Егемендік жылдардағы діни басылымдар ерекшелігі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.7

Негізгі бөлім: «Егемендік жылдардағы діни басылымдар ерекшеліктері».

І тарау

1.1 Егемен еліміздің діни басылымдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8

1.2 «Шапағат.Нұр»журналындағы аудармалар мен проблемалық мақалалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18

ІІ тарау

2.1 «Шапағат.Нұр» журналындағы тұрақты айдарлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

2.2 Діни басылымдардың безендіру ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 35

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40
Пайдаланған дерек көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...44
Тақырып өзектілігі. «Алланың сөзі де рас, өзі де рас. Рас сөз ешқашан да жалған болмас»- деп Абай бабамыз айтқандай, дін адамзатты тек ізгілікке, иманға жетелейтін ақиқи жол екенін қазақтың зиялы қауымы да растаған. Кеңес үкіметінің тұсында «дін-апиын» деген ұранмен, халықты діннен бездіріп, рухани тамырына балта шауып, дінінен ғана емес, тілінен, салт-дәстүрінен қол үздіру арқылы мәңгүрттендіргені жайлы профессор Абдул-Хамид Ф. Мархабаев пен А Құрманбаева былай дейді: «күні кешеге дейін ертелі-кеш ғылым атынан сөйлеуші «материалист», «атеистер» о баста сыйқырлы бір Жаратушы болған дегеннен зәре-құты қалмай тұра қашып: «Дүние кездейсоқтықтан туған» деген сияқты негізсіз, тайғанақ тұжырымдамаға талақша жабысып алғаны белгілі. Сол акциома деңгейіне көтерілген ой-пікірдің тұрақсыздығына көзі жеткен шынайы ғалымдар қазіргі таңда дұрыс көзқарастағы, қисынды әрі фактымен дәлелденген біріне соң бірі мақалалар жариялауда. Ол, қарама қайшы мәлімдеулер, әсіресе, биология, медицина, қысқаша айтқанда, тірі организмдерге қатысты «ғылымдар отауынан» жиі естілуде» [1.15 б], дейді.
Бүгінгі күні көптеген адамдар өздерін діннен бөлекпін деп ойлайды. Және көпшілігінің дін туралы мағлуматтары аз, тіпті діни сауаттары жоқ. Ал, бұл – дегеніміз, біріншіден, түрлі секталардың оларды өз діндерінде оп-оңай кіргізіп алып, өздеріне идеологиялық қол шоқпар ете отырып, ертеңгі күні солар арқылы ел ішіне іріткі салдыруларына жол ашуы мүмкін. Екіншіден, Ислам атын жамылған секталардың ненің дұрыс, ненің бұрыс екенін білмейтін қазақтың аңғал жастарына «мұсылмандық –осы» деп, Исламға мүлдем жат, үш қайнаса сорпасы қосылмайтын дінсымақтың жетегіне ергізіп, ақылға қонымсыз іс-әрекеттерді жасаурата итермелеуі қазіргі таңдакөрініп қалып жүр. Үшіншіден, діннен мүлдем алыс, адамгершілік, мейірім, қамқорлық, адалдық т.б жақсы қасиеттерді бала бойына сіңіріп өсірмеген кейбір ата-аналардың кесірінен қазіргі кезде қоғамның өзекті мәселелеріне айналып отырған тастанды балалардың көбеюі, қарттар үйінде телмірген ата-әжелердің санының артуы, кейбір қаракөздердің жезөкшелік жолға түсуі, нашақорлық пен қылмыс түрлерінің көбеюі–осының барлығы дінсіздіктің себебінен.
1. А.-Х. Мархабаев, А. Құрманбаеваның «Ислам ілімі - ғылым алгоритмі»
2. Есім Ғ, Қонаев С, Біләлова Г. Дінтану негіздері.− Алматы: Білім, 2003 ж.- 6б.
3. Бұлытай М. Мұсылман қазақ еліміз. − Алматы: Арыс, 2001ж.- 14-15бб.
4. Өсеров Н. Естаев Ж. Ислам және қазақтардың әдет-ғұрпы. − Алматы: Арыс, 1992ж.-135бб.
5. Дербісәлі Ә. Қазақстан мұсылмандарының діни басқармасы. −Алматы: 2003ж.-12бб.
6. Алтынсарин Ы. Мұсылманшылықтың тұтқасы. − Аламты: Қазақстан, 1991 ж. 57бб.
7. Құдайбердіұлы Ш. Мұсылмандық шарты. − Алматы: Қазақстан, 1993ж.-24-25бб.
8. М. Хасенов.Бақытқа бастар жол// Шапағат-Нұр.- №1.- 1998.
9. Қазақстан Мұсылмандар діни басқармасының Төралқа мүшелері мен облыстардағы өкіл имамдары «Ислам әлемі»-біздің төл басылымымыз.// «Ислам әлемі», №1996 ж.
10. Әсаттар Дербісәлі «Қазақстан мұсылмандарының діни басқармасы. 90-92 б. Алматы,2003ж Ілімтонова С. Атеиістік тәрбие орталығы // Социалистік Қазақстан.-1983ж.- № 206.- 4 қыркүйек.
11 Қарағұлов Ә. Сәтті ойлар сағаты. Қазақ әдебиеті.-1988ж.-№59.- 2 қазан.
12 Атабаев Қ. Қазақ баспасөзі: Қазақстан тарихының дерек көзі(1970-1918 жж). Алматы: Қазақстан,1989ж.-47бб.
13 Амандосов Т. Журналист және өмір.Алматы
14 Алпысбаев Қ. Аударманың теориясы мен тәжірибесі. Алматы :Қазақ университеті, 1999ж.-69бб
15 Шапағат-Нұр. 2008-5
16Алпысбаев Қ. Аударманың теориясы мен тәжірибесі.- Алматы,Қазақ университеті,1999
17 Сатыбалдиев Ә
18 Антонова С.Г Специфика книги по искусству.-М; Книга. 1993
19 Агиколянский В.Г и др. Типология изданий.-М:
Книжрая палата, 1990Ж.
20 Шапағат—Нұр. №№ 10-11.-2000-11б
21Шленсор П. Г Справочник художественного и
технического редактора.-М: Книга, 1998
22 Қардауи Ю. Аллаһтың құдіреті.- Алматы, 2007
23 Халифа Алтай. Құранның қазақша мағынасы. –Мекке.
Сауд- Арабия. 1991
24 Хадис шәріп. Шапағат- Нұр. 2007-2
25 Халифа Алтай. Құранның қазақша мағынасы. –Мекке –Сауд-Арабия. 1991
26 А.Ф Мархабаев. Ислам=Ғылым- Журналистика. Алматы.1996
27 Шапағат-Нұр. 2008. №3-13б
28.Шапағат-Нұр. 2008. №1-21б
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Журналистика факультеті
Баспа ісі және редакциялау кафедрасы
ПАЗЫЛОВА Камила
ЕГЕМЕНДІК ЖЫЛДАРДАҒЫ ДІНИ БАСЫЛЫМДАР ЕРЕКШЕЛІГІ
Жоғары оқу орнын бітіру үшін қорғалатын
Бакалаврлық диплом ... ... ... ... ... ісі және ... 2008 ... маусымдағы мәжлісінде
талқыланып,қорғауға жіберілді
Кафедра меңгерушісі – Сақ Қ.Ө
Алматы 2008 жыл
Мазмұны:
Кіріспе
............................................................................
....................................3-7
Негізгі бөлім: «Егемендік жылдардағы діни басылымдар ... ... ... ... ... «Шапағат-Нұр»журналындағы аудармалар мен ... ... ... ... тұрақты айдарлар ........................
........... 22
2. Діни ... ... ... ... ... ... ... сөзі де рас, өзі де рас. Рас сөз ... ... ... деп Абай бабамыз айтқандай, дін ... тек ... ... ... жол екенін қазақтың зиялы ... да ... ... ... «дін-апиын» деген ұранмен, халықты ... ... ... ... ... ... ғана ... тілінен, салт-
дәстүрінен қол үздіру арқылы мәңгүрттендіргені жайлы профессор Абдул-Хамид
Ф. Мархабаев пен А ... ... ... ... ... дейін ертелі-кеш
ғылым атынан сөйлеуші «материалист», «атеистер» о ... ... ... ... ... ... ... тұра қашып: «Дүние
кездейсоқтықтан туған» деген ... ... ... ... ... алғаны белгілі. Сол акциома деңгейіне ... ... ... көзі ... ... ғалымдар қазіргі таңда дұрыс
көзқарастағы, қисынды әрі фактымен дәлелденген біріне соң бірі ... Ол, ... ... ... ... ... ... айтқанда, тірі организмдерге қатысты ... ... ... [1.15 б], ... күні ... ... ... діннен бөлекпін деп ойлайды. Және
көпшілігінің дін туралы мағлуматтары аз, тіпті діни сауаттары жоқ. Ал, ... ... ... ... ... ... өз ... оп-оңай
кіргізіп алып, өздеріне идеологиялық қол шоқпар ете ... ... ... ... ел ішіне іріткі салдыруларына жол ашуы ... ... атын ... ... ... ... ненің бұрыс екенін білмейтін
қазақтың аңғал жастарына «мұсылмандық –осы» деп, ... ... жат, ... ... қосылмайтын дінсымақтың жетегіне ергізіп, ақылға қонымсыз
іс-әрекеттерді жасаурата итермелеуі ... ... ... ... ... ... ... адамгершілік, мейірім, қамқорлық, адалдық
т.б жақсы қасиеттерді бала ... ... ... ... ... ... кезде қоғамның өзекті мәселелеріне айналып ... ... ... қарттар үйінде телмірген ата-әжелердің санының
артуы, кейбір қаракөздердің жезөкшелік жолға түсуі, нашақорлық пен ... ... ... ... ... бұл тығырықтан шығудың жолы–Ислам діні және мұсылмандық шариғатты
мкеңінен насихаттау екенін иман жүзді зиялы қауым бұдан ... ... ... ... ... ... ... түрлі тиімді жолдарын
қарастыруымыз керек. Бұл ретте әсіресе, бұқаралық ақпарат құралдарының үгін-
насихатшылық ... ... ... атап ... ... ... ... түрлі бағдарламалар ұйымдастырып, таратып, мерзімді баспасөзді
пайдаланып, қалың мүмкіндіктерге зерделі түрде жететін болады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... таңдаған
жайымыз бар. Еліміз егемендік алған ... ... діни ... ... ... ... безендірілуі, тиражы, оқырманды
қамту ... ... ... ... мойындаған Ислам дінінің
журналистикадағы орны, ... діни ... ... сынды
мәселелер төңірегінде ой тербеуді жөн көрдік.
Жұмыстың мақсаты. «Білім алу мәселесі адамзаттың басты мұқтажы ... ... ... ... да, жын ... ... ... Себебі: қазірде онсыз ешкімге жарық күн жоқ екенін әркім біледі.
Демек, Мұхаммед ... ... ... бесігіңнен бастап, көріңе
дейін талаптан»; «Тіпті Қытайдан болса да білім алуға ұмтыл», «Бір ... ... бір түн ... ... ... Ал бір ... дәріс, бір ай
ұстаған оразадан абзал»,– деген Хадистеріне жұртшылықтың ... ... ... ... түрде қабыл алғандықтарынан немесе өмір талабының
еріксіз итермелеуінен деп білу керек. Әсіресе, Алла ... ... ... ... білім –тасқа ойылған нақыш»,-деген ұлы
дәйектемесі біздің бүгінгі таңдағы білім алу ... ұран ғып ... ... бергісіз.
Ал, сол білім-ғылымды игерудің қыруар соқпақ та ирелең жолы бар.
Бүгінде ... ... ... журнал, газеттер беттерінен осыдан,
мың-миллиондаған жылдар бұрынғы ғылым жолын, тіпті келешектен ... ... саны ... ... ... ... БАҚ құрылымдық, мазмұндық өзгерістерге ұшырады. Атап
айтқанда, мемлекеттік және ... ... ... ... беттерінде
жеңіл дүниелер көрініс табуда. Негізінде осы басылымдардың өзі ... ... ... жол ашып ... ... ... ... газет»,
«Махаббат» сынды эротикалық басылымдар біреулердің өмірлерін ... ... ... ... де орын ... Ал, діни
басылымдардың адамгершілік тәрбие берудегі рөлі зор. Сондықтан да ... ... ... ... қол жеткізуге болады деп ойлаймын.
Осы жұмыстықарастыру үстінде болашақ журналист,бүгінгі ... үшін ... ... ... беру ... тұр. ... ... тақырыбын
«Қазақстан егемендік жылдардағы діни басылымдар ерекшелігі» деп ... ... ... етіп «Шапағат-Нұр»исламтану ... ... ... діни ... беру
ерекшеліктеріне, жарияланымдардың жанрлық ... ... ... оның ... ... шолу ... қоймай, талдау жасауды мақсат
тұттық.
Жұмыстың міндеті. Ғылыми еңбекті жазу ... ... ... ... ... ... ... діни басыдымдар ерекшеліктерін
жан-жақты талдау; Діни ... ... ... ... ... ... анықтау; Діни басылымдардағы «Шапағат-Нұр» журналындағы
тұрақты айдарлар табиғатына жүйелі сипаттама ... ... ... ... тақырыпты жан-жақты ашу мақсатында
А.-Х. Мархабаев, А. Құрманбаеваның «Ислам ілімі - ғылым алгоритмі», А.-Х.
Мархабаевтың ... + ... ... ... ... ... Ғ. Есім . ... А, Қонаев С, Біләловалардың Г. «Дінтану
негіздері», (А,Білім 2003ж) журналистика теориясына қатысты – В. Ученованың
«Беседа о ... ... – «В ... в ... ... ... С.Бельчиковтың, Т.Допкиннің, редакциялау ... ... ... ғылыми-зерттеу еңбектері пайдаланылды.
Жұмысты жазу ... ... ... «Иман», «Ислам
өркениеті», «Рахмет самалы» және т.б діни ... ... ... ... ... кіріспеден, негізгі бөлімнен,
қорытындыдан,бірінші тараудың алғашқы тараушасы ... ... ... ... ... ... оның қазақ қоғамындағы өзіндік рөлі;тәуелсіздік
ағаннан кейін діни басылымдардың жарық көре бастауы, олардық қазіргі ... ... ... ... ... ... қоғамындағы діни
басылымдардың рөлін ... атап ... ... ... ... мен аудармалар» деп
аталатын екінші тараушада діни басылымдарлағы жарияланымдардың ... ... ... ... ... ... кеттік
.Екінші тараудың бірінші тараушасы – «Шапағат –Нұр »журналындағы
тұрақты айдарлар. Атынан-ақ белгілі айдарлар жеке ... ... ДІНИ ... ... мен ... арасындағы бір байланыстың
барлығына деген сенімге негізделеді және ол ... ... діни ... мен
ғұрыптар түрінде көрініс береді[2, 6б],деген қағида бар” ... ... оқу ... - ... Адам атамыздан бері қарай бар нәрсе. Күллі тарихымызды
атақты ... ... ... ... және ... ... ... яки
пәлсәфәні білмейтінг инсан қоғамдарын кездестіруге болады. Бірақ дінсіз
ешбір қоғам болмайды» [3, 8 б ... ... ... ең асылы, да ақиқи дін ... ... ... ... оның ... ... мұсылман атаулы көз
жеткізуде. Құран түскелі он төрт ... ... ... нағыз
Дүниетаным оқулық екенін дәлелдеп келеді. ХХ ғасырдың зор ғылыми-техникалық
жетістіктері нәтижесінде ашылған гаолактика ғажайыптары мен ... ... ... тылсымдары мен тіршілік сырлары Құран аяттарында
сипатталған болатын.
Қазақстанға Ислам діні 7 ғасырдың ... ... Орта ... ... кіре ... ... ... Ислам діні
Қазақстанға күшпен енгізілген жоқ. Қазақстанда сол ... ... ... ... ... дінінің кері әсері ... ... ... ... көре ... феодалдық
үстем тап иелері ислам дінін қуана қарсы алды. Өйткені бұріннан келе жатқан
шаман діні ... ... ... ... Ал, ... ... халықты рухани жағынан болсын, саяси жағынан ... ... ... дін бола ... 135б].
Қазан төңкерісінен кейін 20 жылдар соңына дейін Кеңес үкіметі ... ... ... Сол ... мешіттер мен медреселер өз жұмысын
жалғастыра алды. Ал 1920 жылы Орынборда мұсылмандардың тағы бір ... 1921 жылы ... ... айт пен ... айт ... ... ... жайлы қаулы қабылдады. Орта Азия мен ... ... ... күні болып жарияланды. Бірақ, бұл көпке созыла қойған
жоқ. ... ... ... келе бастаған соң, көп ұзамай ... ... Мың ... бері ... пен ... ... сеуіп келген дініміз
кертартпа деп насихатталды. Дінбасылар қуғынға ұшырады, ... ... ... ... ... рухани тірегінің біріненайрыла бастады. Тіліне
қысымшылық жасады. Орыстандырылу жедел жүргізілді. Рухани жұтаңдық атқа
мінді. Осындай ауыр ... ... да ... ... безген жоқ. Қалалар
мен кенттер, ауыл мешіттерінде жұма намаздары мен Құрба айт,Ораза айт ... ... да ... ... ... ... соғыс кезінде немістердің Еділ бойына жақындап
қалғанынан сескенген Сталин 1937-1938 жылдары өзі жазықсыз жапа ... Азия ... ... ... ... ... ... көңіл
бөлуге кірісті. Сөйтіп 1943 жылы Ташкент қаласында орта Азия мен Қазақстан
мұсылмандарының ... ... Оның ... ... шейх Абд ... Шамсутдинов бастап барды. Құрылтайда Орта
Азия мен Қазақстан республикалары мұсылмандарының діни ... ... Бас ... Ишан ... ... ... ... «Саясат күнде өзгереді, ал дін –мәңгілік» және бір
сөзінде «Ислам тек дін ... ол ... ... ... Дін оның
ішінде Ислам діні- ... ... ... ... ... ... халықты бауырмалдыққа, бірлікке баулитын негізі берік тәрбие
құралы. Ислам құндылығы сонда. Аллаһ ... ... ... қатар,
дүниені де тәрк етпейсің. Яғни ол орта жолды ұстанады. ... ... ... тыйылып, ізгі істерді жасауға үндейді. ... ... ... ... мен психологиялық өрісі жағынан да
толық тұлға ретуінде қалыптасуына көп ... ... ... ... ... ... алшақ өмір сүре алмайды. ... ... ... ... нәрсе туралы оңды − солды ой толғау, қандай ақымақтық.
Егер Ислам Аллаһқа мойынсыну болса, біз бәріміз исламда өмір сүріп, ... ... ... ... нақтылай түседі.
Сонымен қатар, қазақтың біртуар азаматтары Ыбырай, Абай, Шәкәрімдер де
Ислам дініне аса көңіл бөліп, оны шығармаларына арқау ету ... ... ... ... ... білді. Мәселен Ыбырай
Алтынсаринн «Бір Аллаға сиынып, Кел ... ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ, Ы.
Алтынсарин «Мұсылманшылық тұтқасы» атты кітабында: «Ойлап қараңызшы, Құдай
тағала біздің адамдарымызға мұқтаж емес қой. Не ... ... ... ... ... ... Мәселен ұрлық, залымдық. Парақорлық,
өтірік, ғайбаттан кім залал көреді? Туралық, әдептілік, ғылым-білімді кім
пайдаланады? ... адам ... өзі ... Егер бұл ... ... ... талабымыз мал табу болса, Құдай тағаланың рұқсат еткен
кәсіптері аз ба? ... оқу ... ... һәм ... үйрену, егін егу,
сауда ету, мал бағу, патшаларға қызмет ету, я ... ... ... ... адал ... жұмсап мал табу. Мұның бәрі де халал. ... ... ... ... етпейді һәм өнбойы дүние көөбейтумен алданамын деп,
Құдайына қызмет етуді ұмытады [6, 57б ],-деген сөздері күні ... ... ... ... ... болады. Ағартушы өз еңбектерінде
иман, ислам парыздары, мінез-құлықтың маңыздылығына тоқталып, мұның барлығы
адамның өзіне пайдалы екендігін ... ... Ал, Абай ... ... де рас, сөзі де рас. Рас сөз ... ... ... деп Исламның
хақиқи дін екендігін екі ... ... ... ... оның ... оқи отырып, сол кездегі қазақ халқының Исламға ... ... ақын сол ... ... ... діни ... ... сол кездегі надандық санасына сәуле құйып кеткен Абай дін
тазалығына қатты көңіл бөлген. ... ... ... ... ... да ... « Мұсылмандық шарты» атты еңбегінде былай деп
жазғаны бар: « Ей ... адам ... ... ... ... да ... әміріне де мойынсұнады. Сол ... ... ... өзін анық ... ... ... да анық білер»,- деген ДЖәне
Ғайса(ғ.с) айтқан «... біреудің көзіндегі шөпті ... ... ... ... ағашты алып таста»,-деп. Мұның мағынасы: « өз мініңді тазартсаң,
кісінің мінін айтып ұқтыруға , кісіні түзетуге сонда ... ... ... білмекке әкеледі жоғарыда айтылған қайдан жаралдым, не үшін
жаралдым, түбінде не болмақпын деген үш сөзді ойласа керек. Онан соң ...... ... не іс ... ... ... не пайда келтіріп
жүрмін. Біреуге, яки ... зиян ... ... ба деп ... ... өзін-өзі тексермей жүре берген адам жайдан мал, аңнан да ... деп ... ... ... «Мұсылмандық шарты» ... Міне ... ... дінінің маңыздылығын ашып, сол кезде
молдалардың өтірік Ислам дінін ... ... ... Исламға
енгізгенін олар көре білді.және сол бұрыстықты жоюға ... ... ... ... жол нұсқап, дін тазалығына ден қойып ... ... ... ... ... әлі де Ислам дініне толықтай бет бұра
қойған жоқ. Мұның бір себебі, біріншіден, ... ... ... ... ... болса, екіншіден , мемлекетімізде Ислам дінінің кеңінен
таралмауы, үгіт-насихат, уағыз секілді шаралардың ... ... ... ... атын ... секталардың жаңбардан кейінгі саңырау құлақтай
қаптап кетуі де адамдардың дінге деген үрейлерін тудырып ... ... ... ... ... ... ... мүлдем
болмады. Тіпті түрлі басылымдар дінді теріс насихаттаумен айналысты.
Адамдардың сана сезімін ... ... ... ... басылымдар
пайда бола бастады. «Дін-апиын» ... ... ... ... ... мына ... « Бұл күндері мұнда ... ... ... ... ... ... жеке ... психология мен діншілдік сияқты ескіліктің
сарқыншақтарына, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... жұмысының өзегіне айналған»деп жазады С.
Ілімтанов деген қаламгер ... ... ... 1983 ... ... ... сол тұстағы дінсіздік идеологиясының көрінісі деуімізге
болады. Кеңес үкіметі тұсындағы мерзімді басылымдар материалдарынан ... көп ... ... ... ... ... ... діннен
алшақтап, діни сауттары жоғалып, ... ... ... ... ... ... Ал, бұл рухани тоқырауға апарып соғатыны бізге мәлім.
«Атеистік тәрбие адамдарды рухани жағынан ... Бір ... Оның ... мен ... сенбейтіндер, оны сыйламайтындар
өзін әлпештеген ата-ангасына де Отанына да сенбейді, ... ... ұлы ... емес тек ... ... ... ... болады. Соған
жету жолында олар ата-анасын да, ... да ... да ... кете
береді» деп жазады Жақсыбек Құрманбеков «Парасат» журналындағы « Иман жоқ
жерде - ... жоқ» ... ... 57б ... ... ... алғанымызға он жеті он ... ... ... Қазіргі таңда Ислам кеңетек жайып, өркендеуде. Ел арасына
Исламды таратудың қажеттілігі арта түсті. ... діни ... ... ... ... еді. Тәуелсізхдіктен кейін діни басылымдарды шығару
қажеттілігі туындады. Бұл туралы: «... Елімізде діни ... жоқ. ... бір ... ... ... әлемі» журналынан басқа республика көлеміне
тарайтынбірде-бір діни басылымның болмауы ... де ... ... жазды М. Хасенов өз мақаласында[8]. Әрине, жетпіс жыл бойы атеистік
көзқарас қалыптасқан ... діни ... ... ... ... етті. Осында үлкен іске Марат Хасенов, Нұртай ... ... ... бірі ... ... ... рухани нәр беретін «Шапағат-Нұр»
атты айына бір рет шығып тұратын тұңғыш діни басылымды жарыққа шығарды. Бұл
басылым 1998 жылдың ... ... ... ... ... ... алғашқы бетінде: «Мейірімді, Рахымды Аллаһтың ... ... ... ... 5-6 жылда халықтың төл ... ... ... ... ... ... күшейді. Бұл біріншіденқоғамдық
қажеттіліктен, уақыт талабынан туып ... ... ... ... ... ... азаматтарының халқымыздың болашағы үшін Ислам
дінінің пайдасы ұшан-теңіз екенін сезініп, ... ... келе ... жемісі»,- деп жазды Шапағат-Нұр журналының бас редакторы Марат
Хасенов[8].
Ислам – ... ... ... ең ... дін. Ол ... уағыздар
жиынтығы емес, ол-ғылым, идеология, дүниетаным, тәрбие, рухы биік мәдениет.
Ислам қағидаларының бәрі жаратылыс, қоғам заңдылықтарымен бірлікте дамиды,
шариғат ... ... ... сүйенеді, халықтың тұтынуына қолайлы
әм пайдалы. Құранда: ... ... ... ... ... сөз ... Адам ... ғибадат ету арқылы тәнін-жанын ... ... ... ... сөздің астарында «еңбек ... ... ... ... жатқаны белгілі. Өйткені зекетті жұмыс істеп, табыс
тапқан адамдар ғана бере алады. Құран сөзінің мәні мен ... ... ... ... ... ... ... ұдайы насихат жүргізудің
қажеттілігі осыдан келіп ... ... ... да ... ... ... ету ... жарық көрді. Журналдың алғы сөзінде: ... діни ... ... ... ... ... ... арамызға сыналап кіре бастаған жат ағымдармен күресіп, төл
дінімізді насихаттау ісіне ат ... ниет етіп ... ... ... ... Шығыс мәдениетімен, көпке белгісіз дін
ғұламаларымен ... және ... ... тақырыпты қамтитын танымдық
материалдарды жиі жариялап тұрмақпыз» деп жазды[8].
1999 жылы журнал қаражат тапшылығынан 2 айда бір ... ... ... ... тұрақты түрде ай сайын шығып келеді. Бастапқы кезде ... ... ... ... ... тудырды. Бірақ
басылым өзі Г. Жебесін, Мәлік Кішібай, Әлішер Хамитов, Қайрат Иса сынды дін
саласында жазатын мамандар ... ... ... ... ... діни ... және газеттер
жарық көруде. Атап айтсақ, «Ислам әлемі», «Шапағат-Нұр», «Мұсылман»,
«Алдаспан», ... ... ... самалы», «Өмір», «Ислам», «Ислам
өркениеті», «Рухани өмір» орыс тілінде «Семья», «Рамадан» ... ... ... ... ... ... тоқталып өтсек алғашқы
басылымдардың бірі – «Ислам әлемі» ... 1996 ... ... шығып тұрады.
Таралымы 10000 дана. Екі айда бір рет ... Бас ... ... ... - Өндірістік Мәдени қайырымдылық орталығы. Алғашқы
діни басылымдардың бірі болғандықтан аталмыш ... ... өте ... ... бұл ... ... «... «Ислам әлемі» журналы шығады
дегенді естіген елдің құлағы ... ... ... ... ... ... ... республикадағы діни тыныс-тіршілігіміз жайлы
мардымды хабар ала алмай ... рас. ... да ... ... ... облыстардағы өкілдері болып келетін біздерден жергілікті
тұрғындар исламдық діни ... шыға ма екен деп ... ... енді елдің көптен аңсаған сол өтініш – тілектері жүзеге ... ... ... ... атты ... ... шығып
отыр. Бұл біздің төл басылымымыз, үніміз.Сол себепті өз тарапымыздан
журналды барынша қолдап, ... алс ... ... қол ... Сондай-ақ, өзін мұсылман деп есептейтін адал ниетті қаржылы
бауырларымызды «Ислам әлемі» журналына көмектесіп, ... ... ... деп ... ... ... діни ... Төралқа
мүшесілері мен облыстардағы өкіл имамдары «Ислам ... ... ... ... ... бұл ... сол тұстағы діни
басылымдардың жағдайы ... ... ... ... ... ... жоғары болғаны түсінікті жағдай. Жетпіс жыл бойы
тотолитарлық жүйенің кесірінен тілінен, ... ... қол ... ... мәселені қозғайтын басылымдарға сұранысының артуы, рухани азыққа
сусауы, шөлдеуі заңдылық. Бірақ, сол тұстағы әлі ... қаз тұра ... ... ... ... ... басылымдардың ғұмыры ұзақ
болмай жабылып қалып жатты. Әрине, ... ... тек діни ... ... басқа саладағы басылымдар да басынан кешірді.
«Ислам және өркениет» газеті- Қазақстан Мемлекеті діни басқармасының
діни-танымдық басылымы ... жаңа ... ... ... ... ... ... 1500 жылдығын ЮНЕСКО шеңберінде атап
өту қарсаңында алғашқы таныстыру саны ... ... де ... ай ... ... ... бастап жүйелі шыға бастады.Алғашқы жылы бес мың ... бет ... ... ала ... ... сол аз ... өзін мешіттер
арқылы таратуға тура келген. Әуелде жазылушылардың аздығы қаржы тапшылығын
тудырды. Сондықтан алдын-ала теріліп, беттелген ... ... ... ... ... күн ... күтіп жатып қалатын. Дінбасының
тікелей қадағалауымен әр облыс пен өңірдегі өкіл имамдар ... ... ... ... тік ... ... ... тигізді.
Газеттің бас редакторы Сейсенхан Махамбет- тәжірибелі баспагер.
Газет ... ... ... ... баспасөз хатшысы Оңғар
Өмірбек дайындасып, шығуына дейін басы-қасында болып, қадағалайды. Газет
дініміздің інжу ... асыл ... ... ... ... ұғынықты да
түсінікті тілмен жеткізуді мақсат етеді. Оны оқу ... ... ... ... Бұл ... ... ... жетуді көздейді. Газеттен
діни басқарманың сан-салалы қызметі, атқарылған түрлі ... ... ... ... баяндалып, хабардар етіледі. ҚМДБ дайындаған пәтуалар
ұсынылады. Түрлі материалдар газет жанрлары ... ... да ... ... 2002 жылы 12-13 ... ... ал 2003 жылы тағы да ... көбейіп 25 мыңға жетті. Сөйтіп айналасы үш жылға жетер жетпес қысқа
мерзім ішінде ... және ... ... ... ... белгілі де
танымал газеттерді таралымын жағынан басып озды. «Егемен Қазақстан», «Жас
Алаштан» кейінгі үшінші орынға көтерілді.
«Иман» діни ... ... ... 2002 жылдың желтоқсанынан
бастап бас муфтидің ұйымдастыруымен жарық көріп келе жатқан басылым ҚМДБ-
ның өз ... Екі айда бір рет ... ... ... сай діни уағыз.
Шариғат ауқымынан әрі ... ... және ... брша ... ... ... ... бағытталған.
Діни басқарма тарапынан Республика көлемінде жүргізіліп ... діни ... кең ... кешендік жұмыстардың бағыты менбарысы
осы «Иман» журналының беттерінен ... ... ... ... ... ... ... етіп жатқан мешіттер мен медреселер, діни оқу
орындары жайындағы ... ... ... ... тыс қалмайды. Көне
мешіттер жөніндегі деректер оқырманды қызықтырмай қоймайды.
Журналдың ішкі таным-тағлымдық мазмұнына сай ... ... де көз ... ... 3000 ... Республика аумағындағы
барлық мешіттер мен мекемелерге тегін ... Жеке ... ... ... ... қауым өкілдеріне де мүмкіншілік туғызуда. Журналға деген
жұртшылық ықыласының күннен-күнге артып келе жатқандығын ... ... жыл ... таралымы едәуір есе өсе түсетініне сенім мол. «Иман»
журналының құрылтайшысы - ... ... діни ... ... қазақ-түрік жастарды қолдау қоры. Қазақстан Мұсылмандар діни
басқармасының ... ... мен ... өкіл ... ... төл басылымымыз. «Ислам әлемі»[10]. Діни-танымдық ... ... 2002 ... ... ... ... Бас ... Қайрат
Иса. Таралымы 100 мың данаға жетті. Басылымның жарық көруіне ақын-жазушылар
тікелей ат салысты. Себебі, мұсылман ... ... ... аз ... келе, Құлкерім Елемес, Мұхамеджан Тазабеков, Балғымбек Имашев сынды
ақын-қаламгерлер өз ддіни мақалаларын жариялап отырды. «Мұсылман» ... ... де ... ... Басылым екі-үш айда бір жарық көруде.
ДІНИ БАСЫЛЫМДАРДАҒЫ ПРОБЛЕМАЛЫҚ МАҚАЛАЛАР МЕН АУДАРМАЛАР
Бұқаралық ақпарат құралдарының ішінде баспасөздің өзіндік ... Атап ... Ол өзге ... ... ерте ... болғаныны тілге
тиек етпей кетуге болмас. Осыған орай ғалым Ә. Қарағұлов ... ... атты ... « ... ... ... ... өсуге,
өрлеуге, өнегелі болуға ұмтылдырады. Жаңа сатыға, биік белеске көтерілуге
жеткілікті. Олай ... ... ... ауа, су, ... ... ... баспасөз
де сондай керек»,-деген байламға келеді. Демек, ... ... ... ... ... және эстетикалық ... ... ... ... ... ... теледидар шарықтау шегіне жетсе де,
баспасөздің қоғамдық рөлін ешкім жоққа ... ... ... ... тарихымызды біле аламыз. Яғни, газет-журналдардың ... сол ... ... бағамдаймыз. Шындығында баспасөз
тарихымыздың куәсі екендігіне Қ. Атабаевтың ... ... ... ... көзі(1870-1918)» атты кітабындағы мына бір ой-пікірлері
дәлел бола ... ... ... ... болған газеттерден қазақ тарихын
зерттеушілер ХІХ ... ... ... ... ... бүгінге дейін ел
өміріне қатысты сан алуан мағлуматтар ала алады. Бейнелеген айтсақ, ХІХ
ғасырдың ... ... ... ... одан әрі отарлану тарихынан бастап
бүгінгі тәуелсіз ... құру ... ... ... халқының жүріп өткен
сарғайған газеттер беттерінен ... ... Көп ... баспасөз
материалдары біздің өткеніміздің кейбір сәттері туралы мәлімет бере ... ... көзі ... ... ... ХХ ... ... тарихын
мерзімді басылымсыз толық ашу мүмкін ашу мүмкін емес деп сеніммен айта
аламыз»[12]
Жалпы, ... ... әуел ... ... ... ... ... халыққа қарапайым тілмен жеткізуді мақсат тұтқан. Бүгінде ... ... ... ... ... талап күшейген. Қазір
қоғамдағы саланың қайсысы жайлы қалам тербесең де деректерге жүгіну басты
шарт болып ... Көп ... пен ... ... материалдың солғын
тартуына себепші болады. Осы орайда профессор Т.С. ... ... ... атты ... ... жинақтауда және өмір құбылыстарын
зерттеп білуді шыншыл ... ... Бұл ... ... газет
қызметкерлері кейде үлкен қателіктерге ұшырайды. Ал, фактіге жеңіл-желпі
қарағандықтан, оны жете ... ... ... ... материалдардың бекерге шығуы да кездесіп қалып отырады. Газет
беттерінде көрініп қалатын ... ... ... де, ... ... ... деп бұл ... айрықша көңіл бөлген. Журналист-
творчестволық тұлға ретінде басқалардан ... ... бар жан. ... ... болуға тиіс. Журналистің жұмысы халықтың ... ... ... ... ... ... журналист өз мамандығының, қызметінің
халыққа керек екенін терең ... ... ... адал ... ... да журналист көтеріп отырған мәселесін жетік білуі қажет.
Әсіресе, саясат, экономика, әлеуметтік жағдай, ... ... жазу ... пен ... ... етеді. Өйткені, қалың
оқырманның дұрыс қабылдауы журналистің ... ... ... ... ... дін ... да ... құптамайды. Әсіресе, Ислам
дініне үстірт қарау-журналистерге ... сын. Егер ... ... ... ... жазып, Ислам дініне соқпай кетсеңіз, жазған
дүниеңіздің оқырман жүрегіне жету-жетпеуі екі ... ... ... ... бүкіл жамандықтың түбіне балта шауып, жақсы іс-әрекеттерге ұйытқы бола
алады. Бұл ретте дін мәселесін ... ... ... ... ... ... атауға болады. Осыған орай, басылымда жарық
көрген ... мен ... ... ... ... ... ... Ислам дінімен байланысты болғандықтан аудармалар жиі
беріліп отырады. Жалпы, аударма дегеніміз- бір ... ... ... ... болмаса жазылған мәтінді тыңдаушыға, оқушыға екінші тілде ... ана ... ... етіп ... Бір тілден екінші тілде,яғни оның
ана тілінде түсінікті етіп ... Бір ... ... ... ... ... ... басылып шыққан барлық әдеби және жазба ... ... деп ... – бір ... айтылған не жазылған мәтіннің екінші тіл арқылы
жеткізілуі, әдебиеттің кең арналы, мол ... ... ... ... көне дәірімен, тілдің шығуымен байланыстырады. ... ... әр тіл ... түсінісу, қатысу қажеттілігінен
аударма пайда болды.
Аударма жұмысы ... ... ... тіршілік әрекеті бір
адамзат қоғамындағы аса маңызды құбылыс.
Аударма әрқашанда адамдар, қауымдар, тайпалар, ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасының алмасу
құралы, ел танудың құралы, ... ... ... ... ... ... ... біздің өмірімізден үлкен орын ... ... ... ... ... қызметінің атқаратын рөлі орасан зор.
Қай халықты тексеріп қарасақ та, ол өзінің мәдениетін дамытқан халық қашан
дабасқа елдің ғылым-білімін ... ... ... игі ... ... ... қызмет атқарғандығы мәлім. Аударма «халықтар достығының
дәнекері» деп ... көп мән бар. Егер біз ... ... ... неше ... ... әдеби, тарихи, мұраларды тізіп, санап, оқып шыға
алатын халде болсақ, ол тек аударманың арқасы. Аударма қай заман, қай ... ... ... ... жылжи дамуына қалтқысыз қызмет етіп келеді.
Діни басылымдарда аударманың алатын орны айрықша. Құран, ... ... ... ... ... аса маңызды іс. Себебі Исламды
үйрену үшін әрбір өзге мұсылман ұлтына өте қиынға соғуы мүмкін. Ал, ... үшін ... өзге ... ... өте ... ... мүмкін. Ал оларды
аудармалардан оқып үйрену-оларға тиімді болар ... ... ... ... ... ... ... көпшілік
бөлімінде аудармалар берілген. Діни тақырыптағы материалдарды ... ... т.б. ... ... тура келеді. Аудару кезінде кемшіліктер
кездесіп отырады. Мәселен басылымның 2003 жылғы 10 ... ... ... ... ... ... атты ... жарық көрген. Авторы
М.Башамили Әруақ мәселесі – қазақ халқының ... ... ... ... ... ... ... қоғамның қажеттілігі. Қандай да
бір дінге байланысты еңбекті аударуда кездесетін қиыншылықтардың бірі, оны
сөзбе-сөз ... ... ... ... ... ойдағыдай шықпай
жатады. Бұл еңбекті ... ... ... ... ... мына ... алып ... болсақ: «Бұрынғы көпқұдайшылдардың
қазіргінің әруаққа табынушылары сияқты Аллаһтың достары мен әулие кісілерді
Аллаһпен теңдес ... ... алып ... жөнінде дәлелдерге қатысты
әңгіме қозғар болсақ, оның бәрі қасиетті Құран Кәрімнен табылады, бірақ
сендер оған ... ... сол ... аса ... Аллаһ Таьала күллі
адамдарға былай деп ... ... ... өзге ... сияқты құлдар. Егер шын айтсаңдар, қане оларды шақырыңдар, сендерге
жауап берСІН». [13] ... ... Ә. ... ... ... ... кетуге хақысы жоқ. Түпнүсқа мөтіні - ... ... ... заң. Ал, ... ... ... еркіндіктер, -
мәселен, бір сөз немесе үғымды өлденеше сөзбен беру, кейде ... ... т.б. - ... жолдан ауытқу емес, сапалы төржіма жасау
үстіндегі ... деп ... ... ... шеңберінен
шықпағанымен, сөйлем тым шүбарыңқы болып ... ... ... ... аудармаларды да көптеп кездестіруге
болады. олардың бірнешеуіне тоқталар болсақ, журналдың 2004 № 5 ... «Жан ... ... атты ... Момыштың аудармасы. Қоғамдағы
келеңсіз қүбылыстардың бірі арақсыз жиылысты елесте ... егде ... тура ... ... ... ... аларлық бүл оқиға кімді де болса
қызықтырып.әкетуі мүмкін. [14] Орыстың ғалымы Н. А. ... ... ... ... ... ... ... қолдану, тіл тазалығын бере білу
- бүл аз, аудару үшін ... ... бере білу ... ... ... ... ... оқырманың қабылдауына жеңіл
түсінуіне септігін тигізер аударма түпнүсқадағы өмірді берген.
Басылымның келесі бір ... ... ... ... ... ... деген
орыс тіліндегі аудармасын көруге болады. Бүл аудармада оқырманға қажетті
болып табылатын, ... ... ... ... бірі - ... ... Аударма тілі жатық, оқырман қауымы өте жеңіл ... ... ... ... ... ... түрі мен мағынасы Аллаһтан келген болса, «құдси хадисгің» мағынасы
Аллаһтан келген болғанымен, сөзі ... ... ... ... ... өз ... ... қаз қалпында оқу міндетті»
-деген сөйлемдерден-ақ аударманың үғынықты да ... ... ... көріп жүрген аудамалардың басым бөлігі
сол өз баспаларынан шығып жатқан ... ... Діни ... бір ... - ... ... ... аударманы түпнүсқамен салыстыра отырып, реакциялайтын редакторлар
тым сирек кездеседі. Себебі, редактор дін ... да, ... ... ... ... де жетік меңгерген адам болуы шарт. Сондықтан да басылымдағы
аудармалар да ... ... ... ... ... табылады. Соған
қарамастан, басылым аудармалары жыл санап сапасы көтерілу үстінде. Бүған
қарап, діни аудармалардың келешегі жарқын ... ... ... ... ... материалдар белг ілі бір жанр түрінде
жарық көреді, өйткені жанрсыз материалдардың жазылуы ... ... ... ... ... ... - ... бір газет, журнал материалдарының,
радио, телевизия ... ... өмір сүру ... Нақты болмыс-
қүбылысты жазып, суреттеп, айтып берудің, ... ... ... ... жүрт ... ... ... Өзіндік сипаты, өзіндік
белгілері бар сол түрлердің ... жанр деп ... , - деп ... ... ... «Әманда үшқыр уақыттьщ жалынан үстап отыратын
жанр журналистика екендігі танылған да, мойындалғаны да шындық. ... ... ... ... ... ол айта қаларлықтай терең
талдауға бет түзеді». [16] Жанрларды ішінде мақалаларға ... ... ... ... ... ... пікір таласын туғызып, баспасөз
бетінде белгілі пікір ... ... ... жайлар да жиі кездеседі.
Мақалаға тән ерекшелікті анықтап беріп кететін ... ... ... - ... Ол ... ... ... мен байыпталуының
кеңдігі және қорытындысының аумақтылығы жағынан ерекшелене түседі. Белгілі
бір идеяның, өлеуметтік ой-пікірлердің ... ... ... ... ... мен ... ... немесе соны іске асыруға үн тастайды.
Жөне де публисцистика нақтылы өмірден орын алып ... ... ... ... пікір қозғап, сол туралы дүрыс үғым қалыптастыруға
ықпал жасайды», - деп ғалым Т. ... ... ... ... қалыптастырады.
«Шапағат-Нүр»журналындағы пробемалық мақалаларды сырт айналып ... ... ... ... ... Үзақ Баға^ев өзінің ... атты ... ... ... -қадірменді де, қүрметті
мамандық, - дей ... ... ең ... ... - деп баға ... да басылымдағы журналисттер мақаласын оқыған оқырман ... ... ... ... ... ... ... ғана
сендіріп, талдау, салыстыру, ойлау және оқырманды ... ... ... ... ... орыс ... В. Здоровега айтқандай «Шапағат-Нүр»
журналындағы журналисттер мақалаларында дәйекті деректермен оларды дәлелдей
білген.Солардың кейбіреуіне тоқталып өтелік.
«Шапағат-Нүр»журналының 2002 ... №5 ... ... ... экстримизм - үлт қауіпсіздігіне төніп түрған қауіп» атты материалын
жариялаған. «Мақаланың ширақ, шымыр, қысқа ... қиын ой ... ... аз ... ... ... бәрін айтып үлгіргені лазым»,
- Т. Қожекеев айтпақшы, аталған ... ... да ... ... Онда ... экстремизммен мемлекет батыл күресу керек ... алға ... ... ... ... тар түсінікпен қабылдау адам білімінің
саяздығын көрсетеді. ... ... ... бүл ... ... жатқанда,
өз елімізде кері тартушылық танытуымыз қоғамдық түрғыдан да ... да ... сын. біз ... ... ... деп, ... бір ретінде көпшілікке әйгілене бастадық. Сондай-ақ Ислам
қанішерлік, қастандық, зүлымдыққа қарсы бейбітшілік діні және ол ... ... ... ... ... ... еткен әрбір жанның өз қуанышы мен қайғысы бар.
Сондай-ақ өр саланың да ... мен ... ... ... ... түсінбей, проблемаға үшырағандар қаншама? Соның бірі – ... ... ... өз ... ... өзге діннің ... ... ... ... торға түскен қандастарымызға арналған
ашық хат түрінде берілген. Еліміз егемендік алып, ... ... ... ... ... да ... жамылып кірген миссионерлердің
бауырларымызды шоқындырғанын көргенде ішің қан жылайды. Бүл - тек ... ғана емес ... ... дүниеге келген өрбір жанның өзегін
өртеген проблемасы болмақ. Әрине, «Шапағат-Нүр» журналы да бүл ... ... Б. ... ... ... ... атты ... өз
дінінен безіп, адасқан қандастарына жазған ашық хатына тоқталғанды жөн
көрдік. [17] (Бүл ашық ... ... жан ... ... ... анық ... Ішкі дүниесінен айқайлап шыққан мына сөздері
кімді ... да ... «Ең ауыр сөз : ... сатқан - опасыз» деген сөз
екен. ... ... адам ... оған ... ... ... ... сатып жіберу де түк емесін білемін». Сол шоқынған ... өзі ... ... де ... жүргені қабырғаңцы қайыстырады.
Миссионерлердің берген тиын-тебеніне мәз ... ... ... ... ... дінінен шыға алмай «аһ» үрып жүрген жоқ па? Орыстың үлы
жазушысы Л.Толстой: «Мен үшін мүсылмандық өзінің ... ... ... ... жоғары түрғанына күдік болмауы тиіс. Сондықтан
да адамзат алдында ... ... ... ... ... ... келген адам жалғыз тәңірімізді ... ... ... ... деп ағынан жарыла ... ... - ... ... ... дін. Бүл ... қайнар
көзі - Қүран. Ал, Қүран болса өлем мәдениетінің негізгі іргетасы. ... жер ... ... ... дүние шайқалып кетер еді» - ... ... ... ... үлылары мне ойшылдары мойындап жатқан Ислам дінінен базбіреулер
сырт айналып жатады. Ал өзге дінге өтіп ... не ... Ашық ... ... автор сөз соңын өдемі түйіндейді: «Бауырым!
Қазақта «Адасқанның айыбы жоқ қайтып үйірін тапқан соң» деген ... ... де кеш ... Өз Отаныңа өз шаңырағыңа, өз ата-ана, бауырларыңа қайтып
орал. Аллаһ Таъала мойынсүнып, бірлігіне иман ... ... ... хақ
санаған өз дініңе - Ислам дініне қайтып, мүсылмандық ... ... ... ... ... Таъала Үстем өрі Кемеңгер. Шындап
жалбарынып, төубаға келсең Ол бәрін кешіреді». «Баспасөз ... мен ... ... ... талап - оның әрбір сөзі, сөйлемі, пікірі
үғымды, түсінікті болуы керек»- Т. Қожакеев. деп түсіндіргендей ... сөзі ... ... тілі ... ... № 1-2004 санында жарық көрген Халифа Алтай
атамыздың «Тағы да ... ... атты ... проблемалық мақалаға
жатқызар едік. Профессор Т.С. Амандосов «...Сондай-ақ, проблемалық мақала
баспасөз бетінде теориялық және практикалық ... ... ... ... бірі» [18] деп айтқандай негізІнде, проблемалық
мақалада ең көкейтесті мәселе қозғалары сөзсіз. Әруақ та - ... ... ... ... Таъала Қүранда Өзіне серік ... ... көп ... айтқан. Яғни, серік қосу - үлкен ... Ал, ... ... ... ... ... кәміл сеніп жатамыз. Өзіміз сияқты
жартылыстарда Жаратушыдан артық көріп, қүдіретті етіп қоямыз. Қаншама қазақ
Түркістандағы ... ... ... ... ... олардан
жолдарының ашылуын, перзент беруін немесе ауруына шипа беруін тілеп, сүрап
жатады. Денесі қүрт-қүмырысқаға жем болған олар қалайша ... ... XX ... өмір ... қазақтардың надандық дәуірінің ісін
қайталаса, қалайша ақыл-есі толық деп айта аламыз? ... ... - ... ... ... ... оның ... - шындық» деп баға
бергендей автордың көтеріп отырған мәселесі қоғамдағы актуалды мәселелердің
бірі екені шындық. Жөне оны көпшілігі тура жол деп ... ... ... X. ... ... үзінді келтірсек: «Кейбіреулер - әруаққа
сыйынбауды ... ... деп ... ... олай ... ... ... ата-
бабаларымыздың өруақтарына арнап, Аллаһ Таъаладан оларға жақсылықтарын
арттырып, жамандықтарын ... ... ... ... ете гөр ... ... ... бағыштаймыз. Ислам дінімен қоса ата-бабаларымыздың
да дінін тастамай алып жүрсек - деген ойда болғандарға: «Исламға ... ... аят ... ... баспасөз зерттеушісі Т. Ыдырысов:
«Факт - қандай да болсын материалдың арқауы. ... оның ... ... ... ... материал жазу қиын. Бірақ әңгіме фактіні қалай бере
білуде» [19] -деп көрсетеді. Автор мақаласын ... ... ... ... ... ... Мысалы, «Аллаһпен бірге ... ... ... ... ... мүны ... мына аяттарында
білдірген: «Шынайы тілек Аллаһ ... тән. ... ... ... ... оларға пайда бермейді»./ Рағыд 13:14/ деп ... ... ... ... сауатсыздық салдарынан қазіргі кезде белең алып бара жаткан
өздерін қазақтың Исламы ретінде таныстырып ... ... ... ... 2005 ... ... ... рет көтеріліпті.
Солардың бірі - Ораз ... ... ... ... синдромы» атты
проблемалық көлемді мақаласы. [20] Баспасөз зерттеушісі К. ... ... ... жаршысы», - дей келіп, қандай
тақырыптар тартымды болады ... ... «Ойы бар, ... ... ... болады. Барлық тақырыпты тартымды ету мүмкін емес деп
дауласушылар да ... Бүл ... біз ... Кез ... ... жасауға болады» - деген пікір ... ... ... таба білген. Мақалада қазіргі қоғамымызда етек жайып бара
жатқан «зікіршілер» туралы сөз қозғалады. Автор былай деп ... ... ... «йассауишілер», «зікіршілер» немесе «зікіршілер» немесе
«сопылар» деп атайды. Олар Қожа Ахмет Йассауи
хикметтерін ... ... ... ... Алқа ... отырып зікір салуды
мүсылманның бес парызынан ... ... ... - ... ... ... ... «жамағат» деп, басқаларды «жамағат
емес» деп бөліп қарайды. Тіпті, соңғы кезде иассауишілдердің ... ... деп, ... ... жақындатуы да діни экстримизмге
бейімдіген аңғартады. Соған қарап бүл ... ... ... ... пиғьшдың басымдығын көруге болады. Дінтанушылардың пікірінше,
жүрттың ... ... ... екі себебі бар, Бірі - діни сауатсыздық,
адасушылық. Екіншісі, бүл материалдық байлық, ақшаға қызығу ... ... т.б.» ... жанрын зерттеуші орыс ғалымы Д. Г. Бекасов проблемалық
мақаланың ... ... ... дейді: «Мүндай мақала автордан жоғары
ынталылықты, батылдықты, ... ... ... Проблемалық мақалаға тән
қасиет мәселені қою, талқылау және оны шешудің ... ... - ... мүндай мақаланы жазу ынталылық пен батылдықты қажет ететіні
сөзсіз.Ал баспасөз зерттеушісі Т.С. Амандосов: «Проблемалық мақала ... ... ... ... ... ... ішкі өмірінен, халық
шаруашылығы саласынан күрделі де аумақты мәселелерді проблема етіп ... деп ... ... ... ... ... қауіп төндіріп түрған өзекті
мәселені қозғаған, сонымен қатар, оған ... ... ... ... ... не нәрсенің жалған екендігін жік-жіктеп ашып көрсете білген.
Адамның санасына сыймайтын түрлі ... ... ... ... ... қатары күн санап өсіп келеді. әсіресе, исламнан бейхабар
қаншама ... ... ... ... ... Бір ... олар ... қазақтың салт-дәстүрін сақтаймыз, бізге арабтың исламы керек емес,
өзіміз қазақы исламды үстанамыз ... ... ... қаншама адамдарды
адастырып жүр. Автор бүл сектаның ... ... ... төндіріп түрған
қауіпі туралы, қүрамында кімдер бар екендігіне, олардың іс-әрекеттеріне жан-
жақты тоқталып өткен.
Осы ... ... ... №12 ... да ... ... жарық
көреді. Соның бірі «Шариатты аттап тариқатта тайаңдаған зікірді бұрмалаушы
«исматуллашылар» деген ҚМДБ-ның баспасөз хатшысы Оңғар
Өмірбектің мақаласына ... ... жеке ... істейді,
өзі білгенінше, қалағанынша уағыз айтады, жеке ... де бар. ... ... ... оқытатылады? Белгісіз. 54 шәкірті Алматы ... ... ... ... ... ... үстаздарынан көрген
қорлықтары туралы мүңцарын шағуда. Олардың бірқатарын апталап емес, ... ... ... ... ... соққан. Мүндай қорлыққа
шыдамағандары өздеріне қол ... ... ... ... роль ... ... ... әлеуметтік мәні болуға тиіс. Факті
аясы тар нәрсе емес. ... ... ... ... ... үндейтінін
анықтап алу - ең басты нәрсе» - ... Т. ... деп ... ... ... сүйене отырып жазылған.
Қорыта келгенде, «Шапағат-Нүр» журналындағы дін мәселесіне байланысты
аудармалар мен ... ... ... діни ... ... ... алатындығын аңғарамыз. Жалпы, ... ... ... насихаттауда белсенді түрде ат салысуда. Шын мәнінде, қазіргі
қоғамдағы түрлі адасушылық, ... діни ... және ... ... ... ... ... ислами тәрбиенің
жетіспеушілігінен екендігі ащы шындық. Ненің ақ, ... қара ... үшін ... ... ... ... баршылық. «Шапағат-
Нүр»журналынан басқа да басылымдар мысалы, «Мүсылман», «Иман», «Рахмет
самалы», «Рухани өмір», «Ислам және ... ... ... ... «Руханият», «Өмір» орыс тілінде «Семья», «Рамадан» «Ислам», т.с.с.
жарық көріп жүргені белгілі. Бір ... ... ... ... бар ... ... Олардың насихаттауда жүмыстар аз
жасалынатындықтан, көпшілік мүндай басылымдардың өмір сүретінінен
«ШАПАҒАТ НҰР» ЖУРНАЛЫНДАҒЫ ТҰРАҚТЫ АЙДАРЛАР
Діни басылымдарда ... ... ... мен бас ... ... ... ... жеке материалдың үстіне орналасқан жолдар
әдетте ерекше көзге түсетін(қаралау, толық курсивпен) ... ... ... асты ... ... ... ... келеді.
Қазіргі кезде айдарлар газеттер мен журналдарда өте кең қолданылып
жүр. Олар: Тұрақты, уақытша, арнаулы болып бөлінеді.
Тұрақтылардың ... ... ... мен ... ... материалдардың орын алуын көрсетіп және ұзақ уақыт
бойы басылып келе жатқан айдарлар жатады. «Шапағат-Нұр» журналында ... ... ... не толғандырады?», «Сауал ... ... ... ... «Оқыңыз қызық», «Маржансөз», «Сахабалар
өмірінен» деген атпен тұрақты айдарлар беріліп тұрды. Мысалы «Бала көзімен»
атты айдармен ... ... ... ... ... ... Мәселен: «Намаз оқудың пайдасы» деген тақырыппен берілген
материалда: « .... ... ... ... ... адамнан гөрі Аллаһқа
сенбейтіндер көбейіп кетті. Мен сіздерді Аллаһқа сеніп, намаз оқуларыңызды
өтінемін. Намаз ... бір ... бар ... ... адам жамандық
жасамайды. Ал менің түсінігімше, адамдар бір-біріне ... ... ... деп бала ... ... сын ... қатар, оны түзетудің бірден-
бір жолы Аллаһқа деген сенім екенін білдіреді. ... ... аты дәл ... ... ... мерзімге, белгілі бір тақырыпты жан-жақты
талқылау үшін қажет. Тақырып толық игерілгеннен кейін, басқа ... ... да ... ... Сондықтан оларды «уақытша айдар» дейміз.
Бірақ бір тақырып жайлы сан қырлы ... беру үшін ... ... ... ... ... да ... да болуы мүмкін.
Олар газеттің немесе журналдың ерекшелігіне байланысты ... ... ... «дін және ... ... ... т.б. ... айдарлар
беріліп түрды.
Айдарлардың бас тақарыптан, тақырыпшалардан, тіпті, ... - онша ... емес және ... ... тек ... ... ... айдарлар тек информациялық қана рөл атқарады деп ойлау
дұрыс ... еді. ... ... ол ... да өте пайдалы функциялар
атқарады - оқырмандардың назарын бүгінгі күннің аса ... ... ... ... Тұрақты және уақытша айдарлар ... және ... рөл ... ... да ... ... бас
тақырыптар мен шапкалардың негізгі жолдарына ... ұсақ ... ... жеке ... тұрақты айдар басылымның маңызды
бөлімінің үстіне ... ... ... тек бас ... ... ғана
қойылмайды, сондай-ақ олар жан-жағынан да, оңынан немесе ... ... Ал, ... ... ... ... журналдың төбесінде беріліп
келеді.
Бір бағанаға арналған айдар әдетте, 10 немесе 12 кегльмен теріледі. Ал
үш ... төрт ... 12-16 ... ... ... ... ... материал 16-20 теріледі. Бас тақырыптың үстіне қойылған айдар
өзінің жолдарының аяғымен сол өзіне ... ... ... ... ... 14 ... берілген.
2000-2001 жылдары тұрақты айдарлар журналда «Хадис», «Ислам ... ... асыл ... ... ... деп ... басылым
1999 жылдан бастап екі тілде шыққандықтан, орыс ... ... ... знание», «Жизнеописание пророка» деген тұрақты ... ... ... ... ... атты ... ... Нұх, һұд және т.б.
пайғамбарлар өмірі жайында ғибрат аларлық ... ... Ал, ... ... атты ... «дағуат немесе дін уағызы қалай жасалады?» деген
тақырыппен аударма берілген. Мұнда ... ... ... беріле
отырып, ол адамда қандай қасиеттер болуы керек екендігі сөз болған.
Айдармен бас тақырыптың айырмашылығын көрсету үшін оны ... ... ... ... ... ... теріледі. Бас тақырыпты
бұдан да бөліп көрсету үшін және ұсақ кеглмен терілген ... ... ... үшін оның ... ... ... жай ғана суретті нәрсемен
(квадратпен, жұлдызшамен, нүктемен және т.т .) бөліп тастайды. Ал, ... ... ... ... ... ... ... бере
отырып, ерекшелеген.
Негізінде әр тақырыпқа айдар беру де - басылым безендірілуінің бір
қыры. Яғни, айдар ... бір ... ... ... беруде
басты орын алады.
2002-2003 жылдары ... ... ... ... ... ... мінез» т.б. тұрақты айдарлар беріліп тұрды. «Ақида»
деген айдардың аты термин сөз ... ... ... ... сондықтан да мұндай айдарларды беруден қашу керек секілді деп
ойлаймыз.
Уақытша айдарлар белгілі мерзімге ғана ... олар ... бір ... ... ғана көрсетеді. Белгілі бір уақыт өткеннен кейін бұл
айдарлар жойылып отырады. Арнаулы ... ... да ... да болуы
мүмкін. Олар газеттің ... ... ... ... ... уақытша айдарларда беріліп келеді. Мысалы, «Мұрағат», «Ислам
өнері», «Мұсылман дүниесінің ғажайыптары», «Көз ... және ... ... ... ... ... ... өмірі»,
«Зерттеу», «Хадис», «Фикһ», «Ғибрат», «Тарих», «көркем мінез», «сауал-
жауап» ... ... ... ... ... Сахабалар пайғамбарымыз жақын
достары сенімді серіктері болған. Басылымның бір айдары осы сахабаларға
беріліпті. «Сахабалар ... деп ... ... ... оқырманға көптеген
сахабалардың өмірімен таныс болуға мүмкіндік туған. Бұл айдармен ... ... ... қызықтыратыны белгілі жайт. Өмірлері ғибратқа
толы сахабалардың жүріп ... жолы ... де ... үлгі ... ... атты ... бір тұрақты айдар арқылы фикһтың ықшам тарихынан
бастап, фикһ ... ... ... ... өз ... қамтыған.
Қорыта келгенде, айдар - басылымның материалдарына ... ... ... ... айдарлармен таныса отырып өзіне қажет материалды
еш қиындықсыз тауып ала алады. ... да ... кез ... ... ... да ұғынықты сөздерден құралғаны жөн деп таптық.
Құран және ғылым
Адамның іштен туа біткен сезімі, оған әсер ету ... ... ... бар екенін мойындайтын сияқты, тұнығы лайланбаған ақылсыз,
фанатизімсіз, ... ... ... бой ұрмай азғантай ғана ой
жүгіртетін ... онда ... бар ... ... да берік тұжырымға келер еді.
Адам ақылының ойлану аумағы – аспаны мен жері, адамдары мен жан-жануарлары,
өсімдіктері мен тау ... яғни ... ... ... бір
клеткадан бастап жетілген тіршілік түрлеріне ... ... ... ... ... табылады. »Ғалам туралы және адамның жаратылысы жайлы ойланатын
кісі Ұлы Аллаһа апаратын төрт дәлел бар
1. Әл – Халқ ... Әт – ... ... Әт – тақдир (Айқындық)
4. Әл – Һидая ... адам ... ... ... бұл ... ... ... барлығы
Аллаһтың бар екеніне тіпті; Оның жалғыз екеніне дәлел ... еді. ... ... иесі екенін, Оның өте сипаттары мен есімдері де ... бар ... ... ... ... ... Ол (адам) ерекше
бір әлем – оның бойында көркем түр мен ... ... мен ... бар, ... ... берілмеген.» деп тұжырымдайды Юсуф Қардауи[22]
Сондықтан, Қасиетті Құран адамды өзі және өзін ... орта ... ... ойлауы мен қоршаған ортаны бақылауы ақиқатқа және жақсылыққа
әкелетініне сендіреді.
«Жер жүзінде нақ сенушілерге дәлелдер бар; ... ... де ... ме?» ... 51: 20-21);
«Көктер мен жерді әрі екі арасындағыларды шындық пен, белгілі бір мерзім
үшін жаратты» (Рум; 30: ... ... мен ... не бар? - де» (Жүніс; 10:101); «Көктер мен
жердегі жаратылуында күдіксіз күн мен ... ... адам ... ... ... жүзген кемеде және Аллаһтың көктен жаңбыр
жаудырып, жер өлгеннен ... ... ... әрі онда әр түрлі
хайуанды жаратуында, желдерді және көк пен ... ... ... ... ... ... елге (Аллаһтың барлығы, бірлігі жөнінде
белгілері бар)». (Бақара; 2:164);
«Олар үстеріндегі аспанға қарамай ма ? Оны ... ... ... Оның ... жоқ. Жерді төсеп, онда әртүрлі көркем нәрселерді өсірдік. Әр бір
бейім құл үшін бір ... жәле ... (Кар; ... ... аспандағы және жердегі нәрселерді айқындап, оларды ашық баяндайды.
- «Нақ осында, түсінетін ел үшін әрлене белгілер бар....»
Нақ осында ... ... үшін ... ... бар.........
Шын үлгі алатын қауым үшін әлбетте үлгі бар. (Нахыл; 16: 11-13).
Құран ... ... ... мен ... ... ... үшін:
- «Көктерде және жерде қаншаланған дәлел бар. Адамдар оған ... ... ... ... ... ... көрсетілгендей, Құранның көптеген жаратылыстарымен және
бұл әлемнің көріністерімен ант ... ... ... Ол бұнымен оларға
көңыл бөлмейтін жүректер мен ... ... ... ... ... Сондықтан Құран түн мен күн, таң уақыты мен шапан уақыты,
жұлдыздар және ... ... және ... ... ... Әлем туралы, оның ішінде адам турасында ... кісі ... ... ... 4 ... ... ... «Құран және ғылым» атты айдары Құранмен ғылымды
тығыз байланыстыра отырып оқырман сұранысын толықтай ... ... ... айда бір рет ... Бұл ... көбінесе шығыс әдебиеттерінен
тәржімәланып, көркем сөзбен көмкеріліп халыққа ... ... Бұл ... ... ... ... болсаң ғана мақсатыңа жетесің», «Надан
ғана білгенін қанағат тұтады», «Өзіңді-өзің ғұламаға балама», «Менмендіктен
арылу», «Шынайы дос ... «Ел ... ... ... ... ... нені ескерген жөн?» т.б. Сол сияқты көптеген Құран мен ғылым-
ілімді тығыз байланыста ұстайды.
Мысалы: «Кішік ... ғана ... ... атты ... ... жүрген шәкірт болғанның ғана мақсат мұратына жетерін біл.
Хадис-шәріпте
«Құдіреті күшті Аллаһтың ризашылығын алу үшін ... ... ... мақсатына жетеді» [24]
- делінген.
Аиуб: «Ғалым адам Құдіреті ... ... ... ... екендігін
көрсету үшін, басы топыраққа тигенше ию керек» - депті». Көптеген ғұлама
ғалымдардың асыл ... ... ... ... ... ... және ғылым» атты айдарды қорытындылай келе М.Мақатаевтың дін ... ... ойы мен ... ... ... – ғылымның әкесі.
Ғылым-діннің баласы,
Дін-ғылымның көкесі.
«Поэзия» айдары. «Поэзия» тақырыпты айдарда діндегі поэзия яғни Исламның
тарихына ... түбі араб ... ... ... ... VI ... поэзия ақындық өнердің даму шарықтау шегіне жеткен еді. Сол
кезеңде Алла Тағала Қасиетті ... ... ... ... ... ... ... поэзияға да мән берген оның мысалы Құрандағы
сүренің аяттарының ... ... ... ... ... ... ... самад.
Ләм ялид, уә ләм юләд. Уә ләм якулләһу. Куфуан ахад.» Мағынасы;.Меккеде
түскен. Төрт аят. Аса ... ... ... ... ... айт. Ол ... ... мұқтаж емес. Тумады да, туылмады да. Барлық
нәрсе оған тән.»[25].
Мұндағы аяттардың ұйқастылығы бірден ... Әр ... «ад» ... өзі ... заңдылығының сақталғандығы деп білеміз. Құранда тек
«Ықылас» сүресі ғана емес бүкіл кітаптың ... ... өлең ... ... ... ... мейрімділікке, қайрымдылыққа
шақыратын қасиетті кітап. Құран жайлы И.В.Гете «Құран үйреткен негіздерде
ешбір ... жоқ. ... ... ... ... ... ... болмайды деген» А.Ф.Мархабаев ... Ал ... ... ең доғары, ең жоғары, ең пайдалы және ең
шынайы пікірлерді қамтиды» ... ... ... ... ... ... ... «Біз
тегіміз түрік, дініміз ислам екенін ұмытпауымыз керек. Ол үшін ... ... ... ... ... шығармауымыз керек» деген
[26].
Иә, Құранның әлем тіршілігінің жоспары ... ... ... ... күш тарапынан түскен Қасиетті Кітап бүгінде мұсылман ... ... ... ... поэзия айдары, елім, жерім, отаным,,
баурым, ата-анам, асыл жарым, балам деген ... ... ... шыққан ащы шындығы мен Алааһқа деген шүкіршілдік өлеңдері. Қазақтың
әрбір сөзінен құралған ой маржаны мұсылмандарды таза, адам ... ... ... ... ... ... отыратын бұл айдарда студент
жастардың туындылары көп ... ... ... ... «Кетеміз түбі мына біз» атты еңбегінде.
«Өлесің.
Бәрі қалады,
Кетеміз түбі мына біз.
Кеңдігіне сыймай даланың,
Ғарышқа барып тұрамыз» [27]делінген. Бұл өлеңді ... ... ойы ... ... ... емес ... жән е ... мал мүліктің ол жақта түкке
жарамсыз екенін ... Тағы бір ... ... ... ... ... көрген. Соның ішінде «Мына фәни» өлеңіне мысал келтіре
кетейік.
«Тізелерін қара жерге сызғызбай.
Кейбіреулердің қызықтары таусылып,
Азаптары басталар.
Ал фәниден ... кеп ... ... ... ... ойы ... мен бұл дүниені салыстыра отырып сараптама ... ... Ал ... бақиға кеп өткенде» деген ойы бұл дүниеде артта
қалдырар ізі жоқ ... ... ... меңзеп тұр. Поэзия айдарының әрбір
нөмірі жаңа ақындармен толықтырылып отырады. Өлеңдерінің түпкі ойы ... ... жазу ... мүлде бөлек. Тағы да сол сияқты Серікжан Қажи
атты ... ... ... ... өлгенде кім біледі ел не дерін,
У шараптан іздер бәлкім себебін.
Газет-журнал жоқтау жазар ақын ... ... ... көлемін.
Біреу бәлкім қуанар да жасырын,
Тілегімнің түсті алшы деп асығы.
Білгімсініп төрде отырар бір ... ... деп ... деген[29]. Ақынды мазасыз ойлар
мазалайды. Өлеңнен асқан маған жақын жоқ деп ... ... ... да басқа «Тілек», «Құбыла», «Тәңіріме тәуба деймін...», Екінші өмір,
«Жаратқанға жалбарыну» атты өлеңдері ... ... Әр ... ... ойлар мен ауыр күрсіндер байқалады. Жалпы алғанда ... ... ... ең таңдаулы өлеңдер сарапталып алынады. Ол
журнал бетінен де байқалады. «Поэзия» айдары жыл ... ақын ... әр ... ... ... ... ... Жеңімпаз сыйақы
мен қоса бетті дайындауға көмектеседі. Қорыта ... ... ... ... оқырмандарын Шалқар Әбішовтың
«Өз тіліңді өшірме,
өшіргенді кешірме
Тілін, дінін өшірген
Жолығар бір ... ... ... имандылыққа шақыратын айдар.
«Пайғамбарлар тарихы» айдары Құрандағы аты аталған пайғамбарлар өмірінен
сыр ... ... ... ... сыр ... Аллаһтың Пайғамбар
және қауымын Құранға енгізудегі мақсаты Мұхаммед үмметтеріне Аллаһқа
мойынсынбаған ... соңы не ... ... еді. Ал, ... ... ... екі дүниесі де мәнді, мағыналы болатынынан
хабар береді. «Шапағат-Нұр» журналында осы мақсатты ала ... ... ... ... ... ... ... Ильяс пайғамғамбардың
тарихына үңілсек Құранда Аллаһ Ильястың шынайы пайғамбар болғандығын
дәлелдейтін ... ... да сол ... ... ізі ... Алла
мен пенде арасындағы Елшілердің сан қилы ... ... ... ... ... ... кітап басу ісінде безендірудің ... зор. ... оның ... белгілеріне, жанрына, оқырман қамту
ауқымына, ақпараттық табиғатына қарай безендірген ... ... ол ... ... ... ... бейнелеу» деген
латын сөзі. Ғылыми-танымдық кітаптар, оқулықтар, ... ... ... ... яғни бәрі ... жарық көреді.
Басылым мазмүнына қарай иллюсрацияның бірнеше түрлері ... ... ... Мәтінде айтылған деректердің чертежі, схемасы,
диаграммасы, және ... ... ... иллюстрациялар
мәтінді толықтыра түседі. Көп жағдайда ... ... ... ... ... Мәселен теореманы чертежсыз сондай-ақ машина
қүрылымын оның схемасысыз, жануарлар мен ... ... ... ... ... Ғылыми танымдық иллюстрацияға қойылатын
негізгі талап - оның ғылыми нақтылығы, анықтылығы, түсініктілігі.
Түтастай бір қүбылыс ... ... ... нақты мағлүмат беретін
иллюстрацияны деректі иллюстрация деп атаймыз.
Аталған иллюстрацияға фотопортреттер, тарихи ескерткіштердің суреттері
мен қүжаттар жатады. ... ... ... ... яғни оқиға
туралы және тарихи, саяси ... ... ... ... ... Деректі иллюстрация газет журналда ... ... ... иллюстрацияны затты және шартты деп екіге бөліп қарастырамыз [30].
Ал, діни ... ... ... болсақ, мәселен «Шапағат-Нүр»
журналын мысалыға алайық. Журнал ... ... ... ... бір ... аралығында шығатын басылым түрі. Журналды шығару
ерекшеліктері лде өзгеше келеді.
Кітап шығару жыл ... ... ... да, ... ... бағынышты болмайды. Ал, журналдар өзгеше шығарылады.
Мазмүны мен баспалық көрінісі ... ... ... ... ... дейін жоқ. Журналдар топтастыруына сүйене ... ... ... ... ... ... төрт топқа бөліп ... ... көп ... безендіру ерекшелігі кітаптікіне жақын
журналдар;
2. Ғылыми-техникалық және бүқаралық өндіріс журналдар;
3. Бүқаралық суретті ... өнер және ... ... ... ... ... көп бөлігін мәтін алғандықтан, оны бірінші топқа ... ... ... ісін ... ... ... ... міндеттері: басылымның көркем безендірудегі ... ... ... ... ... ... ... Ал
техникалықи редактор кітаптың мәтінін графикалық элементтеріңмен
илюстрвацияларын ... ... ... және ... шығару
алаңшаларын белгілеп, қаріптің түрлерін таңцайды. Және басылымның ... ... ... ... және ... ... ... есептеу,
кестенің көлемін есептеу, қолжазбаны теру және беттеу үшін нүсқау беру
журнал макеттеу және ... ... да ... ... ... ... ол журналдың полиграфиялық сапасын қадағалап отырады.
«Шапағат-Нүр» журналының ... ... де ... ... жүзеге асты. теру, беттеу және түрлі суреттерді беру.
Басылымның көп бөлігін де мәтін қүрайды Журналдағы ... ... ... (әріптің биктігі) қаріппен терілген. Гарнитурасы (қаріптің түрі)
-Қаз Таймс. Колонтитул (оқырманға өліпби реті ... ... ... 14 келгь, жартылай қою кіші өріппен берілген. Негізі ... жүп сан ... ең ... ... ... аты, ал тақ сан бетіне ең
соңғы мақала жазылады. Айдарлар 14 кегльмен берілген, яғни ... ... ... ... ... кегльмен, яғни 18, 20, 24, 26, 28,
36, 48-мен берілген. Мәселен, журналдың 2005 ... №12 ... ... атты ... 48 ... ... Басылым тарлымына келер
болсақ, 5000 дана. ... бүл 70 ... ... ... үшін ... ... ... басылым болғандықтан, оның біртекті форматы, баспа табақ
көлемі және көп жағдайда қүрылымы мен архитектоникасы сақталады. Жалпы,
журналдық беті де көп ... ... ... ... ... ерекшелігіне, оқырман категориясына
және көлеміне тәуелді. Беттер сәйкестігі ... ... ... ... журналдарға көбіне шаршы нысанды кең беттер суреттерді еркін
әрі ... ... ... береді. Таза мәтіндік немесе сөзі аз
журналдар тарылған өрі тіке созылған беттерге ... ... Бүл ... ... ... ... ... журналдар үшін кіші форматты
таңдаған дүрыс - ол ықшам әрі ... ... ... ... 1/16. ... 84x108 деген қағаз бетінің екі жағының ... ... мен ... Ал, 1/16 ... бөлшек сан басылым парағы беттің қандай
бөлігін қүрайтынын көрсететін үлес анықтауыш. Яғни, ... бір ... үшін ... ені мен ... ... ... ... бөлінгенін осы
бөлшек сан көрсетеді.
Басылым терім форматы үшін безендірудің 2 түрі бекітілген. Журналдардың
көбі бірінші ... ... ... ол - ... Бүл ... шектелген
басылымдар үшін маңызды.
Журналды безендіру - суретші, көркемдеуші, техникалық редактордың,
полиграфия ... ... ... ... Безендіру ісі басылымның
мүқабасынан соңғы бетіне дейін маңызды рөл атқарады. Оны ... ... бар. ... ... ... ең өуелі сол
журналдың мақсаты мен ... яғни ... ... Ал, ... объектілеріне төмендегі элементтер жатады.
Мүқаба - көбінесе қатты немесе қалың ... ... ... ... ... ... ... басылым болғандықтан оған
қалың қағазды пайдалану тиімді. «Шапағат-Нүр» журналыны да осы ... Ал, ... ... ... оның ... ... мен ... аты оның үстінде кіші шрифтпен «исламтану ... ... ... көркемделіп берілген. Мысалы, журналдың 2005-ші жылғы 8
айында шыққан санында күмбезді мешіт мүнарасы мен оны қоршаған өсем ... ... ... ... мүқабасында басылым аты ерекше
безендіріліп берілген, оның төменгі жағында айы, жылы және басылым ішіндегі
оқырманның көзін ... ... ... ... берілген. Басылымның
алғашқы бетінде редакция алқасының мүшелерінің ... ... Ал, ... оның ... ... ... ... "Мүсылман" баспаханасының
жарнамасы берілген. Ал сол жақ шетінде ... ... ... ... аты мен ... бағасы берілген. Ал мүқабасының
екінші теріс жағында «Шапағат-Нүр» баспасынан шығатын сатылатын кітаптардың
түрлі-түсті суреттері берілген. Бүл - ... ең ... ... және оны көркемдеуші редактор өте тиімді пайдалана білген.
Журналдың алғашқы ... ... ... Журналдың бір ерекшелігі
- мүқабасының соңғы бетінде журналға жазылу туралы мағлүматты да соңғы
бетінен ... ... ... ... сырты күмбезді әсем мешіт
суреттерімен ... Бүл екі ... ... ... ... ... түрлі қалаларда орналасқан мешіттермен таныстыру.
Екіншіден, мешіт - мүсылмандардың ғибадат, ... ... ... ... табылатындықтан, оның суретін беру тек ислами басылымдарға ... және ... ғана тән. Жөне де ... басылым сыртындағы суреттер
ішіндегі дүниемен тікелей байланысты болып келеді. Мәселен, басылымның ... ... ... ... ... ... ... Қүрбан айт кезінде
қажылық өтелгендіктен, мүқабада «Қүрбан айт қүтты болсын!» деген қүттықтау
сөзімен ... ... ... көп ... ... ... ... түрлі тақырыптары клишеленген, түрлі
безендірілумен өртүрлі ... ... ... ... ... көркемдеуші редактор ерекше шеберлік танытқан. Мысалы,
Басылымның 2001 жылғы № 8 ... ... ... ... ... тақырыпқа түнгі аспан өлеміндегі жүлдыздар суретінің үстіне беру
арқылы ... одан ... ... ... ... ... затты және шартты деп екіге бөлінеді. Затты ... бас ... ... ал шартты илюстрацияда қүрылымның схемасы
көрсметеді. Затты ғылыми илюстрацияның кеңінен ... түрі - ... ... ... қарағанда фотосурет қүбысты анық және табиғи
жеткізе алады. Оның үстіне ... ... ... мол. ... ... қара-ақ түсті болғандықтан сапасы орташа деңгейде шыққан.
Суреттердің басым көпшілігі мешіттер, мешіт мүнаралары, ... ... ... ... ... ... Мүсылмандардың намаз оқу кезіндегі
бағыты болып саналатын ... ... ... ... ... ... ... Бүл - журналдың өзіндік ерекшелігі.
Қалай дегенде де журналдың жоғары сапада безендіруі оның өтімділігіне
де өсерін тигізеді. Сондықтан да ... ісі ... ... ... ... талғамдықты қажет етеді.
ҚОРТЫНДЫ
Соңғы уақытта Қазақстанда БАҚ-тың хабарлары мен материалдарында таным-
тәрбиелік мәні аз, жеңіл ... ... ... Оның ... төуелсіз
телеарналар мен сары басылымдар бола алады. Бүлар жастардың толыққанды
азамат болып жетілуіне кері өсерін ... ... ... сабақ оқуға,
ата-анасына жәрдемдесудің орнына теледидардан ... ... одан ... ... ... ... ... бара жатыр. Осының салдарынан
қоғамымызда ... ... кең етек алып ... ... нашақолық,
жезөшелік, үрлық, адам өлтіру қылмыстардың қоғамда өршіп бара жатуы соның
жемісі емес пе?! Ал бүл ... ... ... - ... ... ... діни басылымдардың кеңінен насихатталуы екенін жоғарыда атап
өткенбіз.
Кеңес үкіметі өз-өзіне келе бастаған соң көп ... ... ... Мың ... бері ... пен ... дәнін сеуіп келген дініміз
кертартпа деп насихатталды. ... ... ... ... ... ... Халық бірте-бірте рухани тірегінің бірінен айырыла бастады.
Тіліне қысымшылық ... ... ... ... ... жүтаңдық
атқа мінді. Еліміз діннен алшақтап қалды.
Еліміздің егемендік алып, өз тәуелсіздігіне қол жеткезгеннен кейін
Аллаһқа ... ... ... бостандық тиді. Кезінде Кеңес өкіметі
тыйым салған дінді бүгінгі күні ... ... қол ... Оның ... - діни ... пайда болып, күн санап олардың санының
көбеюі. Ең алғаш «Ислам әлемі» журналы жарық көргенде, ... оны ... ... ... шөлдерін аздап болса да басты емес пе. Одан ... жылы ... өз ... ... діни ... ... жол ашты. Бүдан кейін біртіндеп діни басылымдар ... ... да ... ... ... аштықтарын басатын басылымдарды
қүшақ жая қарсы алды. Қазіргі таңца «Мүсылман», «Иман», «Ислам өркениеті»,
«Ислам» атты ... орны ... Бүл ... ... ... тарауында айтып
өткенбіз. Дін саласын зерттейтін ғалымдардың тым аздығы, ал діни ... ... ... ... ... Дін ... ... рөл атқарғандықтан бүл сала терең зерттеулерді қажет етіп
келеді. Болашақта зерттеле түседі деген үміттеміз.
Айдар - ... ... ... ... табылады. Айдар
оүырманның өзіне керек материалды қиындықсыз тауып алуына жол ашады. Сондай-
ақ, айдар берудің өзіндік ерешеліктері болады. Ол ... өр ... ... ... ... бетінен тез тауып алуына септігін тигізеді.Негінде
әр тақырыпқа ... беру де - ... ... ... бір ... Яғни, айдар материалдарды бір ... ... ... ... орын ... ... ... де көпшілікке
таныс сөздерді, сөз тіркестерін қолдану керектігі туралы жүмысымның бірінші
тарауында айтып өткенбіз.
Жүмыстың 2-ші ... ... ... мен пробелмалы
мақалаларға тоқталып өттік деуімізге толық ... бар. ... ... ... ... ... тілі өзге адамдар қауымын түсіну қүралы,
олармен қарым-қатынас жасаудың идеалы болған. ... ... ... сөз ... ойды бейнелеудің жаңа төсілдері туды, жазу
шеберлігі артты. Ол ... ... ... дамытудың күшті қүралы: бүкіл
мәдениетінің қазыналық ... ... ... ... мен ... ... тіл ... мектебі. Шындығында дін еңбектерді ... ... ... рөл ... ... Бір ... аударылуымен
мүсылманның рухани қазынасы бір кітапқа ... ... сөз. Ал, ол ... ... көп ... ... анық ... мақаланы үйымдастырып, жазуда өзіндік талап-шарттар бар. Асылы,
оны журналистердің өзінен гөрі, мамандардың жазғаны жөн. Өйткені, олар ... ... ... ... ... ... ... қозғайды, қажетті
факт, деректерді өз ... ... ... Бүл өсіресе дін
саласына қатысты. Біз журналистерге дін тақырыбықца мүлдем
жаба ... ... ... қай ... ... ... ол туралы толық
қаныққаннан мағлыматанып, кейін қалам тербеген жөн екенін айтпақпыз.
«Шапғат-Нүр» ... ... ... ... ... ... оқырман қауымының көзін ашып, түрлі қоғамдағы келеңсіз
қүбылыстар ... ... ... үлкен септігін тигізді. Мақалар ... ... бірі кең ... қылып берілсе, енді бірі қысқа да
нүсқа ... ... ... тарту мақсатында, басылымның өднмілігі
үшін иллюстрация берілген. Сонымен қатар кез келген ... ... ... ... ақпарат беруімен бірге оның басылымды оқуын
жеңілдетері анық. Иллюстрация туралы ... 2-ші ... ... жазу ... ... қиындықтар - дін саласын зерттеген
ғалымдардың сирек ... ... ... ... ... ... діни басылымдардың мүлдем зерттелмеуі олар туралы
толық қанды материалдар алуға кедергі болды. Сондай-ақ діни ... ... ... ... ... тарапынан
талданбағандығында. Дегенмен, қолда бар ... ... ... ... қойылатын талаптарға барынша лайықты еңбек, жазуға күш
салдық.
Енді осы діни ... ... ... ... да ... Ондағы
ең үлкен проблемалардың бірі - дін саласын жетік меңгерген ... Дін ... ... өз ... ... ... ... емес.
Оның өз шекарасы болады, яғни қандай да бір ... ... ... жаза білу ... ... оны ... жөне сүннетке сай қылып
бере білуі қажет.
Екіншісі, басылымдарды жарнамалау, ... ... ... ... Көпшілік қауым мүндай басылымдардың бар екендігінен хабарсыз.
Халықымыздың 70 пайызы мүсылман бола түра, бүл басылшымның ... ... ... ... Бүл өте аз ... ... аз өнімнің өзіндік
қүны да жоғары болатыны белгілі.
Бітіру жүмысының соңында мынадай үсыныстарды алға ... жөн ... Діни ... ... ... бір ... келтірсе;
2. Діни басылымдар оқырман залдарынан, кез ... ... ... ... да, мектептерде Ислам діні пән ретінде оқытылса;
4. Діни басылымдарды таныстыру ... ... Ж.О.О ... өткізілсе;
5. Дін саласында журналистер білімдерін жетілдіріп, әрбір журналист
Исламды насихаттаса деймін.
Корыта келгенде, діни басылымдардың Ислам дінін насихаттауда ... ... ... олар ... ... зерттеулер жүргізуді қажет
екендігін айтпақпыз. Себебі адамзатты ... ... ... та, мансап
та емес адамның рухани тыныштығы ... ... - дін. ... ... да ... ... дін - ... діні. Ислам діні - кемел дін. Ислам ақыл,
ой туындысы емес, бірақ Аллаһ ... ... ақыл мен ойды ... және ... ... ... адам баласындағы рухани деңгейді ... ... Ал, бүл өз ... ... ... ... Сондықтан да оны кеңінен насихаттау әрбір саналы журналисттің
міндетін білмей жатады. ... да ... ... ... жолға қоюды
міндетін аса жауапкершілікпен атқарған жөн. ... ... ... ... ... ... түзелуіне, иманды үрпақ төрбиеленуіне
септігін тигізері сөзсіз.
ПАЙДАЛАНҒАН ДЕРЕК КӨЗДЕРІ
1. А.-Х. ... А. ... ... ... - ... Есім Ғ, ... С, ... Г. Дінтану негіздері.− Алматы: Білім, 2003
ж.- 6б.
3. Бұлытай М. Мұсылман қазақ еліміз. − Алматы: Арыс, 2001ж.- ... ... Н. ... Ж. ... және қазақтардың әдет-ғұрпы. − Алматы:
Арыс, 1992ж.-135бб.
5. ... Ә. ... ... діни ... ... Алтынсарин Ы. Мұсылманшылықтың тұтқасы. − Аламты: Қазақстан, 1991 ж.
57бб.
7. Құдайбердіұлы Ш. ... ...... ... ... М. ... бастар жол// Шапағат-Нұр.- №1.- 1998.
9. Қазақстан Мұсылмандар діни басқармасының Төралқа мүшелері ... өкіл ... ... ... төл ... ... №1996 ... Әсаттар Дербісәлі «Қазақстан мұсылмандарының діни басқармасы. 90-92 б.
Алматы,2003ж Ілімтонова С. Атеиістік тәрбие орталығы // Социалистік
Қазақстан.-1983ж.- № 206.- 4 ... ... Ә. ... ... ... Қазақ әдебиеті.-1988ж.-№59.-
2 қазан.
12 Атабаев Қ. Қазақ баспасөзі: Қазақстан тарихының дерек көзі(1970-
1918 жж). ... ... ... Т. ... және ... Алпысбаев Қ. Аударманың теориясы мен тәжірибесі. ... ... ... ... ... Қ. ... теориясы мен тәжірибесі.-
Алматы,Қазақ университеті,1999
17 Сатыбалдиев Ә
18 ... С.Г ... ... по ... ... ... Агиколянский В.Г и др. Типология изданий.-М:
Книжрая палата, 1990Ж.
20 Шапағат—Нұр. №№ 10-11.-2000-11б
21Шленсор П. Г Справочник художественного ... ... ... ... ... Ю. ... құдіреті.- Алматы, 2007
23 Халифа Алтай. Құранның қазақша мағынасы. –Мекке.
Сауд- Арабия. 1991
24 Хадис шәріп. Шапағат- Нұр. 2007-2
25 ... ... ... қазақша мағынасы. –Мекке –Сауд-Арабия.
1991
26 А.Ф Мархабаев. Ислам=Ғылым- Журналистика. Алматы.1996
27 Шапағат-Нұр. 2008. №3-13б
28.Шапағат-Нұр. 2008. №1-21б

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
12 жылдық білім беруге көшудегі эксперименттік іс әрекеттерді ұйымдастыру5 бет
Абдрахманов Сауытбектің аударма саласына сіңірген еңбегі10 бет
Бюджеттік хұқ25 бет
Мүсірепов Ғабит Махмұтұлы өмірі4 бет
Қаржының Қазақстанның сыртқы экономикалық қызметіндегі рөлі мен маңыздылығы3 бет
Мемлекеттік егемендік туралы декларация5 бет
1837-1847 жылдардағы Кенесары бастаған ұлт-азаттық көтеріліс14 бет
1850-70 жылдардағы ұлт-азаттық көтеріліс49 бет
1905-1907 жылдардағы революцияның Қазақстанға саяси дамуына әсері.9 бет
1917 -1928 жылдардағы Қазақстан экономикасы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь