Рухани адамгершілік білім беру жүйесі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1. Рухани адамгершілік білімберу жүйесіндегі тұлға аралық қарым.қатыстың психологиялық ерекшеліктері
1.1.Рухани адамгершілік білімберу жүйесінде тұлғааралық қатынас субъектілерінің сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
1.2.Балабақша мен ата.ананың тұлға аралық қарым.қатынасы өзара
әрекеттесу формасы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
1.3.Балабақша мен ата.ананың арасындағы тұлға аралық қатынас
стильдері мен оның өнімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
2. Балабақша мен ата.ананың тұлға аралық қарым.қатынасын
эмпирикалық зерттеу
2.1.Зерттеудің мақсаты, болжамы мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
2.2.Зерттеудің әдістемелерінің сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
2.3.Зерттеу мәліметтерінің сандық өңделуі мен сапалық талдауы ... ... ... .49
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...51
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...54
Жұмыстың өзектілігі. Бүгінгі таңда еліміздегі бүкіл білім беру жүйесі, соның ішінде рухани адамгершілік білімберу жаңа реформалар негізінде жүзеге асырылуда. Жоғары оқу орны әлеуметтік маңызды институттардың бірі ретінде өз қабырғасындағы ата-ананың тұлғалық және кәсіби дамуына, ішкі дүниетанымының кеңеюіне өз септігін тигізеді. Сонымен бірге, әрбір ата-ананың бойында өз мамандығына сәйкес балабақшаның бейнесі қалыптасады. Ата-ананың балабақша мен тұлғалық қатынастарындағы өзара қабылдауына сыртқы орта менқатар олардың меңгеріп жатқан кәсібінің қалыптастыратын кәсіби біліктілік ұғымдар жиынтығы әсер етеді. Себебі ата-ана кәсіп әлеміне енген сайын оның кәсіби сана сезімі, қоршаған ортаға, болашаққа және балабақшаға деген көзқарасы күрделі өзгерістерге ұшырайды.
Әлеуметтік-экономикалық құрылымындағы, іскерлік, экономикалық, әлеуметтік қатынастары жүйесінде қоғам болашақ маманды дайындаудың сапасына жоғары талап қоюда. Жоғары оқу орындарындағы білім беру ата-ана тұлғасы дамуының жоғарғы деңгейін жеткілікті түрде қамтамасыз ету керек, яғни қоғамның осы кездегі қалыптасуының талаптарына жауап беретіндей болуы керек. Қазіргі кезде қоғамның жаңа типін құру барысында, жаңа құндылықтар жүйесіне бағытталған, білімберудің негізгі мақсаты жоғары шығармашылық мүмкіншілігі бар болашақ маман тұлғасын қалыптастыру болып табылады.
ХХ ғасыр соңынан бастап білім беру жүйесі білім берудің гуманистік парадигмасына сәйкес дамиды. Онда маңызды құндылығы болып адамның тұлғасы қарастырылады, яғни оның барлық потенциалды мүмкіншілігін дамыту болып табылады. Осы тұрғысынан қазіргі маманның білімберу сферасында үздіксіз білім алуға, шығармашылық тұрғысынан өзін-өзі жетілдіруге дайындығын айтамыз.
Тұлғаға бағытталған көзқарастың білім беруге деген мақсаты сырттай берілген қасиеттерді «қалыптастыру» деп қаралмайды, оның негізгі мәні тұлғалық мүмкіншілікті ашу және демеу, тұлғаның рухани және моральдық мүмкіншіліктерін анықтау, оларды өзін-өзі дамытуға кіріктіру деп түсінеміз. Сондықтан да болашақ маманның өзін-өзі дамыту іс-әректі мен оның өзіндік санасының ерекшеліктерін тұлғаның кіріктірілген компоненті ретінде зерттеу маңызды болады.
Осы проблема Қазақстан Республикасындағы қалыптасқан әлеуметтік-мәдени жағдайымен күрделене түседі. Біздің еліміздегі әлеуметтік-экономикалық және саяси өзгерістері жоғары дәрежелі мамандар дайындығын талап етеді. Қазақстан демократиялық қоғам ретінде , әлемдік білім кеңестігіне шығу және алдыңғы қатарлы дамыған 50-мемлекеттің қатарына еру бағытын айқын ұстанғандықтан білім беру жүйесін дамытудың жаңаша стратегиялық жоспарларын өңдеуді талап етеді. Осыған сай қазіргі уақыттағы білім жүйесінде бірқатар елеулі өзгерістер орын алуда.
Білім жүйесіндегі өзгерістер тек оқытушыға ғана емес, сонымен бірге ата-ананыңге де әсер етуде. Қазіргі кезде ата-ананың жан-жақты сапалы білім алуға тырысады. Ал, оларға бұл мақсатқа жету үшін сапалы әрі қазіргі заман талабына сай білім беретін оқытушы қажет екені бәрімізге белгілі.
1. Кузьмина Н.В. Очерки труда учителя. – Л., ЛГУ., 2005. – 164 б.
2. Березовин. Н.А. Адаптация ата-анаов и НОТ. Учеб.метод. пособ. - Минск: Университетское, 1990. – 150б .
3. Профессиональное ориентирование ата-анаов в условиях информатизации образования. Учебно методическое пособие. - А., 2003. – 133 б.
4. Актуальные проблемы общей, социальной и педагогической психологии. Сб. научн. тр. / Под ред. Давыдова. – М., 2001. – 159 б.
5. Соловьева О.В. Обратная связь в межличностном общении. - М., 2005.
6. Цуканова Е.В. Психологические особенности затрудненного общения в условиях совместной деятельности: Автореф. дисс. на соиск. уч.степ. канд. психол. наук. М., 2001
7. Профессиональное ориентирование ата-анаов в условиях информатизации образования. Учебно методическое пособие. - А., 2003. – 133 б.
8. Вербицкий А.А. Активное обучение в высшей школе: контекстный подход. - М.: Высшая школа, 2001. - 87-96б.
9. Лисовский В.Т. Актуальные проблемы нравственного воспитания будущих специалистов. Л., 2000.
10. Леонтьев А.А. Психология общения. 2-ое изд., испр.и доп. М., 1997.
11. Бодалёв. А.А. Психология общения. - М., 1996. - 236 б.
12. Добрович А.Б. Воспитателю о психологии и психогигиене общения. М., 2005.
13. Психолого-педогогическое проблемы формирование личности в учебной деятельности. – М., 2000.
14. Маркова А.К. Психология усвоения языка как средства общения. М., 2004.
15. Артемов В.А. Курс лекции по психологии. 2-е изд., перераб. и доп. Харьков, 2001.
16. Психолого-педогогическое проблемы формирование личности в учебной деятельности. – М., 2000.
17. Путляева Л.В. Психологические аспекты проблемного обучения / Под. Ред. А.А. Вербицкого. М., 2000.
18. Цукерман Г.А. Совместная учебная деятельность как основа формирования умения учиться: Автореф. дисс. на соиск. уч.степ. докт. психол. наук. М., 2005
19. Рубцов В.В. Организация и развитие совместных действий у детей в процессе обучения. М., 2005.
20. Панюшкин В.П. Функции и формы сотрудничества учителя и учащихся в учебной деятельности: Автореф. дисс. на соиск. уч.степ. канд. психол. наук. М., 2004
21. Климов Е.А. Индивидуальный стиль деятельности в зависимости от типологических свойств нервной системы. Казань, 2000.
22. Андреева Г.М. Социальная психология. М., 2001
23. Кан-Калик В.А. Учителю о педагогическом общении. М., 2005.
24. Маркова А.К. Психология труда учителя. М., 2000.
25. Соковкин В.М. О природе человеческого общения. - Фрунзе, 2002.
26. Брудный А.А. Понимание и общение. М., 2001.
27. Панферов В.Н. Психология общения //Вопросы философии. 2005. 7
28. Леонтьев А.А. Лекция как общение. М., 2004.
29. Джакупов С.М. Психология познавательной деятельности. - Алматы, 2000. - 123-136 б.
30. Степаненка. Т.Г. Социальные стереотипы и межличностные отношения // Общение и оптимизация совместной деятельности. - М., 2005.
31. Шибутани.Т. Социальная психология./ Пер. с англ. - М., 2005.
32. Личность ата-анаа и успешность его обучения в вузе. / Б. Аверин, под рук. Шкарин В.В. – М., НПУ, 2001.
33. Цуканова Е.В. Психологические особенности затрудненного общения в условиях совместной деятельности: Автореф. дисс. на соиск. уч.степ. канд. психол. наук. М., 2001
34. Профессиональное ориентирование ата-анаов в условиях информатизации образования. Учебно методическое пособие. - А., 2003. – 133 б.
35. Вербицкий А.А. Активное обучение в высшей школе: контекстный подход. - М.: Высшая школа, 2001. - 87-96 б.
36. Лисовский В.Т. Актуальные проблемы нравственного воспитания будущих специалистов. Л., 2000.
37. Психолого-педогогическое проблемы формирование личности в учебной деятельности. – М., 2000.
38. Артемов В.А. Курс лекции по психологии. 2-е изд., перераб. и доп. Харьков, 2000.
39. Петренко В.Ф. Экспериментальная психосемантика: Исследование индивидуального сознания // Вопросы психол., № 5. 2002, 19-23 б.
40. Богомолова. Н.Н.; Данилин.К.Е. Спецпрактикум по социальной психологии. - М., 2000, 298 б.
41. Данилин К.Е. Восприятие межличностного предпочтений в группе. // Автореферат дисс. доктор психол. наук. - М., 2004. – 43 б.
42. Сиомичев. А.В. Психологическое особенности адаптации ата-анаов в сфере общения в вузе.// Автореф. дис.докт.пс.наук. – Алматы - 2004.
43. Кун М., Макпартленд Т. Эмпирическое исследование установок личности на себя // Современная зарубежная соц. психология. Под ред. Андреевой Г.М. - М., 2004.
44. Кузьмина Н.В. Педагогическое мастерство учителя как фактор развития способностей учащихся // Вопросы психологии. – М., №1, 2004. –20-26 б.
45. Лисовский В.Т., Дмитриев А.В. Личность ата-анаа. - Ленинград: Л., ЛГУ, 2004.- 324 б.
46. Петровская Л.А., Соловьева О.В. Обратная связь в межличностном общении. // Психол. журнал, №3, 2002, 28 б.
47. Түңлікбаева Э.М. Психологиялық зерттеулерде қолданылатын негізгі ықтималды – статистикалық әдістер. - Алматы, 2000. – 43 б.
48. Сидоренко Е.В. Методы математической обработки в психологии. - СПб., 2001. – 349 б.
49. Шакурова З.А., Казанцева Э.Р. Основы математической статистики для психологов // Под ред. Ю.С. Багимова - Челябинск, 2000. – 5-30б.
50. Джакупов С.М. Психология познавательной деятельности. Алматы, 1992.-195б.
51. Джакупов С.М. Психологическая структура процесса обучения.: Афтореферат. Дисс....докт. Психол. Н.; М., 1998. -34б.
52. Джандильдин Н. Природа национальной психологии. Алма-Ата, 1971. -304 б.
53. Намазбаева Ж. И. Некоторые психологические проблемы вузовского образования./Межвузовский сборник научных трудов. Алматы, 1996. 3-10 б.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе...................................................................
..............................................4
1. Рухани адамгершілік білімберу жүйесіндегі тұлға аралық ... ... ... білімберу жүйесінде тұлғааралық қатынас
субъектілерінің
сипаттамасы.................................................................
........17
1.2.Балабақша мен ... ... ... ... өзара
әрекеттесу ... мен ... ... тұлға аралық қатынас
стильдері мен ... ... мен ... ... аралық қарым-қатынасын
эмпирикалық зерттеу
2.1.Зерттеудің ... ... ... ... ... сандық ... мен ... ... ... Бүгінгі таңда еліміздегі бүкіл білім беру жүйесі,
соның ішінде рухани адамгершілік білімберу жаңа ... ... ... ... оқу орны ... ... ... бірі ретінде
өз қабырғасындағы ата-ананың тұлғалық және кәсіби ... ... ... өз ... ... ... бірге, әрбір ата-
ананың бойында өз мамандығына сәйкес балабақшаның бейнесі қалыптасады. Ата-
ананың балабақша мен тұлғалық ... ... ... ... менқатар олардың меңгеріп жатқан кәсібінің қалыптастыратын кәсіби
біліктілік ... ... әсер ... ... ата-ана кәсіп әлеміне енген
сайын оның кәсіби сана сезімі, қоршаған ортаға, болашаққа және ... ... ... ... ... ... іскерлік, экономикалық,
әлеуметтік қатынастары жүйесінде қоғам болашақ маманды ... ... ... ... ... оқу орындарындағы білім беру ата-ана тұлғасы
дамуының жоғарғы ... ... ... ... ету ... яғни
қоғамның осы кездегі ... ... ... ... ... ... кезде қоғамның жаңа типін құру барысында, жаңа ... ... ... ... ... ... шығармашылық
мүмкіншілігі бар болашақ маман тұлғасын қалыптастыру болып табылады.
ХХ ғасыр соңынан бастап білім беру ... ... ... ... ... ... Онда маңызды құндылығы болып адамның тұлғасы
қарастырылады, яғни оның барлық потенциалды ... ... ... Осы ... ... маманның білімберу сферасында үздіксіз
білім алуға, шығармашылық тұрғысынан ... ... ... ... ... ... беруге деген мақсаты сырттай
берілген ... ... деп ... оның ... ... ... ашу және ... тұлғаның рухани және моральдық
мүмкіншіліктерін анықтау, оларды өзін-өзі дамытуға ... деп ... да ... ... өзін-өзі дамыту іс-әректі мен оның өзіндік
санасының ерекшеліктерін тұлғаның кіріктірілген компоненті ретінде зерттеу
маңызды болады.
Осы проблема ... ... ... ... ... ... ... еліміздегі әлеуметтік-экономикалық және
саяси өзгерістері жоғары дәрежелі мамандар дайындығын талап ... ... ... ретінде , әлемдік білім кеңестігіне шығу және
алдыңғы ... ... ... қатарына еру ... ... ... беру ... ... ... стратегиялық
жоспарларын өңдеуді талап етеді. ... сай ... ... ... ... ... өзгерістер орын алуда.
Білім жүйесіндегі өзгерістер тек оқытушыға ғана емес, сонымен бірге
ата-ананыңге де әсер ... ... ... ... ... ... білім
алуға тырысады. Ал, оларға бұл мақсатқа жету үшін сапалы әрі ... ... сай ... ... ... ... ... бәрімізге белгілі.
Қазақстан республикасының президенті Н.Ә. Назарбаев өзінің 2005 жылғы
Қазақстан халқына жолдауында: “21 ғасырда ... ... ... елдің
тығырыққа тірелері анық. Біз мұғалім мамандығының ... мен ... ... деп бұл ... мемлекеттік деңгейдегі
маңыздылығының атап көрсетті.
Бұл арада рухани адамгершілік білімберу жүйесіндегі балабақша мен ата-
ананың ... ... ... ... ... ... ... жұмысы педагогикалық психология саласынан ... ... ... ... эксперименттік зерттеу бөлімі, қорытынды және
пайдаланылған ... ... ... ... ... мен ата-ананың арасындағы тұлға ... ... ... айқындау.
Жұмыстың ғылыми жаңашылдығы - рухани адамгершілік ... ... мен ... ... ... ... теориялық негізделуі мен балабақшаның кәсіби бағыттылығы
мен ... ... ... ... стилдерінің эмпирикалық
зерттеуінің алғашқы тәжірибесінің жасалуымен сипатталады.
Жұмыстың практикалық ... - осы ... ... ... ... беру жүйесіндегі балабақша мен ата-ананың бірлескен танымдық
іс-әрекеті барысындағы жағымды тұлғалық қатынасын қалыптастыруда және ұқсас
эмпирикалық зерттеулерге ... ... ... ... ... ... Балабақша мен ата-ананың тұлға аралық ... ... ... ... ... мен ... ... ұйымдастыру стилдеріне тәуелді.
Зерттеу объектісі: Абай ... ... ... факультетінің
балабақша мен ата-ананыңі.
Зерттеу пәні: балабақша мен ата-ананың арасындағы тұлға аралық қатынас
жағдайлары.
Зерттеу әдістемелері:
1. Тұлға аралық қатынастағы ... ... ... әдістемесі
(О.И.Комиссаров).
2. Оқытушының кәсіби бағыттылығы әдістемесі
3. Коммуникативтілік және ... ... ... ... ... оқытушым” әдістемесі (М.Кун, Т. Макпарлендтің “Мен кіммін?”
әдістемесінің модификациясы.
Зерттеу мерзімі: 15 ... – 25 ... 2010 ... ... ... ... 60 бет
1. ЖОҒАРҒЫ БІЛІМ БЕРУ ... ... ... ... ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1. Рухани адамгершілік білімберу жүйесінде тұлғааралық қатынас
субъектілерінің сипаттамасы
Педагогикалық іс-әрекет ұйымдасқан ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық
белсенділігін былай қарастырады: 1) ... ... ... ... ... құралы ретінде), 2) ата-ананың немесе ата-ананың санасын
түсінуші ретінде. Оқытушы іс-әрекетінің ең маңызды ... ... ... ... ... болып табылады. Түсіну, яғни, бұл жерде
айтылуы ... ... ... ... ... санамен жұмыс жасау.
Қабілеттің бірнеше түрлері кездесетінін ... ... ... ... ... ... ... қабілеттің бірі педагогикалық қабілет.
Педагогикалық қабілеттер деп педагогикалық іс-әрекеттің талаптарына
жауап ... және ... ... ... ... ... ерекшеліктерінің жиынтығын атайды. Қабілеттің ептіліктен
айырмашылығы, біріншісі – бұл тұлғаның ... ...... ... жеке ... жоғарғы деңгейде орындау.
Педагогикалық қабілеттің келесі турлерін бөлуге ... ... – осы ... ... ... және ... әдістерін ірктеуді
жүзеге асырады, оқу материалын өтімді етіп ұсынады.
• Экспрессивті – бұл материалды біреудің ең ... ... ... табуға мүмкіндік береді.
• Перцептивті – олар ата-ананың ішкі рухани ... ... ... ... ... ... ... оқытушының өткір
бақылампаздығынан да көрінеді.
• Ұйымдастырушылық – осы ... оқу ... ... ата-ананың өзін-
өзі басқару жұмысы қамтамасыз етіледі, ... ... және ... ... ... – бұл ... ... күшті еріктік әсер ету, сендіру
қабілеті.
• Академиялық немесе ғылыми танымдық – олар ... және ... ... ... ... және білімді алуға көмектеседі.
• Коммуникативті – бұл ... ... ... және ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Адаммен қарым-қарым-қатынастың кез-келген түрі обьективті ... ... ... ... ... [1].
Тұлғааралық қарым-қарым-қатынастың алуан түрлерінің ... ... ... – оның ... ... шарты болып табылады. Бірақ,
бұл білімге күнделікті, сағат сайын өсіп келе ... ... ... ... ... ... ... міндетті тәрбиешілер, мұғалімдер,
ата-аналар және жоғары оқу ... ... ... Тәрбие,
тәрбиеленуші мен тәрбиеші арасындағы рухани қауымдастықтың нәтижесінде
жүзеге асырылатын болғандықтан, мұғаліммен ... ... ... ... ... етеді. Сол кезде ғана адамзатпен жиналған мәдени
құндылықтар беріледі.
Оқытушы – жан-тәнімен берілуді, ... ... ... ... ең ... ... ... Қоғам басқа мамандықтағы адамдарға
қарағанда, мұғалмге жоғары талаптар қояды.
Оқытушы еңбегі – бұл:
• Ата-ананыңмен жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ... жинау және жаңарту);
• Өзін жүйелік бақылау (түсінікті айту);
• Әр түрлі қабілеттегі және сипаттағы ата-ананыңмен ... ... ... өз ... идеалды деп санайтын, бір-біріне ұқсамайтын ... ... ...... ... ... ... Пән мұғалімдері, методикалық бірлестіктің мүшесі;
Шығармашылықпен айналысатын оқытушы – бұл шығармашыл топтық және
методикалық кеңестің ... ... ... ... ең ... өз басында құратын қарым-
қарым-қатынастың әр түрлі тәсілдері мен формаларында ... ... ... оның ... ... деңгейін анықтауға қиын
болатын үлкен субъективизм байқалады. Сөйтсе де, индивидуалдылыққа әсер
ететін қарым-қарым-қатынастың ... ... мен ... ... ... қатынасы дамуының мазмұны және деңгейі оның педагогикалық
іс-әрекетінің мазмұнымен анықталады. Педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... соншалықты қарым-қатынас көпқырлы
және әртүрлі болып келеді, ... ... ... ... ... мен ... анықтайды. Оның бағыттылығын, сипатын
және түрлерін құрайды. Кәсіби педагогикалық іс-әрекет, оның мәдени деңгейін
негіздейтін ... ... ... ... ... ... ... бір–бірімен тығыз
байланысты екі звеноны бөлуге болады. Біріншіден, бұл ... ... ... ... оқытушының педагогикалық іс-әрекетін жүзеге
асыратын, өткеннен қалған құндылықтың, қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... принциптері оқытушы стилі, яғни жеке білімдер, кәсіби
тәрбиелер, қабілеттер негізінде өз ... ... ... оқыту мен
тәрбиелеудің нақты шарттары мен ... ... ... ... ... жиынтығы.
Оқытушы іс-әрекетінің мазмұнында қандай да бір звеноның болмауы, оның
кәсіби деңгейінің немесе қарым-қатынасындағы кәсіби ... ... ... кәсіби мәдениеті – оның қабілетінің
әлеуметтік мәнді көрсеткіші, басқа ... ... ... ... ... ... іс-әрекетпен қойылған нақты тапсырмаларды шешу
процесіндегі талпыныстар, сезімдер, ойлардың мазмұнын қабылдап, ... бере ... Ал, ... іс-әрекет жағдайлардың жүзеге асуының
негізінде қалыптасады. Оқытушының алдында тұрған тапсырманы сәтті шешуде
қарым-қарым-қатынастың құралдары мен ... ... ... ... кең ... ... оның мәдениетінің деңгейі жоғары
болады. Сөйтіп, оқытушы қарым-қатынасының кәсіби мәдениеті – бұл ең ... ... ... мен ... ... ... жету [2].
Педагогикалық қарым-қатынас – творчествалық, өнімді жеткізу ... мен ... беру ... өз ... ... түрде қосатын
рухани іс-әрекеттің түрі, сонымен қатар үнемі ... құру – ... ... творчествалық, бейімді адам ... Бұл ... ... ... ... үшін ... ... және тұлғаның дамуын басқара алуы (қажетті білім көлемін
құру, анықталған әлеуметтік бағдарларын нығайту, еңбекке ... ... оны ... ... ... ... ... ата-ананыңді тәрбиелеу мен
оқытудың қандай да бір түрін қолдана отырып, олардың әрқайсысына өз ... ... алу ... ... ... Ата-ананыңді тани алуы,
олардың қылықтарын дұрыс бағалауы, олардың мінез-құлқына адекватты жауап
беруі, ... жеке ... ... ... ... ... ... – оқытушының кәсіби компетенттілігінің көрсеткіші. Жеке
бағыттың иілгіш құралдар арсеналын ... ... ... және ... ... айналса, онда мұғалім әрбір
оқушыны жақсы ... ... ... ... ... ... тапсырмаларды шешуге жеткен жағдайында болады. Кәсіби қарым-қарым-
қатынастың бұл деңгейі тактикалық құралдар мен тапсырмалардың ... ... ... ... кәсіби міндетімен сәйкес қоғамның
нақты әлеуметтік жағдайлары және ... ... ... ... алуы тән. ... ... ... – ата-ана” жұбының
өзара қарым-қатынасының қалай құрылатынын ... ... ... ... ... көрсету оқушыда келіспеушілік пен протестті
шақырады. Қандайда бір уақыт аралығына ғана оқытушы сыртқы тыныштыққа ... ... ол ... ... ішкі ... емес, уақытша сипаттағы
конформдылыққа ие болады. Тек деклоративті емес, шынайы гуманизм, ... ... ... ... және ... мұғалімді жетістікке
әкеледі және оның кәсіби мәдениетінің көрсеткішіне айналады.
Оқытушының кәсіби мәдениетінің тағы бір маңызды ...... ... құру үшін әр ... ... аралық байланыстарды қолдану.
Жеке және ұжымдық қызығушылықтардың үйлесімділігі үшін негізін іздеп ... ... ... ... ... ұжым мен өзара қатынасын ата-
ананыңмен құра алуы ерекше ... ие. ... ... - өз көз ... ... жібермей оқытушының ұжыммен қарым-қатынасы [3].
Қарым-қатынаста барлық ата-ананың тең құқылы серіктес бола алатын екі
жақты процес ретінде қарастыру қажет. Бұл ... ... ... ... образының, тәрбиенің, мінездің, қабілеттің, дайындықтың әр түрлі
деңгейімен шақырылған ... ... ... ... жүйесі ретінде оқытушының ... ... ... ... ... ... ... кейбір үнемі
болатын белгілермен ерекшеленеді, бірақ сол уақытта оқытушы қарым-қатынасы
иілгіш болып, ... жаңа ... ... ... ... ... ... мәдениеті адекваттылық деңгейімен де ... ... өз ... сыбайласының мүмкіндігімен өлшеп көруі, өз
тәжірибесін ... ... ... ... Сол ... ... түрінде ол осы процестің бастапқы, негізгі, бағдарлаушы жағы
болып қалады. Қазіргі кездегі өмір, ... ... ... ... ... білімдерді толықтыруды, ғылым мен тәжірибенің
көптеген басқа да аумақтарында жан-жақты эрудицияны, әр ... ... ... ... ... ... іс-әрекетті оқытушыдан ... ... ... ... ... ... ... ерекше адамгершіліктік–психологиялық қасиеттер қажет: ата-
ананыңге деген ... және ... ... ... өзінің өте
қиын міндетін орындаудағы намыс. Әрбір оқытушыда барлық осы қасиеттер оның
индивидуалдылығы ... ... ... көрінеді. Егер оқытушы кәсібін
таңдаған адам өз ... ... ... – бұл сол адам үшін ғана
емес, бүкіл қоғам үшін бақытсыздық.
Егер қызығушылықтар, оптимизм, адамдарға ... ... ... ... ... талпыныс болмаса, талғамы дамымаса, ойлары ауысып, сөзі ... екі ... ... ... барудың қажеті жоқ, одан да ... ... ... ... ... ... келтірмеу” – бұл тек
дәрігерлердің ғана емес, ... ... да ... ... ...... ішкі жұмысы, олар да тірі адамдар
сияқты, оларға тән өз эмоцияларын көрсетуге құқықтары бар деп кей ... ... Бұл ... ... бір жағы бар, ... бұл эмоциясын шынайы
көрсеткенде өз сыбайласының кім екендігіне тәуелсіз, өзінің дөрекілігімен
қорламайтындай жағдайда, тәрбиелі, мәдениетті адамдардың ... ... ... ... қажет болса да, болмаса да, әңгімелесуші адамға ең
алдымен ақпараттың көптігі және мазмұнымен емес, өзінің ... ... ... ... ... іс-әрекеттердің ұйымдасқан күрделі
жүйесі болып табылады. Олардың ең ...... ... ... ... Пәнгер-педагог тұтастықтың функциясы мен мағынасынан алыстап
кетеді, ол тек өзіне ... ... ... ... ... жалпылауды оқытудың неғұрлым тиімді әдістерімен тәсілдерін
бөліп шығару мен ... ... ... ... құралатын іс-әрекет
болып келеді. Келесі іс-әрекет те әдістемелік, ... оқу ... ... ... ... Іс-әрекет бағдарламау іс-әрекеті, оқу
бағдарламаларын құру сияқты, іс-әрекеттерді, оқу бағдарламаларын ... ... оқу ... бір ... ... ... жүзеге асыру үщін оқыту мақсаттары туралы неғұрлым ... ... ... ... ... жобасына қарап, оқыту
бағдарламасын құру жиі кездеседі [4].
Қазіргі заманғы әлеуметтік – мәдени жағдай және білім беру ... ... ... мен ... педагог-тәлімгердің
айналасуын талап етеді. Бұл, ... ... ... ... ... өзінің алдына арнайы дайындалған адамдар ғана шеше
алатын белгілі бір мақсат-міндеттерді жиі қояды. ... ... ... ... оқу ... өте жиі ... ... бірақ, ол
тапсырыс берушіден айқын, анық мақсаттарды ... ... ... ... заманғы технологиялық қоғам тез және белсенді түрде дамиды және оқу
жүйесінен де соны талап етеді.
Әдетте, ... ... ... ... ... бір білімді беру.
Алайда, білімді жай ғана ... ... ... ... Олар ата-ананың
өзінің белсенді іс-әрекетінің нәтижесінде ғана ... Егер де ... ... онда ата-анате ешқандай білім, іскерлік, дағды ... ... ... ... “оқытушы-ата-ана” арасындағы тұлғааралық
қарым-құатынас “алушы-беруші” қатынасындай болмауы керек.
Оқу процесіндегі екі жақтың да жоғары ... ... ... ... ... белсенділігі негізінде белгілі бір білімдер мен
іскерліктер қалыптастыруының нәтижесіндегі, оқытушымен ата-ана арасындағы
белсенді іс-әрекет ... ... ... ... Ал, ... ... белсенділігі үшін қажетті мүмкіндіктерді оны бағыттайды, бақылайды,
оған ... ... мен ... береді. Оқытудың функциясы адамдарда
іс-әрекетке деген қабілеттің қалыптасуы үшін керек ... және ... ... ... ... ... ... дамуы іс-әрекеттердің күрделі түрлерінің қарапайым іс-
әрекеті. Бірақ, мұндай даму күрделі іс-әрекеттің талдауын оның элементтерін
бөлуді ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет
түрлерінен қарапайым түрлерін бөліп шығару. ... ... ... ... іс-әрекеті және оның бөлінуінен ... бұл ... ... ... ... ... ... аяғыа
дейін қарапайым іс-әрекеттерге бөлу мүмкін емес, іс-әрекетте неғұрлым
күрделі байланыстар мен ... да ... ... да, ... ... ... Ол ... элементтерден құралатын күрделі іс-
әрекетті құруға мүмкіндік ... ... ... ... және
тасымалдаудан тұрады. Бұл белгі құралдары болып табылады. Басқа процесті
технологиялық ... оқу ... оқу ... ... ... ... құралады. Осылайша, методологиялық тілде ... ... ... ... ... ... ... арқылы
дамитын жүйесі ретінде сипатталады.
Қазіргі заманғы педагогикалық практикада мәдени талаптар деңгейінде
ғылыми психологиялық ... ... ... ... өз іс-әрекетінің
сауатты, тиімді құрау мүмкін емес. Мысалы, педагогикалық іс-әрекет ... ... ... ... арасындағы сенімді өзара
байланыс орнатудан тұрады. ... ... ... ... жақын,
сезімтал болып келеді, өйткені педагог іс-әрекеті тікелей адамға, оның
дамуына бағытталған ... ... ... саласы өте күрделі, көп деңгейлі жүйе
болып табылады. Мамандықты игеру ... көп ... ... ... ... ... және ... қарым-қатынасқа
түсетін жағдайларында көрінеді. кәсіби іс-әрекетке байланысты ішкі ... ... ... даму ... ... ... ... түрткінің
жағымды жағы өзіне, борыш сезімін, мамандықты игерудің мәнін түсіну, оқуға
деген жалпы қызығушылық және мамандыққа ұмтылыс, оқу ... ... ... және оны іске асыру.
Балабақшаның соңғы нәтижеге жетуге тырысуы, мамандандырылған ... ... ... ол ... жету ... ... ... түрткісі – бұл іс-әрекеттің әртүрлі бөліктеріне деген ... ... ... ... пайда болып, ол арқылы ата-ана ең
қажетті негізгі білімдерді алуына байланысты болады. Жеке адам ... ... ... көрінеді. Балабақша қоғамның белгілі бір
мүшесі бола ... оны ... ... ... қарым-қатынасты
жасағанда оларға маманға қажетті сапалар, оқу ... ... ... ... Адам ... ... мен ... ғылыми-техникалық прогресс негізінде болып жатыр. Адамның ... ... және ... жоғарылады.
Қазіргі уақытта зерттеу шеңбері ретінде бірлескен әрекет жетістігін
анықтауға көңіл бөліне бастады. Яғни, бұл ... ... ... ... ... мен ... өзара бірлескен іс-әрекетіндегі қарым-
қатынасының жемісінде болып отыр. Оны анықтайтын факторлар, пайда ... және ... ... ... ... ... ... етеді [6].
Көптеген қазіргі заманғы зерттеулер қорытындысы бойынша, қарым-қарым-
қатынастың бұзылулары мен ... ... ... ... ... Бұл ... ... фактор,
зерттеушінің субъективті нұсқауы, оның кәсіби ... ... ... қалыптасқан ойы, ... ... оның ... ... ретінде қарастыратынына байланысты.
Көп кездесетін жағдайы бұл өзараәрекет кезінде, ... ... ... ... ... ... байқалады.
Бұл кезд қиыншылықты бағалау, ... ... ... маңызды аспектіні еске алмау дұрыс болмайды. Қиындық туғызған
қарым-қарым-қатынастың психологиялық спецификасын еске ала ... ... ... ... айту тек қарым-қатынас қиындығы зерттеушінің айтуы
бойынша ғана емес сонымен ... ... ... яғни бұл ... мен ... ... ... да көңіл бөлінген кезде
ғана болатын сияқты.
Осыған байланысты Е.В. Цуканованың ... ... ... ... қиындықтары мен бұзылыстарын талдауға
арналған, ... ... оның ... болу ... ... ... бойынша, қарым-қатынасты қиындататын факторларды анықтау
керек. Екіншіден, экспериментальды стадияның өзі қарым-қарым-қатынастың
бұзылуын зерттеуге арналған. ... ... ... ... ... эмоционалдық көңіл-күй, қарым-қатынастағы
психологиялық комфорт деңгейі, сонымен ... ... ... ... әсер етеді.
Нақты эксперименталды зерттеу міндеттерін ескере отырып, бірнеше
авторлардың айтуы бойынша, ... ... ... ... қарым-
қатынасқа кейбір жағдайлық факторлар атап ... ... аз ... ... және уақыттың жетіспеушілігі, психикалық қысым күйі ... ... ... ... орынға ата-ананыңді түсіне алатын
балабақшады қойса, жоғары курстағылар компетенттілікті ... ... ... ... ЖОО-на алғаш келгендегі бейімделу төменгі курстағылар
үшін қиын, сондықтан да ... ... ... ... Ал, ... тек ... ... және сыйлайтын оқытушы ғана көрсете алады.
Ал, ата-ана ортаға үйреніп, өз ... өзі шеше ... ... ... ... ... аз мән ... оның ғылыми
компетенттілігін бағалайды [36].
Ата-ананың ең бастапқы қасиеттері тәртіп ... ... ... ата-ана” өз ойын толық, ашық айта алатын адам деп санай бастады.
Бірақ та, бұл ... де ... тек ... ... болмаса, практикада
ата-ананың пікірімен санаспады. Ата-ана пен ... ... ... азая ... өкінішке орай толығымен жойылған жоқ.
Оқытушы беделі, ата-ана ... ... ... оның ... ... ... ... ең біріншіден оқытушының өзінің
дүниетанымдық көзқарастарымен, білім ... және ... ... ... ... ... ... беделінің маңызды жағдайы оның ата-анаке
жағымды әсері болып, ... ... ... мен ... болып
табылады. Ата-ананың оқытушыдан өзінің ... ... ... ... ... ... адамды көруі керек. ЖОО-дағы
балабақша – бұл жаңа ... ... мен ... ... ... жоғары білікті мамандары. Оқытушы еңбегі ... беру ... ... ... ... мен ... ... еңбек объектісі ата-ана болып табылса, іс-әрекеті
ата-ананың рухани өмірін тәрбиелеу болып табылады. ... ... ... ... олар ... ... бақылау және реттеу,
сонымен қатар олардың тұлға ретінде қалыптасуына әсерін тигізетін абзал ... ... ... келгені, қаттылық, жек көрушілік, ыза ... ... ... принципке барып, түсінбеушілігінен туындайтыны. Бұл
жерде қорытындылайтын болсақ, педагогикалық көзқарастың өзгеруі тек ... ғана ... ... ... ... шығармашылық іс-
әрекеттің бірден-бір қажетті шарты ... ... және өз ... ... ... бере ... әлі де ... педагогика стилі қолданылып келеді немесе
басқаша айтқанда ... ... ... ... Яғни, егер
тапсырмасаң, егер оқымасаң және т.б. Оқытушының ... ... ... ... жаңа ... беру ғана ... оның тікелей міндеті – ата-ананың
ғылыми-зерттеулік жұмысқа ... ... ... табылады. Оқытудың
алғашқы жылдарында, яғни, төменгі курстан ... ... ... қатысып қана қоймай одан алынған нәтижені өндіріске енгізуге үлес
қосуы керек. Балабақшамен қарым-қатынас ата-ана үшін ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасын бірнеше
мектеп өкілдері алып қарастырған [7].
Жеке адамдар арасындағы ... тану ... ... ... мен сақталуына тығыз байланысты. Осы таным процесінде
көрінетін өзге адам ... ... оның ... ... ... тәуелді болады. Ал, бұл қарым-қатынас өз ... ... ... оның ... барысы және нәтижиесіне ықпал
жасайды. ... ... ... ғана ... ... нағыз ғалымдарды,
шығармашылық ойлауы қалыптасқан мамандарды тәрбиелеу мүмкін болады.
Ата-ана оқу іс-әрекетінің субьектісі ... пен ... ... ... ... жеке ... ... және жетілуін бейнелейтін кезең-ата-анатік шақ. ... өту екі ... ... ... ... және ата-анатік
шақ.
Индивидтік жас ерекшеліктік және әлеуметтік ... ... ... бар. ... даму ... оның қоғамдық орнын,
әрекетін, әлеуметтік ролінің диапазонын анықтайды.
“Ата-анатік ... ... ... өзі ... шақ жеке өмір ... ... өту этапын білдіреді. Ата-анатік шақтың ұзақтығы жеке
адамның ... ие ... ... ... саналы өзін-өзі
анықтау сферасының кеңеюі және оның жекелігі жоғарылайды. ... ... ... ... ... ... деген және ақиқат шындыққа
деген қарым-қатынасына, материалды негізге ие. Сондықтан да, оның ... ... ... ... ақиқат шындықтағы оның өмірлік
әрекетінен ... ... ... керек. Яғни, әлеуметтік психологиялық
қасиеттері мен сәйкестенімдерді байланыстыра білу керек.
Ата-анатік шақ немесе балалықтан ... өту ... ... ... ... 11 жастан 21 жасқа дейін жалғасады. Он жыл ... бұл ... жас, ... өмірді тез қабылдауы, сенімді, ата-анасымен
тең болуы, өзінің сыртқы жағдайына аз көңіл бөлуі сипатталады.
Ата-анатік шақ кезеңінің артықшылығы ... ... ... ... ... дамуы, өзінің индивидуалдығымен оның қасиетін тануы,
болашақ жоспарының құрылуы, жекелік өмірінің саналы ... ... ... ... өсу байқалады.
Ш. Бюллер өмір фазаларын жеке адам ... ... ... ... Бірінші фаза – 16-20 ж.ж. дейін-өзіндік сана-сезімнің
төмен дәрежеде екенін және өзін-өзі анықтаусыз болады. Екінші фаза – 20-дан
30-ға дейін өзін ... ... ... ... ... Бұл ... диффузды мінезге ие бола отырып, өзін-өзі анықтаудың функциясын
көрсетеді. Үшінші фаза – адам өзінің ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі анықтаудың специфаикасы пайда
болады. Яғни, адам нақты ... ... ... оған жету ... ... өмір ... ... жеке адамның өзін-өзі
бағалауы құрылады.
Ата-анатік шақтың өмірлік көзқарастың ... үшін өте ... ... дейінгі адами алғы шарттары жетіледі. Болашаққа ... ... ... құруда болашақ мамандықты таңдау және т.б. кіреді.
өзінің болашағы туралы “мен”—идеалды, “мен” – болашақта ... ... ... ... ... ... ... жоспарда әлеуметтік
және медициналық нормалардан ауытқуларына ие еместігі әртүрлі адамдарда бұл
процесстер болатындығын және ... ... ... ... мүмкін екендігі айтылады.
Ата-анатік шақ - өмірлік, болашақ ... ... ... ... да, дәл осы ... ... жеке ... алғышарттары
жетіледі.өмірлік көзқарасты іздестіруі жастардың өзіне бағдарлауды, өзінің
жекелігін сезінуді, ... ... ... ... ... ... ... және оған жету тәсілдерін таңдауы кіреді.
Осы ізденіс ... ... жеке ... бар екенін және адамзаттың
даму перспективасының мағынасын жаңғыртады. Ата-анатік шақтағы жастардың
сипаттамасы - ... ... ... ... жоспары бір жағынан
жеке адамның ... ... ... ... жалпылық нәтижесінде,
жекелікке ұмтылатын құндылық ... ... ... ... ... ... ... пен мотивтердің нақтылануы.
Ата-анатік шақ – жеке адам дамуындағы бірқатар күрделі өзгерістер мен
өзіндік қиындықтарға толы кезең. Адам ... бұл ... ... ... ... тұрақталып, қоғамдық дәрежеде белгілі бір статусты игереді.
Себебі, қоғам өмірінде, саяси-экономикалық өзгерістер жағдайында ... ... ... маңызды роль атқарады.
Сондықтан да, жастық шақтағы өзіндік сана-сезім компоненттерінің
қалыптасуы қоғам ... ... және ... ... тарихи кезеңдерге негізделеді. Бұл жайттардың барлығы да жеке ... өз ... ... ... ... 4-5 ... ... жеке адамда күрделі
өзгерістер болады. Жеке адам ... бас ... ... ... тұрғыда
жетілуі ғана емес, сонымен ... ... ... ... және ... ... де жан-жақты дамуымен
сипатталынады.
Ата-анатік өмірдің тағы бір ерекшелігі – бұл кезде жеке ... бір ... ... ... ... ие болуы және өзінің
танымдық белсенділік позициясын қалыртастыру мен ... ... ... бекітетін кезең екендігімен сипатталынады.
Ата-анатік жас (18-25 жас) адам өміріндегі ерекше кезең ... ... ... мәні ... және ... заңдылықтары бойынша 1-25
ке дейінгі жас, балалық даму кезеңдері қатарындағы ... ... ... ... ... ... болып табылады [39, 255 б].
Ата-анатік кез – бұл ерекше әлеуметтік категория рухани адамгершілік
білімберу институтымен ... ... ... ... Бұл ... кәсіби категория ХІ-ХІІ ғ.ғ. алғашқы балабақша
пайда болғаннан бері ... ... ... шақ ... мен ... ... ... игеруші, ұйғарылғандай, табанды оқу
еңбегімен айналысатын адамдарды қамтиды. ... топ ... ... ... ... ... қарым-қатынастың
қалыптасқандығымен сипатталады.
Бұның өзі кәсіби таңдаудың дұрыстығының ата-ананың ... ... ... ... ... мен ... мәні ... табылады.
соңғысы мамандық қоятын талаптармен кәсіби әс-әрекеттерін білуді қамтиды.
Зерттеулер нәтижелерінің көрсетуінше ата-ананың мамандық жайлы ... оның ... ... ... ... ... ... жайлы неғұрлым аз білсе, соғұрлым оның оқуға деген қатынасы
жағымсыз ... ... ... ... көпшілігі оқуға ... ... ... ... ... ... ... топтармен
салыстырғанда білімділіктің неғұрлым жоғары деңгейімен және ... ... ... деңгейімен ерекшелінеді. Сонымен бірге ата-анатік шақ
– әлеуметтік ... яғни ол аса ... ... ... ... және ... ... жеткілікті үйлесімді
арақатынасымен сипатталады. Ата-анатік кездің осы ... ... ... әр ... педагогикалық қарым-қатынас партнері ретінде,
оқытушы үшін қызықты тұлға ретінде қатынастарының неігізінде жатыр.
Тұлғалық іс-әрекеттік тұрғыдан ... ... өз ... ... ... педагогикалық өзара әрекеттесу субьектісі ретінде
қарастырылады. Оған танымды және коммуникативті ... ... ... ... ... деген ерекше бағыттылық тән. ... кез үшін ... ... ... таңбалық контекстік болып
табылады. ата-анатік кезді ... ... үшін ... ... осы ... ... экономикалық тұрақтылықтың
қалыптасуымен ата-аналық үйден кетіп, өзінің отбасын құруымен ... кез ... ... ... ... сан алуан
қызығушылықтардың көрінулерінің орталық кезеңі. Бұл спорт рекордтарын
орнату, ... ... және ... ... жету ... ... кәсіпкер ретінде қарқынды және белсенді әлеуметтену
уақыты. ... ... оқу ... әрекетімен жоғары оқу ... ... ... ... ... және
тәсілдерін де еспке алады.
Б.Г.Ананев мектебінің зерттеушілері алынған мәліметтердің көрсетуінше
ата-анатік жас – бұл ... ... ... шағы, ол өте
даралық және әр ... Осы ... адам ... мнемологиялық
«ұйытқысы» бір жағынан үнемі «шыңдардың» ... ... ... [40, ... ... осы ... ... функциялармен сипатталады. Бұл –
оқу тапсырмалары үнемі бір мезгілде меңгеріліп отырған ... ... және ... есінде қалу мен құрылымдануына да
оның сақталуы мен мақсаттың өзектілігіне бағытталған мәселені осылайша ... оқу ... ... ... тапты. Мұнда мәселелік
міндеттерді орындауда оқу ... ... ... ... және ... қалуының ажарамастығы көрсетіледі. ... ... ... ... оқу ... есте сақталуы және
қайта жаңғыртылуы мен қатар жүреді.
Ата-анатік шақтың ... бола ... ... ең алдымен оқу іс-
әрекетінің субьектісі ретінде болады. Оның өзі ... ... ... ... ... ... екі типі ... оқу
әрекетін сипаттайды. Олар жетістік түрткісі және танымдық түрткісі. Соңғы
өз тарапынан адамның ой әрекетінің табиғатына ... ... оның ... ... негізі болып келеді. Бұл іс-әрекет мәселелік
ситуация да ... ... және ... мен балабақшаның қатынастары мен
өзара әрекеттесулері дұрыс болғанда ... ... ... ... және ... ... бағынады.
Жоғары оқу орнында оқу барысында еңбек кәсіби іс-әрекетінің негізі
қалыптасады. «Оқытуда білімдерді, ептіліктерді, дағдыларды меңгеру енді ... пәні ... ... Ол кәсіби іс-әрекет құралы ретінде
боладың [8, 146 б]. Ата-ананың үштен бір ... көбі ... ... ... ... ... ұнатпайды. Ата-ананың оқу
әс-әрекетінің субьектісі ретінде елеулі көрсеткіш оның осы іс-әрекетінің
барлық ... мен ... ... ... болады.
Алайда арнайы зерттеулер нәтижелерінің көпшілігі лекцияларды тыңдауды
және жазуды әдебиеттерден конспектілеуді ... ... ... ... ... тек 28,8% ғана аудитория алдында шығып
сөйлей ... ... ... ... 18,%, проблеманың аналитикалық бағасын
беруді 16,% ғана ... ... ... ... ... ата-ананың тек 37,5% –і жақсы ... ... 53,6 % ... ... ал 8% ... ... оқуға ұмтылғандардың өзінде 67,2% оқу
үлгерімі жақсы емес. Соңғы он жылдықта осы іскерліктермен жалпы оқуға ... ... ... ... ... олардың толықтай
қалыптасуының жалпы бейнесі сақталып қалды [9].
Балабақша алдында ата-анаті оқу іс-әректетінің ... ... ... ... міндеті тұр. Бұл ең алдымен оны
өз іс-әрекетін жоспарлау, ұйымдастыру ептілігіне ... оқу, ... ... ... ... ұйғарады. Мәселені осылайша қою табысты
оқуға қажетті оқу ... ... ... оқу ... ... ... және ... қалыптастыру бойынша жаттығуларды нақты
ұйымдастыруды талап етеді. Бұл жерда осы әрекеттерді орындауды оқытушы ... ... ... ... ... ... есепке ала отырып
өзі көрсетуі керек. Ата-ананың жаңа құндылық бағдарларының ... ... ... ... ... ... ... баға жетпейді.
Қазіргі жағдайда ата-анатік кезінен бастап жоғары ... ... ... ... ... ... ... белсенді қосылуын талап
етеді. 1-ші орында оқу ... ... ... ... ... Оқу ... бір ... ғылыми білімдерінің бейнесі
ретінде абстрактылы ... ... және ... ... яғни болашақ
кәсіби іс-әрекеттен алшақ ... ... ... деп ... ... ... көзқарас энциклопедизм идеясы мен тұлғаның жан-жақты
даму тұжырымдамасынан туындайды, бірақ ... ... ... ... ... ... ... алмайды.
Оқыту барысында оқушылар қоршаған дүние және өзі туралы түрлі мағлұмат
алады. Бірақ осы мағлұматтар өзбетінше ешқандай рөл ... егер ... үшін ... ... Барлымызға мәлім, бір оқиғалар есімізде ұзақ
қалады, ал басқалары өте тез ұмытылады. Осыған орай, ... бір ... ... ... 1-ші ... ... үшін оқу пәндері мазмұнының
маңыздылығы анықталып, көптеген зерттеушілерімен айтылады, ... ... (1991) ... ... ... ... түрде есте
сақтауда меңгерілген білім тұлғаның жетістігі болмауы мүмкін, яғни ол ... ... оның ... қоғамға, басқа адамдарға және өзіне
қатынасын білдіретін білімнің болмағандығы. ... ... ... ... ... қарастырып, іс-әрекет мағынасының
ұғымына көңіл аудары: Өз іс-әрекеті үшін зерттелініп отырған процестердің
маңыздылығын ұғыну, оның ... ... ... ... пен ... ... қалыптасуының маңызды алғышартының бірі болады”
Тұлғалық маңызы бар ... ... ... ... С.Л. ... А.Н. ... А.А. ... К. Роджерстің және т.б. еңбектерінде қаралады. Сонымен бірге
осы идеяның практикалық іске асуы кең ... ... ... ... мен
технологиясы арасында, оларда оқу пәндерінің ... және ... ... үшін ... тоқталады, бұл жерде А.А. Вербицкийдің
теориясы мен контексті оқыту ... ... ... ... ... кешенді зерттеу өткізілді, оның мақсаты – ... ... және оқу ... ... ... мен ... кәсіби
дайындықта іске асыру болып табылады.
Ата-анаке әлеуметтік кемелденген тұлға ... ... ... ... ... – бұл ... тек ... ғана емес
осы дүниедегі өзінің орнына деген көзөарастар жүйесі ... ... ... ... ... ... ... дүниетанымын қалыптастыру
дегеніміз оның іс-әрекет субьектісі ретінде саналы ... ... ... бұл ... ... ... ... жайлы педагогикалық
қарым-қатынасты арнайы ұйымдастыру жайлы, ата-ананың үшін өз ... ... ... ... қалуға оқу орнындағы оқу-тәрбиелеу
процесінде жағдай жасау жайлы ойлануға міндеттейді.
Ата-ана тұлғасының қалыптасуына, өз ... оқу ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы жағдайларда үлкен
әсерін тигізеді. Ата-ананың танымдық сферасының кеңейіп, жеке ... ... ... ... да – осы ... ... ... қалыптасады [8].
Қорыта айта кететін болсақ, ата-ананың өмірлік жоспарының жүзеге асуы
үшін олар жақсы, білікті маман ... ... ... ... өмірлік
жоспары - бұл әрекеттің ... ... ... проблемаларына
арналған зерттеулер адамның онтогенетикалық дамуының осы жас ерекшеліктік
этапында қаралған. Ол үшін ең ... оқу ... ... да ... ... және ата-ананың индивидуалды психологиялық ерешеліктерін
білуі керек.
1.2. Балабақша мен ата-ананың ... ... ... ... ... ... ... оқу орындарындағы тұлға аралық қарым-қатынас оқытушы мен ата-
ананың оқудағы өзара әрекеттесу, ынтымақтастық формасы ... ... ... ... ... ... және ішкі ... жүргізілген талдау жалпы ... ... ... ... ... педагогикалық іс-әрекетті
анықтауға мүмкіндік береді. Педагогикалық қарым-қатынас вербалды бейнелі
символдық және кинетикалық құралдардың бүкіл жиынтығын ... ... ... ... ... және ... функцияларды
жүзеге асырады.
Функционалды түрде – бұл білім беру процесінің барлық субьектілерінің
қатынастарын орнатушы контактік; ... ... ... ... әрекеттесу. Ол көп обьектілі бағыттылықпен, көп ... ... ... ... Онда ... оның барлық
сипаттамаларының арнайы ерекшеленген синтезі, білім беру процесінің
субьектілерінің ... ... жаңа ... ... көрінеді. Ол
осы субьектілер қатынасын қатынастар жүйесінің немесе «педагогикалық жүйең
ерекшеліктерімен анықталады.
Н.В.Кузьминаның көрсетуінше, ... ... әр ... ... бір ... ... тарихи мақсаттарға жетуге
бағытталған. Бұл жүйе педагогикалық ұжым ұйымдастыратын үйренуші тұлғасын
оған мақсатты ... және ұзақ ... әсер ету ... ... ... ... ... жүйенің өзінің мақсаты, міндеттері, мазмұны, құрылымы
бар және мұның өзі ары қарай қарым-қатынасты құрылымдық, ... ... ... ... ... үшін ... ... Осы кең
контексте педагогикалық қарым-қатынас «ата-ананың мотивациясының ... ... ... ... ... үшін ... ... тұлғасының дұрыс
қалыптсауы үшін ең жақсы жағдай жасайтын, оқытудың ... ... ... ... ... ... ата-ананыңмен
қарым-қатынасың ретінде анықталады [10, 20 б].
Осыған педагогикалық қарым-қарым-қатынастың оқудағы әріптестік формасы
ретінде оқыту мен ата-ананың өзінің тұлғасының ... ... ... ... педагогикалық қарым-қарым-қатынастың бағыттылығы ... ... ең ... оның көп ... ... Ол тек ... ... әрекеттерінің өзінде олардың тұлғалық
даму мақсатына бағытталмаған, сондай-ақ педагогикалық жүйенің өзіне негіз
болып ... оқу ... ... ... және осы ... ... қалыптастыруға бағытталған.
Осыған орай педагогикалық қарым-қатынас кем дегенде үш бағыттылықпен
сипатталады. Оқудағы ... ... ... үйренушілерге және игеру
пәніне. Сонымен ... ... ... оның ... ... бағдарлануымен де анықталады, тұлғалық, әлеуметтік және пәндік.
Мұғалім қандай да бір оқу ... ... бір ғана ... ... ... ... оның ... сыныпта отырғанда бағдарлайды. ... ... ... ... әр ... әсер ... Сондықтан
педагогикалық қарым-қарым-қатынастың өзіндік ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... бағдарланған және пәндік ... ... ... ... ... Бұл жерде аталған
элементтердің бәрін қамтитын педагогикалық қарым-қатынас аддитивті ... ол ... жаңа ... ие ... ... ... ... педагогикалық қарым-
қарым-қатынастың екінші сапасы оның оқытушы функциясымен шартталады. ... ... ... ... ... білім беру процесі бұрын
көрсеткендей ... және ... ... ие. ... ... А.А.Брудный бойынша жалпы тұрғада ... ... ... ... ... ... ... ол
адам үйренуінің барлық формаларына тән ... беру ... ... ... дейінгі, мектептегі, жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ... функциясы жетекші
болғанмен де ол өктемдік ... ... бұл – ... мен ... ... ... әрекеттесуінің органикалық бөлігі А.А.Брудный
атап көрсеткендей Оқытушының ата-ананыңмен қарым-қатынасы инструменталды.
Өйткені оның ... оқу ... ... ... үйлестіру. Бұл
жерде қарым-қатынас тасымалдаушы функцияны орындайтыны орынды ... ... үшін ... ... жасау бұл қашанда өзін-
өзі көрсету екеніне табиғи. Сонымен ... ... ... ... «Адам-Адамң схемасымен суреттелген адамдардың өзара
әрекеттесу сипатының ... ... Еске ... бұл ... ... ... қызмет көрсету жұмысшылары мен
клиенттеріңің, психотерапевт пен клиенттердің және т.б. ... ... ... ... ... жоғарыдағы аталған өзара әрекеттесудің
барлық түрлерімен ... ... ие. ... оған ... пен
клиенттердің қарым-қатынасы ең жақынырақ ... ... қай ... де ол ата-анаке ең алдымен адамзат ақыл-ойының күшіне сенімді
танымға ... ... ... ақиқатқа деген махаббатты және жанөиярлық
қоғамдық пайдалы еңбекке деген қарым-қатынастың жоғары және кемеліне жеткен
мәдениеттің ... ... ... әділеттікті парасаты, қарапайымдылықпен
үйлскен көңіл-күй серпілісін көрсете алса – онда осындай педагогқа ... ... кіші ... рухани үйлесімді өмірде жиі болатын тұлға аралық
қақтығыстарды адамгершіліктік ... шеше ... ... ... [12, 4 ... педагогикалық қарым-қатынас жайлы айта отырып, онда ата-ана
мен қатар тәрбиеленуші және фацилитативті функцияның бар екенін белгілеуге
болады.
Педагогикалық қарым-қатынас бірліктері.
Педагогикалық ... ... ... және өзіндік коммуникативтік бірліктері түсініктерінің жігін
айрып алған жөн. Бұл ... ... ... ... болса да
біріншісі екіншісі арқылы жүзеге ... ... ... ... әсер етудің таңдалған әдісіне барабарлығы, – қарым-
қатынас ... және ... ... әсер ету ... ... /13,22 б/. Педагогикалық міндет ата-ананың белгілі бір оқу
материалын ... ... ... осы ... ... оның
түсініктемесін, жүйелілігін, әрекеттің жалпыланған ... ... және т.б. ), ал ... міндет – ата-ананыңге әсер
етуді қандай тәсілдері мен, оны қалай тиімдірек іске асыруға болады ... ... Осы ... ... ... ... белгілі бір коммуникативтік міндетті жүзеге ... ... ... ... туындайды, оған педагогикалық ... ... акт ... ... ... оқу ... ... сабақ пен дәрісті
анықтау контексінде ... Ол ... ... міндеттерімен,
кезеңдерімен, оның мазмұнымен, оқу педагогикалық ... ... ... ... ... сипатталады. Негізіне
байланысты, педагогикалық ситуацияны түрліше бөлуге болады. Қатынас формасы
бойынша ол іскерлік (жеке), ресми ... ... ... ... ... мүмкін.
Сабақ (дәріс) кезеңдері, бөліктері бойынша педагогикалық, ситуация оқу
материалы мен таныстыру ситуациясы (онда бағдарлану, ... ... ... т.б.), ... тәсілдерін жаттықтыру (әрекеттің жалпыланған тәсілдерін
өндіру), бағалау және ... ... ... ... ... және ... бола алады.
Еңбектестік динамикасы бойынша ... ... ... ... ... оны ... ситуациялары анықталуы мүмкін. Оқудағы
өзара әрекеттесу сипаты бойынша, бұл ... ... ... (қарсы тұру) ситуациялары болуы мүмкін. Орындалатын оқу
міндеттерінің сипаты бойынша ... ... ... проблемалық болуы
мүмкін.
Оқудағы өзара әрекеттесуге қатысушылардың орналасуының ... ... оны ... ... ... ... ... (15-45 см қашықтығы); тұлғалық (75см), әлеуметтік (2м дейін) ... (3-7м). ... ... ... ... жіктеу
үшін басқа да жеке негіздер таңдалуы мүмкін. Мысалы, Оқытушының бірінші
сыныппен, бірінші ... ... ... жасауының
педагогикалық ситуациясы, яғни, «басталуң ситуациясы формалды емес;
өмірдегі, ЖОО ... ... ... ... ... ... ... тұлғалық және әлеуметтік қарым-қатынас, тұлғалық
танысу және т.б. ретінде анықтала аланыды. Әр ситуация белгілі бір ... ... ... міндеттер түрінде белгілі бір
коммуникативтік актілер мен іске асады. Бұл ... атап ... ... ... және педагогикалық қарым-қатынаста ... ... ... ... ... ... және
коммуникативтік міндеттер болады.
Қарым-қарым-қатынастың құрылымдық ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық
белгі деп адамның өз пікірін құрастыруын есептейді. Бірақ мұндай бірлікте
тек сөйлеуші ғана ... ... және ... қарым-қатынас процесінде
тыңдаушы әрекеті қамтылмайды. Егерде екі жақты өзара ... ... ... ... ... деп адамның өз пікірін
құрастыруын есептейді. Бірақ мұндай бірлікте тек ... ғана ... және ... ... процесінде тыңдаушы әрекеті қамтылмайды.
Егер де екі жақты өзара әрекеттесу формасы ... ... ... ... акт ең аз ... ары ... ... болса онда қарама-қайшылықтар жойылады деп жорамалдауға болады. ... (жай ғана ... ... жай ғана бір ... ... ... ... дәл өзара әрекеттесу жайлы сөз болып отырң [14, 249]. Осы ... дің ... екі ... ... ... көбінесе коммуникативтік
теорияның тек жарияланушы теоретикалық постулаты болып табылатыны рас.
Іс жүзінде қарым-қарым-қатынастың барлық схемалары ... ...... ... ... (С1 – Т2) ... ол тек бір
бағыттағы, бір жақты коммуникативтік акт схемесына ол тек ... екі ... ... ... ... ... Егер де ... шынымен де ойлармен алмасу процесі ретінде ... актң ... ... онда оның ... ... ... болу керек, мұнда
функция болып табылатын ... және ... ... ... ... ... ... Осы жағдайда ең алғаш рет М.М.Бахтин диалогты
тілдің шынайы бірлігі ретінде анықтай ... ... Ары ... ... жайлы айта отырып және оның ішінде ... ... айта ... оның ... ...... актіде іске
асуын назарға аламыз.
Сөйлеуші мұғалім немесе ата-ананың коммуникативтік акт ... ... біз ... ... ... өзара әрекеттесу субьектілерін
ғана белгілейтінімізді атап өту ... ... бұл ... ... ... ... ... В.А.Артемов және т.б.)
элементтерге дейін кіретіні белгілі, мысалға Р.О.Якобсон ... ... алты ... ... ... (сөйлеуші), алушы (тыңдаушы),
код (тіл), хабарлама, контекс және контакт. Соңғысы – контакт – ... іс ... тіл ... ... ... ... гөрі ... кейінгі фактор ретінде қарастырыла алады.
Тілдің В.А.Артемов ұсынған ... ... ... ... ... яғни ақпарат көзі (сөйлеуші) ... ... ... ... ... алынған хабарламалармен қатар, жаңа
блок – тілдік қылық ұйғарылады. Айта кетейік, ... ... ... ... ... қарым-қатынас коммуникативтік – ақпараттың
келіс ... ... ... ... жақтарының (Функцияларының) байланысы
олардың динамикасы Я.Якоушек ұсынған ... ... ... ... деңгейіңде коммуникация өз тарапынаң ақпарат беру мен
қабылдауды контактқа түскен индивидтердің бастанқы ақпараттылығында ... ... оның ... мен ... білдіреді. Алайда
осы деңгейдің өзінде ... тек ... алу мен ... ... ... ... ол қатысушылардың өзара қатынастарын да қамтиды.
Мысалға сөйлеуші жағынан ... ... ... ... ... антиципациясы орын алады. Өз кезегінде ... өзі ... ... ... ... ... ... ниеті оның
тәжірибесі, білімдері және т.б. осы ... ... ... тікелей
байланыс жоқ. Коммуникация екінші деңгейде нақ өзара сипатқа ие болады.
Мұнда ол қатысушылардың ... ... ... мен ... ... ... ... олардың ортақ міндеттерді ... ... ... ... тек қана ... ... сонымен байланысты коммуникациядағы функциялардың сараланып
жіктелінуіне әкеледі. Соңғысы бұл жағдайда ақпараттау, сұрастыру, оқыту,
нұсқа ... ... және т.б. ... ие бола ... ... жұмыстың,
үйлесімділігін қамтамасыз етеді. Берілген білімдермен, ойлармен шешімдермен
алмасу бұл жерда міндетті бірлесе орындауға бағынған-қажет ... оқу ... ... және ... деңгейде алдыңғы шепке коммуникация үшін неғұрлым мәнділері,
бір-бірінің ұстанымдары мен басқалардың пікіріне ... асу ... ... және т.б. ... Осы ... коммуникация жекелеген
қатысушылардың қосқан үлестерін табыстарын жалпы ... ... ... ... ... ... тап болуы мүмкін, бұл
кедергілер коммуникацияға ... ... ... ... әр ... ... Коммуникация осы үшінші деңгейі өзара
қатынастардың ұжымдық сипатымен байланысты.
Қарым-қарым-қатынастың функционалдық бірлігі коммуникативтік міндет
болып табылады, ол ... ... ... ... ... ... ... коммуникативтік міндетті құруда педагогикалық міндет, мұғалім
мен сыныптың педагогикалық қарым-қатынас деңгейінің болуы ... ... ... алу, ... ... ... есепке алу
жұмыс әдістерін есепке алу ... ... ... ... ... ... оған жетуге қарым-қатынас процесінде
жасалынатын түрлі әрекеттер бағытталған қарым-қатынас міндетін ішкі ... ... ... ... өз ... ... бірлігі ретінде ерекшеліктерін бөлейік.
Біріншіден коммуникативтік міндет бұл продуктивті-рецептивті бірлік,
яғни ол сөйлеушінің де ... да ... ... қамтиды. Сөйлеуші
позициясы тарапынан коммуникативтік міндеттердің келесі ... ... 1. ... беру ... 2. ақпаратқа сұраныс талап ету, 3.
әрекетке түрткі болу (вербалды немесе ... ... және 4. ... ... (қарастырылып отырған жағдайда ... ... ... емес ... ... ... ... әрқайсысының коммуникативті міндеттері көптеген тілдік әрекеттер
арқылы шешіледі. ... ... ... ... В.И.Кадомцев т.б.) «хабарлауң мен «түрткі болуң ... ... ... ... ... ... негізінен коммуникативтік міндеттерді жеткізудің
интонациялық формаларын зерттеулерге бағытталғандықтан олардың ... ... ... ... ... сұрақ, ниеттену, және
лепті үн шығару. В.Артемов осыған сәйкес сөйлешінің хабарлау сияқты жалпы
коммуникативтік ... ... ... ... оның кем ... ... ... баяндаудың өзі, хабарлау, атау, хабарлама санап, тізбектеу
сөзді қақпалау, жауап, ақпар, ... ... ... тілдік әрекеттің
түрткі болу сияқты түрінің спектрі одан да кең. А.В.Бельский, В.А.Артемов
мәліметтері бойынша оған кем ... он алты түрі ...... ... ... ... қоқан-лоқы, тыйым, сақтандыру, үндеу, кеңес,
тілек, өтініш, өсиет айту, жалыну [15, 265-270].
Зерттеушілер ... ... ... ... олар ... қарым-қатынаста неғұрлым көп функционалдық
жүктемені атқарады. Бұл коммуникативтік міндеттер мен оларды жүзеге ... мен ... ... асырушы ата-ананың – болашақ педагогтардың
арнайы игеру обьектісі болу керектігіне куәландырады.
Қарым-қатынас ... ... мен ... ... ... ... оны игеру төрт кезең ретінде берілген,
олардың ішінде алғашқы екеуі ерекше қызықты. ... ... ... ... өз ойын айқын. Нақты жеткізуге үйрету. Екінші кезеңде ата-ана қарым-
қатынас серігіне әсер етуді, соның ... ... мен ... ... ... ... ... осы кезеңдерде шәкірт белгілі бір
коммуникативтік міндетті ... ... ... Бұл ... ... мен оны ... ... міндеттерді орындауда бірізділікке
назар аудару қажет.
Сөйлесушінің коммуникативтік міндеттері тыңдаушының коммуникативтік
міндеттеріне ... көп ... ... ... ... позициясынан келесі коммуникативтік міндеттер бөлінген
«түсінуң, «есте ... ... ... ... ... «жауап
беруң, «теріске шығаруң, «дәлелдеуң. Бұл ... ... ... ... ... қарапайымдылау екені ... ... ... үш ... бірімен байланысқан, танымдық, мнемикалық немесе
коммуникативтік ұстаным «хабарды алу және ... ...... ... қабылданған материалдың неғұрлым көп сақталуын қамтамасыз етеді.
Мұны ... ... ... ... және ... ... ... кезінде есепке алуы тиіс, осыған сәйкес
коммуникативті актінің функционалды бірлігі ретінде ... ... ... ... ... бола ... ... мен
тыңдаушы жүзеге асыратын қарым-қарым-қатынастың екі ... ... ... ... ... араласа және сипаты бойынша түрлі
коммуникативті міндеттерді ... ... бір ... осы ... ... ... фукцияларды жүзеге асырады.
Зерттеушілер фукциялардың төрт тобын бөледі:
1) ынталандырушы;
2) елеп ескеруші (бағалаушы, түзетулер енгізуші);
3) қадағалаушы жатады;
4) ұйымдастырушы оларға:
а) ата-ана зейінін ... есте ... және ... ... ата-ананың алдыңғы мәтінмен суретпен, фильммен жұмысқа дайындалған
қамтамасыз ... ... ... ... ... мен сапасына сілтеуші,
г) сабақ үстіндегі ... ... ... ... ... ата-ананың сабақ кезіндегі тәртібімен ... ... ... ... процесінде оқытушының бағалаушы ... ... ... ... көрсетілген.
Мұндай ситуация әрине педагогикалық қарым-қатынасты жұпыны етіп, ... ... ... ... ... ... ... бірге
коммуникативтік міндеттерді мақсатты орындау іскерлігі тіпті педагогикалық
жоғары оқу орны ата-ананыңі – ... ... ... ... ... ... құрылымындағы жаттығулардың 70 пайызы ата-
анатардің ... ... ... ... куә ... олардың жартысынан көбі бір нәрсе жайлы хабарлау, ... ... ... ... Тек 1,2 ... ... ... дамуына арналған және 3,5 пайы-ы кейбіреулері –
қарым-қатынас стиліннің өзін ...... ... ... ... ойлау міндеттері мұғаліммен бірлесе отырып қойылады ... ... а) ... ... іскерлітерінің
ерекшеліктері, б) педагогпен ата-ананың қалыптасқан өзара қатынас сипаты,
педагогтың шығармашылық ... г) ... ... ... өз
көрінісін табады. Қарым-қатынас стилі адамдардың бір-бірімен өзара
әрекеттесу ... мен ... ... ... ... ... ол
педагогикалық өзара әрекеттесу.
Оқытушы өзінің қарым-қатынас стилін:
1) ... ... ... аса ... ... ... қалт ... дереу қолдауды талап етеді тіпті кейде ойды ... ... де ... ... ... – өзін ... орнына қоя білу ептілігі, оның іс-
әрекетінің мақсаттарын түрткілерін және оның өзін түсіндіру бұл ... ... ... ... болжауға және оны «post faktum» емес,
алдын-ала басқаруға мүмкіндік береді;
3) ақкөңілділік, үлкен әріптестің ... ... ... ... рефлекция – ата-ананың танымдық іс-әрекетін басқаратын педагог ретінде
өз ... ... ... ... ... және оқу ... ... жылдам түзетулер енгізу қажет [16, 61 б].
Қарым-қатынас стилінің оқытудың прогрессивті бет алыстарына сәйкес
келетін осы көрсеткіштермен танысу ... ... ... ... негізінде оқытуды ұйымдастыруша мұғалімде болуы керек ... ... ... ... Бұл жерде ... ... ... да қарастырылған қарым-қатынас стилінен
туған мәнез-құлығының ... ... ... ең ... рет ... ... Сенім, бостандық, еркіндік, қорқыныштың ... ... ... ... мен оның ... ... ... ата-анаті сыйламау, бүкіл оқыту жүйесі қаншалықты ... ... ... да оны ... шығарады [17].
Қарым-қатынасқа жүргізілген талдау келесі жағдайлар туралы айтуға
мүмкіндік ... ... ... ... ... өзара әректтесу
педагогпен ата-ананың еңбектестігінің формасы ретінде; педагогикалық ... бір ... оның үш ...... ... ... жақтарының болуы педагогикалық қарым-қатынаста вербалды
қатар болса да тәсілдердің, яғни көркемдік ... ... кең ... ... еңбектестік пен қарым-қатынас оқытушы мен ата-ананың көп
деңгейі өзара әрекеттесуі ... ... ... осы ... оқу ... ... ... және екеуін де сипаттаушыны
қарастыруды қамтиды. ... ... бірі бұл ... ... ... әр ... Екінші сипаттама еңбектестік пен қарым-қатынас
субьектілерінің екеуінің де ... ... ... ... ... ... ... ролін айқындайды.
Субьектілердің ... ... ... ... – оқу ... ... бір ... олардың даралық психологиялық
ерекшеліктері мен шартталуы, екінші жағынан олардың әрқайсысы ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген зерттеулерді жалпылау негізінде
біріккен оқу іс-әрекетіндегі келесі ережелерді көрсетеді
1. меңгеріліп ... ... ... және ... ... ... Ата-ананың танымдық белсендігі мен шығармашылық деңгейі өседі.
3. білім мен іскерлікті қалыптастыруға аз уақыт жұмсалады.
4. оқу мотивациясының ... ... ... ... ... ... ... көбірек қанағат алады, мектепте өздерін еркін
сезінеді.
6. ата-ананың арасындағы өзара қатынас сипаты өзгереді.
7. топтың ... күрт ... бұл ... ... қатар өзін-өзі және
өзара сыйласу өзінің және өзгелердің мүмкіндіктерін сәйкес ... ... ... ... ... ... ... дағдыларға ие болады, әдеп, жауапкершілік,
басқалардың позициясын есепке ала отырып өз мінез-құлқын ... ... ... ... мұғалім топқа
бөлуге балалардың өзара бейімділіктерін олардың дайындық деңгейлерін,
жұмыс қарқындарын есепке ала ... ... ... мүмкіндігі
алады.
9. оқытушының тәрбиелік жұмысы топтық оқыту үшін ... шарт ... ... ... ... өздерінің қалыптасуында қақтығыстық
қатынастар сатысынан өтеді [18, 20 ... осы ... ... оның ... іс-
әрекетінде яғни өзі үшін мәнді жағымды жәрдем алатын ... ... яғни өзі үшін ... ... ... алатын мұғалім іс-әрекетіне
жанама түрде ... ... ... ... ... ... өзінде екі жақ ұйғарылады: а) біріккен іс-әрекеттің баланың
дамуына, оның оқи алу ептілігіне топтың ұжымның қалыптасуына ... ... ... ... өзін және оның ... жаңа ... ... болуындағы ролін зерттеу.
Бұл мәселенің екінші жағы азырақ зерттелген алайда ол топ мүшелерінің
әрекеттерінің обьектілермен және осы обьектілердің құрылымдық ... ... ... ... ... мен ... байланыс арқылы оқу-танымдық іс-әрекет дамуының негізі ... ... ... жаңа ... ... болуының алғы шарты ретінде
бірлескен ірекеттің өзін зерттеу де ықпалды зерттеу болады, ... ... емес ... ... ... зерттеуді ұйғарады.
В.В.Рубцовтың зерттеу белгілері арқылы берудің әрекеттің өзінде
ықпалын зерттеуді ұйғарады. В.В.Рубцовтың ... ... ... берудің
әрекеттің жалпы принципін қалыптасудағы ... ... ... бірлескен бөліскен іс-әрекетті ... ... ... ... ... ... ... Панюшкин бойынша оқытудың бірлескен, бөліскен шынайы генетикалық
эвристикалық формасы оқу ... ... үшін ... ... ... ... ... міндетпен қайта құру жүйесін көру,
2. қайта құруларды ағымдағы зерттеліп отырған құбылыс ... ... ... ... моделін құру.
4. зерттелініп отырған құбылысқа өз әрекеттеріне сәйкес түсініктеме ... өзі ... ... ... ... ... растайды
[20, 133 б].
Бірлескен оқу әрекетін өзгеше оқу ситуациясы ретінде бағалай отырып
В.В.Рубцов және В.В.Агеев оның ... ... ... ... ... ... Мақсаттың ортақтығы, әр қатысушының өзінің ... ... ... ... ... яғни ... ... қосу емес, ортақ нәтижені алу.
Т.А.Матистің оқудағы еңбектестіктің ата-ананың тек жеке ... ... ... ... ... ... ... әсерін зерттеуі
оның сапасының жақсаруын өзін-өзі ... ... жеке ... ... ... ... ... тұлғааралық өзара
әрекеттесуді реттеуші күрделі психологиялық механизмдердің әсерінің
нәтижесінде топтық ... ... ... ... мен ... оқу тобының ұжым ретінде қалыптасуына жағымды әсері туралы айта келе
рефлекцияны ... ... атап ... ... ... ... ... тәрбиелік жалпы
дамытушы мәнге ие. Өйткені ата-анапен бірлескен жұмыста ... ... ... және де ... мен ... ... қажетті
түрде пайда болады, және дамиды. Осылайша оқудағы еңбектестік даралық оқу
әрекеттерінің оның компоненттерінің бірлігінде толыққанды ... ... ... ... ... ... да ықпал етеді.
Еңбектестің тәрбиелік әмері құбылыстармен бірлескен жағдайындағы
«шартты динамикалық позицияныңң ... ... Ол ... ... ... ... жағынан ғана емес, бірлескен ... ... ... ... орындау барлық кезеңдерге
барлық қатысушылармен бірлесіп орындалады.
Бірлескен іс-әрекетте тапсырманы орындау проблемасының ... ... ... ... ... ... ... диалог және біріккен шеім логикалық пайымдауды, өзара талдауды
және түрлі ... ... ... ... ... ... болады.
Оқудағы еңбектестікке сәйкес міндет оны шешудің мазмұны мен тәсіліне аз
дегенде бір ... ... ... ... ... оқу ... ... Мұндай
міндеттер танымдық роцестердің басымдылығының өлшемдері бойынша, оларды
орындау ... ... ... ... ... ... ... бірлесе орындау қатысушылардың пәндік-танымдық, пәндік-
коммуникативтік және ... ... ... ... ... ... ... тікелей топқа ұсынылғаг тапсырманы шешуді
іздеумен байланысты, екіншісі қарым-қатынас пен ... ... ... ... ... қатысушылардың
әрқайсысының санасында олардың серіктестерінің ... пәні ... ... ... жайлы сәйкес түсініктердің қалыптасуы мен
байланысты.
Міндеттерді орындау үш сатылы кезеңдерден өтеді: шарттармен ... және ... ... ... ... міндетті біргіп орындау
барысында барлық ... жеке ... ... салыстырғанда белгілі бір
дер ерекшелік тән. Алайда жеке пікірлерді дер кезінде тиімді бақылауда
ерекше ... ие ... Оның ... төменділігі немес мүлдем
болмауы топ жұмысын өнімсіз немеес тіпті ... етуі ... ... ... үшін оның ... ... ... ішінде
қатысушылар іс-әрекетінің сыртқы белгілі бір ережелерге бағынуды үлкен
мағынаға ие. Бұл ... ... ... ... ... ... оқудағы әріптестікке қатысушылардың бірлескен ... ... ... болу ... ... ... айта ... еңбектестік формаларының өзі
ғана емес сондай-ақ Т.К.Цветкованың зерттеу лері көрсеткендей міндетті
бірлесе орындауды ұйымдастыру ... де ... ... ие екенін атап өту
қажет. ... ... ... ... ... ... ... вербалды тапсырманы бірлесе орындаудың алдын-ала
өңделген бағдарламасы еңбектестікті ұйымдастыру тәсілі ... ... ... ... ... Бұл ... бағдарлама пәндік өзгеріс
тәсілдерін де ұсынады.
Ата-ананың оқудағы топішілік ... ... ... ... ... ... ... бірлескен
ұжымдық субьект болып табылатын мұғалім мен оқу ... ... ... ... мүмкіндігі жайлы сұрақты туындатты. Осы
сұрақтың шешімі П.П.Панюшкиннің осы процестің фазалығының тұжырымдамасында
терең және ... ... ... ... ... ... ... продуктивті
схемасының жалпы контексінде В.П.Панюшкин олардың бірлескен іс-әрекетінің
қалыптасу динамикасын жетілдірді [20, 162 б]. Бұл ... алты ... ... алты ... ... Олар ... жаңа іс-
әрекеттерінің қалыптасу процесінде өзгеріп ... ... фаза – ... қатыстыру. Ол келесі формаларды қамтиды: 1. оқытушы мен ата-ананың
арасындағы бөлінген әрекеттер, 2. ата-ананың ұқсату әрекеттері, 3. ... ... ... ... ... динамикасының екінші
фазасы – ата-ананың іс-әрекеті мұғаліммен келісімдеуі. Бұл фазаға келесі
формалар енеді: ата-ананың ... ... ... ... ... ... ... өздігінен түрткі болушы
әрекеттері.
В.П.Панюшкин іс-әрекетті жетілдірудегі серіктестік деген үшінші фазаны
жорамалдайды [20]. Ол бірлескен ... осы ... ... ... тең ... оның ... мен қалыптаса байланысуының
нәтижесі болып табылады. үйренушілер неғұрлым ересек болса, соғұрлым ... ... ... жолы ... ... және оқу ... ... тең серіктестік, субьект-субьектілік өзара әрекеттесу
схемасы бойынша және ... ... ... ... ... іс-әрекеттің даралық іс-әрекет алдында нәтижелік артықшылығы
бар олар еңбектестікті ұйымдастыру формасына еңбектесуші адамдардың ... ... ... қатынасына байланысты.
Ғылымның және технологияның ... ... ... ... беру ... мамандардың тек тәжірибені белсенді
қабылдау ғана ... ... ... ... ... ... ... берудің осындай типіне қазіргі жоғары оқу
орындары бағытталған. Болашақ мамандардың, яғни ... ... ... ... бір ... ... стандарттың
талаптарымен айқындалады, онда ... осы ... ... ... ... ... ... мамандардың кәсіби іс-әрекетімен
айқындалады. Мысалы, болашақ мамандарды ... ... ... ... табиғаты білімберу үдерісін зерттеу білігін, оны
ұйымдастырудың мәселесіне ғылыми тұрғыдан қарауға талап етеді.
Сондықтан да ... оқу ... ... зерттеу жұмысы
процедурасымен таныстыру керек, оны өткізудің дағдыларын ... ... ... білігін қалыптастыру оқыту барысында, сонымен
бірге ... ... ... ... ... ... Соңғысына ата-ананыңді бағыттар мен кафедра педагогтарының
ғылыми жұмысы ерекшеліктері тематикасымен ... ... ... ... ... ... қатыстыру, табысты зерттеу жұмысын жүргізетін
балабақшаға 1-ші курстан ... ... ... ... ... ... ... бірінші шарты ғылыми
зерттеу логикасына сәйкес зерттеу біліктерінің ... ... ... ... ... ... білігі, экспериментті
өткізу білігі, проблеманы айқындау білігі мен зерттеудің болжамын анықтау
білігі, зерттеу әдістерін қолдана білу білігі және ... ... ... қалыптасу жағдайларынан осы процестің
үздіксіздігі мен тұтастығын бүкіл кәсіби дайындықтың ... ... ... ... Оған ... ... пен ата-ананың өзбетінше
жұмысы (ата-ананың оқу-зерттеу жұмысы мен ғылыми-зерттеу ... ... ... және ... ... ... ... мен
тәсілдерді пайдаланумен байланысты тәжірибе жатады.
Зерттеу біліктерді қалыптастырудың маңызды шарты ретінде ... ... ... ... ... ... ... зерттеу
жұмысы қажеттілігін, кәсіби өсу үшін аталған біліктер жүйесін меңгерудің
маңыздылығын ... ... осы ... ... ретінде 1-ші курстан
бастап, «Мамандыққа кіріспе» деп аталатын курс ... ... оның ... кәсіби іс-әрекеттің ерекшелігі мен шығармашылық
сипатын ... ... ... ... өзін-өзі тану, өзіндік
қызығушылықтары мен қабілеттерін ... ... ... ... ... үшін ... жасалады. Конференцияға рефераттарды
дайындау барысында ... ... ... ... ... ... ... салып көреді» мастерге лайықты
кәсіби ... мен ... ... оның барысында келесідей зерттеу
біліктерін меңгеру қажеттілігін саналы түрде ұғынады, бар ... ... ... өз ... ... ... ... біліктердің қалыптасуы мен зерттеу жұмысына қызығушылықты
тудыру шарасына түрлі кәсіби жағдайларды ... мен ... ... курс ... ... тапсырмалардың зерттеушілік
сипаты және т.б. басқа әдістері жатады. Сонымен қажетті ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетіне оң
көзқарастың болуы болашақ маманның тиімді кәсіби ... ... ... ... оқу ... ... кәсіби-тұлғалық
мәдениетін қалыптастыру болады. Болашақ маманның кәсіби дайындаудың
тиімділігі жоғары білімберудің ... ... ... ... ... көзқарасы тұрғысынан қарама-қайшылықтардың талдауын
талап етеді. Маманның кәсіби-тұлғалық мәдениеті оның ... ... ... ... ... орай ... оқу орындары ата-ананыңінің
білімберу мазмұнын ... ... ... ... маманның мәдениетін қалыптастыру проблемаларын тиімді шешу,
оның әлеуметтік қасиеттерін дамыту ... және ... ... ... және нақты-әлеуметтік зерттеулердің, ... ... ... ... ... негізінде болады. Мысалы, Ә.
Табылдының пікірінше: «Ұлттық мәдениеттің қайнар бастауы – оның ... ... ... ... ... Халықтың рухани қуатын
арттыратын қозғаушы күш – оның әдебиеті, өнері, әдебі мен ... ... ... ... ...... ... т.б. тақырыптар бойынша оқылатын лекцияларда
ұлттық мәдениеттің негіздері, оның бұрынғысы мен ... және ... ... ... ... (Ә. Табылды Этнопедагогикалық
оқылымдар-Алматы: «Білім», 2005. ... Осы ... ... ... ... ... ретінде ата-ананыңді дамыту
мен тәрбиелеуде тұрмыстың, ... ... ... ... дүниетанымдық мәдениетінде, эстетикалық іс-
әрекетінде көрініс береді.
Бұл жерде маңыздысы – болашақ ... ... ... ... ... ... түрде ұйымдастырылған жоқ. Бірақ дамытушылық
білімберу мен мәдениеттің ... ... ... ... ... ... орай ... маманды дайындау жүйесінде ата-ананың
үнемі өз ... ... ... ... ... шеңберінде жүйелілік-
құндылық көзқарасының маңыздылығы оқу-тәрбие процесі барысында анықталады.
Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... мақсаты – болашақ маманның интеллектуалдық-адамгершілік тұлғасын
дамыту. Болашақ ... ... ... көзқарасы жүйе
ретінде түсіндіріледі, ол жаңа ғасырдың ... және ... ... алу ... ... ... ... дамытушы бағыттылықпен, кіріктірушілікпен, фундаментальдықпен,
үздіксіздікпен.
Сонымен қазіргі білімберу парадигмасын әлеуметтік-тұлғалық, тұлғаға
бағытталғандық, гуманистік білімберу деп ... ... ... ... ... ... ... білімберудің құндылығы ретінде ата-
ананың әлеуметтік маңызы бар қасиеттерін дамыту болып ... ... ... ... аспектісін іске асырудың негізгі тәсілі
ретінде білімберудің проблемалық, сараптамалық, рефлексивтілік, диалогтік
оқытудың және ... ... ... іс-әрекеті
технологияларын пайдалану қарастырылады.
Ғылыми әдебиеттерді ... ... ... бойынша білімберу
мәдениеттің нәтижесі болады, сонымен бірге оның жасаушысы болып анықталады.
Шығармашылықтың объектісі ретінде маманның ... мен ... мен ... ... мен ... ... мен
сенімдері болады. Шығармашылық ізденіс барысында ол өзі үшін адамтану мен
құрметтеу аумағындағы ... ... ... ... ... ... ... маманды дайындау жүйесіндегі жүйелілік-құндылықтық көзқарасы
– бұл маман біліктілігінің жоғары ... және ... ... ... Осы кәсіби-тұлғалық мәдениет деңгейінде толық мөлшерде маманның
адами жеке даралығы көрініс беруі мүмкін. ... ... ... ... мәдениеті жүйесіндегі құрылымында басты компоненттері ретінде
конструктивтіліктік, ... ... ... Ата-ананың іс-әрекетінің конструктивтік аймағы ұйымдастырушылық
іс-әрекетімен нәтиже шығарады, өйткені әрбір ... ... ... ... ұйымдастырушылық акт ретінде қаралады. Өз кезегінде
конструктивтік және ... ... ... ... ... қатынастарын орната білсе күшейеді.
Болашақ мамандардың кәсіби-тұлғалық ... ... ... ... ... ... гуманистік,
антропологиялық, жалпымәдениеттілік. Білім берудің ... ... ... маманның тұлғалық жаңа құрылымдары пайда
болуы мен дамудың тенденциялары және ... ... ... мен ... іске асуы, ғылыми көзқарастар жүйесіне негізделеді:
1. Акмеологиялық, кәсіби дайындық ... ... және ... ... интеграциясын анықтауға мүмкіндік беретін сыртқы
басқарудан ішкі басқаруға өту негізінде.
2. Мәдениеттілік, маманның ... ... ... ... мазмұндық компонентінің бағытталған, мәдени-
білімберу іс-әрекеті дамуының сыртқы қалыптасуы мен ішкі дамуы мақсаты
мен ... ... мен ... ... ... ... мәдени және кәсіби аспектіде өзіндік ұғыну субъектісіне
мамандықты игерудегі болашақ маманға қатынасын бейнелейді. ... ... оны ... ... ауыстырумен
байланысты. Е.В.Бондаревскаяның пікірінше, бұл процесс, оның барысында
кәсіби мәдениеттің моделі ата-ананыңмен ... және ... ... ... пен ... ... моделіне
айналады. Сондықтанда тұлғалық-шығармашылық ... ... ... кәсіби мәдениетті игерудің механизмін
тұсіндіреді. Ол ... ... ... ... ... өзекті қасиеттерін анықтаудың шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... өзінің жан-жақты
дамуына бағдарланған адамды керек етеді.
4. Аксиологиялық, осыған сәйкес мәдени-білімберушілік білімдердің ... ... ... ... болашақ маманның құндылық қатынастары
жүйесімен анықталады.
5. Іс-әрекеттік, ата-ананың кәсіби ... ... ... ата-
ананыңді кәсіби ойлау мен әрекет етуге тарту.
Психологиялық Зерттеулер барысында жоғарыда ... ... ... ... ... біліктер, тұлғалық
қасиеттер жиынтығы ретінде анықтауға ... ... ... ... ... ... болып білімдер, біліктер мен дағдылар,
тұғалық қасиеттер; ... ... ... ... ... бақылауларымыз бойынша белсенді тұлғаның ішкі еркінділігі
болады, яғни оның өз ... ... ... таңдауға, іс-әрекеттің
ерекше формалары мен мазмұнын, тәсілдерін еркін таңдауға қабілеттілігінің
болуымен түсіндіріледі. Тұлғаның ... ... ... ... те
біз келесі қорытынды жасадық: қарым-қатынасқа қабілеттілігін дамыту үшін,
педагогикалық процеске қатысушылардың ... ... ... маңызды болып табылады.
1.3. Балабақша мен ата-ананың арасындағы тұлға аралық
қатынас ... мен оның ... ... жағдайы тұлғаның өзбетінше әрекеттенуінің және өзін -
өзі ... ... ... етеді, яғни оның күрделі, дәстүрлі емес
өмірлік және кәсіби ... ... ... ... қарағанда,
қоғамның әлеуметтік-экономикалық ... ... ... пайдалану тиімділігіне байланысты. Осыған орай қазіргі
балабақша білім берудің міндеті ... ... ... ... ... сапа ... оның ... тұрғысынан салыстырмалы
сипатта болады және негізінен бітірушілердің ... ... ... ... педагогикалық іс-әрекеті кез-келген басқа іс-әрекет сияқты
белгілі бір стилмен сипатталады. Кең мағынада іс-әрекет (мысалы, басқару,
өндірістік, педагогикалық) ... – оны ... ... ... ... ... тұрақты жүйесі. Ол іс-әрекеттің өзінің
ерекшелігімен субьектінің ... ... ... ... ... ... және ... мағынада іс-әрекеттің даралық стилі – бұл типологиялық
ерекшеліктермен шартталған тәсілдердің орнықты ... Ол ... ... ... ... ... ... ұмтылған адамда қалыптасады, өзінің
даралығын іс-әрекеттің сыртқы заттық шарттарымен неғұрлым жақсы теңдестіру
мақсатытнда адам ... ... ... ... ... жасауға мәжбүр
психологиялық құралдардың даралық өзіндік жүйесі [21, 49 б].
Осы анықтамада оның «іс-әрекеттің неғұрлым жақсы орындалуын қамтамасыз
етуші ... жеке ... ... ... ерекше атап көрсетіледі
(В.С.Мерлин). Іс-әрекет ... ... ... ... ... және оның ... ... ерекшеліктерімен анықтала
отырып оның операционалдық құрамын, іскерліктер мен дағдыларды қамтиды
(П.Э.Чудновский).
Іс-әрекет ... ... ... ... ... ... де адамның
тұтас даралық белсенділік стилінің екі өзара байланысты жақтары ... ... ... ... он ... бұл
құрылымға танымдық іс-әрекеттің ерекшелігін анықтаушы және ... ... ... ... ... ... қосылады. Қазіргі кезде «стильң түсінігі өте кең контексте мінез-
құлық ... ... ... басқару стилі, қарым-қатынас стилі,
когнитивті стилі т.б. ... ... [21, 28 ... атап ... ... анықтаған мінез-құлық стилдері
ең алдымен жетекшілердің шешім қабылдау түріне жатқызылады. Жетекшілік
етудің ... ... және ... ... үш ... ... зерттеулерде оның директивті, алқалық және рұқсат
етілетін ... ... ... ... іс-әрекетке өзара
әрекеттесуге, ... ... ... ... ... ... Стильдің екі жағы бөлінеді: мазмұнды және ... ... ... ... Г.М.Андреева бойынша үш стилдің формалдық және ... ... ... келтірілген [22, 282-284 бб].
Кесте 1.
|Қарым-қатынас | Формалдық жағы ... жағы ... | | ... ... ... ... Аяусыз, |Топтағы істер алдын-ала |
|стилі ... ... ... ... ... Тек |
| ... сөз ... үн. Мақтау мен |тікелей мақсаттар ғана |
| ... ... ... ... ... – |
| ... ... Тәсілдерді |белгісіз. Жетекшінің |
| ...... ... ... ... – шешуші. |
| ...... тыс. | ... ... ұсыныс түрінде. Құрғақ|Шаралар алдын-ала емес |
|стилі |сөз ... ... үн ... |топ ... ... |сөгу-кеңеспен. Әмірлер мен ... іске ... ...... ... ... ... береді. |
| ... – топ ... ... барлық |
| | ... тек қана |
| | ... ... |
|Бетімен жіберу |Үн-конвенционалды мақтау мен |Топтағы ... ... ... ... болмауы. Ешқандай |жүреді.Лидер нұсқаулар |
| ... жоқ. ... ... ... |
| ...... топ ... жеке |
| | ... ... |
| | ... жаңа лидер |
| | ... ... ... ... ... ... жүйе ... және
интегративті сияқты әртүрлі функцияларын (Е.А.Климов. В.С.Мерлин және т.б.)
және оның құрылымдылық ... ... ... ... ... ... ... бір құрылымы бар, оынң ұйытұысына
даралық – психологиялық ... ... Олар ... ... ... ... не кері әсер ... жалпы стилдерін анықтай отырып зерттеушілер адамдар
қысылшаң қақтығыстық жағдайда ... онға жуық ... ... атап ... Олар ... ... ... көнгіш,
қашқақтау стилі, басу, бәсекелестік, және қорғаныс стилі ... ... бұл ... ... ке-келген даралық
стилдерімен іс-әрекеттің кез-келген даралық стилдерімен қатарласып ... ол оның ... ... ... ... ... реңк ... Олар
педагогикалық іс-әрекеттің, педагогикалық қарым-қарым-қатынастың жалпы
эмоционалдық аясын да ... келе ... ... ... ... ... – К.Левин ұсынған стилдер (оның формалды және мазмұнды жақтарының
жиынтығында) болып табылады. ... ... ... ... өзара
әрекеттесу сипатының өзгешелігімен және ... ... ... мысалы мінез акцентуациясымен ... ... ... оның ... ... ... ... де өзін-өзі реттеу стилін де қарым-қатынас стилін де және Оқытушының
когнитивті стилін де қамтиды.
Педагогикалық іс-әрекет стилі кем ... үш ... әсер ... а) осы ... ...... дарақылық
психологиялық ерекшеліктері, ол даралық типологиялық, тұлғалық, ... ... ... ... ... және, в) ата-ананың ерекшеліктері
(жасы, жынысы, мәртебесі, білім деңгейі т.б.). бұл факторлар ... оқу ... ... ... өзара әрекеттесумен
сипатталатын педагогикалық іс-әрекетте: а) өзара әрекеттесу сипатымен, б)
іс-әрекетті ұйымдастыру сипатымен, в)Оқытушының пәндік кәсіби ... ... ... де ... Бұл ... В.А. ... ... стилі деп педагог пен ата-ананың әлеуметтік
психологиялық өзара ... ... ... ... ... ... сипаттама. Педагогикалық
іс-әрекет стилдері ең алдымен жоғарыда ... ... үш ... ... ... және ... бетімен жіберу, сонымен
қатар, ол өзіндік «педагогикалықң мазмұнымен толтырылып ... ... ... ... ... [14, 30-34 б ... стилі. Ата-ана тең құқықты серіктес емес, педагогикалық
әсер ету обьектісі ретінде қарастырылады. Мұғалім бір ... ... ... өзі қойған талаптардың ... ... ... ... ... мен шәкірттердің пікірлерін есепке алмай
өз құқықтарын есепке алмай пайдаланады, ... ... ... негіздемейді. Осының салдарынан шәкірттер белсенділіктерінен
айрылады немес оны тек ... ... ролі ... ғана жүзеге
асырады. Өзін-өзі төмен бағалайды, бойларында агрессия ... ... стил ... ... күші ... ... мен ... бағытталған мұндай Оқытушының әсер етуінің негізгі әдісі бұйрық
ақыл айту болып табылады. оқытушыға өз ... ... ... ... ... тән. ... етудің осындай стилін ұстанған
мұғалімдер басты назарды әдістемелік ... ... ... ... ... ... келеді.
Демократиялық стиль. Оқушы қарым-қатынастағы тең серіктес, ... ... ... ... ... ... ... шешім
қабылдауға тартады. Олардың пікірлерін есепке алады. Ой-пікір білдіруін
бағалайды, ата-ананың тек оқу ... ғана емес ... ... ... да есепке алады. әсер ету әдістеріне әрекетке түрткі
болу кеңес ... ... ... ... стилін ұстанған
мұғалімдердің ата-ананыңі байыпты, қанағаттану өзін-өзі жоғары ... ... Осы ... ... ... психологиялық іскерліктеріне
көбірек назар аударады. Мұндай балабақша үшін үлкен кәсіби орнықтылық өз
мамандығына ... ... ... ... шешім қабылдаудан қашып бастаманы ата-
ананыңге, әріптестеріне ... ... ... ... ... ... орындайды. Жалтақтаушылықты, толқуды көрсетеді. Топта
ауытқымалы ... ... ... ... [14, 30-34 б б]. ... әрқайсысы өзара әрекеттесу серігіне деген қатынасты айқындай
отырып, оның сипатын анықтайды. Бағынудан-серіктестікке және ... ... ... Осы ... әрқайсысының қарым-қарым-қатынастың
не монологтық, не диологтық формаларын ұйғаратыны маңызды.
Педагог іс-әрекетінің қарым-қатынасында ... ... ... В.А. ... ... [23, 97-100 б б].
• педагогтың ата-ананыңмен бірлесіп шығармашылық әрекетпен ... бұл ... өз ... өз ... деген қатысының әлпеті
болып табылады.
• достық ықылас стилі, ол оқытушының аудиториямен ... ... ... фоны және ... болып табылады.
В.А. Кан-Калик достық ықылыстың тұрпайылыққа ағайынгершілікке ... оның ... ... ... ... болуы мүмкін екеніне
назар аудартады. «Достық педагогикалық тұрғыдан ... ... ... бірақ
педагогтың өзара әрекеттесуінің жалпы жүйесіне қарама-қайшы келмеуі керек.
Өктемшілдік ... ... ... ... ... ... – дистанция, ол ата-ананың тәртіптілігі мен ұйымшылдығының сыртқы
көрсеткіштеріне қолайлы әсер ете ... ... ... конформизмге,
фрустрацияға, өзін-өзі сәйкес бағалай алмауына, талаптану деңгейінің
төмендеуіне т.б. әкелуі ... ... мен ... ... – оның өзі педагогтың кәсіби кемеліне жетпегендігін ... ... ... ... ... басымдылық
тарту жағдайын талдау негізінде В.А.Кан-Калик сегіз моделді қарастырады.
Педагогикалық іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... мен ... ұсынды [24]. Осы авторлардың
көрсетуінше мұғалім ... ... ... ... ... ... ... мазмұндық сипаттамалары (Оқытушының өз
еңбегінің процесіне немесе нәтижесіне ... ... ... өз еңбегіндегі бағдарланушы және бақылаушы, бағалаушы кезеңдерін
күшейтуі) стилдің динамикалық сипаттамалары ... ... т.б.) ... (ата-ананың білім мен оқу дағдыларының
деңгейі және пәнге қызығушылықтары). Осы ... ... ... ... ... ... стилдердің төрт түрін бөледі.
Эмоционалды-импровизациялық стиль
Эмоционалды-импровизациялық стильді мұғалімді оқыту ... ... ... ... ... жаңа материалды
педагогикалық, қызықты түсіндіреді. ... ... ... көп
жағдайда оның аудиториямен кері байланысы болмайды.
Эмоционалды-импровизациялық стилі ... ... ... ... көп ... ... ол ... өзін қызықтыратын ата-
ананыңмен жұмыс істейді. Олардан тез қарқынмен жауап алып нақты сұрақтар
қояды. ... ... аз ... ... өз ... ... ... стиль. Эмоционалды-импровизациялық стильді
оқытушыға оқу тәрбиелеу процесін сәйкес жоспарлауда жеткіліксіздік тән,
сабақта өту үшін ол ... ... ... ... ... ... ... материалды шәкірттердің өз бетімен талдауларына қалдырады.
Эмоционалды-импровизациялық стильді оқытушы іс-әрекетінде оқу ... ... ... ... ... ... орын алады.
Эмоционалды-импровизациялық стильді оқытушыны оқытудың сан ... ... ... ... ерекшелендіреді. Ол ұжымдақ
талқылауды жиі қолданады. ... ... ... айтуларын
ынталандырады. Эмоционалды-импровизациялық стильді оқытушыға ішкі түйсік
тән, ол сабақ үстіндегі өзінің іс-әрекетінің ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... стилді оқытушы үшін оқу тәрбие процесін сәйкес
жоспарлап жоғары шапшаңдық рефлексивтіліктен ішкі ... ... ... ... мен ... ... бағдарлана отырып, мұндай
оқытушы оқу-тәрбиелеу процесін сәйкес жоспарлайды, ... оқу ... ... ... ... ... ... мұқият қадағалайды,
оның іс-әрекетінде үнемі оқу материалын бекіту мен қайталау, шәкірттердің
білімін қадағалау орын алады.
Мұндай мұғалім ... ... ... Ол ... ... түрін жиі ауыстырып отырады. Ұжымдық талқылауды ... ... ... ... ... оқытушы соңғыға қарағанда ата-
ананыңді сыртқы тартымдылықпен белсендіру орнына, оларды өз ... ... ... ... ... ... ... оқытушыға оқыту процесі ... ... оқу ... ... ... ... ... стилді балабақшамен салыстырғанда пайымдаушы импровизациялық
стилді оқытушы оқыту әдістерін таңдау мен түрлендіруде аз ... ... ... ... үнемі қамтамасыз ете алмайды, ... ... ... оның шәкірттерінің сабақ барысындағы
спонтанды пікір айтуының салыстырмалы уақыты ... ... ... ... ... импровизациялық стилді балабақша әсіресе
сауалнама барысында өзі аз сөйлейді, ата-ананыңге жанама түрде ... ... ... т.б. ... әсер ете отырып жауап берушіге жауабын
жете айтуға мүмкіндік ... ... ... ... нәтижесінде басымырақ бағдарлана отырып және оқу-тәрбие процесін
сәйкес жоспарлай отырып пайымдаушы әдісқойлық стилді оқытушы педагогикалық
іс-әрекет құралдарымен тәсілдерін пайдалануда ескішілдікті ... ... (оқу ... бекітудің, қайталаудың, ата-ананың білімін
қадағалаудың жүйелілігі) оқыту әдістерінің ... ... ... мен, ... қайта жаңғыртушы іс-әрекетіне басымдылық берумен
ұжымдық талқылауды ... ... ... ... ... ... ... мұғалім ата-ананың аз санымен жұмыс істейді.
Пайымдаушы әдісқойлық стилді оқытушыға ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас стилін мінез-
құлық стилімен оқытушының когнитивті ... ... оның ... бұл А.Я.Никонова, А.К.Маркова бойынша оқытушы еңбегі стилінің
төрт түрінде толық көрінеді [24, 180-190 б б].
Әлеуметтік-психологиялық ... ... ... басқа топтармен
салыстырғанда, білімділіктің неғұрлым жоғары және танымдық мотивацияның
жоғары ... ... ... бірге ата-анатік шақ -әлеуметтік
қауым, яғни ол аса ... ... ... пен ... ... ... жеткілікті үйлесімді арақатынасымен сипатталады.
Ата-анатік кездің осы ерекшелігін есепке алу – оқытушының әр ... ... ... ... оқытушы үшін қызықты тұлға
ретіндегі қатынастарының негізінде жатыр. Тұлғалық, іс-әрекеттік тұрғыдан
ата-ана ... өз ... өз ... ұйымдастыратын педагогикалық
өзара әрекеттесу субъектісі ретінде ... Оған ... ... ... ... оқу ... міндеттерін орындау
деген ерекше бағыттылық тән.
2. Балабақша мен ата-ананың тұлға аралық қарым-қатынасын
эмпирикалық зерттеу
2.1. Эксперименттік зерттеудің мақсаты, ғылыми ... ... ... мен ... арасындағы тұлға аралық қарым-
қатынастың психологиялық ерекшеліктерін айқындау.
Болжамы: ... мен ... ... ... ... оқытушының кәсіби бағыттылығы мен бірлескен танымдық ... ... ... ... объектісі: №152 балабақша мен ата-ананыңі.
Зерттеу пәні: балабақша мен ата-ананың арасындағы тұлға аралық ... ... ... ... ... нормативті таңдауды зерттеу әдістемесі
(О.И.Комиссаров).
6. Оқытушының кәсіби бағыттылығы әдістемесі
7. Коммуникативтілік және ... ... ... ... ... оқытушым” әдістемесі (М.Кун, Т. ... ... ... модификациясы.
Зерттеу мерзімі: 15 наурыз – 25 сәуір 2010 ... ... ... ... зерттеу жұмыстарын жүргізу.
2. Әр оқытушының индивидуалды мәліметтерін өңдеу.
3. Ұстаздардың тұлға аралық қатынастағы типтерін айқындау.
4. ... ... ... ... және ... ... талдауы
5. Зерттеу болжамын дәлелдеу
6. Зерттеу мәліметтерін сапалық психологиялық талдау жасау.
2.2. Зерттеу ... ... ... ... ... ... әдістемесі
Бұл әдістеме оқытушалардың тұлға аралық қатынастағы ... ... ... ... ... ... бірі.
Әдістемелік мәліметтерді талдау негізінде бірнеше педагог типтері бөліп
шығарылады.
Мұнда көбінесе ... ... ... ... ... - ... басқарушылық - (ұйымдастырушы)
-пәнге деген бағыттылық - (пәнгер)
-интеллигенттілік- (интелигент)
-қолдау көрсету түрткілері - (қолдаушы)
Ұйымдастырушы типінің тұлғалық құрылымына тән ... ... ... күшті ерік-жігер, қызу қандылық,шешімге келгіштік. Ұйымдастырушы-
мұғалім балаларда ғана емес, сонымен бірге педагогикалық ... да ... ... тыс ... ... кезінде өз қабілеттерін байқатады. Ол топ
қызығуларымен тығыз байланыста болады.
Пәнге бағытталушы типке творчестволық, кәсіби ... тән ... ... ... ... ... ... игеруі қатаң сақталып,
іс-әрекеттерін осы негізде ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... тартымдылық, жоғары
адамгершілік сапаларынан тұрады. ... ... ... ... ... орын алады.
Интеллигент типі жоғарғы ... ... ... жоғары
адамгершілікпен сипатталады. Интеллигент-мұғалім талап қойғыш, моралдық
ережелерді ... ... ... оқушыларды адамгершілік, рух, еркіндік
сезімін сіңіруге ұмтылады.
Коммуникатор ұстаз мейірімді, эмпатияға қабілетті, ата-ананыңді жақсы
көруімен ерекшеленеді. Ол өзінің ... ... ... жеке ... араласа отырып, бірге іздеу механизмі ... ... ... ... мен оның ... ... сенімді пәндік
-мұғалім үшін ата-ананыңді тәрбиелеу оқылатын пәннің құрамына ... әр ... ... де ... білім қорына негізделген
аралық типтер болады. Бұл типтердің ... да ... тән ... әдіс-
тәсілдері мен қатар тәрбиелеу ерекшеліктері осы процестер барысында
көрініп ... және ... ... әдістемесі. (КОС-2)
Коммуникативті және ұйымдастырушылық бейімділігін зерттеу әдістемесі
тұлға ... ... даму ... және ... ... қабілетін
анықтауға арналған. Әдістеме индивидуалды немесе топтық жағдайда жұргізілуі
мұмкін. Қарым-қатынастық және ... ... ... ... ... бекітілген бағалау шкаласының көмегі мен анықталады.
Бағалау шкаласы 5-баллдық бағалаудан тұрады.
Бірінші шкалалық балл ... ... ... қарым-қатынастық
және ұйымдастырушылық қабілеттілік деңгейі төменгі дәрежеде болады.
Екінші шкалалық баллға ие ... ... ... қарым-
қатынастық және ұйымдастырушылық қабілеттері ортадан төменгі ... ... ... қарым-қатынасқа ұмтылмайды, жаңа ... ... ... ... ... ұнатады. Таныстықта шектеулі, жаңа
адамдармен қарым-қатынас контактысын орнатуда қиыншылық ... ... ... ... нашар, өз пікірін қорғай алмайды,
реніш сезімдерін ауыр өткереді. Кәсіби және басқа да ... ... ... ... ... ... тырысады.
Үшінші шкалалық бағалауға ие болған зерттелушілердің тұлғасында қарым-
қатынастық және ұйымдастырушылық қабілеттерінің деңгейі орта ... ... ... ... қа ... ... ... шеңберін
шектемейтін, өз пікірін қорғай алатын, өз ... ... ... ... қарым-қатынас және ұйымдастырушылық қабілеттері деңгейі
тұрақты емес. Кәсіби білім алу немесе ... ... ... ... ... қабілеттерінің тұрақтылығы мен дәрежесін дамытуға және
қалыптастыруға толық мұмкіндік бар деп ... ... ... ... ие ... ... ... және
ұйымдастырушылық қабілеттері жоғары дәрежеде көрінеді.
Мұндай адамдар жаңа ортада өзін жақсы ... ... ... мен тез ... ... ... Жаңа достар, таныстар табуға
бейім, ... ... ... ... ... ... ... Бұл
адамдар көбінесе, қоғамдық жұмыстар мен айналысуды ұнатады, қарым-қатынаста
бастамашыл, қоғамдық мәде ни шараларды ... ... ат ... ... ... ... ... бейім. Мұның бәрі жеке басының
жан дұниесінің ұмтылысымен ұштастыра жұргізеді.
Бесінші шкалалық ... ие ... ... ... және
ұйымдастырушылық қабілеттері өте жоғары дәрежеде көрінеді.
Мұндай адамдарда қарым-қатынас жағдайларына ... ... ... ұйымдастырушылық қабілетіне ие. Қиын жағдайлар да тез бейімделеді,
дербес шешім шығару мен бастаманы өз ... ... ... өз ... ... ... ... алады. Кез-келген жаңа ортаны жандандырып,
іс-әрекетке ұйымдас тыруға, жаңа достар табуға, өз таныстық шеңберін ... ... ... шаралар мен мерекелік жайттарды, тұрлі ойын
ұйымдастырып, көңілді өткізуге белсене ат ... ... ... ... шешім шығаруға, ұтымды жағдай ұйымдастыруға, өзіндік
көзқарастары мен пікірлерін көпшілікке мақұлдатуға аса көп кұш ... ... ... ... ... ... іс-әрекетпен айналысуға деген ниет
жеке адамның типологиялық қасиеттерімен ұштасып, кәсіби іс-әрекет нәтижесі
жетістігінің ... ... ... көбінесе, болашақ іс-
әрекетінің нәтижесі мен қоғамдық құндылығынын суьективті сезіну және ... жеке ... ... ... ... ... ... таңдауды зерттеу әдістемесі. ... ... ... ... әртүрлі норма типтерінен қайсысын
таңдайтынын зерттейміз, бұл топтағы ... ... ... ... ... ... процесс. Методика арқылы
нормативті таңдаудың екі типін бөлуге болады: коммуникативті және іскер.
Жоғарыда ... ... ... ... ... индивидтер арасында
қалыптасқан екі ... ... ... ... субъектісне ұсынамыз:
коммуникативті және функционалды. ... ... білу ... әлеуметтік реттеу процесін адекватты бағалауда және ... ... ... ... ... кезінде көмектеседі.
Методика 51-сұрақтан тұратын сұрақтамадан және кілттен тұрады.
Нұсқау:“Сіздің ... ... ... ... сұрақтама жатыр. Егер
де сіз жазылған пікірмен келіссеңіз “қосу״ белгісін ... егер ... ... ... қойыңыз.Егер де сіз жауап беруге ... ... ... ... ... ... саны 51.
Жұмыстың реті: Зерттеу жұмысын жеке немесе топқа жүргізуге болады.
Зерттеуші ... ... сай ... ... ұсынады,
зерттелінушілер өз бетінше жұмыс жасауы тиіс.
Нәтижелердің өңделуі:
Сыналушының жауаптарын дишифраторға ... ... ... ... және ... ... жеке-жеке есептеп
шығарамыз.
А) Коммуникативті таңдау ... ... ... ... саны ... 22+ ... 24+ ... 27+ ... 29+ ... 31+ ... ... ... ... ... ... ... (барлық дұрыс жауаптар саны 22)
|1+ |18+ |32+ ... |21+ |34+ ... |23+ |36+ ... |25+ |39+ ... |26+ |42+ ... |28+ |44+ ... |30+ |49+ |
4) ... ... ... (Кун М. және Макпарленд Т. “Мен кіммін?”
әдістемесінің модификациясы)
Бұл әдістеме арқылы ... ... ... ... зерттейміз.
Осы әдістеме “Мен кіммін” әдістемесінің модификациясы болып табылады. Осы
әдістемеде зерттелушіден 12 минут ішінде өзінің ... ... ... ... жауаптардың түрлері спонтанды пайда бола береді. Сонымен
қатар, зерттелушіден логикаға берілмей, мазмұндама сияқты ... ... ету ... оқытушым” әдістемесінде зерттелушілердің балабақша мен ... ... ... ... ... ... бойынша
төмендегі категорияларға топтастырамыз. ... ... ... мінез-құлықтық және физикалық (дене бітімі)
ерекшеліктер категориялары.
Әлеуметтік мінездемелер – бұл ата-ананың оқытушының жынысына, ... ... ... ... ... және ... мән бергенде
Профессионалдылық қасиеті - ата-ананың оқытушының қабілеттері,
кәсібилігі, болашаққа деген жоспары, көзқарасын жәнеоны ... ... ... ... ... сипаттаған кезде
Жүріс-тұрыс ерекшеліктері – ата-ананың оқытушы ... ... ... ... бөлуі
Физикалық ерекшеліктер – сол кездегі ата-ананың өз балабақша берген
физикалық мінездемелерін сыртқы келбетімен, ... және тағы да ... ... 3. ... ... ... ... мен сапалық талдауы
Кесте 2.
Балабақшаның тұлғалық бағыттылығының топтық көрсеткіштері
|( |Интеллигент |Ашықтық ... ... ... |
| 1 | 10 | 6 | 8 | 9 | 9 |
| 2 | 9 | 7 | 7 | 10 | 5 |
| 3 | 5 | 6 | 8 | 9 | 8 |
| 4 | 8 | 6 | 6 | 8 | 6 |
| 5 | 7 | 8 | 9 | 9 | 8 |
| 6 | 7 | 7 | 7 | 9 | 4 |
| 7 | 7 | 9 | 8 | 7 | 5 |
| 8 | 8 | 6 | 7 | 10 | 6 |
| 9 | 10 | 10 | 6 | 9 | 9 |
| 10 | 8 | 8 | 7 | 8 | 4 |
| 11 | 6 | 7 | 6 | 6 | 6 |
| 12 | 9 | 7 | 8 | 9 | 9 |
| 13 | 6 | 9 | 7 | 8 | 8 |
| 14 | 7 | 8 | 7 | 8 | 7 |
| 15 | 8 | 7 | 6 | 5 | 5 |
| 16 | 6 | 5 | 8 | 6 | 4 |
| 17 | 7 | 4 | 6 | 7 | 7 |
| 18 | 9 | 6 | 8 | 7 | 6 |
| 19 | 5 | 9 | 9 | 9 | 9 |
| 20 | 7 | 8 | 6 | 5 | 8 |
| 21 | 6 | 7 | 6 | 6 | 6 |
| 22 | 9 | 7 | 8 | 9 | 9 |
| 23 | 6 | 9 | 7 | 8 | 8 |
| 24 | 7 | 8 | 7 | 8 | 7 |
| 25 | 8 | 7 | 6 | 5 | 5 ... ... және ... ... ... ұстаздардың кәсіби іс-әрекет барысындағы қарым-қатынас
деңгейінің даму ... мен ... ... ... жүргізілді.
Алынған мәліметтер КОС-2 әдістемесінің стандартты бағалау шкаласының
көмегімен анықталды.
Кесте 3.
Балабақшаның КОС-2 әдістемесі бойынша топтық көрсеткіштері.
|( ... ... ... ... ... | 0,60 | 0,65 | 3 ... | 0,55 | 0,60 | 2 ... | 0,45 | 0.55 | 1 ... | 0,60 | 0,70 | 3 ... | 0,65 | 0,70 | 3-4 ... | 0,55 | 0,65 | 2 ... | 0,60 | 0,70 | 3 ... | 0,65 | 0,70 | 3 ... | 0,70 | 0,75 | 4 ... | 0,70 | 0,76 | 4 ... | 0,61 | 0,78 | 4 ... | 0,58 | 0,67 | 3 ... | 0,75 | 0,81 | 5 ... | 0,70 | 0,78 | 4 ... | 0,69 | 0,71 | 4 ... | 0,55 | 0,62 | 2 ... | 0,60 | 0,70 | 3 ... | 0,70 | 0,74 | 4 ... | 0,75 | 0,80 | 4 ... | 0,68 | 0,74 | 4 ... | 0,61 | 0,78 | 4 ... | 0,58 | 0,67 | 3 ... | 0,75 | 0,81 | 5 ... | 0,70 | 0,78 | 4 ... | 0,69 | 0,71 | 4 ... ... ... ... талдау. Зерттеу жүргізілген 25-
оқытушының арасында 14-ұстаздар жоғары бағалау ... ... ... зерттелушілердің бойында коммуникативтілік және ... ... ... ... көрсетеді. Мұндай ұстаздар кәсіби
ортада өзін еркін сезінеді, іс-әрекет барысында кез-келген жаңа ... ... ... ... ... ... Ата-ананың мен бірлескен танымдық іс-
әрекетті ұйымдастыруда көбінесе демократиялық стилдегі өзара ынтымақтастық
позицияны ұстанатынын байқауға ... ... ... жалпы оқытушының іс-
әрекетінің нормадан тыс жағдайы мен бірлескен ... ... ... ... игі ықпал ететіні ... ... және ... ... ... кәсіби
іс-әрекет жағдайындағы ата-ананыңмен өзара бірлескен танымдық іс-әрекетті
ұйымдастыру және олармен сенімді қарым-қатынас орнатуда байқалады.
Зерттеу ... ... ... қызметі творчестволық сипатта
болғандықтан, ұстаздарға адамның ... ене ... ... ... ... осы ... ... тікелей байланысты
жүзеге асатынын байқауға болады. Зерттелінген осы екі қабілет ... ... ... ... ... болып табылатын
интелектуалдық қабілеттің негізін құрай отырып, ... ... ... ақыл-ой деңгейін көрсетеді.
Үшінші бағалау шкаласына жатқызылған ұстаздар бойында ұйымдастырушылық
және коммуникативтілік қабілеттілік деңгейінің орта ... ... ... ... ... ... ... шеңберін
шектемейтін, кәсіби ортада көзқарастарын қорғай алатын, өзінің кәсіби іс-
әрекет ... ... ... ұйымдастыра алады. Бұл қабілет
балабақшаға ата-ананыңмен тұлға аралық қатынас ... ... ... ... ... өзара түсіністік, өнімді ақпарат алмасуды
қамтамасыз етеді.
Зерттелушілер тобындағы екінші бағалау шкаласына ... ... ... және ... ... ... ... дәрежеде байқалады. Мұндай ұстаздар қарым-қатынасқа үнемі ұмтылмайды,
жаңа кәсіби ортада өзін жайсыз сезінеді, ... ... ... ... іс-әрекет тәжірибесінде дербес шешім, ... ... ... жүретінін байқауға болады.
Зерттелушілер арасында 1-ұстаз бірінші ... ... ... ... ... бойындағы Коммуникативтілік және ... ... ... ... ... ... ... статистика әдістері арқылы
өңдеп, топтастыруда барлық зерттелінген балабақшаның ортақ бағалауы үшінші
шкалаға сәйкес келеді.
Коммуникативті және ... ... ... ... ... ... ұштасып, оның кәсіби ... ... ... ... Бұл ... көбінесе кәсіби іс-
әрекеттің нәтижесі мен қоғамдық құндылығын субъективті сезіну, балабақшаның
бірлескен ... ... ... жеке ... ... деңгейімен байланыста анықталады.
Жалпы психологиялық зерттеулерде қандай да бір екі ... ... ... ... ... қажеттілігі туындайды. Корреляция термині
өзара байланыс, өзара тәуелділік ... ... ... ... байланыс ұғымы-бұл екі немесе бірнеше ... ... ... ... ... өзгеруі.
Өзара байланыстың сандық шамасы корреляциялық коэффициент деп
аталады. Корреляциялық коэффициент шамасы -1 ( r ( +1 ... ғана ... осы ... ... ... байланыстың жалпы түрдегі 5-деңгейі
анықталынады:
өте жоғары, күшті байланыс r ( 0,70;
мәнді, жеткілікті байланыс 0,50 ( r ( ... ... 0,30 ( r ( ... ... 0,20 ( r ( ... ... байланыс r ( 0,19.
Біз зерттеу болжамын дәлелдеу үшін пайдаланып ... ... ... ... ... емес ... қатарына
жатады. Бұл критерий көмегімен қандайда бір екі ... ... ... (+, -) және ... ... ... Байланыс дәрежесі
айқындалу үшін зертелушілер ... екі ... ... ... сәйкес рангілердің айырмасы анықталынады.
Ч.Спирменнің рангілер коэффициенті мына формула бойынша есептелінеді:
( (((2)
(((1( ((((
( ((2-1)
Мұндағы, (-екі ... екі ... ... ... (-
рангтелінетін мәндердің, яғни зерттелінушілердің саны.
Зерттеу болжамын қалыптастырамыз:
Н0 – Балабақша мен ... ... ... ... мен ... ... танымдық іс-әрекетін
ұйымдастыру жағдайлары арасында өзара тәуелді байланыс бар.
Н1 - ... мен ... ... ... қатынасының
ерекшеліктері мен олардың бірлескен танымдық іс-әрекетін
ұйымдастыру жағдайлары арасында өзара тәуелді байланыс жоқ.
Зерттеу ... ... ... Ч. Спирменнің рангілік корреляция
коэффициенті әдісі арқылы:
1. Оқытушының кәсіби бағыттылығы әдістемесінің ... мен ... ... ... ... ... шкалалары мәліметтерінің
өзара байланысын;
2. Балабақшаның коммуникативтік және ұйымдастыру ... ... мен ... ... ... ... ... әдістемесі
шкалалары арасындағы өзара тәуелділік ... ... ... 4.
Оқытушының кәсіби бағыттылығы мен тұлға аралық қатынастардағы өзара
таңдау көрсеткіштерінің байланысын анықтау.
|№ |Ашықтық ... ... |
| | | ... |
| | | ... |Мінез-құ|Физикалық |
| | | |к | |лық | |
|1 | ... |20 |48 |16 |14 |22 |
| ... | | | | | |
|2 | ІV курс |20 | | | | |
| ... | |21 |62 |10 |7 ... ... әдістемесі бойынша ... ... ... ... тобы ... ... нәтижелерді алдық.
Зерттелушілер мәліметтерін курстар бойынша талдаймыз. “Менің оқытушым”
әдістемесі бойынша ... ... ... ... ... ... проценттік қатынастағы көрсеткіштерге ие болды. Бұл
топтағы әлеуметтік мінездемесі тексттің 48 %, ... ... ... ... – 14 %, ... ... – 22 %.
Балабақшаның ата-ананыңмен өзараәрекеттесу мәселесіндегі ең ... ... ... тұлғасын қабылдауы болып табылады. Оқытушының ... ... курс ... ... ... ... сайын олар оқытушы
тұлғасын рационалды түрде ... ... бұл ... ... курс ... ... ... болмауы оларды басқа сырт жақтан
ақпарат іздеуге итермелейді немесе балалық шақта қалыптасып қалған ... әкеп ... ең ... ... “Менінің”, тұлғалық қасиеттерінің ата-анаке
әсер ететінін және ата-ананың оған еліктейтінін білуі ... ... ... ... іс-әрекеттегі реалды істерінен
және педагог ретіндегі еңбек жемістілігінен көруге болады. Персонификация
тәсілінің реализациясы субъектіні ... ... ... ... ... ... қабылдауы прототиптердің белгілі
деңгейінде айырылады.
Ата-ананыңде реалды белсенділіктердің көрінуінің жағымды және жағымсыз
жақтарын салыстырғанда ... ... ... ... ... өзіндік индивидуалды қасиеттері ата-ана санасына
беріле бастайды.
Оқытушының педагогикалық іс-әрекетінің жағымды және жағымсыз ... ... А.Б. ... өз ... ... көрсеткен “араласу
эффектісі” ата-ананың жағымсыз көріністерге гиперболизациясын, жағымды
құбылыстарды бағаламауын көрсетті. ... ... ... ... өз ... ... ... тұлғасының
индивидуалды-спецификалық аспектісінің әсер ететінін білуі керек.
Бұл көрсеткіштер бізге төмендегідей маңызды тұжырым ... ... 1 курс ... балабақша мен тұлға аралық қатынасы кезінде
маңыздылығы бойынша бірінші - әлеуметік ... ... ... жынысы, әлеуметтік статусы болса, екінші - ... ... ... аударады. Басқаша айтқанда, төменгі курс ... ... ... ... ... қатынаста
олардың сыртқы түріне, әдемілігіне үлкен мән беріп, керісінше балабақшаның
кәсіби ... ... ... бермейді.
Бұл жайт олардың кәсіби іс-әрекеттің негіздерін жете біле бермеуі мен
ЖОО ... ... ... ... бейімделу деңгейіндегі
қиындықтарымен байланысты болуы мүмкін. Бұл өз кещегінде ... курс ... ... ... ... ... ... эмоционалды – бағалаушы компоненттерінің басымдылығына әкеледі.
4 курс ата-ананыңі “Менің оқытушым” әдістемесі ... ... ... ие ... ... жауабының қорытындыларының
мағыналық талдауы бойынша, әлеуметтік мінездеме – 21 %, ... –61 %, ... ... – 10 %, ... ...... ... көрсеткіштерне сүйене отырып, жоғары курс ... ... мен ... ... ... ... тұлға
аралық қатынаста мінез-құлықтық және физикалық ерекшеліктерге қарағанда,
оқытушы тұлғасының кәсіби біліктілік қасиеттеріне ... ... ... тұжырым жасауға болады.
Бұл әдістемедегі сұрақтарға ата-ананың жауабын талдай отырып, олардың
балабақшады қалай қабылдайтынын және ... ... кері ... ... ... ... пікірлерін негізгі екі ... ... ... және сипаттаушы тұжырымдамалар. Төменгі курс ... ... кең ... ... ... курс ... керісінше, бағалаушы пікірлерді жиі кездестіруге болады.
Ата-анатік шақ оқу бағыттылықпен және болашақ ... ... ... ... ... ... дәрежесі бойынша ол
әртектіболуы мүмкін. Сонымен қатар мұндай қатынастық қалыптасуының ... ... да ... ... ... мүмкін. Әдетте бірінші
курста ата-ананың ... күйі ... ... оқыту жүйесіне,
жекелеген балабақшаға байланысты өзгеріп отырады. 2-3 ... ... ... ... ... ... дұрыстығына күдік
туындайды. 3-курстың соңында ата-ананың нақты ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуге шешім
қабылдайды. А.А. Вербицскийдің, Т.А. ... ... ... ата-
ананың 3/1 бөлігі өз таңдауларының дұрыстығына сенімсіз ... ... ... ... ... оқу, бір ... оқушыға ата-ана роліне сай болуын талап етеді
әне де белгілі бір ... ... ... өз ... құлқын есею
үмітін есепке ала отырып ... ... ... ... ... ұғынуы,
әлеуметтік ролдік ұқсастық оқушуының тұлғасына ықпал етіп, оны ата-ана деп
атамайтын әлеуметтік ... ... ... ерекшелендіреді
(мысалы: жұмыс істейтін немесе әскери борышын өтеушілерден) ал енді ... жаңа ... ... ... ... болған тұлғалық өзгерістер
жоғары мектептегі оқу іс- әрекетінің өту ерекшелігіне байланысты өзгереді.
Мектептегі білім беруде алынатын білім, ... ... ... ... болса, ЖОО-дағы оқыту процесінде олар сонымен қатар одан арғы
оқу іс-әрекетінің құрамына айналады.
Негізгі мақсаты – оқу ... ... бұл ... өз ... ... ... ... сферасына, танымдық
процестеріне, бағыттығына, қарым-қатынас сипатына және т.б. ... ... ... ... [22. с ... ... нәтижелерінің көрсетуінше, ата-ананың
көпшілігі лекцияларды тыңдауды және ... ... ... ... В.Т. Лисовскийдің мәліметтері бойынша, ата-ананың тек
28,8% ғана аудитория алдында ... ... ... ... ... жүргізуді
18,6%, проблеманың аналитикалық бағасын беруді 16,3% ғана ... ... ... ... көрсетілгендей; ата-ананың тек 37,5% жақсы
оқуға ұмтылады, 53,6% ... ... ... ал 8% ... жақсы оқуға
ұмтылмайды. Бірақ тіпті жақсы оқуға ұмтылғандардың өзінде 67,2% оқу үлерімі
жақсы емес. [9, 206-207 бб.].
Ата-ананың ... ... әр ... ... ... ... ... мотив – «оқу» болса, екінші курста – «тұлғалық абырой»,
үшінші курста – аталған ... ... де ... ... курста – ол
мотивтерге қоса «прагматикалық» жетекші болады. Ата-ананың оқу мотивтеріне
«оқу», ... ... және ... ... адамгершілік
білімтуралы диплом алу) мотивтер жатады. Жақсы оқуға көп жағдайда ... ... ... ықпал етеді. «Прагматикалық» мотивтер негізінен
үлгерімі ... ... тән ... ... ... ... да ... алған. Мысалы, Кайгородов
өз зерттеушілеріненн, яғни гимназия ... мен ... 1 ... ... ... ... жасауымен, өзіндік тұлғасы ... ... ... ... жиі кездесетін мақсаттарына анывқтаған.
Өте айқын көрінетін өмірлік ... өзін ... ... (19,3%), ... (13,8%), ... (8,3%) жатқызылады. Екінші, үшінші курстар да
приоритеттер өзгереді де, қарым-қатынаспен (15,7%), оқумен (11,1%) ... ... ... (9,21%) ... ... жетекші
болады. Бірақ өзін-өзі жүзеге асырумен байланысты (13,8%) мақсаттар
өзектілігін сақтайтындығын ... жөн. 20-21 ... ... ... ... мен оқу ... сипаттайтын мақсаттар жиі кезедседі.
ЖОО-ның бітіруге таяу қалғанда ата-ананың одан ... ... өмір ... ... Өз ... ... ... отырып, «жоғалтқан»
нәрселеренінің орнын торлтыруға және одан кейінгі өз ... ... ... ... ... табу және т.б.) тырысады. [18].
І-ІІ курс ата-ананыңінің оқу мотивациясының құрылымын зерттеу оның оқу
бағыттылығы жоғары да, ... де ... үшін бір ... ... оқу ... барлық курстарда жетекші орын алады. Бұл ата-ананың
ең алдымен оқу ұмтылыстарын жүзеге асырудағы жоғары ... ... және де ... ... өзін көре алатындықтарын дәлелдейді.
Олай болса белгілі бір іс-әрекет түрінде профессионал болуға талпыныс мотив-
мақсат ретінде көріне ... ... ... өзін оқу мазмұнмен
толықтырады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан демократиялық ... бола ... ... білім кеңестігіне
шығу үшін білім беру дамуының стратегиялық жоспарын қайта өңдеуді талап
етеді. Осыған сай ... ... ... ... ... ... орын ... Білім жүйесіндегі өзгерістер тек оқытушыға ғана
емес, сонымен бірге ата-ананыңге де әсер етуде. ... ... ... ... ... ... тырысады. Ал, оларға бұл мақсатқа жету үшін
сапалы әрі қазіргі заман талабына сай ... ... ... ... ... ... оқу орны ... институттардың бірі ретінде өз
қабырғасындағы ата-ананың ... ішкі ... ... ... ... ... ... ата-ананың бойында өз мамандығына сәйкес
балабақшаның бейнесі қалыптасады. ... ... ... орта, олардың меңгеріп жатқан кәсібінің қалыптастыратын ұғымдар
жиынтығы әсер етеді. Адам кәсіп әлеміне ... ... оның сана ... сол
кезге дейінгі балабақшаға деген көзқарасы өзгеріп ... ... ... ... дәрежелі мамандарды талап ... ... ... ерекше талап қою арасында; дағдыларын өздігінен
дамыту қажеттілігі мен маманның жеке қасиеттерін ... ... ... және ... осы ... қалыптастыру стратегиясының болмауы
арасындағы қарама-қайшылық туындап отыр. Негізгі қарама- қайшылықтың мәні
тұлғаның өзін-өзі дамуы белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... екен. Бірақ тұлғаның өзін-өзі дамуының
ерікті процесі басталуы үшін ... бір ... ... ... ... оған ... ету ... Осы іс-әрекеттің мәні ғылымда да, тәжірибеде
қарастырылмаған.
Жоғары оқу орындарындағы ... беру ... ... ... өзін-өзі іске асыруына, өзін-өзі көрсете білуіне бағытталған
субъектілердің өзара әрекетінен тұратын педагогикалық ... ... ... ... ... ... қалыптасуын
қаматамасыз ететін, білім беру үдерісінде арнайы білімдер мен ... ... ... ... ... ... ... болашақ маманның тұлғалық-кәсіби өзін-өзі дамуының нәтижелілігіне
жетеміз.
Сонымен, осы зерттеудің өзектілігі бір жағынын тәжірибе талаптарына
жауап ... ... ... ... жағынан осындай іс-әрекеттің
теориялық негізін ... деп ... Осы ... тиімді жолдары мен тәсілдерін іздестіру барысында ... ... ... ... ... ... – бір ... екінші бір адамның тікелей
көрнекі—образдық бейнеленуі. Адамдардың бір-бірін қабылдауы, тануы олардың
өзараәрекеттестігінің ... ... ... белгілі бір ситуациялық
жағдайларға сай реттеудің маңызды шарты болып саналады. Жеке адам аралық
қабылдаудағы ... мен ... ... ... ... іс-әрекеттердің ықпалы зор.
Күнделікті әртүрлі адамдармен өзараәрекеттестіктің жағдайларына сай,
жеке адам қатынасты біртіндеп типтерге бөліп, талдауға ... Бұл ... ... қарым-қатынас, танымдық яғни біздің жағдайымыздағы оқу іс-
әрекетінен анық байқалып отырады. Ал, жеке ... өзі ... ... ... да өзін ... адамдармен қатар қою, салыстыра бағалау
негізінде ... ... өмір ... ... ... ... ... Осы процеспен қатар басқа бір адам туралы
білімдер, оларды ... және ... ... ... ... жүзеге асады.
Жеке адамдағы қалыптасатын өзі ... өз ... ... ... ортаға бейімделе алуы, жүріс-тұрыс сипаты ... және ... ... Бұл жағдайлар әлеуметтік—психологиялық
перцепция ұғымының негізін құрайды. Жеке адам өзге бір адам ... ... және ... әлеуметтік—психологиялық болмысын тани алады.
Сол себепті, адамның басқа адамға ... ... ... ... ғана ... ... ... өзін қалай бағалайтындығының ең маңызды
көрсеткіші болып табылады.
Жұмыстан алынған ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер берді деп ойлаймыз. Сонымен
бірге, алынған нәтижелерді ... ... ... ... ... ... болады деген ойдамыз.
Төменгі курс ата-ананыңімен ғылыми жұмысты ... ... ... ... ... ... барысында әлеуметтік мінездеме
мен бірге профессионалды қасиеттеріне мән беруі керек. Оны ... ... ... ... ... ... ... кездесулер,
ғылыми жетекшілермен жеке жұмыс жасау барысында қалыптастыруды ұсынамыз.
Қорыта келгенде, зерттеу барысында қол жеткізген ... және ... ... ... ... ... ... балабақша мен ата-ананың бірлескен танымдық іс-әрекеті
кезіндегі тұлғааралық ... ... ... кәсіби тұлғалық
бағыттылығы мен іс-әрекетті ұйымдастыру ерекшеліктеріне тікелей тәуелділігі
туралы зерттеу болжамымызды ... ... ... ... ... ТІЗІМІ
1. Кузьмина Н.В. Очерки труда учителя. – Л., ЛГУ., 2005. – 164 ... ... Н.А. ... ... и НОТ. ... ... - Минск:
Университетское, 1990. – 150б .
3. Профессиональное ориентирование ата-анаов в ... ... ... методическое пособие. - А., 2003. – 133 б.
4. Актуальные проблемы ... ... и ... психологии. Сб.
научн. тр. / Под ред. Давыдова. – М., 2001. – 159 б.
5. Соловьева О.В. Обратная ... в ... ... - М., ... ... Е.В. ... ... затрудненного общения в
условиях совместной деятельности: Автореф. дисс. на соиск. уч.степ.
канд. ... ... М., ... Профессиональное ориентирование ата-анаов в условиях информатизации
образования. Учебно методическое пособие. - А., 2003. – 133 б.
8. ... А.А. ... ... в ... ... ... ... М.: Высшая школа, 2001. - 87-96б.
9. Лисовский В.Т. Актуальные проблемы нравственного воспитания будущих
специалистов. Л., 2000.
10. Леонтьев А.А. ... ... 2-ое изд., ... доп. М., ... ... А.А. Психология общения. - М., 1996. - 236 б.
12. Добрович А.Б. ... о ... и ... ... ... ... ... формирование личности в учебной
деятельности. – М., 2000.
14. Маркова А.К. Психология усвоения ... как ... ... М.,
2004.
15. Артемов В.А. Курс лекции по психологии. 2-е изд., перераб. и доп.
Харьков, ... ... ... ... ... в учебной
деятельности. – М., 2000.
17. Путляева Л.В. Психологические аспекты ... ... / Под. ... ... М., 2000.
18. Цукерман Г.А. Совместная учебная деятельность как основа формирования
умения учиться: Автореф. дисс. на соиск. ... ... ... наук.
М., 2005
19. Рубцов В.В. Организация и развитие совместных действий у ... ... ... М., 2005.
20. Панюшкин В.П. Функции и формы сотрудничества учителя и учащихся в
учебной деятельности: Автореф. ... на ... ... ... ... М., 2004
21. Климов Е.А. Индивидуальный стиль деятельности в зависимости от
типологических свойств ... ... ... ... ... Г.М. ... психология. М., 2001
23. Кан-Калик В.А. Учителю о педагогическом общении. М., 2005.
24. Маркова А.К. Психология труда учителя. М., ... ... В.М. О ... ... ... - ... ... Брудный А.А. Понимание и общение. М., 2001.
27. Панферов В.Н. Психология общения //Вопросы философии. 2005. 7
28. Леонтьев А.А. ... как ... М., ... ... С.М. Психология познавательной деятельности. - Алматы, 2000.
- 123-136 б.
30. Степаненка. Т.Г. Социальные стереотипы и ... ... ... и ... ... ... - М., ... Шибутани.Т. Социальная психология./ Пер. с англ. - М., 2005.
32. Личность ата-анаа и ... его ... в ... / Б. Аверин, под
рук. Шкарин В.В. – М., НПУ, 2001.
33. Цуканова Е.В. ... ... ... ... в
условиях совместной деятельности: Автореф. дисс. на соиск. уч.степ.
канд. психол. наук. М., 2001
34. Профессиональное ориентирование ... в ... ... Учебно методическое пособие. - А., 2003. – 133 б.
35. Вербицкий А.А. Активное обучение в высшей ... ... ... М.: ... школа, 2001. - 87-96 б.
36. Лисовский В.Т. Актуальные проблемы ... ... ... Л., ... ... проблемы формирование личности в учебной
деятельности. – М., 2000.
38. Артемов В.А. Курс ... по ... 2-е изд., ... и ... ... ... В.Ф. Экспериментальная психосемантика: ... ... // ... ... № 5. 2002, 19-23 б.
40. Богомолова. Н.Н.; Данилин.К.Е. Спецпрактикум по социальной психологии.
- М., 2000, 298 б.
41. Данилин К.Е. ... ... ... в группе. //
Автореферат дисс. доктор психол. ... - М., 2004. – 43 ... ... А.В. ... ... адаптации ата-анаов в сфере
общения в вузе.// Автореф. дис.докт.пс.наук. – Алматы - 2004.
43. Кун М., Макпартленд Т. ... ... ... ... ... // ... ... соц. психология. Под ред. Андреевой
Г.М. - М., ... ... Н.В. ... ... ... как ... ... учащихся // Вопросы психологии. – М., №1, 2004. –20-26 б.
45. Лисовский В.Т., Дмитриев А.В. Личность ата-анаа. - Ленинград: Л., ... 324 ... ... Л.А., Соловьева О.В. Обратная связь в межличностном
общении. // Психол. журнал, №3, 2002, 28 ... ... Э.М. ... зерттеулерде қолданылатын негізгі
ықтималды – статистикалық әдістер. - Алматы, 2000. – 43 б.
48. Сидоренко Е.В. ... ... ... в ... - ... – 349 ... ... З.А., Казанцева Э.Р. Основы математической статистики для
психологов // Под ред. Ю.С. Багимова - ... 2000. – ... ... С.М. ... ... ... Алматы, 1992.-
195б.
51. Джакупов С.М. Психологическая структура ... ... ... ... Н.; М., 1998. ... ... Н. ... национальной психологии. Алма-Ата, 1971. -304
б.
53. Намазбаева Ж. И. Некоторые психологические проблемы ... ... ... трудов. Алматы, 1996. 3-10
б.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Гуманистік білім беру парадигмасының рухани адамгершілік тәрбиелеудегі рөлі6 бет
Рухани адамгершілік білім беру және тәрбие негіздері33 бет
Педагогикалық зерттеулер әдістемесі» электронды оқулығын жетілдіру92 бет
Бастауыш білім беру сатысында қазақ халық дәстүрлерін рухани құндылықтарын пайдаланудың ғылыми-теориялық негіздері67 бет
Болашақ «Өзін-өзі тану» пәні мұғалімін оқушыларға рухани-адамгершілік тәрбие беруге дайындаудың ғылыми-әдістемелік негіздері103 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
«Өзін-өзі тану» пәні: қазіргі жағдайы мен келешегі28 бет
Адамгершiлiк мәдениетi туралы40 бет
Адамгершілік35 бет
Адамгершілік мәдениеті69 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь