің рыногының ерекшеліктері, проблемалары ... ... ... ... ... ... ... ..21

2.2Қазақстан Республикасындағы еңбек рыногының перспективалары ... ... ... ..29



Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34
1996 жылдың соңында "Караван" газеті еңбек рыногі жөнінде өз зерттеулерін жариялады және шығарымға келе, Қазақстан Республикасында 170 мың жұмыссыздар есептеледі. Еңбек және әлеуметтік қорғау министірлігінің мәліметі бойынша биылғы жылдың 1 қаңтарына дейін 9140,1 мың адам еңбекке жарамды деп саналды. Яғни, Қазақстанда қазір уақытша есепке алынбаған мәліметтер бойынша жұмыссыздықтар 12,8%-ды құрайды. АҚШ-та мұнай дағдарыс уақыты кезінде де бос емес жалпы халық бойынша жұмыссыздықтың саны 9,4%-ды құрайды. 1989 жылы Кеңес Одағы кезінде халық санақтары уақытында жұмыссыздықтың саны 4,4%-ды құраған. Осыдан қорытынды: Қазақстан Республикасында жұмыссыздық қатерлі масштабтар қабыл алды .
Қазақстан Республикасында еңбекпен тығыз байланысты басқа да қоғамдық қатынастарды халықаралық үлгілерге сәйкес реттеу қажеттілігі және сол қатынастардың құқықтық негізін анықтау келесі жағдайларға тікелей байланысты болғандықтан, басты талдау - еңбекті құқықтық реттеудің халықаралық стандарттарын тану, соларға сәйкес үйлестіру және қабылдау еңбек нарығының ашықтығы; халықаралық құқық негізінде анықталған қағидаттарды, ержелерді ескеретін ұлттық нормативтік құқықтық актілерді қабылдау ретінде көрсету болып табылады.
Жұмыстың зерттеу обектісі ретінде алдымен, еңбек рыногының қалыптасуымен ерекшелік қасиеттерін анықтап қызметтеріне талдау жасалады. Тақырыптың маңызды бөлігі еңбек нарығындағы жұмысбастылық пен жұмыссыздықтың экономикалық мазмұны ашылады. Сонымен бірге Қазақстандағы еңбек рыногының қалыптасуы мен дамуына ерекше көңіл бөлінеді.
Экономикалық жұмысбастылық және жұмыссыздық мәселесіндегі экономикалық-құқықтық реттеудің мақсаты – Қазақстандағы еңбек нарығын зерттеудегі көзі ретінде қалыптасқан түрлі теориялық концепциялардың анықтамалық ерекшеліктерін талдай отырып және әлемдік тәжрибесіндегі еңбек нарығының мәнін, маңыздылығын, жетістіктері мен кемшіліктері қарастырылады.
Қазақстандағы еңбек нарығының қалыптасу жағдайындағы жұмысбастылық және жұмыссыздық мәселелерін экономика және құқықтық реттеудегі рөлін, қызметін, мемлекеттік саясатына көңіл бөлінеді.
Ал жұмыстың міндеті ретінде Қазақстандағы еңбек нарығының мәнін ашу, ерекшелік қалыптасу жағдайына баға беру қызметіндегі теориялық негіздеріне көңіл бөлу болып табылады. Әрине, Қазақстандағы еңбек нарығындағы қордаланған, шешімін табуы тиіс мәселелер жұмыссыздық проблемаларын шешу жолындағы альтернативті жолдары қарастырылды, жұмысбастылықтағы еңбек қатынастарының қарама - қайшылығы мен әлеуметтік тұрақсыздығы, өндіріс көлемінің өте төмендеуі, экономикалық жағдаяттың кезең-кезеңмен шиеленісудегі, тоқыраулы дағдарыстық құбылыстардың орын алуы - осы және басқа да факторлардың әлеуметтік-еңбек қатынастарына баға беріледі.
1. Аубакиров Я.А. Экономикалық теория оқу құралы. – А.: «Қазақ университеті», 2001.
2. Кембелл Р. Макконелл,Стенли Л. Брю. Экономика. М: «Республика», 1992гю., том 2
3. Самуэльсон.П Экономика. М: 1964г.
4. Ашимбаева А.Т. Структура экономики: закономерности формирования, тенденции и приоритеты развития.-А.:Дайк-Пресс, 2000.
5. Гелбрейт Дж.Экономические теории и цели общества.-М: Прогресс,1976г
6. Кейнс Дж. М. Жүмыспен қамту, процент, және ақша туралы жалпы теория. 1989.
7. Аубакиров Я.А. Национальная экономика в условиях глобализации. – А.: «Қазақ университеті», 2005.
8. Бибатырова I.А., Кекілов Б.Ж.. Ұлттық экономиканы мемлекеттік реттеу. /Оқу құралы/ – А.: «Қазақ университеті», 2007..
9. Әкiмбеков С, Баймұхаметова А.С, Жанайдаров У.А. Экономикалық теория. /Оқу құралы/ – Астана. – 2002.
10. Шеденов Ө.Қ.,Жүнісов Б.А.,Байжомартов Ү.С., Комягин Б.И. «Жалпы экономикалық теория».Алматы-Ақтөбе, 2002
11. Л.Р. Хард. Благосостояние для всех.-М: Дело,2001.
12. Елемесов Р.Е. Переходная экономика: проблемы методологии и теории.-А: Қазақ университеті, 1998.
13. Райзберг Б.А. Курс экономики М: 1997
14. Маркс К.Капитал // Маркс К., Энгельс Ф. Соч. 2
15. Друкер П.Рынок: как выйти в лидеры. Практика и принципы.М: «Форматика»,1992.
16. Стиглиц Дж.Экономика государственного сектора.-М.:Инфра-М:1997г
17. Хоскинг А. Среда предпринимательства. Курс предпринимательства.-М.,1993г
18. Панкратов Ф.Г. Коммерческая деятельность. М.: «Маркетинг», 1996г
19. Есентугелов А. Путь Казахстана к рынку был долгим и тернистым, но не напрасным (к десятилетию экономических реформ) / Экономика и статистика. – 2001. №2.
20. Сатубалдин С.С. Азиатский кризис и экономика Казахстана / Материалы Международной конференции, посвященной 10 – летию независимости РК. – Алматы, 2001. Часть1.
        
        Жоспар
Кіріспе …………………………………………………………...................................3
1.Еңбек ... ... ... ... ... ... ... рыногының ... ... ... еңбек рыногының қалыптасу ерекшеліктері және
дамуы................21
2.1ҚР-ғы ... ... ... ... ... ... ... жылдың соңында "Караван" газеті еңбек ... ... ... ... және ... келе, Қазақстан Республикасында 170
мың жұмыссыздар есептеледі. Еңбек және әлеуметтік қорғау министірлігінің
мәліметі ... ... ... 1 ... ... 9140,1 мың адам ... деп ... Яғни, Қазақстанда қазір уақытша ... ... ... жұмыссыздықтар 12,8%-ды құрайды. АҚШ-та мұнай дағдарыс
уақыты кезінде де бос емес жалпы халық бойынша ... саны ... 1989 жылы ... ... ... халық санақтары уақытында
жұмыссыздықтың саны ... ... ... ... ... жұмыссыздық қатерлі масштабтар қабыл алды .
Қазақстан Республикасында еңбекпен тығыз ... ... да ... ... ... ... реттеу қажеттілігі және сол
қатынастардың құқықтық негізін анықтау ... ... ... болғандықтан, басты талдау - ... ... ... ... ... соларға сәйкес үйлестіру және қабылдау
еңбек нарығының ашықтығы; ... ... ... ... ... ескеретін ұлттық нормативтік құқықтық актілерді
қабылдау ретінде көрсету ... ... ... ... ретінде алдымен, еңбек рыногының
қалыптасуымен ерекшелік қасиеттерін анықтап қызметтеріне ... ... ... ... ... нарығындағы жұмысбастылық ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы
еңбек рыногының қалыптасуы мен дамуына ерекше көңіл бөлінеді.
Экономикалық жұмысбастылық және жұмыссыздық мәселесіндегі ... ... ...... ... ... ... көзі
ретінде қалыптасқан түрлі ... ... ... ... отырып және әлемдік тәжрибесіндегі еңбек ... ... ... мен ... ... еңбек нарығының қалыптасу жағдайындағы жұмысбастылық және
жұмыссыздық мәселелерін экономика және ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
Ал жұмыстың міндеті ретінде Қазақстандағы еңбек нарығының мәнін ашу,
ерекшелік қалыптасу жағдайына баға беру ... ... ... бөлу ... ... ... ... еңбек нарығындағы
қордаланған, шешімін табуы тиіс мәселелер жұмыссыздық проблемаларын ... ... ... ... жұмысбастылықтағы еңбек
қатынастарының қарама - қайшылығы мен әлеуметтік тұрақсыздығы, ... өте ... ... ... ... ... ... құбылыстардың орын алуы - осы және
басқа да ... ... ... баға беріледі.
Еңбек рыногындағы халықты жұмыспен қамтудың мақсаты мен міндетінде
халық шаруашылығы ... ... ... ... бар ... жұмыс
орындарымен қамтамасыз етуді қарастырады. Ал тиімді ... ... - ... ... минималды еңбек шығындарымен
қанағаттандыру болып табылады.
Жұмыссыздық ... ... ... адамдардың қоғамда тауар өндіру
жұмыс орындарында және қызмет көрсету салаларында жұмыспен ... ...... ... ... жұмыстың мақсаты - елдегі жұмыссыздық мәселесін зерттеу,
макроэканомикалық талдау қолдана ... ... ... ... табу, Республикадағы еңбек рыногінің дағдарысты жағдайынан шығу.
Мына бағытта зерттеу негізгі мәселелермен келеді:
1)Келісушіліксіз және де ... ... және ... ... ... ... ... және жұмыс бастылықсыз.
3)Халық және үкімет жағынан ... ... тән ... ... ... ... ... пайда
болатын.
Бірақ мына мәселелердің шешімінің ... ... бар ... табу ... ... ... талдау жасауы қажет, оның ... , ... ... ... және ... ол ... көлемге жетті .
1.Еңбек рыногының теориялық негіздері
1.1 Еңбек рыногы: мәні, құрылымы ... ... ... орны мен кәсіпті (мамандық) тандауға, өмір салтын
қалыптастыруға, адамның ... ... ... ... ... Еңбек рыногы асқан жауапкершілікті, жинақылықты, тәртіпті қажет
етеді. Өндірістің тиімділігін ... ... ... осы ... ... тұрмыс дәрежесін елеулі көтеруге
көмектеседі. Мемлекет әр адамға ... ... ... ... міндетінен
арылады, сонымен әр адам өзіне лайықты еңбек орнын тандап ... ... ...... тиімді еңбек етуіне қолайлы жағдай
жасаумен бірге уақытша ... ... ... ... ... ... ... және қорғау болып табылады.
Еңбек рыногы туралы сөз болғанда жұмысқа тарту теориясында жаңа
көзқарас ... ... атау ... ... ... экономикалық
әдебиеттерде ондаған жылдар бойы социализм жағдайында жұмыссыздар болмайды,
бұл социализмнің ... ... ... бір артықшылығы
деген қағида берік орын алып келді. Қоғамдық пікір де осы ... еді, 1989 ... бері ... бетінде, түрлі ғылыми-өндірістік
конференцияларда, жиналыстарда айтылған пікірлерді негізінен екі топқа
бөлуге ... Бір топ ... елде ... ... ... тиіс емес десе,
екіншілері еңбек рыногы бар, бірақ ол тежелген, ерекше рынок дегенді айтып
жүр. ... ... ... ... ... ... ... пен
қазіргі ілгері дамыған елдердегі жалақы, еңбекке тарту, оған ынталандырумен
байланыстырғысы келеді. Онымен ... жаңа ... ... ... ... және әлеуметтік саясат, еңбектің сипаты мен ... ... ... туралы мәселені қамтуды ... ... ... ... бөлігі жұмысшы күшінің сипатына да анықтама
беру керек. Соңғы мезгілге дейін кеңестік экономикалық ой-пікірде ... ... ... ... ... оның ... жұмысшылар өз мемлекетінің,
қоғамның қожасы болды, қанаушы үстем ... ... ... ... өз
еңбегін өзіне сата алмайды деген түсінік кең орын ... Осы ... ... өмір тәжірибесі дәлелдеп берді, себебі жоғарыда аталған топшылау
шындықка жатпады. Керісінше, жұмысшылар өндіріс ... ... ... тыс ... ... еңбекке деген белсенділігі де
кеміді. Осыған орай ... және ... ... ... ... ... өндіру, оның нақтылы құнын анықтау мәселесі жете ... ... ... ... ... орны мен ... ... өте арзан болғанын
анықтайтын себеп. Кеңес елінде де теориялық ... ... ... еңбек рыногы болды, бірақ та ол ашық ... ... ... ... ... қызмет атқара алмады. Жұмысшылар бір
кәсіпорыннан ... ... ... ... жиі ауысып жүрді.
Техникалық жабдықталуы, еңбек жағдайы және жалақысы жоғары кәсіпорындарды
жұмысшылардың іздейтіні ... ... орай ... ... бірі ... жиі ... болды. Мәселен бұрынғы Одақ бойынша
80-жылдары бір жылда 20 миллиондай адам еңбек орнын ауыстыратын. ... ... ... да орын ... ... ... жаңа ... бойынша жұмыс күші тауар
ретінде қаралуы керек. Олай болса ... ... ... құны бар. ... ... құны дегеніміз оның материалдық және ... ... ... ... ... ... Жұмыс күші арқылы адам құн және
қосымша құн өндіреді. Рынок қатынасында жұмыс ... ... ... ... өнім ... оны ... ... түсуімен белгіленеді.
Сонымен жұмыс күшіне сұраныс проблемасы экономикалық ... ... ... ... бұл ... тікелей және жанама реттеуі
мүмкін. Ол үшін ... ... ... ... ... ... қаржылар жұмсау көзделуге тиіс.
Тиімді экономикада еңбекке тарту ұтымды болу үшін ... ... ... ... ... ... ... жеке басының қабілеті мен
мүмкіншілігіне сай тандап алуы керек. Сонда ғана ол ... ... ... көмектесе алады. Сонымен бірге өндірістің ... ... да ... ... болуы керек. Енбек рыногын реттеудің
талап-тілектері осындай [8, 77б.].
Еңбек рыногында да сұраныс пен ұсыныс заңдары әрекет етіп, жұмыс ... алу және сату ... және ... бәсеке жағдайларында жүреді.
Еңбек рыногында сұраныс пен ұсынысты теңдестіретін ... ... ... ... ... пен ... еңбек рыногына әсері ерекше.
Әуелі жұмыспен қамтудың классикалық концепциясын қысқаша қарайық.
Классикалық ... ... деп ... емес ... ... мен американдыктардың теориясын түсінеді. Олар ... Пигу және тағы ... ... ... ... ... ... тіреп, жалпы экономикалық теңдік теориясын
жасауға бағыт ... ... ... ... ... әлем
деңгейіне еңбекке сұраныс және еңбекті ұсыну ... ... оны ... ... ... да пайдалануды ұсынды. Мұндай күрделі қызметтерді
тек жекелеген кәсіпкерлер сұранысы мен ... ... ... ... арқылы мүмкін. Еңбекке ... ... адам ... ғана. Бәсеке жетілдірілген рыноктарда кәсіпкерлер жалдайтын
жұмысшылардың саны екі көрсеткішпен анықталады — ... ... мен ... ... құны ... ... көрінісі). Жалданатын жұмысшы санының
артуымен шекті өнім құны төмендейді. Қосымша ... ... ... ... құны ... төмендеуімен тендескенде ғана тоқталады.
Қоғамдағы жиынтық еңбек П. Самуэльсонның пікірі ... ... ... ... ... саны;
2. Жалпы тұрғындардың ішіндегі енбекке жарамдылардың орташа саны;
3. Жыл немесе апта бойында ... ... ... ... ... жұмсаған еңбегінің саны мен мамандығының сапасы[3,205б.].
Еңбекке сұраныс пен ұсынысты ... ... ... ... бір ... ... тоқталған жөн. Шынында ол біреу емес
екі құбылыс, олар ... ... ... табыстың тиімділігі деп
аталады. Бұл тиімділікті біз белгілі бір ... ... ... ... ... ... әсер ... білгіміз келгенде көрінеді. Әлбетте
мұнда еңбекті ұсыну өсуге тиісті, бірақ ... ... ... ... Бұл ... ... ... басу мен табыс тиімділігі деген қатысушылар
қосылады.
Жұмыссыздық және қамтылмаған ... орны ... ... ... ... рыноктық механизмдер тарапынан жұмыспен толық қамту
бағытында түзетулерге тап ... ... да ... ... ... тағайындаудың салдарынан еңбекті ұсыну сұраныстан көп ... ... ... олар ... ... ... ... сатуға
келіседі. Өндірісте істейтінде де осындай қадам жасайды ... ... ... ... Тек ... ... жағдайда ғана
кәсіпкерлер көп еңбекті қамтуға әзір. Сөйтіп жалақыны төмендету ... ... ... да және ... ... саласында қалыптасады.
Жалақының тепе-теңдік қалыптан төмендеген ... ... ... ... артық болуында жағдай өзгеше. Жұмыс берушілер бос орынды толтыру
үшін жалақыны өсіруге ... ... ... жоғары жалақыға өздерінің
еңбектерін ұсынушылардың мөлшері кеңейеді.
Бірінші және екінші жағдайда да ... ... ... ... рыноктың жұмыспен толық камтылған кезі болады.
Жұмыспен, еңбекпен камтамасыз етудін классикалық теораясының негізгі
бағыттарын ... Дж. М. ... ... бұл теория сынға
ұшырап, ол біраз өзгертілді. ... ... ету ... ... ... ... ол ... бәсеке тұсындағы ішкі
бейімделгіш механизмге қарсы болды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... болады дегенге
күмәнданады. Дж. ... ... ... ... ... жақтап, тек қатаң тұрақты жалақы ғана тепе-теңдік жағдайды
қамтамасыз етеді деп ... ... да оның ... жинақтық сұраныстың
жеткіліксіздігінен амалсыз жұмыссыздық ... ... ... жүйесіне тән тұрақсыздық жойылады. ... ... ... ... ... ... ... тыс
факторлардың әсерінен болатын жалақының қатаң жүйесін жояды. Жұмыссыздық өз
еркімен де болуы мүмкін, жұмыс орны ... да ... ... ... немесе еңбек сипаты көңілдегідей емес (ауыр, қызықты емес),
еңбектің ... ... ... болатын жұмыссыздық жалақы
белгілеудегі рыноктық ... ... ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныстың арасында алшақтық болады
[6, 85б.].
Көп ғасырлық тарихы бар ... ... ... оның қызмет етуінің
айтарлықтай ерекшеліктерін көрсетеді. Жоғарыда айтылғандай бұл ... ... ... ... және ... ... реттеушілік
ықпалына ұшырауда. Тағы бір атап кететін жай осы ... ... ... ... ... ... рыногыңдағы әрекет ететін заңдар көрінісі (мысалы, сұраныс пен
ұсыныс, бағаның теңдігі т. б.) ерекше сипатта болады. ... ... ... ... алу, сату әр ... мерзімді еңбек шарты түрінде жалдау
негізінде жүреді. Сондықтан жекелеген жұмысшылар еңбек рыногының жағдайынан
тұрақты тәуелділікте болмайды. ... ... ... уакытта сатушы
ағымдағы рынок конъюнктурасынан "шығып" қалады. Сонымен қатар ... ... ... ... ... мәселелермен
қатар саяси-әлеуметтік, моральды-этикалық ... да ... ... рыногын реттеу еңбекке деген сұраныс пен ... әсер ... ... ... жалақы жұмыс аптасының ұзақтығы, демалыс,
жұмысқа алу және ... ... ... ... және т. ... жалақыны өзгерту үшін түрлі маңызды әдістерді пайдаланады.
П.Самуэльсон солардың ішінен үш негізгісін бөліп көрсетеді:
1.Кәсіподақтар еңбекті ұсынуды шектей алады. Мысалы, оны ... ... ... ... ... ... күнін ұзарту туралы
зандар ... ... ... дайыңдау мерзімін
ұлғайту кәсіподақ ... ... ... мүше ... ... және т. б. арқылы.
2.Кәсіподақтар шартта көрсетілген жалақы ... ... ... ... жоғары болу керектігін талап етеді.
3. Кәсіподақтар еңбекке сұранысқа ықпал ете ... [3, ... ... өзіне мемлекеттің де ықпалын сезінуде. Мемлекеттің ... ... ... қатынастарының заңсыз қырларын қамтиды. Ол ... ... ... ... ... ... ... қана
қоймай, сонымен қатар жеке саланы да реттейді, сөйтіп ұлттық ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік әлеуметтік бағдарламасының (табысы аз
отбасыларына көмек, жұмыссыздарға жәрдем, әр ... ... ... ... және т. б.) ... әсері бар. Бұл бағдарламалар
жоғары нарықтың ... ... ... ... тұрактандырып, рыноктың механизмінің "ауырлық" тудыратын жақтарын
жақсартады. Нәтижесінде ... күші ... ... ... ... ... ... қызметіне тікелей байланысты емес, одан тыс принциптерден
пайда болады.
Еңбек рыногындағы мемлекеттің аралық қызметінің де ролі ... ... ... ... ... Жалпы еңбекке орналастыру
жөнінде ақпараттық орталық құрады. ... ... және ... ... ... ... ... отыратын рынок талаптарына тез үйренуіне
көмектеседі.
Рынок еңбегін реттеуде ... ... ... орны ... ... — ол ... мен қызметкерлер жұмыс күшін сатып алу, сату ісін
жүргізгенде және жұмыссыздықты тіркегенде ... ... ... мекеме.
Алғашқы еңбек биржалары XIX ғасырдың бірінші жартысында ашылды. ... ... XX ... ... ... ... Олар ірі ... атап айтканда, Москва, Петербург, Рига, ... ... ... ... еңбек биржаларымен қатар 1917 жылға дейін ақылы,
жеке аралық конторлар қанат жайды. Бұл ... ... ... ... ... ... биржалары атқарады, оларды жұмыспен қамту
бюролары деп ... және олар ... ... ... ... ... ... бюросы мысалы, мынадай міндеттер атқарады:
біріншіден, жұмыссыздарды еңбекпен қамтиды, мамандықтарын ... ... ... ... етеді; екіншіден, жұмыс күшіне
сұраныс пен ... ... ... ... ... ... береді; төртіншіден, жастарды жаңа кәсіпке ... ... ... елдерде мысалы, Франция, Ұлыбритания, Италияда мемлекеттік
биржалар жұмыссыздарды есепке ... және ... ... ... төлейді. Жұмыстан бас тартқан кезде жұмыссыз адам ... ... ... қамтамасыз етумен айналысатын, ол үшін жауап беретін
қызмет саласын — еңбекпен қамтамасыз ету ұлттық ... деп ... ... жылы ... Оның ... ... ... қамту және Білім беру
министрлігінің бақылауында ... Бұл ... ... міндеті: 1. Жұмыс
іздегендерге және оқығысы келгендерге, мамандық жөнінде кеңес алатындарға
көмек көрсету және жұмыс ... ... ... ... мен қайта бөлуге
көмектесу; 2. Жұмыспен ... ету ... ... кәсіпкерлікті
аймақтық, сонымен қатар мемлекеттік жұмыс күшін жалдау мен ... ... ... ... Бұл ... ... асыру үшін агенттік
кадрларды келісім-шарт, ... ... ... ... ... ... ... көтеруге жіберу, мамандықты өзгерту немесе кәсіпті көтеру
жөнінде келісімдер жасайды. Сонымен қатар, агенттік ... ... ... ... ... ... ... семинар-кеңестер өткізеді
[15,108б.].
Мемлекеттің еңбек биржаларымен ... әр ... ... ... ... ақылы жеке агенттіктері де бар. ... діни ... ... ... ... ... бюролары
жұмыс істейді.
Алайда еңбек рыногының жайына еңбек биржалары ... ... ... ... ... ... ... жұмысқа жіберу қағаздары ... ... бола ... ... ... ... ... кадр бөлімі арқылы жалдап, жоғары маман жұмысшылардың
еңбек 216 биржасының ... ... ... кәсіпорындармен
байланысты.
80-жылдардың ортасында еңбек ... ... ... ... ... өзі ... көптеген дамыған елдерінде неоконсервативтік
теориялық концепцияның өмірге ... ... де ... еді. ... теориялық көзқарас бойынша еңбек рыногын ... ... ... ... болудан қалған. Оның тепе-тендігінің бұзылуы
тұрақты сипат алған, мұның себебі әрекет ету ... ... ... ... тыс болған. Мұның нәтижесінде экономикалық
өмір өндірістің тиімділігінің нашар өсуімен, ... және кең ... ... Жағдайдың одан әрі шиеленісуіне ... ... ... мен оның жаңа ... ... және ішкі
рыноктағы бәсекенің күшеюі жұмыс ... ... ... ... Ол ... жоғары кәсіптік мамандық ... ... ... ... ... шоғырландыруы қажет. ... ... ... ... пен ... рынокқа тосқауыл
қойған жағдайында жету мүмкін емес.
Қалыптасқан жағдайдан шығу үшін неоклассиктер мынаны ұсынады: Еңбек
рыногын ... ... ... оның икемділігін күшейту, ... ... Ол үшін ... ... ... және кеңейту
керек. Еңбек рыногын еңбекке ақы төлеуді бұрынғыға қарағанда әлдеқайда
икемді ету, ол ... ... ... ... ... ... Бұл ... 80-жылдарда кеңінен қолданылды, әрі ол жеке дара жалақы ... ... ... рөлі ... және ол жұмысшылардың күнделікті
еңбек үлесіне қарай емес, оның ... ... ... ... қарап белгіленді. Мұнымен қатар материалдық ... да ... ... ... ... ... бөлісуге және
шығынын өтеуге қатысатын болды.
Жұмысшылардың еңбекақы төлеудің түрлерін таңдап алуы, ... ... ... ұзақтығы мен жұмыспен қамтамасыз ету түрлерін
анықтаудағы рөлі артады. Әдеттегіден тыс еңбекпен ... ету ... ... үйде ... ... жеке дара ... ... жұмыс, сөйтіп халық барынша еңбекпен қамтуда. Олар ... ... ... ... ... рыногына үлкен икемділік, ауқымдылық беру кәсіпкерлердің еңбекті
сатып алу жүйесінен бас ... алып ... ... ... деңгейі олар
өндірілген өнімге сұраныс пен ұсыныстың ... ... онда ... ... де ... варианттардың пайдасына өзгеруі керек. Мысалы, бір
өнім рыногының жағдайына ... ... ... ... ... себепті, икемді еңбек жылын орнату көзделеді. Сонымен
қатар икемді жұмыс апталары және ... ... ... ... де
қолданылады. Мұнда бір жұмада еңбекпен қамту әр түрлі болады, жұмыста ... да ... ... жұмысшылармен еңбек қатынастары да өзгереді. Жекелеген
кәсіпорындар деңгейінде ... ... ... ... ... ... ауысу белгіленеді. Ал бұл кәсіподақтардың еңбек
рыногында реттеуші ... ... ... ... ... ... ... берушілермен тікелей еңбек қатынастарына түсуге
итермелейді.
Еңбек рыногының реттеу шеңберінің тарылу ... ... ... ... ... көріне бастайды. Рынокта бәсекелікті күшейту
мақсатымен оның әлеуметтік негізін әлсірету жүргізіледі. ... ... ... түрі — еңбек зандары емес, жеке еңбек келісімі болуға тиіс.
Еңбек рыногын ... оны ... ... ... ... жою болмауы керек. Бұлай болған күнде ... күрт ... ... еңбек рыногы механизмінің тиімді
қызметі, оны енгізу арқылы ... ... ... ... ... ... сәйкестендіру туралы болып отыр.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, мемлекет басқа ... ... ... ... ... ... Бұл ... де,
өйткені жұмыс күшінің иесі – азаматтар, ... ... ... ... ... ... ... істемегенде немесе қоғамда таралған әділдік
туралы түсінікпен үйлеспейтін салдарға әкеп соқтырған ... ... ... ... ... ерікті түрде мәміле жасаудың
көмегімен қол жеткізуге болатын нарықтық реттеумен салытырғанда мемлекеттік
реттеу ... ... мен ... ... Еңбек қатынастарын
мемелекеттік реттеу жүйесінің қалыптасуы соғыстан кейінгі жылдары ... ... мен ... өкілдері қатысқан Халықаралық
еңбек ұйымының конвенциялары мен ұсыныстары осы ... ... ... ... ... ... деңгейде ратификацияланған
жағдайда ғана олар ... мүше ... ... заңнамасы үшін міндетті
заңдылық күші болады. Ал ХЕҰ-ның ұсыныстары ратификацияланбайды, алайда
ұлттық ... ... ... рөл ... Мемлекет еңбек нарығында
еңбекақыны, жұмыспен қамтуды, жұмыс ... мен ... ... бағытында
жұмыс істейді. Еңбекақы төлеу еңбекақы жөніндегі негізгі мемлекеттік
кепілдіктің:
- ең төмен ... ... ... еңбекақы деңгейінің өсуін қамтамасыз ететін іс-шаралар;
- жұмыс берушінің өкімі бойынша еңбекақыдан ақша ұстаудың негіздері мен
ұсталатын ақшаның мөлшерінің тізбесін, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... заттық нысандағы еңбекақыны шектеу;
- жұмыс беруші қызметін тоқтатқан немесе ол ... ... ... ... ... сәйкес қызметкердің еңбекақы алуын
қамтамасыз ету;
- еңбекақының толық әрі уақытылы берілуін және еңбекақы төлеу жөніндегі
мемлекеттік кепілдіктердің іске ... ... ... мен
бақылау;
- жұмыс берушілердің Қазақстан Республикасының ... ... өзге де ... ... ... ... шарттарда,
келісімдерде белгіленген талаптарды бұзғаны үшін жауапкершілігі;
- еңбекақы төлеудің ... мен ... ... ... ... ... ... қолданылатын заңнамада белгіленген
кепілдіктерге, сондай-ақ еңбекақы ... ... ... сондай-ақ
қалыптыдан басқа жағдайларда жұмыс істегені үшін қосымша ақының кепілді
мөлшері жатады.
Ең төмен ... ...... ... ... ең төмен
табысының өзіндік әлеуметтік кепілдігі.
Еңбекақының көрсетілген ең төмен мөлшері ... ... ... ... ... ... ... жәрдемақының мөлшерін анықтау үшін
қолданылады. Осы кезең ішінде жұмыс уақытының нормасын белгілеуде әлемдік
тәжрибеде қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... реттеу қазіргі дағдарыс дәлелдеп отыр
және басты міндет ... ... ... ... рыногі сияқты, тауарларды, құнды қағаздарды және
т.с.с., экономика рыногінің негізгі құрама болып келеді. Онда ... ... ... бірге жүргізеді, ұжым немесе даралар ,
жұмысқа ... ... ... және ... ақы ... ... ... рыногінің жұмыс жасау механизмін зерттей отыра, Карл Маркс
аралап шықты болатын , ... күші « ... және ... ... ... ... адам тірі ... ие болады »,
тауармен келеді , ал өндіріс қатынастары негізде ... күші аз ... іс ... оны бағасымен еңбек ақы төлеу келеді .
Капитализм дәуірінде саясаттық ... ... ... және ... шарттарына сұраныстың апат
қызметкерлердің жағынан ... асты , ... ... емес - міндеттеме бір
сәттік әрекеттері , айырбас шартымен айқын сан ... ... ... ... ... ... болды . Маркстің ұғымы сондықтан « ... ... ... ... ... ... ... дамуымен, асумен оны монополистік сатыға экономикалық
байланыстар және ... ... ... ... , маңызды
өзгертулер және жұмысшы күш рыногтары шыдады. Жұмысшы ... ... ... шарттары » ұғымының кеңейтуіне ертіп әкелді. Олар өзіндеріне
жалақыны және жұмыс уақытын қосып қана ... , ... ... ... ... ... төленген, бірақ істелмеген жұмыс уақыты (яғни,
демалыс күндері), әртүрлі әлеуметтік төлеулер және т.с.с.
Жұмысшы күшіне көңіл болу ... және ... ... ... ... күш ... жоғары талаптар ұсынды : мамандықтың, кәсіпшілік
және жалпы ... ... ... , ... творчествалық көңіл болуге,
жұмыстың жоғары сапасына. ... ... ... дайындауға
белсенді қосылды , оқуға заттық шығындармен қызметкерлердің ең ... ... . ... ... ... ... ішіне салуы осымен орайлас
ғылыми - техникалық алға басумен және экономикалық ... ... ... ... бекіту саясатшысына анықтады , әсіресе ... ... ... күшке қажеттілік қысқартуы сондықтан ... ... ... ... өсу ... , ... ... процеспен
белгілі өлшемде болды , қоса салынғанмен базар механизмі . ... , ... , ... ... жасау көрсетеді әлеуметтік – экономикалықтарды
,
4
сонымен қатар саяси процестерді . Дәл ... , ең ірі ... ... ... ... ... теңдессіз өсу шегін
1929-1933 ж, қашан әрбір үшінші еңбекші жұмыссыз болды , ... ... өз ... ... .
Қоғамдық көңіл болулардың жүйесін өзімен қазір еңбек рыногі ұсынады ,
даму деңгейі қайтарушылардың және қол ... ... тап осы ... ... қатынасушылармен базарда күштермен : кәсіпкерлермен ... және ... ... ... айтылу ұйымдық түрімен еңбек рыногінда
кәсіпкерлердің қауымдастықтары ... және бір ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарда және
инвесторларда, ірі жобалар және даму ... ... ... оның ... ... назарларының жөнге салу ережелерінің
анықтамасында болады және қарсы ... ... . Тең әсер ... анау
нәтижесінде анықталады , шешімдердің базасымен және еңбек рыногі жөнге
салуы механизм ... ... ... ... ... және ... ... , және өндіргіш күштердің даму ынталандыру жүйесі .
Экономикалық , заңгерлік , әлеуметтік және психологиялық факторлардың
спектрі , ... ... ... жұмыс жасаулары барлығы еңбек рыногін
жөнге салу механизмі қамтиды . Ол ... ... ... арқылы жүзеге
асады , яғни кең бюролық жұмыс бастылықты қоса ... ... ... ... ... ... тауып алуында көмек мемлекеттік
бағдарламалары және жұмысқа орналасуда - бірақ ... ... ... ... мақсаттық бағдарламалары , өндірісті жаңартуымен
жоспарланушымен ... ... ... қайта даярлау ескеретін,
кәсіпорында кадрлардың тұрақтану саясатшылары және ... ... ... бастылық жөнге салу рыног механизмі құрама бөлімдері әр ... және ... ... тәуелділікте әр түрлі арақатынасында
орнында болады
Еңбек рыногі дегеніміз не? Дұрыс атауы қалай болады – ... ... ... ... әлде ... ... рыногі ме?
Бұл сұраққа жауап беру үшін, анау тауарды айқын анықтау ... ... ... ... ... ... ... құқығы бъектісімен
келеді. Сондай тауарлар жұмыс күші болып саналатыны белгілі. Бірақ бұл
тауарларды ... және ... ... жаңа ... есебіне алуымыз
қажет.Өз жұмысшы күш жалдауын тапсыруды қызметкермен ... ... ... еңбекке өз қабілеттілік жұмыс берушісіне олардың қызметкер
заңгерлік бостандықтары өндіріс ... ... ... ... ... .
Жұмысшы
5
күшін қолдануы сыйлық берудің артынан , төлеуді жүзеге асыру (натуральды
немесе ақшалы ... ... ... ... ... ... ... келісім - сатылу сияқтық қажетті тіршілік ... ... ... ... күші.
Яғни, тіршілік құралын өзімен ұсынады ?
Тіршілік құралдары - мынау терім ( жиынтық ) тауарлардың , ... ... ... арналған қызметкерге керек барысында физикалық және
зерделі қабілеттіліктердің ( күштердіңі ), ... ... ... ... дамудың оның жан-ұяныңызға. Тіршілік құралдарға азық, киім , аяқ киім
, пәтер-үй ең алдымен жатады , ... ... , ... ... ... , мамандықтар және т.с.с. бірақ олардың ... ... ... .
Тауарлық - ақшалы көңіл болулардың жиынтығы , сұраныс қамтылған және
жұмысшы күш ұсыныс , оны наймы ( ... ... сай ... ... орталарға айырбасқа , жұмысшы күш рыногі өзімен ұсынады .
Жұмыс күші әр ... ... ... ... олар толық емес
еңбек барысында қолданылады . Міндетті жұмыс беруші қызметкерге төлеу үшін
барлық оның ... ... ... ... ол ... ... . ... осы шақ, салыстырумен, сонымен өткендермен, еңбек
өнімділігі қайта-қайта өсті , ал ... ... ... ... , ... ... тек үшін нақты қолданылатындарды қабілеттілік еңбегі барысында.
Басқалармен сөздің, сыйлық алады емес ... , ал ... ... ... ... бәрі емес , ал тек қана ... қабілеттілік, белгімен қайсылардың шет ... ... ... ... ... ... , ... тігіншіні және т.с.с.)
Сондай методологиялықта ( теоретика - танырлықта ) тап осы ... ... ... ... ( және ... ... істеуші экономикада
тіршілік нақты құралмен ауысады) еңбекке қолданылатын қабілеттілік тек қана
. Мұндай жұмысшы күш рыногін функционалдық ... ... ... ... дейді.
1.2 Еңбек рыногының қалыптасуының шетелдік тәжірибесі
Әлемдік дамудың ... ... ... ... ... ету мен ... етек ... жол бермеу әлеуметтік
тұрақтылықтың негізгі факторының бipi екенін көрсетеді. ... ... ... бірі ... ... ... – жаңа ... жұмыс күшін қажет ететін жаңа өндіріс түрлері мен
шаруашылық салаларын ... ол ... ... ... еңбек етуге
қабілеті бар тұрғындарды жұмыспен ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтуды тұрақты түрде ... ... емес ... ... ... ... асырылады. Оның
ұлғаюы, тұрғындардың әртүрлі қызмет ... ... ... тез ... ... ... ... көрсеткішіне қарағандағы жоғары еңбек
ауқымдылығымен сипатталады. Мысалы, 80-шы ... ... ... ... емес саланың үлесі АҚШ пен Жапонияда 80-90%, ал Батыс
Европада 100% құрады.
Шетелдердегі бағалау бойынша, жұмысты жоғалту, ... ... - ... туыс ... ... ... түрмеге түсуден ғана кейін тұрады екен.
Кәсіпорынның жұмысының түпкі нәтижесінен тәуелсіз, ... ... ... ... тиімділігін арттыруға деген жеке мүдделіліктеріне
кері әсер етті, олардың өндірісті басқарудан шектелуіне әкеліп ... бәрі ... ... ... ... үлкен экономикалық
шығындарға жол берді.
Нарықтық экономикада жұмыссыздық жайлайды, ал оның ... ... ... ... циклдың кезеңі мен бірқатар басқа ... ... ... ... қызметпен айналысатындар мен
жұмыссыздардың арақатынасы да тиісінше езгереді. Жұмыссыздықтың бой ... және ... ... ... ... бipi ... ... жұмыспен тиімді қамту мен жұмыссыздықтың салдарын
жұмсартуға бағытталған іс-шаралар ... кез ... елің ... ... ... ... айналды.
Қазақстанда еңбек нарығы жұмыспен қамту мен жұмыссыздық ... ... ... ... негізінде бағаланады.
Экономикада жұмыс істейтіндер - ... ... ... ... ... жалдамалы қызметкерлерді тартып немесе тартпай
табыс әкелетін жұмысты орындайтын; ... әр ... ... ... демалыс, iccaпap, қайта ... және т.б.); ... ... ... ... Үй ... ... арналған
(толықтай немесе ішінара) өнім өндірісі жөніндегі ... ... да ... ... ... ... тәжрибеде жұмыссыздықты бағалауда бірнеше ... ... ... ... (XEҰ) стандарттарына сәйкес
жұмыссыздарға ... ... бір ... келесі бірнеше өлшемді
қанағаттандыратын, яғни жұмыссыз ... ... ... ... іздеумен
айналысатын; жұмысқа дереу ... даяр ... ... ... ... ... адамдар жатады. Оқушылар,
студенттер, зейнеткерлер мен ... егер олар ... ... ... ... даяр ... ... ретінде саналады.
XEҰ анықтамасы жұмыссыздықтың негізінде алынған оның деңгейінің
бағаларының әкімшілік сипаттағы факторлардан (мысалы, ... ... ... ... заңнаманың қатандауы немесе жеңілдеуі) тәуелсіз
алынған. ... бipre ... ... жұмысты іздеу ұғымына кең
түсініктеме берілген. Сонымен бipгe ic ... ... ... ... ... ... ... сұрау процесінде респонденттердің
енбек нарығындағы өзін-өзі бағалауына сүйене ... ... ... жұмыссыздар саны жөніндегі ақпаратты алу үшін 2001 жылдан
бастап тоқсан сайын жүргізілетін халықтың жұмыспен ... ... ... пайдаланылады.
«Жұмыспен қамту туралы» ҚР Заңы бойынша жұмыссыз деп ... ... осы ... байланысты емес себептермен еңбек қатынастарындағы
емес, табысы (енбек табысы) жоқ, сонымен қатар жұмыспен қамту ... ... ... ... жұмыс icтeyгe даяр және осы орган
қолайлы жұмыс ретінде ұсыныс жасамаған адамдар саналады.
Мемлекеттік ... ... ... ... еңбекке
қабілетті, жұмысы мен табысы жоқ ... ... жоқ), ... ... ... ... ... жұмыс іздеу мақсатында жұмыспен
қамту орталығында тіркелген, жұмыс іздеп жүрген және жұмысқа кірісуге даяр
азаматтар жатады.
Экономикалық белсенді ... ... ... ... ... ... және ... жиынтығы жатады.
Жұмыссыздықтың деңгейі жұмыссыздардың жалпы санының (XEҰ стандарттарына
сәйкес) ... ... ... белсенді халықтың санына
қатынасы (пайызда) ретінде ... ... ... ... ... қызметінде тіркелген
жұмыссыздардың санының есепті ... ... ... ... ... ... ... ретінде анықталады.
Қазақстандағы жұмыссыздықтың бірнеше себебі болады. ... ... өте ... ... ... ... ... қарама – қайшы келетін ұлғаю тенденциясы жатады.
Еңбектің бағасының өсуі табыс пен капиталдың ұлғаю жылдамдығын ... ... ... ... ... ... осы ... жұмыс істейтіндердің санын қысқарту ... ... Осы ... ... ... арқылы да тегістеуге болады, алайда ... тым ... және ... ... ... жоя ... кез келген нарықта сұраныс пен ұсыныс үйлеспейді. Еңбекке
деген сұраныстың төмендеуі немесе ... ... ... ... мен
көбеюіне міндетті түрде әсер етеді. Нарық жағдайында өндірістің құрылымында
өзгерістер орын алып, кәсіпорынның ... ... бір ... олардың банкрот болуы да ... ... ... жұмыссыздық
деңгейін өзгертеді. Еңбек нарығына келетін қызметкерлердің ағыны ( еңбек
ұсынысы ) да ... ... құру ... бірінші сатысында Қазақстанда
өндірістің құлдырауының салдарынан жұмыссыздықтың тұрақты құбылыс ретінде
пайда болуына ... ... ... 1996 жылы ... саны 970,6 мың
адамғы (13%) жетті. Алайда ... ... ... ... ... саны
күрт өспеді, 1996 жылы экономикалық белсенді халықтың – 4,2 %-ның, 1999
жылы – 3,9%-ның ... ... ... ... де осы ... ... нақты жай-күйін көрсетпейді және жұмыссыздардың жалпы ... ғана ... ... жұмысы жоқ (табыс әкелетін кәсібі), ... және ... ... даяр ... адамдарды есепке алмай,
керісінше жұмысты мүлдем іздемейтін ... ... ... Осы ... ... алайда тіркелмеген жұмыссыздардың басқа бөлігін ресми
тіркелген жұмыссыздардың санынан әлдеқайда көп. Мысалы, ... ... ... ... ... саны – ... ал ... жалпы
әдістемесі бойынша жұмыссыздардың жалпы саны 13,5%-ды құрады [21,85б.].
Қайта құрудың бірінші кезеңінде ... ... ... еткен
факторларға өндірістің түсуі және халық шаруашылғы ... ... ... ... ... Жұмыссыздың әр алуан түрлері осы
өзгерістерге өзінше ден қойды.
Өтпелі экономикадағы еңбек нарығындағы сұраныс пен ... ... ... ... еңбек нарығының құрылымы үнемі өзгергендіктен,
жұмыссыздықтың жалпы құрылымында уақытша (фрикциялық) ... ... ... ... аз. ... ... ... түрде
төмендуіне орай айналсоқпа жұмыссыздық ... ... ... ... сұраныстың төмендеуіне байланысты жұмыссыздықтың жалпы
дейгейіне айтралықтай әсер етті.
Қазақстанда ... және ... ... ... жұмыссыздық өте ықпал еттті. Жұмыссыздықтың осы ... ... мен ... ... ... ... күшінің
құрылымының арасындағы сәйкестікті бұзатын ... ... ... байланысты. Осы себептерге байланысты осы нысаннан үнемі
жұмыссыздық қаупі төнеді. Босатылған жұмыс күшін басқа, өсіп келе ... ... ... ... жаңа ... ... үшін ... пен
шығын қажет.
Жұмыссыздықтан сақтандыру мәселесін зерттейтін ... ... ... қысқарту үшін бұл жүйені реформалау жолдарын ұсынады.
Сондай ... бірі ... ... ... фирмаға жұмыссыздық
жөніндегі жәрдемақыны толық көлемде төлетуді ұсынады. ... жүйе ... өтем ... деп аталады, себебі әр фирманың ... ... ... ... ... ... көбі ... өтем жүйесіне негізделген. Осыған сәйкес
жұмысшыны жұмыстан шығаратын фирмадан осы жұмысшыға ... ... ... тек бір ... ғана ... Фирмаға жұмыстан
босатылған жұмысшылардың өмір сүру деңгейін сақтау шығынының бір бөлігі
түсетіндіктен, оған ... ... ... ... ... ... ... Өтемақының өсетіндігі көбінесе ... ... ... ... ... ... себебі — жалақының қатандығы, яғни оның икемді
өзгере алмайтындығынан. Тепе-теңдік ... ... ... нақты
жалақы сұраныс пен ұсынысты теңестіруден өзгеріп тұрады. Бірақ шын ... ... ... ... ... нақты жалақы тепе-теңдіктен жоғары
деңгейде болады.Бұл мысал жалақы ... не ... ... ... Жалақы сұраныс пен ұсыныс тепе-теңдігіне сай келетін
деңгейден жоғары тұрғанда, нарықтағы еңбекке ... оған ... ... ... тапшы орын санын барлық талапкерлер арасында таратуға
мәжбүр болады. Сондықтан, ... ... ... ... ... көрсеткішін төмендетеді және ... ... ... ... ... ... және осыдан шығатын
жұмыс орнының жетіспеушілігі жұмыссыздықты күту деп ... ... ... ... ... ... сәйкес ең жоғары дәрежедегі
жұмыс іздеуінен емес, берілген жалақы деңгейінде ... ... ... ... ... артық болғандығынан жұмысшылар тек жұмыс алу
мүмкіндігін күтеді.
Жалақы қатаңдығы және ... күту ... ... ... ең ... ... неге ... жағдайға келмейтінін білу керек. ... ... ... ... жоғары болғанда, ал еңбек ұсынысы
сұраныстан көп болса, жұмыс ... ... ... ... еді. ... күту ... ... еңбек ұсынысы артық болса
да, фирмалардың жалақы деңгейін түсіре алмауынан.
Енді жалақы қатаңдығының үш себебін ... ең ... ... заң ... кәсіподақтарда монополиялық күштің болуы және
фирмалардың ынталаңдыратын жалақы тағайындауы.
Үкімет жалақы қатандығын ... оны ... ... ... кедергі жасауға мүмкіндік туғызады. Ең төмен жалақы ... ... ... үшін міндетті болатын еңбекақының ең ... ... 1938 жылы ... ... ... ... заң қабылданған
кезде, АҚШ-тың федеральді үкіметі өнеркәсіптегі орташа жалақының 30 бен 50
пайыз шекарасында болатын ... ең ... ... ... Көп
жұмысшыларға бұл деңгей практикалық мағына бермейді, себебі ... ... ... анағұрлым көп табады. Дегенмен кейбір
жұмысшыларға, ... ... және ... ... белгіленген
төменгі шек тепе-теңдік нүктесінен жалақыны көтереді, ал ол ... ... ... ... ... ... жалақының шегін белгілеу жасөспірімдер арасындағы
жұмыссыздыққа үлкен әсер етеді, өйткені ... ... ... ... өте төмен. Оған екі себеп бар:
Біріншіден, жасөспірімдер ең аз ... және ... аз ... ... олардың еңбегінің шекті өнімі де үлкен болмайды.
Екіншіден, жасөспірімдерге көбінесе ақшалай түрде емес, белгілі бір
"өтем" түрінде ... ... ... мамандықты тегін ... ... ... ... ... ... ... келеді. Сондық-тан
жасөспірімдер үшін жалақының тепе-тендік деңгейі төмен болып келеді және
жалақының шегін белгілеудің жұмысшылардың осы тобы үшін ... мәні ... ... ... ... жұмысбастылыққа төмен
жалақының әсерін зерттеген. Зерттеушілер жұмысқа орналасқан жасөспірімдер
санының белгілі уақыт аралығында өзгеруі мен ең ... ... ... Бұл ... ең төмен жалақының 10%-ға өсуінен жасөспірімдер
арасындағы жұмысбастылық шамамен 1-3%-ға төмендегенін көрсетті.
Жасөспірімдік жұмыссыздыққа төмен жалақы туралы заңның әсерін жеңілдету
үшін кейбір ... мен ... ол ... жас жұмысшылардың еңбек
төлеміне таратылуына қарсы шығады. Бұл жасөспірімдер ... ... және ... ... және ... тәжірибесін алуға мүмкіндік
береді. Осындай түрдегі шектелген вариантта ең төмен жалақы ... ... 1990 жылы ... Алайда бұл шараның қарсыластары оның
мамандандырылмаған ... ... ... ... соның салдарынан халықтың басқа топтары ... ... ... ... осы ... ... ... фактор маңызды рөл
атқарады. Жекелеген өңірлердегі жұмыссыздықтың ұлғаюын көші-қонмен жоюға
болады, ... ... ... ... күші ... ... осы кезде осы
аданда жұмыссыздық байқалатын көші-қонға да көп уақыт қажет болады. Егер
осы өңір өндірісі күрт қысқарған өнімге ... ... одан ... ... басында өңірлердің жағдайының әр түрлі
болуына орай өңірлердегі еңбек нарықтарының жағдайы да ерекшеленеді. Кеңес
дәуірінде ... ... ... экономикалық, әлеуметтік-
психологиялық, саяси ерекшеліктеріне байланысты, олар ... ... мен ... ... де әр ... ... Тұрғын үй нарығы
жеткіліксіз дамыған жағдайда және ... ... ... ... салдарынан өңірлік деңгейдегі еңбек нарықтарында
тұрақы айырмашылықтар ұзақ уақыт бойы сақталды. Соңғы жылдары ... ... ... ... ... да, Жамбыл, Қызылорда, Маңғыстау,
Ақтөбе, Атырау, Батыс Қазақстан, Ақмола облыстарында жұмыссыздықтың жоғары
деңгейі әлі де сақталып отыр ... ... ... ... ... ерекшеліктері және дамуы
2.1ҚР-ғы еңбегінің рыногының ерекшеліктері, проблемалары
Экономика нақты сектор даму жолы, ұлттық ... өнім өсу ... ... ... санының өсу шегіне ертіп әкелді . Дәл осылай,
кварталда 2001 жыл оның саны 7626,8 мың ... ... , не ... ... ... 2000 жыл (6983,0 тыс . адам ) мына ... ... емес ... ... ... артынан үлкейді 13,1%, ал жұмыссыздардың
саны 21,7% төмендеді.
Тап ... ... ... статистика агенттіктері
мәліметі бойынша, жұмыссыздық деңгейі 9,8% қарама - ... ... ж). ... 2001 жылы 1 қыркүйекке үлес органдарына тіркелген
жұмыссыздардың саны 3,0% төмендеді, экономика белсені халыққа ... ... ... лайықты .
1 қыркүйекке қол жеткен 2001 жыл үрлеуші нәтижелер :
- екінші кварталда жұмыссыздық деңгейі 9,8% ... өкім ... ... ... 147,4 мың. ... ... ... 1,2 бірге асыра орындалған );
- - 93,4 мың . жұмыссыздардың (82,6% ... ... );
- ... ... ... ... 104,7 мың. ... немесе
129,9% жоспарға ;
- кәсіпшілік оқуға бағытталған ... ... ... ... бос емес ... ара ... бір уақытта өкпек азайды
(жұмыс істемеймін, амалсыз тоқтаулармен ... ... ... олардың жарым-
жарты және толық жабылумен ):0,8% экономикалық белсендіге қарсы ... ... ... ... 2001 жылы экономика бос емес сан абсолютті өсу шегін
белгіленеді, халық салыстырумен, дәуірмен өткен жылда - 6,1 млн. 6,9 ... ... ... ... ... ... ( эксперттік бағалаумен ) 3,65
млн. ... ... ... және 12,0% өсті.
Тап осыларға Қазақстан Республика агенттіктері жөнге салумен, бәсеке
қорғанышына және сүйеуге аз кәсіпкерлік сан бос ... ... және ... ... күй жағдаймен 1,6 млн. адам 01.08.01
біріктірді , сол уақытта қалай талапқа сай күні 2000 жыл -1,4 млн. адам ... ... ... ... саны 1,2 ... өсу шегі ... жыл, жанында суға салынған органдардың ... ... ... ... ... ... 2000 жыл ... төменгі Республикадағы жұмысшылар деңгейі ... ... ... -7,0%. ... Атыраудың және Жамбыл
облыстарында жұмысшылар деңгейі шамадан асырады, орташа республикалық
сәйкес 10,0%,11,8% және ... - ... ... органдарына 2001 жыл жұмыс іздеулерінде
халық ықылас білдірген ... ... 230,9 мың. ... 266,4 ... ... 2000 ... артынан . Ауылдық жерлерде адам саны, жұмыс
іздеп жүрген , 78,8 мың ... ... (34,1% ... сан ... Назар
аударған сан төмендеуі салыстырумен ұқсас дәуірмен 2000 жыл 8 аймаққа
болды, олардан : ... ... - 1,6 бір, ... ... - 1,5
бір , Алматы ... - 1,8 бір . ... және ... облыстарында сан
назар аударғандардың - өсті , Шығыс Қазақстанда – ... ... - 14,4%. 1 ... ... 2001 жыл ... 800 ... ... 120,0 тыс . адам жұмыс істеді тәртіпте - ... ... ... ... ... бос емес ... ... төмендеді 57,8 мың қарсы адам 92,9 мыңға сай келеді.
Қаралатын дәуірінің артынан ... 93,4 мың ... ( ... сай ... ... 2000 жыл -79,9 тыс . адам ), 40,4% ... аударғандардың жұмыс бастылық органдарына . Ауылдық жерлерде бірақ
25,4 мың адам (20,3 тыс . адам ) немесе 32,2% ... ... ... ... мынаны республика аймақтарымен байқалып
жатқанда. Карағанда жұмысқа орналасу биік пайызы - 68,0% ... ... ... ... -53,8%, Батыс Қазақстан және ... - 47,6%, ... - ... - 61,6% ... ... ... - 54,7%.
Ең төменк көрсеткіштер Қызылордада -14,1%, Атырауда - 17,4%, және
Жамбыл облысында -19,1% .
Нормативті толық жетілдіру ... ... ... ... ... ... бастылық сұрақтары реттеушінің , түрлердің кеңейту ... ... және ... ... ... ... ... санмен жұмыссыз, қабылдағандардың қоғамға қатысу
жұмыстарда , 1,3 бірге ... ... 2001 жылы ... ... ... адам ... алу ... дәуір лайықты 2000 жылдың артынан .
Бағдарлама жылдық көрсеткіші Атырау облысында орындалған 242,2%,
Шығыс Қазақстандық облыста 115%, Жамбыл облысында 103,2%. ... ... ... ... ... тұрғын – коммуналдық,
шаруашылық ұйымдарына жинауда қала аумақтары , экологиялықта қалалардың
және аймақтық ( көгалдандыру және игілік құрылғы ), ... ... ... , ... және күрделі де жөндеуде және
объектілерінің мәдениеттілі ... ... , ... ... үшін қоғамдық жұмыстардың ақы
төлеуімен 78,9 млн. теңге құрастырады. Суммен маңызды қарыз аман ... - ... (11,9 млн. ... және ... ... ... туралы 1 қыркүйекке ластиның қарыз ... 2001 жыл ... ... ... сомаға ботты 4,8 млн . теңге .
Дәл осылай ... ... ... - ... ... өсім
жұмыссыз циилардың сұранысқа еңбек базарында , уәкіл етілген органдармен
сұрақтармен үшін ... ... ... қабылданған болатын
товке және кәсіпшілік оқуға жұмысшылардың . Қаралатын дәуірдің артынан
уәкіл етілген ные ... ... ... ... ... ... обучемен кәсіпшілікті ние , ... ... және ... ... ... кации 11,3 тыс . немесе 67,3% деңгейден ,
бағдарламамен айқындалғанды 2001 жылға . Биік ... ең ... ... жылдыққа -85,9% Ақмола облыста қол жеткен нию ,
Атыраудың -74,6, ... - ... ской ... тап осыларға облыстардың , түзеле 1 қыркүйекке ниюдың ... 2001 жыл ... ... ... 147,4 тыс . , 31,0 тыс ... .- ... немесе маусымдықтар . Олар ең белсенді жасалады ... тыс ., ... - ... облыстарда жұмысшы орындардың -16,1
тыс . .
Атыда жұмыс ... өте ... ... ... ... , ... ... тыс . артынан ных , тіркелгендердің органдарда воппен жұмыс бастылық
шықтарына , жасалған тек 3,8 тыс . ... ... ... выхі .
Сәйкестікте восстановле графигымен ния және жұмысшы орындардың ... және ... ... кәсіпорындарында 7 айдың артынан 2001 жыл
жұмысшы орындардың 10,2 тыс . жасалған , ч . т . ... ... ... артынан мәнге өндіріс ющего -4,2 тыс ., кәрі өндіріс кеңейтулері
-2,9 тыс ., ... жаңа ... ... ... го -3,1 тыс . ... ... чис ... жұмысшы орындардың лосы ( көбірек 80 пайыз ) орга
низованы уақытша және маусымдықтар сияқты пе өнім ... ... және ... ... жұмыс бастылық .
Келтірілген үлгілер куәландырады туралы ... және , ... , ... тірілтуі туралы . Бірақ созда
екпіндері ... ... ... удов ... ... емес ... және суды көрсетпейді жұмыссыздық деңгейі төмендеуіне ықпалын жасау
щественногосы ... ... және ... защи сен прово Қазақстан
Республикасының халығының дит ... ... ... ... шетел жұмысшы күш тарту ваниюын Қазақстан , жасауға жұмысшы
орындардың полнительных , профессиональ орга ... ... ... ... , рамен шетел қызықтыршылармен бочуюкүшті.
Жұмыс бастылығы жақсаруларының негізгі бағытты және ... ( ... ... ... ) ... әсер ... және ... ұсынысы әйелдікілер. Әрбір бағытты және мерекені кәсіпорын деңгейінде
экономикалық механизмдерге лайықты ... ... ... күшке сұраныс құруы бағынышты және жұмыс беруші назарларына,
басшылыққа пайда алуына арналған кәсіпорынның оларға негізгі ... ... ... - ... және ... ... саясатшылары жұмысшы күшті – сақтауға
сұраныс және ... ... ... ... және жою ... немесе
нәтижесіздердің .
Бұл өлшемдер жүзеге асады жұмыс істейтіндерді кәсіпорындарда сүйеу
жанында жергіліктілердің және өкімет ... ... ... ... ... ... тартуына көмектесушілердің тұтыну тауарлардың
және қызметтердің .
Соларға жұмысшы орындардың екінші бағытты жасауы ... ... ... аз ... мына жоспарында: сегіз АҚШ тәжірибесінде
олардың арқасында жасалады оның жаңа жұмысшы орындардың ( ... ... ... мынаны сан тығыз-таяңдық жұмысшы орындардың айқын
үлесі кіреді ).
Қатарға жаңа ... ... ... ... ... ... яғни көздер жасай алады және ішкі кәсіпкерлік дамуы ... ... ... және ... ... ... өзгертулері, олардың ... ... ... және ... ... артынан өз қызмет масштабтары
тапсырыстарын кеңейтеді.
Ақы төленетін қоғамдық жұмыстардың үшінші бағыты - ұйымы. ... ... ұйым ... ... ... ... ... байлаулының
құрылыспен , жөндеумен , жинаумен , объектілерде қызмет ... , ... ... жергілікті органдарының. Қоғамдық масштабтары
жұмыстардың және ... ... ... ... ... ... ... және беттердің құрамымен, ... ... ... ... сонымен қатар бағыт мүмкін нәтижелі және
тартымдымен ... ... ... ал ... ... арналған жұмысшы
күшке жасанды сұранысты емес ана немесе басқа ... тек қана ... орын ... ... ... жарамды халық қарызға алу ... ... ... ... ... ... объектілерде, жұмыстарда және қызметтерде. Қолдану сферасы
кәсіпорындарға
оның ... ... ... ... үлкейтілген (мына куәілік туралы ет,
сонымен қатар, ФРГ ... ). Мына ... ... ... ... ... еместердің оның түзулер міндетті , жұмысшы
орын олардың орындалуы үшін ұйымдастыра әуестікпен жұмыссыздардың және ақы
төлеумен олардың ... ... алды ... және жұмыс
бастылық қорының.
Беттерге арналған жұмысшы орындардың ... ... - ... ... трудо қолдануы мүмкіншілігімен потенциал вогосы . Байқайсыз
социальмен айқын айтылғанды ную бағыттылық , және мына ... ... ... ... ... ное сұраныс мағынасы анамен тек айырмашылықпен ,
не ұстау және жұмыс мінез-құлығы зака орындалуы ... ... ... ... басқа түрлері немесе қызметтерді дара шек қоюларды ... ... ... ... фи адам ... зическихі , анау
ғой способсті уақыты вуя оның ... ... . Мына ... ... кәсіпорындардың ществляться сүйеу саясат , жасаушы көрсетілген
жұмысшы орынның қалай өзіне меншікті ынтамен , босату ... ... ... және ... ... ... пайдаға салықтарынан сағат
лайықты өнім тисы .Жұмысшы күш ұсыныс құруы ... және ... ... , ... алушыны негізгімен жұмысты себеппен - алу
, ұстаумен орналасқанды , еңбек шарттарына және ақы төлеуге .
Бірінші және ... ... ... ... ... ... ... - жоғарылау оның качесі тва кәсіпшілік бағаланған деңгей ... , ... , ... жетілдірудің және дара қабілеттіліктердің
қолдануының құралдардың қолдану жолымен және әдістердің , ... ... ... ... ... ... жеке ... құрулары .
Ерекше назар дайындауға және кәсіпкерлердің мамандық жоғарылауына ... , ... ... ... болу тов ... және
базар инфра басқа қызметкерлерінің құрылымның .
Соналардың самозанятости . ... ... - ... мына ... ... индимен байлаулы қызметпен ... ... бір ... ... жеке ... және қызметтердің
көрсетуіне , жүзеге асатынның өздері қызметкермен ... ... ... мына ... ... циативе . рассматты жасай алады риваться
дара түр сияқты предпринимательсті ва , ... ... және ... ... алға ... , ... функциялары және ұсыныстар біріктіре .
Принципта самозанятости сүйеулері өлшем сондықтан аналар ғой , не және ... ... - ... ... және ... ... өндіріс қажетті құралдарының
тауып алуына арналған шарттарда .
Үшінші бағыт - жөнге ... ... ... ... ... ... ... ұзақтық қысқарту тенденциясы сәйкестендіріледі,
не саясат , тудыратын ... ... ... , міндетті рассмат тиісті
емес риваться жағымсыз сияқты . Мына сұрақ шешімі жанында ... ... ... ... ... , ... щими еңбек ұсыныс ,
салыстырмалы маңыздылық , қызметкермен берілетін азатқа уақыттардың ... ақы ... және - ... ... ... құрама емес
ниюының ( жұмыс базар және үй жұмыс ). времен ... ... ... ... мени және азат ... қарама-қарсы тұрған тенденция дамуына
тиісті кедергі болмау –
« екінші қайтара жұмыс ... », не ... ... ... ... ... ра жұмысшы күш ұсыныс мүмкіншілігі қарай қандай болмасын
ботником кәсіпорынға оның сыртынан ең басты жұмыс ... ... ... ... кәсіпорында ( свода е . т . бодное ең ... ... ... ... ... ... .
Миграцион төртінші бағыт - жөнге салуы сочемен барынша көп қамтамасыз
ету мақсаттарында ... ныхі ... ... және ... және работода байлаулы телей . бұлармен қызметтің
еңбекті олардың процестермен ... күш ... ... ... ... ... болжайды осымен орайлас опасыздыққа
шығарылушы өнімнің ниями , технологиялар және органи зации ... ... ... ... кәсіпшілік бағаланған және лауазымды өсу шегімен , не
внутренге сондай ... ... ... ... ... ... . Келісу мына саясатшылар политимен әркім еңбек жергілікті
базарында аудан масштабтарында ... күш ... ... ... , ... , ... , облыстар қамсыздандырады , қашан жұмыс
орын ... ... ... ... талап етпейді . ... ... ... ... ... , ре ... ... бірге гиональных және өкімет федералды органдарының
және басқарулар жүзеге асады барлықтардың ... , ... ... ... ... алды ... - әкімшілік жүйелері жұмыс істеуші және қорларды орталық
еңбек ақы ... ... ... ... ... ... ереже
сияқты, нақты саннан аралап шыға және ... ... ... ... ... ... табиғи, анаға ертіп әкелді , не басшылық
етіңіздер жаңа ... ... ... - ... ... ... ... және лауазымдардың , жұмысшы сан ... ... өз ... ... ... объективті мүдделес болатын
және қызмет етеді. нәтижесінде ... ... , ... ... михі , рамен керексіз тұрақты болды бочая күш
деңгейде үлгілі 18% бос емес жалпы ... . ... ... , жасырылу
жұмыссыздық құралып шықты және өнерге ственно сүйенді - базарға ... ... оның ... ... жағдай жасады және жұмыстардың нәтижелі қолдану
проблемасын күшейтіді ... ... ... асумен бар болған керексіз жұмысшы күшке , ... ... ... ... , қызметкерлерден және
администрадан тәуелдімен кәсіпорындардың циисы , жоғалтуларды ... ... ... ... ... ... ... және тұтынушылармен , өндіріске тапсырыстардың жоқ болуымен жайлы
дукции , ... көп ... ... ... ... - , ... және ... бұйымдардың , - түсумен төлемі үшін ... ... ... ... ... , ... ненің оказы
кәсіпорын қызметшісі вался жарым-жарты немесе ... - . ... ... емес сыртқыларға кәсіпорынға арналған себептерге , айырмашылыққа
жұмыс бастылықтың емес ішкі себептермен , ... стро ... гому ... , ол сондықтан құжаттарда ... ... , ... алатын
пайдалануға берілетіндер қызметкерлерге әкімшіліктер - немесе жарым-жарты
ақы төленетіндер ... . Егер ... ішкі және ... себептері
қосындылау жасырылу жұмыссыздық вениясы , онда орнату ... ... ... , не ... сан ... бағалауы , болатындардың жарым-
жарты немесе толық « безработны ми жұмыс орынымен », ... ... ... 20-25% ... ... ... .
Белгімен жұмыссыздық деңгей бағалаулары оның жатқызуы келеді біреудің
үшеу аймақтан . Бірінші ... - ... ный ... ... . ... ... еңбек базар нормалы күй-жағдайын мінездемі береді .
Шекараның мына ... цысы ... бола ... ... тар ... (1,0-2,0%) экононың тәуелділігінде мической , аймақ
әлеуметтік және демографиялық құрылымдары , сонымен қатар шығарып
салынушының ... ... және ... ... бұл ... алғанда . Екінші жұмыссыздық аймақ - мүмкін ... ... ся ... процестердің барысымен еңбек базарында , е
. т . жұмысшы күшке баға төмендеуімен жұмысшы күш ... ... ... ... және платежес пособным сұраныспен оған , ... ... ... ... ... ... бильностисы инсти жолымен
жөнге салу туциональногосы . Үшінші жұмыссыздық аймақ - әлеуметтік қауіпті
деңгейі , жұмысшы күш ... - ... ие ... , оның - ... ... ... ... экономика реформалары кәсіпорындардың еңбек ішкі
базарлары ауыртпалық түскен ... ... ... , ... ... асу ... тенденцияны жоспарлы аласарады . Мынау
детерминантын тапқан процес алып жүреді ха ... ( ол ... ... ... ), обус ... жасырылу жұмыссыз бірте-бірте қысқарту
болмай қоймайтындығымен ( қолы жеткендердің директивно - ... ... ) ... жоқ болу артынан олардың ұстауына құралдардың ... ... асу ... ... ... ... ... жете . Мына мәнде рыноч
тазалау миссиясы туралы сөйлеуге болады механизм ... , ... ... және жою ... ... ... ... .
Жасырылу азаю процесімен бір уақытта работицы жұмыс бастылық
деңгейінде өзгертулерді болады , үшін ... ... ... ... . ... ... стохастикалық мінез-құлықты алып жүреді ,
ескертілінген әлсіз алды ... және тағы ... ... ... макроға жағдаймен деңгейде . Жұмыссыздық деңгей өзгерту динамикасы
сондықтан ықпалын ... ... ... ( ... көңіл болумен
немесе аймаққа ) факторлардың алды ... ... ... ... нормалы
таратулар , қайсы төменгі нүктенің есті талапқа сай ... ... ... , ал ... сын нүкте - барынша көп деңгейге . Мынау
қисық тұрақтану фазасына экономика ... ... ... ... ... графигы кесіп өтеді , және де төменгі ... ... ... ... сай ... ... , мүмкін деңгей шекті мағынасы
жоғарғы - мінездемі береді . Жұмыссыздық жиынтық деңгейі көз алдына келген
лайықты графикпен ... ... ... ... ішкі ... ... ... бұл жағынан алғанда безрамен жасырылудың ботицы анықталады емес
оны оның ұмтылумен жасыру ( ... ... ... - ... жүйе ... ), ал емес ... ең ... решеге
арналған оның табуының қосбірлік мақсат ниясы : ... ... ... ... ... ... ... нәтижесіз қызметкерлердің ющихі
және қызметкерлердің кәсіпорынына қажет ... ... ( ең ... ... және жұмысшылардың ), жасап үшін мынаның стимен
қажеттілер шарт мулирующиесі . ... ... , само скры ... ... өз мағынасы жоғалтиды , қалай базар механизм нормалы ... тек қана ... . ... , ... ... , ол ... , ... күш қолданылмайтын резерві ұсынады . Бірақ түрде ... не ол ... ... , ал апат . Бары ... ... туралы
кездесуші түсінік кейде жұмысшы күш белгілі резерві кәсіпорындарында лайық
болуға ... бола ... ... ... тек ... ... , не го қажетті
заняға арналған бар болатын қызметкерлердің ... ... ... ... жаңа ... ... тия және ... олардың ретінде
кәсіпшілік бағаланғанды және жылжу лжностногосы ... ... ... ... ісі ... . Не ... күш тийды -
резервінің , анау оның сақтауы ( жүреді ... ... ... , бөлімше қызметшісінде немесе алды жағымдылаудың бүтінде )
айқын дәуір ішінде мүмкін ... ... тек ... ... , ... дәуір өтуі бойынша қызметкерлердің нәтижелі жұмыс бастылық қамтамасыз
ету жеткілікті кепілдіктері болады.
Ел кез ... ... ... ... ... жұмыссыздық
ешуақытта болмайды . Диагностикада маңызды аспектілерден біреумен ... және - не , ... , ... тағы « ... » ... халық
ана топтарының анықтамасы келеді , қайсыларды ол ең көп ... ... тап ... ... , не ... ... саннан әйел
возрастахпен барлықтарының құрастырады жанында 65% ... ... екі ... ... . ... ... ... , не тап осы кезеңге ... ... ... талаптардан біреумен ғанамен арнайы -
техникалық білім барысы келеді . Тап осыларға бос орын ... ... ... ... , жұмыс берушілермен ұсынылып отырғандар
техникалық сферада , құрастырады жанында 40%. ... ... ... ең көп таралған 25 жыл . 41,2% оның үлесі ... ... ... , назар аударғанды жұмыс ... ... . ... жиі ... , не олар ... ... ... қалайды « көңіліне
жағады » және жұмыссыз ... , ... ... ... . ... тағы ... ... , не жұмыссыздық біздің деңгейі
жанында , бос ... ... , ... , ... , ... айқын стажы
бар болушылармен . Ал жастардың , жұмыстар тәжірибе бар болушы емес , оның
алу мүмкіншіліктерді тіпті ... ... ... рыногының перспективалары
Жұмыс бастылық және алынған табыс көрсетеді - ықпалын ... ... өмір ... ющиесі толық құнды сияқты пита ние ,
денсаулық , білім , ... ... ... және д . т . ... ... нақ ... келе-келе нятости ертіп әкеледі , және ... ... ... ... болу ұзақ редь ... - . ... және қасында кедейлік
жүреді .
Сұрақпен берілеміз , не басқарушы істейді ство , ... ... үшін ... ных пе? ... ... ... , көзделгенмен кедейлік төмендеуіне , ... ... ... және ... ... жылға , үкіметпен бекітілген 3
маусым 2000 жыл . Безрабо ... ... тицы ... белсенді
жүзеге асыру арқылы жұмыс бастылықтың - бір цемен негізгілердің тап ... құй ... шақ ... өңделеді цепция республикада кедейлік төмендеуімен 2003-
2007 жылға Қазақстан . Халық жұмыс ... ... ету және ... ... мына ... ... ... елде новной
кедейлік проблема шешім әдісі ... ғой ... ... ... ма? 30-44 ... ... - адамдар бөлім басым болатын . Көрінер еді , ең үйкеймін
доспособный жас ! Дерлік 29% ... ных - ... ... ... 16 29 жыл ... ... сіздер ең сокий пайыз жұмыссыздардың «мұнайлардың» ре
гионах : Атырау , ... - ... және ... ... ғой ... ... ... бағытта тельства безработи
төмендеулері цы және халық жұмыс бастылық жоғарылаулары ма?
Хабармен экономика министірліктері және ... ... ( хат ... .), ... ... цы , ... экономиға
көңіл болумен түтудің белсенді халыққа , төмендеді 13,5% 2000 жылға 9,2%
үшінші кварталда 2001 жыл . ... ... 218 ... 2001 ... , сонымен қатар , жұмысшы орындардың жасау екпіндері ... ... ... өсу ... ... . Өлшемдер , предпри нимаемые
органдармен ... ... ... , ... ықпалын жасаудың
көрсетпейді жұмысқа орналасу казатели және жұмыссыздық деңгей ... ... және ... ... ... жұмыс берушілерге
арналған , дәл осылай және үшін ... ( ... ақы ... ) ... ... ... , ... қайсыларды үлкен үміт лисы . - пайыз
тағы жұмыссыз , өтіп ... оқу және ... ... мамандықтармен
,-5,7% 2001 жылға .
Бухгалтерлердің бағыттардың жаппай ұйым және экономистілерді созылады
, анау вре мя ... ... ... ... ... біліктілігі
жоғарыларды жұмысшы мамандықтардың кадрларында ( пісірушілер, ... ... - , ... ... ... ... ... - жұмыс іздеулерінде 2001 ... ... ... тіркелген бір жыл жоғарыдан ный орнында болды .
Көзқараспен қандай жұмыссыздық проблемасына жұмыс берушілердің және населе
жұмыс бастылығының ния ма? не ... ... ... ... миссиясынан бастаймыз , тораяны ең басты шеңбер оның
қайраткері анықтайды дәл ... ... ... ... ... . ... ... дыбыс шығарады :« біз создамыз
работодатеге ... ... ... ... экономикалық және
заңға сүйінген шарттар , сти құй жаңа ... ... құру ... ... ... ... және ... арналған жаңа
жұмысшы орындардың крытиесі ».
Жауап , бір қарағанда , жатады үстінен алғы шартпен ... - ең ... ... ... даму және ел ... ... ... етуін келеді .
Анау ғой зерттеу уақыт , проводивши әлемде еся , көрсетті , не ... эко ... ... және өсу шек - үшін кедейлік
деңгей төмендеулері , бірақ олар және оның бөлімі ... ... ... ... ... ... және ... арналған жақсы
шарттардың қажетті , экономен тұрақты үшін мический өсу шегі диверсификаны
қосты цией және ... ... ... ... , ... биік ... елде өсу шегі ческогосы
тиісті , сірә , шоғырланған ... ... бөлу ... қосу , ... ... ... ( Швеция үлгісімен ).
Елде жұмыссыздық қысқартуына ... ... ... дем беру
механизмы тиісті жасалған болу үшін ... ... ... орны . ... , осы шақ ынталандыруға " жұмыс берушілердің ( алды ... ... ... жасауының артынан іске кірістірілген емес . Үкімет
тағы тек қана «. ... ... ... ... ... ... ... тейі жұмысшы орындардың ниюы , социальге арналған
соның ішінде бірақ - әлсіз категориялардың , ... ... , алды ... ... ... ... меті қосымша жұмыс бастылық ниесі ... ... « ... ... ... ... жүзде 2003-2007
жылға Қазақстан »).
Республикада экономикалық белсенді ауылды 7,8 млн . адам құрастырады
. ... муды 4 млн . адам ... ... . Тағы 3 млн . адам есептеледі
само бос ... . ... 0,8 млн . адам - ... ... ! Жайлы
центном көңіл болуда олар насемен экономикалық , белсенді жалпы ... ... ... ... . ... ... саны халыққа Қазақстан ,
қалай сіздер білесіздер , чел . 15 млн . ... ғой ... , тап ... Рес ... және ... ... қорғау
министірліктері халықтың Қазақстан , 1 қаңтарға 2002 жыл 216,1 мыңдардың
органдарда есепте жұмыс бастылық ... ... ... ... , не ... көпшілік жұмыссыздардың есепке тұрмайды .
Қорытынды
Қорыта келгенде, жұмыссыздық - экономикалық теорияның бұрынғы және
казіргі тарихындағы ең өткір ... ... ... ... ... әртүрлі түсіндіреді. Мысалы, мальтузиандык, теория жұмыссыздықтың
пайда болуын тұрғындардың тым артып кетуімен түсіндіреді. ... ... ... ... ... жетіспегендігімен түсіндіреді, еркін
кәсіпкерлік мектебінің ... - ... ... ... ... айтады, яғни ол еркін болып табылады. Еркін
кәсіпкерлік теориясы қазіргі өкілдері - ... - осы ... ... ... ... аса ауыр ... және
әлеуметтік қайшылық. Батыс елдерінде жұмыссыз болу - тек қана ... ғана ... ... бірге адам өзінің ар-намысын, абырой-беделін
жоғалту деп те есептеледі.
Қазіргі кезде біздің Қазакстанда басқа көптеген елдермен ... ... ... ... Мысалы, бір сағаттық адам еңбегі
Швейцарияда -30, Германияда- 28, ... -22, ... —15 ... ... есептеуімізше, Қазакстан Республикасында жұмысшы мен
мемлекеттік сектордағы кызметкердің бір ... ... 0,10 ... тұрады.
Рыноктық қатынастарға көшкенде жұмыс күшінің сапасына деген сұраныс өседі,
сондықтан оның ақысын көбейту кажеттілігі еріксіз ... ... ... көп ... еңбек нарығы әр түрлі топтағы
адамдарды, әсіресе жастарды жұмыспен ... жеке ... ... Ол үшін ... бағдарламалар қабылданып іске асырылады. Осы
мақсатта кәсіпкерлердің қатысуымен жастар үшін жалақы шығындары ... ... ... ... ... шығындарды мемлекет толық өз
мойнына алады.
Қазіргі еңбек ... ... ... ... мен ... ... ... болуы қажет, осы бағытта өнеркәсібі дамыған Батыс
елдерінің ... ... ... ... ... аймақты және
жергілікті деңгейде жұмыс күшінің электронды банкілері құрылған. Онда
жұмысқа орналасқан ... ... ... ... ... ... ... мамандық топтарындағы жұмыссыздардың 40 проценті бір
айдың ішінде жұмысқа ... ... ... ... ... ... Әсіресе, Вашингтон штатында федералдық үкімет
тиісті білім, жұмыс тәжірибесі бар және өз ісінің маманы болғысы келген 400
жұмыссыз ... ... бір ... ... ... беріп, алдын ала
жәрдемақы төлейді. Бұның өзі, олардың жұмыс жобасының экономикалық дәлелі
бар, әдейі курстарды ... ... жаңа істі ... ... ... беріледі.
Қазақстан Республикасында тәжірибесінде енді ғана тұрғындарды жұмыспен
қамтудың ... ... өтуі ... ... кезде жұмыспен
қамту катынастары терең дағдарысты басынан кешуде. Оның себебі әміршілдік
экономика жағдайында жұмыспен ... ... ... ... еді. ... ... ... толық жұмыспен қамту міндетін
және тұрғындардын тиімді енбекпен қамтылуын шеше алмады.
Біздің ... ... ... ... ... ... күшін босату процесін жеделдеттіреді. Рынок жағдайында нақты
жұмыс орны енді ешкімге де ... және ... ... осы ... енуі шын ... ие ... ... адамдардың мүдделеріне кәдімгідей
әсер етеді. Осы уакытқа дейін бізде жұмыссыздықтың болмағандығы мойындалады
және оны біз ... ... ... Қазакстан Республикасында 1991-ші
жылы алғашқы рет жұмыссыздар тіркеліп, олар 4 мыңнан ... ... ... ... 75 ... ... Ал, ... жылы жұмыссыздардын арнайы
тіркелген саны 247,6 мың адам болды.
Қазақстан Республикасында тұрғындарды ... ... ... ... Еңбек рыногындағы жағдайды ескере ... ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамтуға қамқорлықтар жасау көзделген. Кәсіпорындарда
оларды жұмысқа алудың үлесі (квотасы) белгіленген.
Статистикалық көрсеткіш жалпы ... өнім ... құн ... ... — экономика жағдайын сандық түрде бағалауға мүмкіндік
береді. Бұл көрсеткіштер жеке тұлғалардың ... ... ... ... бірге мемлекеттік экономика ... ... ... үшін ... ... бұл көрсеткіштерді
экономиканы дамыту теорияларын жасау және тексеру үшін ... ... ... ... ... ... келеді. Көршілес
Өзбекстан мен Қырғызстан елдерінде бұл көрсеткіштер әлдеқайда жоғары болып
келеді. Қазақстанда ... ... ... ... факторлар әсер
етеді. Оларды айта келсе, соңғы жылдары және осы уақытта қолға алынып келе
жатқан Қазақстан Республикасының әлеуметтік ... ... ... ... үй ... ... бағдарламасы және индустриалды
инновациялық бағдарламалары және елімізге үлкен мөлшерде ағылып келе жатқан
шетел инвестициялары қосымша жұмыс орындарын ашып ... Оған қоса ... ... біршама жақсарып, жұмыссыз отырған азаматтар кіші және
орта бизнеспен шұғылданып жұмыссыздар санын азайтуда.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Аубакиров Я.А. ... ... оқу ... – А.: ... ... ... Р. Макконелл,Стенли Л. Брю. Экономика. М: «Республика»,
1992гю., том 2
3. ... ... М: ... ... А.Т. ... экономики: закономерности формирования,
тенденции и приоритеты развития.-А.:Дайк-Пресс, 2000.
5. Гелбрейт Дж.Экономические теории и цели общества.-М: Прогресс,1976г
6. Кейнс Дж. М. Жүмыспен қамту, ... және ақша ... ... ... ... Я.А. ... ... в условиях глобализации. – А.:
«Қазақ ... ... ... I.А., ... Б.Ж.. Ұлттық экономиканы мемлекеттік реттеу.
/Оқу құралы/ – А.: «Қазақ университеті», 2007..
9. Әкiмбеков С, ... А.С, ... У.А. ... ... ...... – 2002.
10. Шеденов Ө.Қ.,Жүнісов Б.А.,Байжомартов Ү.С., Комягин Б.И. ... ... ... Л.Р. ... ... для всех.-М: Дело,2001.
12. Елемесов Р.Е. Переходная экономика: проблемы методологии и теории.-А:
Қазақ университеті, 1998.
13. Райзберг Б.А. Курс экономики М: 1997
14. ... ... // ... К., ... Ф. Соч. ... Друкер П.Рынок: как выйти в лидеры. Практика и принципы.М:
«Форматика»,1992.
16. Стиглиц Дж.Экономика государственного сектора.-М.:Инфра-М:1997г
17. Хоскинг А. ... ... Курс ... Панкратов Ф.Г. Коммерческая деятельность. М.: «Маркетинг», 1996г
19. Есентугелов А. Путь Казахстана к рынку был долгим и тернистым, но ...... ... ... / ... ... – 2001. №2.
20. Сатубалдин С.С. Азиатский кризис и экономика Казахстана / Материалы
Международной конференции, посвященной 10 – ... ... РК. ... 2001. ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша рыногындағы тепе тенділік8 бет
Ақша рыногының теориялық негіздері38 бет
Бағалы қағаздар және қаржы рыногы9 бет
Бағалы қағаздар рыногы8 бет
Бағалы қағаздар рыногы туралы6 бет
Бағалы қағаздар рыногы, онын мәні және негізгі белгілері15 бет
Бағалы қағаздар рыногы, оның мәні және белгілері7 бет
Бағалы қағаздар қаржы рыногы29 бет
Еңбек рыногы5 бет
Еңбек рыногы жайлы25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь