Еңбекақы төлеу системасын ұйымдастыру және оның нарықтық экономика жағдайындағы ерекшеліктер

Жоспар

Кіріспе

І Тарау Нарыкты экономика кезеңіндегі еңбек және еңбек қатынастары
1.1. Еңбек туралы ұғым және оның тарихи дамуы

1.2. Нарықты экономика кезіндегі еңбек және еңбек қатынастары

ІІ Тарау Жалақы және еңбекті нормалау
2.1 Жалақы ұғымы және оны реттеудің әдістері

2.2Енбекке ақы төлеу жүйесі

Қорытынды
Кіріспе
Нарықтық экономика және оған өтпелі кезеңдердегі кәсіпорын жұмысының нәтижелілігін анықтайтын экономикалық механизмдердің бірі - еңбекті мөлшерлеу және оның ролін жоғарылату объективті қажеттілік болып табылады. Жұмыс берушілердің кәсіпорынның негізгі қызметінен алынған табысы мен жалданбалы жұмысшылардың жалақысы
шығарылған өнімінің өтіміне, оның бағасына және өзіндік
құнына байланысты, былайша айтқанда, рынок тауарларының
көбеюіне, сұрыпталымының ұлғаюына, тұтынушылардың сұранысына және олардың сапасы мен бағалылығына байланысты. Оған еңбекті мөлшерлеу механизмдерін дұрыс басқару жэне оны дұрыс қолдану арқылы жетуге болады. Сонымен еңбекті мөлшерлеудің басты міндеті өнімнің өлшем бірлігінің нақты жұмысты орындауға кететін уақыт шығынын нормативті негіздеу.
Тәжірибе көрсеткендей, еңбек шығындары ресурстардың шығынын төмендетуге, унемді пайдалануға әсер етеді. Өнімнің өлшем бірдігінің шығынын төмеңдету кәсіпорынның қосымша табыс табуың жоғарылатады. Кәсіпорындардың қызметтерінщ жалпы экономикалық нәтижесі мен еңбекті қолдану нәтижелілігінің өзара байланысы еңбек шығыңдарының төмендеуін қажет етеді де, кәсіпорындардағы еңбекті мөлшерлеумен айналысатын кызметтердің ролін жоғарылатады.
Еңбекті мөлшерлеу - жабдықтау жүйесін және еңбек жөніндегі шараларды орнықтыру әдістерін зерделейтін эономикалық, инженерлік, әлеуметтік ғылым. Еңбекті мөлшерлеудің негізгі жабдықтары - орталықтандырылып өңделіген, нормативті материалдар, өлшем құралдары, еңбек процестерін талдау, компьютерлік техника болып есептеледі.
Нарықтық қатынас кезеңінде еңбекті мөлшерлеу ағымдағы міндеттерді ғана қарастырып қоймай, сондай-ақ болашақ стратегиялық міндеттерді, еңбек шығындарын жалпы салалық деңгейде бағалауды, техникалық және ұйымдастырушылық шаралар қолдану арқасында еңбек шығындарының төмендеу мүмкіндігін экономикалык тексеруді, қанағаттандырылмайтын қажеттілікті анықтауды қарастырып шешуі қажет.
Өнімнің үдемелі шығын мөлшерін қалдану кәсіпорынның экономикалық жағдайының жоғарылауына және оның бәсекеге жарамдылығына әсрін тигізеді. Еңбекті мөлшерлеу кызметінің нәтижелі болуы үшін ұйымдастыру-техникалық қолайлы жағдайларды туғызу, яғни алдыңғы техника мен технологияны қолдану әрі олардың өндірістік еңбек процестеріне және басқаруға мүмкіндігі. Жұмыстың қойылу міндеті қызметкерлерді басқаруда: кадрлардың талапқа сай біліктілік-мамандығын жоғарылату, ғылыми-техникалық деңгейін, еңбек жағдайларын көтеру, жұмыскердің еңбекке уәжін және ынталылығын арттыру, еңбекпен қамтамасыз етуге байланысты.
Еңбск мөлшерлеудің мақсаты өндіріс жәнс еңбек өтілнің нәтижелі қолдануын қамтамасыз ету, шығарылған өнімняің бәсекеге жарамдылығын жоғарылату, ғылым мен техниканың жетістігіне байланысты еңбек шығындарын төмендету шараларын анықтау және еңбек процестерін зерделеу арқасында оны жетілдіру.
Еңбекті мөлшерлеу пәні жоғары оқу орыңдарында экономистер, инженерлер, басқарушылар дайындайтын негізгі ғылымдардың бірі болып есептеледі. Осы уақытқа дейін бұл пәннің қазақша басылымы болған емес, бұл бірінші басылымы. Авторлар берген формулалар мен кестелердегі индекстерді және белгілерді талаптарға, түсініктемелерге сәйкес ана тілінде белгілеуге тырысты.
        
        Тақырыбы:  Еңбекақы төлеу системасын ұйымдастыру және оның нарықтық
экономика жағдайындағы ерекшеліктер.
Жоспар
Кіріспе
І Тарау Нарыкты экономика кезеңіндегі ... және ... ... ... ... ұғым және оның ... ... Нарықты экономика кезіндегі еңбек және еңбек қатынастары
ІІ Тарау Жалақы және ... ... ... ұғымы және оны реттеудің әдістері
2.2Енбекке ақы төлеу ... ... және оған ... ... ... ... анықтайтын экономикалық механизмдердің бірі - еңбекті
мөлшерлеу және оның ролін ... ... ... болып табылады.
Жұмыс берушілердің ... ... ... ... ... ... ... жалақысы
шығарылған өнімінің өтіміне, оның бағасына және өзіндік
құнына байланысты, былайша айтқанда, ... ... ... ... ... сұранысына және олардың
сапасы мен бағалылығына байланысты. Оған ... ... ... ... жэне оны ... қолдану арқылы жетуге болады. Сонымен еңбекті
мөлшерлеудің басты міндеті ... ... ... ... ... орындауға
кететін уақыт шығынын нормативті негіздеу.
Тәжірибе көрсеткендей, еңбек шығындары ... ... ... ... әсер ... ... ... бірдігінің шығынын төмеңдету
кәсіпорынның қосымша табыс ... ... ... жалпы экономикалық ... мен ... ... ... ... еңбек шығыңдарының төмендеуін қажет етеді
де, ... ... ... ... ... ролін
жоғарылатады.
Еңбекті мөлшерлеу - жабдықтау жүйесін және еңбек жөніндегі шараларды
орнықтыру әдістерін ... ... ... ... ғылым.
Еңбекті мөлшерлеудің негізгі жабдықтары - орталықтандырылып өңделіген,
нормативті ... ... ... ... ... ... ... болып есептеледі.
Нарықтық қатынас кезеңінде еңбекті мөлшерлеу ағымдағы міндеттерді ғана
қарастырып ... ... ... ... ... еңбек
шығындарын жалпы салалық деңгейде ... ... ... ... ... ... еңбек шығындарының төмендеу
мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... ... үдемелі шығын мөлшерін қалдану кәсіпорынның экономикалық жағдайының
жоғарылауына және оның бәсекеге жарамдылығына әсрін тигізеді. ... ... ... ... үшін ... ... туғызу, яғни алдыңғы техника мен технологияны ... ... ... ... ... және ... мүмкіндігі. Жұмыстың
қойылу міндеті қызметкерлерді басқаруда: кадрлардың ... сай ... ... ... ... ... ... жұмыскердің еңбекке уәжін және ынталылығын арттыру, еңбекпен
қамтамасыз етуге байланысты.
Еңбск ... ... ... жәнс еңбек өтілнің нәтижелі
қолдануын қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... мен ... жетістігіне байланысты еңбек шығындарын
төмендету шараларын анықтау және еңбек ... ... ... ... мөлшерлеу пәні жоғары оқу орыңдарында экономистер, инженерлер,
басқарушылар дайындайтын негізгі ғылымдардың бірі ... ... ... дейін бұл пәннің қазақша ... ... ... бұл ... Авторлар берген формулалар мен кестелердегі индекстерді және
белгілерді талаптарға, ... ... ана ... ... Тарау Нарыкты экономика кезеңіндегі еңбск және
еңбек қатынастары
1.1. Еңбек туралы ұғым және оның тарихи дамуы
Еңбек - адамның өз ... ... үшін ... ... өзгсртуге және оны өз керегіне бейімдеуге бағытталған мақсатқа сай
істелетін қызметі; қоғамның өмір ... ... ... ... табила шарты. Енбек адамның өзін қалыптастыруда шешуші роль
атқарады.
Еңбек процесінің жай мезеттері - ... сай ... яғни ... ... заттары мен еңбек кұрал-жабдықтары. Еңбек құрал-жабдығының жәрдсмімен
адам өзінің еңбек заттарына ықпал етеді. Еңбек заттары мен ... ... ... ... ... ... ... процесі
басталуы үшін өндіріс құрал-жабдығын жұмыс күшімен қосу ... ... ... ... ... ... және рухани күштерінің жиынтығы, адам
соның арқасында материалдық және рухани индіктерді ... ... ұғым ... ... ... ... ... Қай кезде болса да, еңбекке жарамды адам міндетті түрде ... тиіс ... егер ... ... болса, олар арамтамақ болъш
есептелген. Өз ... ... ... ... де, ... табылған
табысты жұғымсыз деп санаған. Сонымен, еңбекті мөлшерлеу деген не?
Мыңдаған жылдар бойы коғамның төменгі қатарындағы адамдар тәулігіне 12-15
сағат ... ... ... ... игілігі үшін алған шамалы сыйақысын
қанағат етті. Ал ғылым, мәдениет ... тек қана ... ... және көпес балалары ғана айналысқан қоғамның талабына қарай
еңбекте әр тарапқа бөлінген.
Кейбір ғылыми деректердс еңбек адам ... ... үш ... ... өз ... ... энергиялық шығын, берілген пайдалы
нәтижсні қоғамдық тану.
Өз әрекетін ұғыну адам ... ... ... ... оның жобасын өз ойында
түйІндейді де, содан соң ... ... ... ... - бір істі ... үшін еңбек әрскетіне қосымша ой және
дене ... ... ... ... ... - ... ... үстсме
қуаттың шығыны.
Еңбектің нәтижесі ... ... ... ... Әр ... ... жиынтығы болуы қажет және ол ... ... ... тиіс. Еңбск өзіндік және қоғамдық болады да, қоғамдық
еңбек төлемді болып келеді. ... ... ... ... және ... болады.
Еңбек туралы ғылым XIX ғасырдың екінші жартысында анық ... Оны ... бірі ... ... инженері Ф.У. Тейлор,
көп қилы зерттеулерінің басты проблемалары өндірістік процестер, еңбек
және басқару.
Тейлорлық оқудың ... ... ... ... ... процестерін тәсілге, қозсалысқа, ... болу ... ... ... нақтылы тапсырма белгілеу.
жұмысшыларды тиімді ... ... ... ... ... ... ... үшін алдыңғы қатарлы ... ... ... ... арқылы зерделеп, еңбск
процссінен қажетсіз жәнс ... ... ... ... ... ... ... барлық жұмысшыға қатаң уақыт
мөлшері белгіленеді;
6) ... ... ... орындағандарға ... ... ал ... ... ... орындаушыдар болып есептеледі де жұмысқа дайындықты, есептеу,
реттеу қызметтерін басқарушылар ... ... ... алаңдамауы және өндірістік процестерді
нәтижелі орындауы үшін ... ... ... ... ... басқа да ғалымдар зерделеп, толықтыра түсті.
Мысалы, француз ... ... ... ... толықтырьш, әрі
қарай дамытты. Атап айтқанда, ... ... ... ... ... ... ... түріне байланысты бөлу, яғни қызметтерді арнайы
ұйымдастыру.
Ағылшын ғалымы Г. ... бір ғана ... ... ... ... еңбегін тиімді ұйымдастыруды ұсынады.
Американың ғалымы Ф. Гилбрт зерттеуін толассыз-жиын өндірістерінде
жүргізеді. Еқбекті ... және ... ... ... ... оның өзі ... мөлшерлеудің микроэлемент жүйе-лерінің дамуына
әсер етеді. Тейлордың және оның жолын қуушылардың принциптерін ... ... ... Г. Форд ... қарай еңбектің қандай түрі болса да уақыт кезеңіне және
адамдарға, ... ... ... ... ... ... түрлеріне және мәніне талдау жүргізе келе еңбекті екі
негізгі аспектіге бөлуге болады: уәж және ... ... - адам ... ... игілік, екіншісі - адамдарды еңбектенуі е ... Б.М. ... ... - ... ... және ресурстарды
табиғаттың материалдық, интеллектуалдық және рухани игілігін өзгертуге
бағытталған қиямет", - деген.
Қазақстан Республикасының ... ... ... еңбек - адамдардың
өмірі үшін қажетті материал-дық, рухани және басқа да құндылықтар жасауға
бағытталған адам қызметі ... ... ... ... ... және ... ... экономиканың және нарық қатьшастарының ең маңызды жағы адамдардың
еңбек қызметтерін толассыз жандандыруында. Еңбектің ... ... ролі ... де, ... және ... ... байлйныссыз болса да, нарықтық экономика кезеңінде еңбек
ьсаты-настары, ... ... ... қолдайу түбегейлі өзгереді. Егер
нарық қатынастары еңбек әлуетінің ... ... ... ... ... ... ... өзгеруіне әсерщ тигізбей-
тін болса, онда нарықты экономика өзінің жоғары дед-гейлі мәнін ... ... ... ... ... кез қелген еңбек қызметі, атагі
айтқанда, ой-қуаты, ... ... ... ... ... ... еңбек болыпі есептеледі. Еңбек қатынастарында ең-бек уәжін де атап
айту қажет.
Қазақстан Республикасының "Еңбек туралы" Заңында: ... ... ... ... жеке ... және ... ... негізінде белгілі бір
еңбек қызметін жүзеге асыруы жөнінде ... ... ... мен ... ... - ... ... қойған мақсаты, оны ынталандыратын уәждер зор роль
атқарады, олардың ... ... ... ... ... бағалау, еңбек
қатынас-тарын реттеу.
Сонымен қатар, ... ... ... ... мен ... күшінің
қажеттілігінен туындайды. Қызметкерлер жұмыс күшін өздері жұмыс берушілерге
сата алады. Олар рынокта еңбегін мамандығына, ... ... ... ... қарай бағалайды. Рынок болса, сұранысқа
байланысты жұмыс күшінің ... ... ... Ал адам жұмыс
күшінің иесі ... ... кең ... ... ... ... ... жоғарылатуға тырысады. Олай болмаған ... ... ... ... туады.
Нарық жалдау қатынастарьга да қарастырады, одан барип ... ... ... ... жақ жалданатын жұмыскерлерге қойылатын
талаптарында: ... ... оның ... ... ... ... жасы ... моральды-психологиялық
мінездемесіне қарай қабылдайды. Жалданатын жақ ... ... ... ... ... ... маман-дығыйа сай келуіне,
еңбектің бағалылығына, жұмыстың ... ... ... ... ... Егер сұраныс пен ұсыныс
дәлме-дәл келсе жал туралы келісім шешіледі.
Еңбек ... ... ... ... ... ... ... Өзара шарт - бұл жалдаушы мен жалданушы ... ... ... ... Егер ... ... ... талаптар
орындалмайтын болса келіспейтін жақ тоқ-татуына болады.
Еңбек қатынастарындағы өзара шарттық бәсекелестікпен қатар тапшылықтың
жұмыс орнын қамтуы нарық ... ... ... өзі ... ... өсуіне, жогары нәтижеге жетуіне, оның еңбек ұжымының
және ... ... ... ... әсерін тигізуі ықтимал.
Егер екі жақ бір-біріне сенімділік білдірсе ... ... ... ... шарт ... ... ... ғылым оның анықтамасын берумен немесе зерттеумен ... ... жане ... ... ... жұмысы тоқталмастан жүре
береді.
Еңбек және еңбекті мөлшерлеу ғылымы басқа да ғылымдар сияқты әр ... және ... ... ... ... тарауларына
тоқталмас бұрын олардың басқа ғылымдармен байланысын қарастырайық.
Еңбек және ... ... ... барлық ғылым салаларымен тығыз
байланысты десе де ... ... ... ... ... және ... да ғылымдармен байланысы еңбек және еңбекті мөлшерлеудің
көп аспектілігін көрсетеді.
Техникалық ... ... ... ... ... ... талдау, еңбек заттары мен құралдарын пайдалану тәсілдерін
зерттеу үшін ... ... және ... ... ... үшін ... аспектілерін зерттеп, өңдеу тыйымдылау больш ... ... ... процестерін зерделеп алмай тұрып еңбекті меяшерлеу
әдістерін, бағыттарын ұйымдасты-руға және ... ... ... Осының өзі еңбек және еңбекті мөлшерлеу ғылымыныц техникалық
ғылымдармең тығыз байланыстылығын көрсетеді.
Еңбек және ... ... ... эконо-микаеы, статистика,
өндірісті ұйымдастыру, еңбек психологиясы, ... ... тағы ... ғылымдарымен тығыз байланысты.
Еңбек процестерін ұйыдастыру ... ... ... ... олардың шаршау деңгейі, еңбекке деген көзқарасы,
ьшталылығы, тағы да сол ... ... ... ... ... орай барлық өзара бай-ланыстылық анықталады.
Сонымен қатар еңбекті мөлшерлеу еңбектің ... ... ... жуйелерін ақпарат-жық қамтамасыз етумен байланысты. Еңбек
және еңбркті. мөлшерлеу пәнін оқитындар еңбек құқығын жәһе компьютерлік
жуйелерді, ... есеп және ... ... ... тиіс.
Экономист мамандары осы жүйелердің құрылымын және ... ... ... ... үшін ... ... ... Ең бастысы
математикалық ұғымдар, олардың есептеу ... мен ... ... де зор ... ... келтірілгендей, еңбекті мөлшфлеу нарық-ты экоңомика кезеңінде де
өзінің маңьйДылығын жоғалтуы мүмкін емес.
Экономикалық жүйелердің ... ... ... ... ... шаруашылықтың әр деңгейінде кездесе береді, мысалы, ... ... ... ... деңгейде.
Еңбектің белінісінің негізгі түрлері:
қызметтің орындалу түріне байланысты;
технологиялық;
заттық;
операциялық.
Қызметтің орындалу түріне байланысты ... ... - ... ... ... құқық қызметкерлер және т.б.),
жұмысшылар және ... ... ... ... ... ... процестің
және жұмыс түрлерінің бөлінуін анықгайды. Технологияның ерекшелігіне қарай
өндірістер телімдерге, бөлімдерге бөліңеді.
Еңбектің заттық ... ... ... ... өндірістік
бөлімшелерге және қызметкерлердің белгілі бір ... ... ... ... ... орындалу ерекшелігіне қарай әр
жұмысшы өзіне тиісті жұмысты, операцияны орындайды, атқарады.
Еңбектің жоғарыдағыдай ... ... ... пен біліктілік
деңгейінің қалыптасуына әсерін тигізеді.
Кәсіп - белгілі жұмыс түрін орындау үшін ... ... пен ... ... ... қүрамы өндірістің объектісі мен ... ... ... ... арқасында кәсіптің құрылымы ... ... ... ... ... ... компьютерлік техника жаппай
қолданылуда.
Біліктілік - жұмыстың күрделілігіне байланысты. ... ... ... ... ... болып табылады да жұмыс
разрядына ... ... ... ... ... ... ... түрі: жаппай,
сериялы және жеке еңбек бөлінісі болып бөлінеді.
Жаппай еңбек бөлінісі, - ірі өндірістік кәсіпорьшдар және шектелген ... ... ... Оньщ ... ... өндірістер қосылады.
Сериялының өзі ірі сериялы, орта сериялы болып келеді. Сериялы - ... ... ... ... белгілі уақыт арадығында
өзгеріп отырады.
Жеке ... ... - ... ... ... ... ... атқаратын
қызметтеріәр түрлі болады.
Қазіргі кезде сериялы түріне қарағанда жаппзй және жеке ... ... ... ... ... да ... Ол жұмыс орындарында жалиы
мемлекеттің экономика-сында да қолданылуы мүмкін. Оның ... ... ... ... және ... ... бөлінеді. Оның
ішінде кешенді бригада кең таралған.
Өндіріс ... ... ... ... жақын болса, солғұрлым құрал-
саймандардың және ңызметкер-лердің кейбір жұмыс ... ... арта ... ... ... ... саясатында шағын және
орта кәсіпкерлікті кең тарату, оны қолдайу жолға қойылып отыр.
Өндірістік ... ... ... материал-дардьщ адамға қажетті
дайын затқа ... әсер ... ... Бұл ... ... ... қарым-қатынастарының әсерінен жөне әр ... ... ... ... еңбек заттарының түр-тұрпатын, нысанын
өзіертуге жегеді.
Өндірістік процестср біртекті болмайды. ... ... ... негізгі, көмскші, қосымша болуы мүмкін. Негізгі
өндірістік процестер - нарық үшін шығарылған өнімнің ... ... - ... ... ... ... ... үшін қажетті жұмыстар
атқарады (құрал-саймандарды жөндеу, көлікпен қамтамасыз ету және ... ... ... ... қабылдау, оларды сақтау. Қазіргі кезде
кәсіпорындарда қосымпа өндірісті көмекші өндіріске ... ... ... ... ... екі ... ... болады: еңбек чаттарының түрін
өзгертудегі жұмыскерлердін қолданған шараларының ... ... ... ал ... - ... ... ... процестер өндірістік процестердін негізгі бөлімі ... ... ... дек ... ... ... қалиың,
құрылымын, орнын, өлшемін өзгерту жағдайларын, мүмкіндіктерін айтамын.
Технологиялық процестср келесі белгілерге ... ... ... ... ... еңбек затына әсер етуіне байланысты.
Энергия көзіне байланысты технологиялык процестерді пассивті және активті
дсп ... ... ... ... ... ... ... түрі табиғи
әсерлердің салдарынан өзгереді. Адамның ... ... ... ... адам ... ... ... түрі, нысаны өзгсрілмейді.
Үздіксіз деңгейіне байланысты технологиялык ... ... ... больш бөлінеді. Үздіксіз жағдайда технологиялық процесс шикізат
тәлімі, дайын ... ... ... бақылау үздіксіз орындадады.
Дискретті технологнялық процесс кезіндс үзіліс болып тұрады.
Еңбек затына әсер ету үшін әр ... ... ... ... екі түрлі болады: механикалық және ... ... ... технологиялық процсстер қолмен немесс әр түрлі
машиналарды қолдану арқылы, жинау ... ... Бұл ... ... ... әсерлердің арқасында түрлерін, нысандарын, орнын,
өлшемін өзгертеді. Механикалық процсстер ауыр өнеркәсіпте, кең тараған.
Аппараттық ... ... ... ... ... және ... да факторлардың әсерінен еңбек заттарының ... ... ... Шикі ... бір-бірінен химиялық құрамына,
құрылымына, агрегаттың жағдайына қарай ажырасады. Бұл процестср ... ... және ... ... кең ... ... мақсаттарының ішінде нсгІзгі болып еңбекті дұрыс
пайдалану және қызметкерлсрдің еңбегінің нәтижесі. Өндірістік ... ... бірі ... ... және ... процсестсрі.
Табиғи процсстср адамның көмегінсіз болатын өзгерістер, ... ... ... ... және ... ... затының түрін, нысанын, қасиеттсрін өзгерту үшін әр
түрлі құрал-саймандар қолданады, ... ... ... бір ... ... ... буынының –бірі еңбек процесі. ... ... ... сипатына және еңбек өнімдерінің қызметтері, адамдардың
еңбек затының өзгеруіне ... ... ... ... ... ... ... заттарының сипаты және еңбек өнімі еңбек ... екі ... ... ... және ... процестер. Заттай-энергетикалық
процестер жұмысшылар үшін шикі заітар, бөлшектер, машиналар, ... ... ... ... ... ... ... ақпарат (экономикалық, технолигиялық, конструкторлық).
Еңбек процестерін жұмысшылар мен қызметкерлердің атқаратын міндеттерін
саралау арқылы анықтау. ... ... ... ... ... және ... деп ... жұмысшыларды: негізгі жұмысшылар, көмекші
жұмысшылар деп атайды. ... өнім ... ... ... ... ... қызметі тоқтамауы үшін қосымша жұмыстарды
атқаратындар, мысалы, жөндеу, заттарды кешендеу, ... ... ... ... мөлшерлеу және ұйымдастыру жайғасымы ...... ... ... жұмысшылары, өндірістік
бөлімшенің көмекші жұмысшылары деп қарастыру қажет.
Сонымен қатар, қызметкерлерді атқаратын міндеттеріне қарай үш категорияға
бөледі: ... ... ... ... ... ... және олардың бөлімшелерін басқару.
Мамандар (инженерлер, ... ... - ... ... ... - ... жұмыстарына қажетті жағдайлар жасау.
Жұмысшының еңбек затына әсерін тигізу деңгейіне қандай еңбек процестері
қолмен, машинамен, ... ... және ... барып бөлінеді.
Қолмен орындалатын процестер деп берілген жұмыстарды жұмысшылар (жұмысшылар
тобы) толығымен қолмен ... ... ... басқа да қол құралдарымен
(пышақ, қайшы, балға, балта және т.б.) ... ... ... ... ... жинау, бояу, жөндеу және ... ... ... процестер деп еңбек затының нысанын өзгерту үшін
адамның қатысуынсыз негізгі ... ... ... ... ... ... ... қатысуымен орындалатын, (дайын белшектерді алу,
кұралдарды ауыстыру) процестерді айтады.
Машина-қолмен орындалатын ... ... ... ... еңбек заты механизмдерге жұмысшының жүргізуімен ... ... ... ... дайындау, жіп иіру, металл кесетін
станоктарда детальдарды өңдеу ... ... ... ... ... кезінде барлық негізгі тәсілдер мен қосымша
тәсілдер түгел немесе жартылай машинамен, ... ... ... ... ... ... процертеріне аппараттық процестер де қосылуы мүмкін.
Еңбек процестері ұйымдастырылуына байланысты жекешеленген, ... ... ... болып бөлінеді. Жекешеленген еңбек
процестеріңде жұмысшы өзіне тиісті ... ... ... ... ... тобы ... ... немесе әр түрлі тапсырманы
бірінші орындайды.
Егср бұл талалтар орындалмайтын болса, онда ол үздікті болып ... ... ... және ксзсңсіз процестер болып бөлінеді.
Кезендік процестср үздіктілік, ... ... және ... ... ... болады. Кезеңсіз процестерге рдіктізтік сипатты
да, бірақ қайталану болмайды. ... ... ... ... өте ... бірақ. кезеңсіз болын келеді.
Еңбекті мөлшерлеу, ұйымдастыру, өндірісті жоспарлау, шығындарды есентеу
кезінде өндірістік процестср операцияларға бөлінсді.
Өндірістік операция деп бір ... ... ... ... ... ... ... затының түрін өзгертудегі атқаратын өндірістік
процестің бөлімі.
Өндірістік процсстердің операцияларга ... ... ... технологняға, еңбекті ұйымдастыру жағдайларына жәнс өндірістің
ауқымына байланысты. Біріңғай процестің өзі эр түрлі ... ... Ол ... көп ... ... ұйымдастыру жағдайларына,
әсіресе өнімнің көлеміне байланысты.
Өндірістік операциялар өздерінің белгіленуінс ... ... ... және күту (қызмст көрсету) болып бөлінеді.
Тсхнологиялық оперщиясы кезінде еңбек затының қасиеті өзгеріп, қажетті
өнім алынады. Бақылау ... ... ... ... қойылатын
талаптарға сәйкестігін тексеру. Көлік операциясы - ... ... ... ... бойынша бір ... ... ... ... олар ... ... ... Қызметі көрсету
операциясы - технологиялық, бақылау, көлік операциялары үздіксіз орындалуы
үшін қажетті жағдайлар жасалуы (жинау, тазалау, ... ... да ... жұмыстың еңбек нормасын анықтау үшін операцияны дұрыс талдау ... ... ... бөлуден басталады. Содан соң ... ... ... болшектер алынып тасталады.
Өндірістік операцияларға өндірістік процестер сияқты ... ... ... жоне ... ... арқылы
орындалатын операциялар болады.
Өндірістік операцияларды талдау мақсатында, олар психологиялық қатынастар
жәнс еңбск процсстерінін тІзбектілік орындалуы болып бөлінеді.
Технологиялық ... ... ... ... больш: қойылым,
технологиялық өту, косымша өту, жұмыс жүрісі, қосымша ... ... - ... затты өңдеугс тұрақты бекітілген технологиялык
операцияның бөлігі.
Технологиялық өту тұрақты құралдарды қолдана отырьш, жұмыстың орындалуын,
заттың өңделуін ... ... ... ... өту - ... ... ... адамның немесе жабдықтар
қызметі, бірақ заттың нысанын, көлемін өзгергенін аяқталғанын технологиялық
операцияның бөлігі (құралдарды ауыстыру, дайын бөлшектсрді ... ... ... - ... орын ... ... нысаны, көлемі,
қасиеті өзгеріп тұратын аяқталган технологиялық операция.
Қосымша жүріс - жұмыс жүрісіне қажетті ... ... ... ... заттардың түрін, нысанын, қасиетін өзгертпейтін аяқталтан
технологиялық ... ... ... ... ... ат ... Бұл ... басталған. Атап айтуға болатыны Орталық ... ... В.М. ... ... Оның ... негіз ете отырып
еңбек операцйяларын бірнеше элементтерге бөлуге болады. Олар: еңбек тәсілі,
еңбек қозғалысы, еңбек ... ...... ... ... бір
дүркінді ауысуы (қол, аяқ, дене). Мысалы, қолды
құраяға созу, құралды алу. ;
Еңбек әрекеті - бір ... ... адам ... үзіліссіз атқарып
аяқталған еңбек әрекетінің жиынтығы (детальді алу, құралды қою).
Еңбек тәсілі - еңбек заттарының өзгермей орындальш ... ... ... яғни ... ... жиынтығы (детальді орнықтару).
Еңбек түрінің, еңбек әрекетінің, еңбек қозғалысының ... ... ... ... ... анықталады.
Операцйяның құрылымдық элементтерінің ұзақтығына әсер ететін факторларды
төмендегідей топтауға болады?
- әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... деңгей, еңбекке ьшталылық);
- материалды-техникалық факторлар (қолданылатын материалдардың ... ... ... ... ... ... деңгейі);
- техникалық-ұйымдастыру ... ... ... ... болашағы, өндірісті ұйымдастыру).
Бұл аталған факторлар өзара тығыз байланысты.
ІІ ... ... және ... нормалау
1.1 Жалақы ұғымы және оны реттеудің әдістері
Республикада тұратын халықтың көпшілігі үшін ... ... ... ... ... Сондықтан оны көтеру адамдардың қалыпты тұрмыс
деңгейін қамтамасыз ету үшін аса ... ... ... ... ... ... жаңа ... еңбек
ресурстарын тиімді пайдалану максатында және ... ... ... мен ... ынталандырудың механизмін әзірлеудің
бастапқы базасы болып табылады.
Нарықтық қатынастар жағдайында енбекке ақы төлеуде республика азаматтарын
әлеуметтік қорғаудын құқтық негіздері ағымдағы ... ... ... ... ... ең ... ... - ол қызметкерлердін
заңдарда белгіленген ең төменгі жалақы мөлшерінен кем емес енбегіне ақы алу
құқығы. Бұл кепілдік ... ... ... және ... қарамастан барлық кәсіпорындар мен ұйымдарда жұмыс істсйтін
қызметкерлерге таратылады.
Жалақы дегеніміз — жеке енбек шартынын негізінде орындалған енбек ... ... саны мен ... ... ... ... төлеуге міндетті
сыйақы (табыс).
Еңбекке ақы төлеуді құқықтық реттеу екі әдіспен: орталықтандырылған және
жергілікті ... ... ... ... реттеудің мемлекеттік
орталықтандырылған әдісі қызметкерлер тобының біліктілігін жіктеудің
разрядаралық тарифтік ... ... ... ... ... ... тарифтік кестесін, жалакы тарифтерін енгізу арқылы
жүргізіледі. Енбекке ақы төлеудін ... ... ... қаржыландырылатын ұйымдар мен кәсіпорындарда қолданылады.
Материалдық салада еңбек ететін адамдар мен бюджеттен қаржыландырылатын
ұйымдарда жұмыс істейтін ... ... ... ... жана бірынғай тарифтік кесте белгілеңді. Ол экономиканың барлық
саласының қызметкерлерін қамтиды. Бұл ... ... ... ... - ... разрядтан 21 разрядқа дейін, алайда тарифтік коэффициенттер
айтарлықтай ... ... ... ... ... ... ... разрядтың тарифтік коэффициенті - 2-ге, ал жиырма бірінші разряд-
ІЗ,О8-ге тең ... жана ... ... ... олар ... - 1 және ... құрайды.
Бірынғай тарифтік кестенің негізіне еңбекке ақы телеудін принципті жана
жүйесі алынған.
Еңбек ақы ... ... ... ... «1 ... ... ... әлеуметтік төлемдер жүйесінің негізіне бюджетте ... ... ... ... жолымен әлеуметтік төлемдер жүйесін және
еңбекке ақы ... ... ... ... - кірістер саясатын
реформалаудың басты қағидасы болып табылады. Ол ... заң ... «ең аз ... ... ... ... саласындағы қызметкерлердің жалақысынын көзі салықты және басқа
да төлемдерді бюджетке төлегеннен кейін қалған пайда, ал ... ... - ... ... ... қаржы болып табылады.
Мемлекеттің еңбекке акы төлеуді қатаң реттеуден бұл саладағы ... ... ... ... ... ... қатынастарды
дамытудын жағдайларындағы ерекшелік болып табылады.
Сонымен бірге енбекке ақы төлеу мелшері барлық ... ... ... ... ... ... бюджеті туралы
занмен белгіленетін минимумнан төмен ... ... ... ... ... мен жұмыстардың белгілі бір
түрлерінің күрделілгі жұмыстар мен жұмысшылар кәсіптерінің ... ... ... ... анықтамалығы негізінде
белгіленеді. Аталған анықтамалықтарды әзірлеу мен қолданудың тәртібін енбек
жөңіндегі уәкілетті ... ... ... Орындалған жұмыстарды
белгілі бір күрделі жұмысқа жатқызуды және кызметкерлерге ... ... ... ... ... мен ... ... анықтамалығына және кызметшілер лауазымдарының анықтамалығына
сәйкес дербес ... (Ет ... ... 5 тармағы).
Тарифтік манавдық анықтамалық - белгілі бір саладағы барлык ... ... ... түрлері енген және ... ... ... ... ... ... ... екі түрі: салалық
және кірме мамандықтардың ... ...... ... тарифтік-мамандық анықтамалығы белгілі бір өнеркәсіп ... ... ... ... мен ... анықтайды.
Анықтамалықта мамандық атауы, тарифтік (біліктік) ... ... ... үшін ... етілетін біліктілік сипаттамасы көрсетіледі.
Кірме мамандықтардың Бірыңғай тарифтік-мамандық ... ... ... ... ... жұмыстар мен мамандықтар тізбесін құрайды.
Әр үш жыл сайын ... ... ... ... қайта тарифтеуден етеді.
Бірынғай тарифтік кесте негізінде айлық ... ... ... ... (сетка) тарифтік разрядтар мен тарифтік коэффиииенттерден
тұрады. ... ... ... ... жұмысының күрделілігіне
қарай мамандық дәрежесін ... ... ... жоғарылаған сайын
төленетін жалақы да өсе түседі. Олай болса, жоғары ... ... ... ... ... ... кесте 21 тарифтік
разрядтан тұрады және жұмыс істейтін барлық ... ... ... ... ... 8 разряды жұмысшыларға, ал 2 және 18
разрядтары - кызметшілерге арналған.
Тарифтік ақы ... ... бір ... немесе өндіріс орнындағы
жұмыстын күрделілігінс қарай ... ... ақы ... ... бір сағатқа, біртәулікке немесе бір айға сәйкестендіріліп белгіленеді.
Тарифтік ақы разрядқа қарай анықталады. Көптеген салаларда жалақы ... ... ... разрядка екі түрлі тарифтік ақы ... бірі ... ... ... екіншісі кесімді жалақы үшін.
Ақы мөлшері, жоғарыда айтылғандай, ... ... ... ... ... ... жер астында, ыстық цехтарда немесе енбек жағдайы
денсаулыққа зияңды жұмыс орындарында ... ... ... ... ... тарифтік кестелер (бюджеттік саладан басқа) мен ставкаларды
ұйымдар өздерінің ұжымдық шарттары мен келісімдерінде ... ... ... ... ... ... жүйенің элементтеріне үстемелер мен қосымшалар кіреді. Олар
орталықтан, яғни заңдарда белгіленген және жергілікті — ұжымдық ... ... жеке ... ... ... үстемелер мен
қосымшалар болып ... ... ... ... бір аудандарда,
мамандыктарда істейтін ... ... ... мақсатын
көздесе, қосымшалар еңбектің жоғары үдемелігі, қолайсыз жағдайдағы ... ... ... ... дала жағдайындағы жұмыстар т.б. үшін
берілуі мүмкін.
Қызметкерлерге жалақы төлеу, егер жеке ... ... ... ... актілерінде өзгеше көзделмесе, олардың жұмыс орындайтын жерінде
жүргізіледі. Жұмыс істеп жүрген ... тыс ... ... ... ... ... ... жұмыс берушінің тапсырмасын орындаушы
қызметкердің жалақысын жеткізуді жұмыс беруші өз есебінен қамтамасыз етеді.
Жалақы бір айда кем ... бір рет ... ... ... ... жеке ... ... шарттарда белгіленеді. Жалақы төлейтін күн
демалыс ... ... ... тура ... оны ... ... қарсанында
жүргізіледі. Жұмыс берушінің кінәсінен жалақы, ал қызметкермен жеке енбек
шарты ... ... — оған ... ... да ... белгіленген
мерзімдермен салыстырғанда кешіктірілген жағдайда жұмыс беруші қызметкерге
берешек пен ... ... ... ... ... ... жөніндегі
міндеттемелерді орындау күніне Казакстан Республикасы ¥лттык банкінің қайта
қкаржыландыру ставкасы бойынша белгіленуі және ... ... ... ... ... ... ... әрбір кешіктірілген күнтізбелік күн
үшін есептеліп төленген күнмен аяқталады (ЕтЗ-ның 76-бабы).
Жеке еңбек шарты ... ... ... ... ... сомаларды
төлеу сонғы жұмыс күнінен кешіктірілмей жүргізіледі.
Зейнетакы төлемдерін, еңбекке уақытша жарамсыздық, жүктілік пен босану
жөніндегі жәрдемақыларды және ... да ... ... үшін ... ... жалақысын есептеу тәртібін Қазақстан Республикасы
Үкіметінің 2000 жылғы 29 желтоксандағы № 1942 ... ... ... ... ... тәртібі жөніндегі» нұсқаулық
белгілейді.
Орташа жалақыны ... үшін ... ... төлеуі тиіс ақымен
(төлеммен) байланысты оқиғаның алдындағы күнтізбелік 12 ай ... ... ... ... ... болып табылады. Есепті кезең деп ұзактығы
күнтізбелік он екі ай ... (жыл) не ... ... ... ... екі айдан (жылдан) кем істеген болса, ... ... ... ... ... деп ... ... шығуы, жеке енбек ... ... ... енбекке уақытша жарамсыздығы, жүктілігі мсн босануы
және орташа жалақының Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес ... ... ... мен ... ... ... бала ... алған әйелдерге (еркектерге) берілетін
әлеуметтік жәрдемақыиың сақталуымен немесе төленуімен байланысты ... ... ... Есепті кезеңнен республикада белгіленген мейрам
күндері алынып тасталады.
Қызметкердің орташа жалақысын анықтау үшін орташа ... ... не ... ... пайдаланылады. Бес күндік те, алты күндік те жұмыс аптасы
кезінде орташа жалақыны есептеу ... ... ... үшін ... ақы ... ... қосымшалар мен үстемақылар, сыйлықтар және тұрақты
сипаттағы басқа да ынталандыру төлемдері ескеріледі. Бұл ... ... ... ... ... есептелген уақыты бойынша қосылады: еңбекке ақы
төлеу мен сыйлық беру жүйесінде, сондай-ақ ... ... ... ... ... тоқсандық, жарты жылдық, жылдық сыйлыктар және
(немесе) ... ... ... ... жыл ... ... ... есеп айырысу кезеңінің әрбір ... 1/3, 1/6, 1/12 ... ... сыйлықтар есепті кезеңнің әрбір айы үшін біреуден аспауға
тиіс. Есеп айырысу кезеңіне сай келетін уақыт жұмыспен ... ... ... мен ... сипатындағы басқа да төлемдер орташа
жалақыны есептеген кезде есеп айырысу кезеніндегі ... ... ... ескеріледі.
Орташа күндік табыс демалысқа ақы төлеуден және пайдаланылмаған демалысқа
өтемақы ... ... ... есепті кезенде есептелген жалақы
сомасын заңнама белгілеген күнтізбе ... бес ... ... алты ... аптасының тиісінше жұмыс күндері санына бөлу жолымен анықталады.
Жұмыс уақытын жиынтық есептеу кезінде қызметкердің ... ... үшін ... ... ... ... Орташа сағаттық табыс есеп
айырысу кезенінде есептелген орташа жалақының ... ... ... ... ... бес ... ... алты күндік жұмыс аптасы жұмыс
уақытының теңгеріміне орай осы кезеңдегі жұмыс сағаттарының санына бөлу
жолымен ... есеп ... ... жұмыспен толық өтелмесе, ... ... ... есеп ... ... ... жалақынын сомасын жұмыс
істеген уақытқа сай келетін күнтізбе бойынша бес күндік немесе алты күндік
жұмыс аптасының ... ... ... ... ... бөлу ... Егер есеп ... кезенінде қызметкер табыс таппаған болса,
онда орташа жалақы сол жұмыс берушіде жұмыс ... он екі айы не ... ... ... үшін ... орай есептеледі.
Қызметкердің нақты орташа жалақысы орташа күндік ... ... ... ... ... ... ... жолымен анықталады.
Жыл сайынғы еңбек демалысына (негізгі және (немесе) қосымша) ақы төлеу
немесе пайлаланылмаған енбек демалысына өтемақы ... үшін ... ... ... Жыл сайынғы енбек демалысына ақы ... ... ... ... ... төлеу үшін орташа күндік табыс,
есеп айырысу кезеңіне есептелген жалақы сомасына қарай ... ... ... ... кезде, қызметкер жұмыс беруші де бір жылдан кем жұмыс
істеген ... ... жыл ... ... ... ... қызметкер жұмыстан шығу алдындағы айда ... 1-не ... ... ... уақыты үшін есептелген жалақының сомасына орай
анықталады. Демалысқа ақы төлеуге немесе пайдаланылмаған ... ... ... орташа күндік табыс:
- егер барлык есеп айырысу кезеңі жұмыспен ... ... онда ... ... ... ... сомасын 12-ге және жыл ішіндегі
күнтізбелік күндердің орташа санына бөлу жолымен;
- егер есеп ... ... ... ... ... ... айырысу кезеңінде жұмыс істеген уақыт үшін есептелген
жалақының сомасын, сол жұмыс істеген уақытқа сай келетін
күнтізбелік күндер ... бөлу ... егер ... есеп ... ... табыс таппаған
болса, онда жұмыс істеген он екі ай ... не осы ... ... ... ... ... үшін ... жалақысының сомасын, осы жұмыс
уақытына сай келетін күнтізбелік күндер санына бөлу жолымен есептеледі.
- орташа ... ... ... мына ... есепке алынбайды:
- пайдаланылмаған жыл сайыңғы еңбек демалысы үшін
өтемакы;
- енбекке уақытша жарамсыздығы, жүктілігі мен ... ... ... жыл ... ... ... беру ... қызметкерлерге төленетін
сауықтыру жәрдемакысы;
- тұрақты жұмысы жол үстінде немесе ... ... не ... учаскелер шегінде қызметтік сапарлармен байланысты ... ... ... ... ... мен ... дала жұмыстарымен айналысатын қызметкерлерге
берілетін далалық жабдықталым;
- қызметкерді ұйыммен ... ... ... ауыстырған кезде берілетін
өтемақы;
- кызметкердің жеке мүлкін, тараптардын келісім негізінде,
өндіріс мақсатында пайдалану ... ... ... ... ... ... арнаулы киімнің, арнаулы
аяқкиімнің, басқа да жеке қорғаныс және алғашқы дәрігерлік
көмек құралдарының, сабынның заласыздандыру құралдарының, емдеу-сауықтыру
тағамы үшін ... ... ... да ... тең ... құны;
- қызметкер еңбек міндеттерін атқару кезінде оның өмірі
мен денсаулығына келтірілген зиянды өтеу жөніңдегі ... ... ... беруші көрсететін материалдық
(ақшалай жәрдемақы), (бала туған кезде, дәрігерлік қызметтің
ақысын ... ... ... және ... ... ... ... заңнамамен белгіленген мерекелік күндерге, ... ... ... ... ... ... үшін, мінсіз
еңбек қызметі үшін, зейнетке шығуына орай жұмыс беруші енбекке ақы ... ... ... біржолғы көтермелеу төлемдері;
- жұмыс берушінің кінәсінен жалақы төлемдері кешіктірілген кезде ... ... ... ... ... үшін ... беруші
заңнамаға сәйкес қызметкерге төлейтін өсімакылар;
- қызметкерлерді оқытумен және біліктілігін ... ... ... ... және (немесс) жұмыс берушінің
кесімінде жұмыс беруші қаржысы есебінен қосымша көзделген өтемақылар мен
әлеуметтік ... ... ... ... конкурстар мен жарыстарда
жүлделі орындар үшін берілетін ақшалай марапаттар;
Қызметкердің жалақысынан ұстап қалу сот шешімі ... ... ... заң актілерінде көзделген ... ... ақы ... ... ақы ... ... - ... еңбек пен есептелген жалақы
арасындағы ... ... ... ... ... ... -
мерзімді және кесімді жүйе жатады. Өндірісте ... ақы ... өзге ... ... ... Ақы тәлеу енбектің жеке және (немесе) ұжымдык
нәтижелері үшін ... ... ... ақы ... ... оның ақысы іс жүзінде жұмыс істелген
уакыт пен оның тарифтік ставкасына (айлық-ақысына) байланысты ... ... ... ... ... уақыт өлшемі ішіндегі
еңбекке ақы төлеу мөлшерін білдіреді. Тарифтік ставкалар сағаттық ... ... ... ... ... Қызметкердің айлық тарифтік ставкасы
айлық ақы деп ... ... ... ... ... үшін ... разряд белгіленеді және тиісінше тарифтік ставкалар разрядтын өсуіне
қарай ұлғая түседі.
Түрлі разрядтардын тарифтік ставкаларынын арақатынасы әрбір разрядка карсы
түрган жоне осы ... ... ... ... разрядтын тарифтік
ставкасынан канша есе көбірск екенін ... ... ... ... кестеде анықталады.
Мерзімдік жүйе әдегге қызметкерлердің жеке өнімін ескеру қиын жерлерде
колданылады.
Кесімді жүйе - дайындалған бұйымдар немесе ... ... ... ... ... ... ... еңбегіне ақы төлеу жүйесі.
Кесімді баға - дайындалған өнімнін бір өлшемі үшін немесе ... ... ... үшін ... акы ... ... төлеу еңбекті ұйымдастырудың ерекшеліктеріне карай ... де, ... ... ... ... ... қоса ол есептеу тәртібіне
сәйкес тікелей, жанама, аккордтык болып үшке бәлінеді. Әрбір жасалған ... ғана ... ... отырылады. Жанама жалаш төлеуде жасалган жұмыс
арнайы қойылған ... ... Ал ... ... жалақы төлеуде
жеке бұйым, жұмыстын бағасы көрсетілмей, барлық ... ... ... ... ақы төлеудің мерзімді де, кесімді де жүйесі еңбектің сыйлықақы
жүйесімен толықтырылуы мүмкін, ол ынталандырушы роль ... және ... бұл ... не ...... не кесімді – сыйлыкақылы
жүйе болып табылады.
Сыйлықақы - бұл ... ... ... ... ие ... негізгі жалақыларына қосылып берілетін косымша ынталандыру ақы. ... ... ақы ... ... ... ... ... шығарылатын
өнімнің сапасын жақсарту, енбек ... ... ... тәртіпті
сақтау т.с.с. маңызды шарттар ескерілуі тиіс.
Кызметкерлердің ... ... мен ... ... ... ... ... үшін жыл ішіндегі жұмысының қорытынаысы
бойынша сыйлық сыйақы беру жүйесі және материалдыкқ көтермелеудін басқа ... ... ... ... материалдық көтермелеудің
әртүрлі нысандары ұйымдарда үжымдық ... ... ... ... ... ... ақы ... нақты жүйесін енгізу енбек нормаларына
негізделеді. Еңбек нормалары (жұмыс істеу, уақыт, кызмет көрсету нормалары)
енбек ... ... ... ... және қызметкер үшін техниканың,
технологиянын еңбек өндірісін ... қол ... ... ... ... - бұл ... қалыпты еңбек жағдайында уақыт бірлігі
(сағат, ауысым) ... ... ... еңбек операцияларының немесе
кажетті сападағы өнім ... ... ... ... ... - ... ... еңбек жағдайында тиісті
сапалағы белгіленген бұйым санын дайындау немесе жұмыс операциясының тиісті
санын орындау ... ... ... - ... қызметті жүзеге асыру процесінде
қызметкер бір мезгілде қолдана алатын ... ... ... ... ... т.с.с).
Сандық нормативтер - өндіріс процесінде ... ... ... ... дұрыс пайдалануға қажетті қызметкерлер саны.
Еңбек нормаларын енгізуді, ауыстыруды және қайта қарауды жұмыс беруші
жүргізеді. Еңбектің жаңа ... ... ... ... ... кемінде бір ай бұрын хабарлауы тиіс. ... ... ... жұмыс істеу нормаларын орындауы үшін қалыпты енбек жағдайларын
жасауға міндетті.
Зандарда кәмелетке толмағандардың енбегін нормалау ... ... ... ... ... ... үшін жұмыс істеу нормалары жеке сңбек
шартына сәйкес он сегіз жасқа ... ... ... ... уақытының
ұзақтығына бара-бар қысқартылған ересек қызметкерлерге арналған жұмыс істеу
нормаларын негізге ала отырып белгіленеді.
Мерзімнен тыс ... ақы ... ... ... Заңнын 73-бабының 1-
тармағына сәйкес мерзімнен тыс жұмыстарға ақы бір ... есе ... ... яғни зан ... тыс ... ақы ... тек ... белгілейді де, тараптарға шарт негізінде неғұрлым ... ақы ... ... ... тыс атқарылған жұмысты демалыспен өтеуге жол берілмейді.
Мереке және демалыс күндеріндегі жұмыстарга ақы төлеу. Жалпы тәртіп бойынша
мейрам және ... ... ... істеуге рұқсат етілмейді. Ал қажет
болған жағдайларда ... ... ... ... тура ... бұл үшін ақы
екі есе-ден төмен болмайтын мөлшерде төленеді.
Кесімді жалақы алатын ... - екі есе ... ... бойынша,
еңбекке ақы сағаттық немесе ... ... ... ...... ... күніне екі ставка мөлшерінде; айлықақы
алатын қызметкерлерге — егер жұмыс ... күні ... ... ... ... шегінде жасалса, ақысынан тыс сағатына бір есе ... бір ... ... және егер ... ... ... артық жасалса,
ақысынан тыс сағатына екі есе немесе күндік ставка мөлшерінде теленеді.
Мереке және ... ... ... ... ... ... бойынша қосымша демалыс күнімен ауыстырылуы мүмкін.
Түнгі уақыттағы ... ақы ... ... ... жұмыстың әрбір
сағатына ақы бір жарым есе ... кем ... ... ... ... ... ... ақы төлеудің төменгі мелшерін белгілеген, сондықтан
жеке еңбек шартының тараптары көтеріңкі еңбекақы ... ... ... келе ... қоса ... кезінде жалақы телеу. Белгілі бір ұйымда өзінің
жеке енбек шартымен келісілген негізгі жұмысымен ... ... ... ... басқа қызмет немесе уақытша болмаған кызметкердің
міндеті бойынша қосымша ... ... ... ... ... ... ақылардың мөлшерін қызметкермен келісім бойынша жұмыс
беруші белгілейді.
Жұмыстың бос тұрып қалған уақытына акы талеудің тәртібі мен ... ... ... ... ... белгіленеді.
Қызметкердін кінәсінен бос тұрып қалған уақытка ақы төленбеуге тиіс ... ... ... ... қызметкерлерге кепілдіктер беру мен өтемақылар
төлеу реттері белгіленген.
Заңдарда дәлелді деп танылған себептерге ... ... ... ... ... ... кепілдіктер дейді.
Қызметкердің мемлекеттік міндеттерді орындауы кезіндегі кепілдіктер. Жұмыс
беруші ... оның ... ... (қызметін) сақтай отырып, ... ... ... ... және қоғамдык міндеттерді орындау
үшін жұмыстан босата алады.
Мемлекеттік және қоғамдық міндеттерді орындауына: қызметкерлердің сайлау,
сайлану құқығын ... ... ... ... және ... да
қоғамдық, саяси ұйымдарға шақыратын съездерге, конферениияларға,
пленумдарға ... ... ... ... және ... ... ... маман, аудармашы, айғакшы т.с.с. ретінде ... ... ... ... ... мүшелері өз мүшелерінің
мүдделерін көздеп қоғамдық міндеттерді ... үшін ... ... ... ... ретінде қатысуын жатқызуға болады.
Медициналық тексеруге жіберілген қызметкерлерге берілетін кепілдіктер.
Мерзімді медициналық тексеруден өту ... ... ... есебінен
осындай тексеруден өтуге міндеті кызметкерге оның жұмыс орны ... ... ... ... төленеді (ЕтЗ-ның 81-бабы).
Біліктілігін арттыруға және қайта даярлауға жіберілетін қызметкерлерге
арналған ... ... қол ... ... ... ... ... жіберілген қызметкерлердің жұмыс орны сақталып, оларға
орташа жалақы мөлшерінде кепілақы төленеді. ... ... ... ... ... ... ... үшін өз қаражаты есебінен кызметкерді
оқытуға немесе ... ... ... ... ... ... есебінен
оқыған, біліктілігін арттырған немесе қайта даярлаудан өткен қызметкер сол
жұмыс берушіде тараптардың жеке еңбек шартында ... ... ... ... ... ... ... немесе қызметкердің кінәсі
салдарынан жұмыс берушінің бастамасы бойынша жеке еңбек ... ... ... ... ... өзін оқытуға байланысты шығындарды жұмыс
істеу мерзімінін ... ... ... ... ... ... (ЕтЗ-ның 88-бабы).
Өтемақылар - жұмыс режимі мен еңбек жағдайларына, ... ... ... ... ... ... ... байланысты
ақшалай төлемдер.
Қызметтік іссапарлар кезіндегі өтемақылар. Қызметтік ... ... ұйым ... өкімі бойынша еңбек міндеттемелерін өзінің
тұрақты жұмыс орнынан тыс жерде орындау үшін ... бір ... ... ... ... ... жіберілетін қызметкерлерге: 1)
іссапарда болған уақыты үшін тәулікақылар; 2) тағайындалған жерге барып ... жолы ... ... 3) ... үй — жай ... ... шығындары
төленеді. (ЕтЗ-нын 83 бабы).
Қазақстан Республикасы шегінде қызметтік ... ... ... ... ... ... шығыстарын
өтеудің тәртібі мен шарттарын Қазақстан Рсспубликасы Үкіметінің 2000 жылғы
22 кыркүйектегі № 1428 ... ... ... ... ... ... ... мекемелер қызметкерлерінің
Қазақстан Республикасының шегіндегі қызметтік іссапарлары туралы Ереже»
анықтайды.
Қызметкерлер іссапарға мекеме басшысынын ... ... ... ... ... қол қойған іссапар куәлігі беріледі.
Қызметкерлер іссапарының мерзімін мекеме басшылары анықтайды, алайда ол
жолда жүру уақытын ... 40 ... ... ... ... ... іссапар мерзімі мекеме басшысының тиісті бұйрығымен
ұзартылуы мүмкін. Қызметкерлердің бағыныстылық тәртібімен жоғары ... ... ... жүру уақытын есептемегенде, 5 күннен аспауы тиіс.
Ерекше жағдайларда (көліктің болмауы, іссапардың ... ... ... ... ... ... 5 күннен асырмай ұзартуға рұқсат етіледі.
Қызметкердін іссапарда болған нақты уақыты баратын жеріне ... ... ... жері мен ... күні ... ... ... белгілер
бойынша анықталады. Егер қызметкер ... ... елді ... ... күні және ... күні ... белгілер олардың
әрқайсысында жасалады.
Іссапарда жүрген қызметкерлерге олар іссапарға жіберілген ... ... мен ... уақытының режімі қолданылады. Іссапарға жіберілген
қызметкерлер іссапарының бүкіл уақыты бойы жұмыс (лауазым) орны мен іссапар
уақытындағы, оның ... ... жүру ... да ... ... ... ... мынадай шығыстары өтеледі:
- іссапарда жүрген әрбір күні үшін айлық ... ... 50 ... ... ... ... құжаттардың негізінде тұрғын үй-жайды жалдауы бойынша:
- мекемелердің басшылары мен орынбасарлары үшін тұрғын үй-жайды жалдау
жөніндегі ... ... ... ... және ... ... 5 ... есептік көрсеткіштің мөлшерінен, облыс орталықтарында 4 есе ... ... ... және ... орталықтарында екі есе айлық
есептік керсеткіштің мөлшерінен ... ... ... ... үшін — ... мен ... ... 4 есе
айлық есептік көрсеткіштің мөлшерінен, облыс орталықтарында - 3 еседен, ал
аудан орталықтарында -2 есе айлық ... ... ... ... растаушы құжаттар болмаған кезде тұрғын үй-жайды жалдау ... ... ... берілген тұрғын үй-жайды пайдаланғаннан басқа
жағдайларда, қызметтік іссапарлар бойынша тәулікақы нормасынын 50 пайызы
мөлшерінде өтеледі;
- ... ... ... кезде — купе вагонының тарифі
бойынша; су жолдарымен, тас және ... ... - ... ... қолданылып жүрген құны бойынша, ерекше жағдайларда
(көрсетілген көліктердің болмауы немесе
іссапардың ... ... ... ... ... - ... сынып тарифі бойынша көрсеткен
жол құжаттарының негізінде іссапарға жіберілген орынға жетуі
және ... ... ... ... ... ... жүру ... мен қонақ үйдегі орынды алдын ала
алғаны үшін, сондай-ақ іссапарға жіберілген орнына келу және
тұрақты жұмыс орнынан қайтып келу кезінде поездарда ... ... ... құны осы ... ... ... кезде;
- іссапар орнына және тұрақты жұмыс орнына ... ... ... ... кезде жол жүрудің ен төменгі құны
бойынша шығыстар өтелуі;
6) темір жол станииясына, ... ... егер олар елді ... ... растайтын құжаттар бөлған кезде автокөлікпен (таксилен
баска) жүруі бойынша.
Іссапарға жіберілген қызметкерге ... ... ... жол ... ... ... жалдауы және тәулікақы бойынша шығыстарға тиесілі
сомалар шегінде акшалай аванс ... ... ... кейін
кызметкер 5 күннің ішінде ақша қаражатының ақылы ... ... ... ... ... Аванстык есепке белгіленген тәртіппен ресімделген
іссапар куәлігі. Тұрғын үй-жайды жалдау мен жол жүру ... ... қоса ... ... бірге басқа жердегі жұмысқа ауыстыру ксзіндегі
пчечақылар.
Қызметкерді ұйыммен бірге ... ... ... ... қолданылып
жүрген әкімшілік — аймақтық бөлмшесі бойынша басқа елді мекенге көшуге
байланысты болса мынандай өтемакылар ... ... ... және оның ... ... ... орнына бару жолының шығындары. Жұмыс беруші өз
көлігін беретін реттер бұған кірмейді;
- мүлікті тасымалдау шығындары;
- жолда болған әр күні үшін ... ... және ... ... ... ... жәрдемакы; қызметкерге бұл біржолғы
жәрдемақы оның орташа айлық ақысы (лауазымды ақысы)
мөлшерінде, ал жанұя мүшелеріне осы орташа ... ... ... ... беріледі.
Жолға жиналуға және жаңа тұрғын орнына орналасуға
қажетті күндердің, ... алты ... ... ... ... ... ... үшін де жалақысы төленеді.
Аталған өтемақыларды алуға құқылы ... ... ... ... ... және ата-аналары жатады.
Қызметкерді ұйыммен бірге басқа жердегі жұмыска ауыстыру ... ... ... мен мөлшері тараптардың келісімімен белгіленеді.
Егер қызметкер ауыстырылған жаңа жұмыс орнына келмесе, немесе ... бас ... ... оған ... ... ... берушіге
қайтарылуы тиіс.
Әлеуметтік жәрдемақылар. Еңбек ... 85,86.7 ... ... ... ... бойынша.
Жүктілік пен босану бойынша және бала асырап алған әйелдерге (еркектерге)
әлеуметтік ... ... ... ... төлеу
тәртібі мен мөлшерлері Тәжікістан Республикасынын зандарында белгіленеді.
Еңбекке уакытша жарамсыздық бойынша ... ... ... байланысты (жарақат алуға, жүктілікті ... ... ... ... туберкулез немесе кәсіптік ауру себебінен уақытша
басқа жұмысқа ауыстырылған кезде) еңбекке уақытша жарамсыздық жағдайларында
және заңдарда белгіленген ... да ... ... ... ауруға, еңбекте мертігуге және кәсіптік ауруға
байланысты жәрдемақыны жұмыс беруші өз қаражаты ... ... ... ... уақытша жарамсыздық енбекте мертігуге немесе кәсіптік ауруға
байланысты болса, әлеуметтік жәрдемақыны жұмыс беруші еңбекке жарамсыздық
орыналған ... ... ... ... ... ... ... мүгедектігі
анықталғанға дейін орташа жалақысынын жүз пайызы мөлшерінде төлейді.
Жүктілік және босану бойынша әлеуметтік жәрдемақылар, сойдай-ақ тікелей
перзентханадан бала ... ... ... ... ... ... пен ... бойынша бүкіл демалысқа немесе бала асырап
алған күннен бастап, сәбидің туған күнінен елу алты күн ... ... үшін ... ... Бұл ... да ... ... өз
қаражаты есебінен төленеді. Жұмыс беруші өзінің әлеуметтік жәрдемақылары
төлеу жөніндегі міндеттемелерін орындамағаны немесе ... ... ... ... ... ... ... ұйымның мүлкіне ұқыптылықпен қарауға және жұмыс процесінде
жұмыс берушіге мүліктік зиян келтіруге жол ... ... ... ... кезінде ұйымға келтірілген зиян үшін, егер зиян ... ... ... қызметкерге материалдық жауапкершілік
жүктеледі.
Қызметкерді материалдық жауапкершілікке тарту үшін біруақытта ... бар ... ... ... келтірілген зиянның нақтылығы қызметкердің әрекеттері
немесе әрекетсіздігі салдарынан жұмыс берушінің ... ... ... ... ... ... ... мүліктің сақталуын
қамтамасыз етпеу т.с.с) ол еңбек зандарының негізінде жауапкершілікке
тартылады. ... ... ... ... тек қана ... нақты зиян
есептеледі, алынбаған табыстар ескерілмейді. Кәдуілгі өндірістік-шаруашылық
тәуекелі ... ... ... ... ... үшін ... ... жол берілмейді.
Шығынға (зиянға) себепші болған жандар заңғы қайшы келсе. Зиян ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілік тек осы әрекет немесе әрекетсіздіктер заңға қайшы
болған жағдайда ғана жүктелінеді. ... ... ... ... ... ... жеке өз ... пайдаланған кезде
істен шығарды делік, оның бұл іс-әрекеті, әрине, занға қайшы. Демек, одан
келтірілген зиянның ... ... ... ... ... кінә. Егер ұйымға келтірілген зиян енбеккердің өз
кінәсінен болса ғана енбек ... оған ... ... ... - бұл ... өзі ... іс-әрекеті мен оның қасақаналық және
абайсыздық ... ... ... қатынасы. Қылмыстык занға сәйкес,
кінә — бұл әрқашан не ... не ... ... ... ... ... екі ... болады. Бұлар — толық
мөлшердегі және ... ... ... ... ... ... мен ... зиян арасындағы
себепті байланыс. Қызметкерді материалдық жауапкершілікке тарту үшін оның
жасаған ... ... ... ... ... ... ... қажет. Егер келтірілген зиян басқа бір әрекет, ... ... онда бұл зиян үшін ... жауапкершілік жүктеуге болмайды.
Айталық, тоназытқыш бар болғанымен, ... ... ... ... ... ... бар өнімді қабылдаттырып, ол бұзылып кетті делік,
мұндай ... ... ол ... ... ... беруге тиісті емес.
Егер қызметкер өзінің еңбск (қызметтік) міндеттерін атқаруына ... ... ... ... алса ... денсаулығына өзге де ... ... ... ол ... қабілетін толық немесе ішінара жоғалтса.
жұмыс беруші ... ... ... ... кезде оған
келтірілген ... ... ... ... құқықтық
актілерінде көзделген тәртіп пен жағдайларда өтеуге міндетті.
Қызметкерлер еңбек міндетін атқаруына байланысты мертігіп қалған жағдайда
немесе ... ... ... ... ... шеккен зияның меншіктің
барлық нысанындағы кәсіпорындардың, мекемелердің ұйымдардың өтеуі Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 1993 ... 17 ... №201 ... ... ... ... Ал егер ұйым ... зиянның оның
кінәсінен болмағандығын дәлелдсй алса, онда ол зиянды етеуден ... ... ... өтеу ... шеккен еңбеккерге еңбек қабілетінен айырылу
немесе оның төмендеуі салдарынан жоғалтқан ... ... ... ... жасау, бір жолғы жәрдемақы беру және ... ... ... ... ... ... үшін ... төлеу арқылы жүзеге
асырылады. Зардап шеккен кызметкер қайтыс болған жағдайда зиян ... ... ... болған адамның асырауындағы немесс ол қайтыс болған күнге
дейін одан ... алып ... құқы ... ... жарамсыз адамдар адам
қайтыс болғаннан кейін дүниеге ... оның ... ... қайтыс болған
адамнын 8 жасқа толмаған балаларын, ... ... ... ... ... ... ... ата-аналарының бірі,
жұбайы немесе отбасының басқа мүшесі ие болады.
Енбек міндеттерін атқаруына байланысты мертіккен ... ... ... ... кәсіптік енбек қабілетін жоғалту деңгейін (пайыз
есебімен) анықтауды медициналық әлеуметтік сараптама ... ... ... ... ... өтеудің мөлшері оның кәсіптік еңбек
қабілетін жоғалту дәрежесіне қарай оның ... ... ... ... ... ... жағдайда зиянның өтемін алуға құқылы
адамға зиян асыраушынын орташа айлық табысы мөлшерінде өтеледі. Бірак одан
қайтыс ... ... ... және ... ... ететін, зиянның өтемін
алуға күш жоқ адамға тиесілі үлестер шығарылып тасталады. Егер ... ... ... ғана ... ... ... ... шеккен
қызметкердің өзінің өрескел абайсыздығы салдарынан болса, онда зиянның
өтелу мөлшері оның ... ... ... ... ... бір ... ... мөлшерін анык-тау тәртібі
белгіленген. Бүл тәртіп бойынша зиянды өтеу, бір жолғы ... ... ... ... ... осы ... байланысты енбекке
кабілетсіздігін жоғал-туы алдындағы ... ... ... калауы
бойынша) күнтізбелік 12 айдағы орташа айлық табысы негізінде есеп-теледі.
Кәсіптік ... ... ... зардап шеккен кызметкердің тілегі бойынша
зиянды өтеу мөлшерін есептеу үшін осы ... ... ... ... ... ... ... 12 айдағы орташа айлык табысы алынуы да
мүмкін. Егер зиянды өтеу жөнінде өтініш жасаған-ға ... ... ... ... ... ... нактылы табысы туралы құжаттары
сақталмаған болса, онда зиянды етеу мөлшері зардап шеккен ... ... ... ол ... жұмыстағы қолданылып жүрген тарифтік
ставкасы (айлык ақысы) негізінде ессптеледі.
Зиянды етеу үшін есептелетін табысқа қолданылып ... ... ... ... ... есептелетін жалақының барлық түрі жатады,
бұған енбекке ақы ... ... ... ... ескерілмеген
(пайлаланылмаған демалыс үшін өтемақы, демалыстық ... және ... ... ... ... Өндірістік оқуда (практикада)
жүрген кезінде еңбекте мертіккен ... ... өтеу ... ... қызметкер өтіп жатқан кәсібі (мамандығы) бойынша тағайындалған
ставка (айлық ақы) ... ... ... 2 ... төмен болмауы
тиіс. Оқу (практика) кезінде табыс тапқан адамға зиянды өтеу ... ... ... осы ... ... ... табысы негізінде
есептеледі. Зардап шеккен қызметкерлердің тілегі ... ... ... ... оқуда (практикада) болар алдында істеген жұмысындағы
орташа айлық ... ... ... де мүмкін.
Қолданылып жүрген Ережеге сәйкес ... ... ... кәсіпорын
жоғалтқан табысын өтеудің үстінде еңбекте мертігуі ... ... ... да өтеп ... атап ... косымша тамақтану, дәрі-
дәрмек алу, медициналык бақылаудан өту және оңалу, протез салу, санаторий —
курорттарда ... ... ... ... ... ... барып-келу
жолақысы, қажет болған жағдайда оған жолсерік болған ... да ... ... ... ... алу және басқалары, егер
ол МӘСК-нын ұйгаруы бойынша мүндай ... ... деп ... ... ондай көмекті тегін алмаған болса ғана ... ... ... күту ... ... шығындар оны кімнің күтіп отырғанына
қарамастан өтелуге тиіс. Қосымша ... ... ... енбектс
мсртігу салдарынан зардап шеккен қызметкердін қаншалыкты кінәлі ... ... ... өз ... қалатын пайданың есебінен зардап
шеккен қызметкерлерге және зардап шеккен кызметкердің қайтыс болуы себепті
шеккен ... ... ... ... мүшелерінс тұрғын үй ақысын ... ... ... ... балаларды күтуге, отынның
құнын, коммуналдық кызметтің тұрғын үй-құрылыс, бау-бақша, ... ... үлес ... ... немесе толық төлеуге,
қоғамдық көліктін барлык түрінде (таксиден басқа) жүріп-тұруға жеңілдіктер
тағайындауына, сондай-ақ басқа да ... ... ... ... ... ... қосымша түрлерін өтеудің үстіне,
кәсіпорын зардап ... ... ... айрылуына байланысты
зияннын өтемін алуға күкы бар адамға бір жолғы жардемакы төлейді.
Бір жолғы жәрдемақы мөлшері ұжымдык шартпен және ... ... әрі мына ... ... ... ... немесе кәсіби аурудан
қайтыс болғанда кызметкердің он еселенген ... ... ... ... ... ... аурудан бірінші немесе екінші топтағы
мүгедек болып танылған жағдайда
қызметкердін бес еселенген жылдык жалақысынан;
- ... ... ... ... ... ... деп танылган жағдайда бір жылдық жалакысынан
кем болмауға тиіс.
Зиянды өтеу туралы арыз енбекте мертігіп қалған жағдайда ... ... ... ... ... ал ... ... арыз бен қажетті
құжаттар келіп түскеннен кейін 10 күннен кешіктірмей оларды қарап, тиісті
шешім қабылдап, оны ... ... өтеу ... ... ... — олар ... ... бұрынғы табысынан айрылған күннен бастап
төленеді;
асыраушысының кайтыс болуына байланысты зиянды
өтеу құқығына ие болған адамдарға - ол қайтыс болған күннен
бастап ... ... ... өтеу ... алу ... ие болған күннен ерте
болмауға тиіс.
Еңбекте мертігуіне байланысты бұрынғы табысынан ... ... ... асыраушы қайтыс болғаннан кейін үш жыл өткен соң зиянды өтеу туралы
өтініш жасалған жағдайда, зиян арыз берген ... ... ... шеккен қызметкерге табысын жоғалтқаны жөнінде зиянды өтеу МӘСК
еңбекте мертігуіне ... ... ... ... жайында
белгіленіен мерзімге төленеді.
Асыраушы қайтыс болуына байланысты зиян өтемін алу құқына ие болған ... ... ... - 18 ... толғанға дейін
(кәсіптік-техникалык мектептердін, орта, арнаулы және ... ... ... — оқуы ... ... олардың жасы 23-ке толғанға дейін);
- жасы 60-тан асқан ерлер мен жасы 55-тен аскан әйелдерге — өмір ... ...... ... ... ішінде;
- қайтыс болған асыраушының 8-жасқа толмаған ... ... ... күтумен айналысатын, жұмыс істемейтін ата-
анасына, жұбайына немесе отбасының ... ... олар 8 ... толғанға
дейін зиян өтеледі.
Қызметкерлер еңбек зандарына сәйкес мынадай ... ... ... берушіге келтірілген зиянның толық мөлшерінде ... ... ... мен жұмыс берушінін арасыңда қызметкерге
берілген мүлік пен басқа да ... ... ... ... өзіне толык материалдық жауапкершілік
алу туралы жазбаша шарт жасаған болса;
- зандарға сәйкес қызметкерге енбек міндеттерін орындау
кезінде жұмыс берушіге келтірілген зиян үшін ... ... ... ... пен ... да ... бір ... немесе басқа да бір жолғы құжаттар бойынша ... ... ... ... нашақорлық немесе уыт-
құмарлық мас болу жағдайында келтірсе;
- зиян материалдардың, ... ... ... ... ... ... ... кезінде.
сондай-ақ жұмыс беруші қызметкерге пайдалануға берген
құрал-саймандардың, елшеу аспаптарынын, ... ... ... да ... ... ... жойылуынан немесе
қасақана бүлдірулерінен келтірілсе;
- зиян коммерииялык құпияны жариялау салдарынан
келтірілсе;
- зиян қызметкердің қылмыстық ... ... ... бар ... ... ... ... 91-бабында белгіленген қызметкердің толық материалдық
жауапты болу жағдайлары ... ... деп ... материалдық жауапкершілік туралы жазбаша шарттарды жұмыс беруші
өздеріне берілген құнды заттарды сақтауға, ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты қызмет атқаратын
немесе жұмыстар орындайтын 18 жасқа толған қызметкерлермен жасаса ... ... мен ... тізбесі, сондай-ақ толық ... ... үлгі шарт ... ... ... өздеріне берілген құнды заттарды сақтауға, ... ... ... ... ... ... байланысты
жұмыстардың жекелеген түрлерін бірлесіп орындаған кезде, әрбір қызметкердін
материалдық жауаптылығын шектеу және ... ... ... жауапкершілік
туралы шарт жасау мүмкін болмаған ретте, ұжымдық (бригадалық) материалдық
жауапкершілік енгізілуі мүмкін.
Ұжымдык (бригадалык) ... ... ... жазбаша шартты
жұмыс беруші ұжымның (бригаданын) барлық ... ... ... ... беруші арнаулы тізбеде бекітілген толық ... ... ... шарт ... тиісті жұмыстарда істейтін қызметкермен бұл
шартты жасаспаса, онда ... өз ... ... зиян үшін тек
шектелген мәлшердегі материалдық жауапкершілікке тартылады. Ал ... зиян ... ... ... ... ... ... кінәлі
лауазымды қызметкер өтейді.
Ақшалай немесе тауарлық құндылықтармен тікелей қызмет ететін ... ... ... ол ... оған ... ... тарапынан сенімнің
жоғалуына негіз болса, жұмыс беруші қызметкермен жасасқан жеке ... ... ... ... ... ... ... өз бастамасымен бұза
алады.
Қызметкерлердің жекелегсн санатттарына ... ... ... ... және өзге ле ... ... ... кассирлер, сауда кәсіпорындарының қызметкерлері, қойма меңгерушілері,
байланыс, жинақ кассаларының қызметкерлері т.б.
Қызметкер мүлік пен басқа да ... ... бір ... ... ... да бір ... құжаттар бойынша өз есебіне ... ... оған ... ... ... ... немесе басқа да бір жолғы
құжаттарды тек сол ... ... ... ... лауазымды қызмет
адамы ғана бере алады. Мүлік пен басқа да құндылыктарды өз ... ... ... күннен кешіктірмей бухгалтерияға есеп беруі тиіс.
Қызметкердін жұмысқа алкоголъдік немесе нашақорлық масан күйде немесе
өзге де ... ... ... ... ... заң бойынша еңбек мөлшерін
бір рет өрескел бұзу жағдайына жатады, демек ... ... оны ... ... ... 9-тармағы негізінде жұмыстан шығара алады. Олай болса
аталған жағдайда жұмыс берушіге келтірілген зиян ... ... ... ... ... ... ... (өнімдердін),
соның ішінде оларды дайыңдау кезінде, сондай-ақ жұмыс беруші қызметкерге
пайдалануға берген құрал-саймандардың, өлшеу аспаптарының, арнаулы ... ... ла ... ... ... жойылуынан немесе
қасақана бүлдірілуінен келтірілсе, кызметкерге толық материалдық жауаптылық
жүктелелі. Жеткіліксіздік деп бұл жағдайда қызметкерге ... ... ... ... немесе заттай нысанда кем
шығуын ... ... мен ... да материалдық құндылыктардың кем ... ... ... актісі, тауарлардың жеке тізімдемесі ... ... ... ... ... ... оған ... уақытында анықтап, оларға келтірілген зиянды өтуді ... Егер ... ... ... мүлік пен басқа да құндылықтардын
сақталуын қамтамасыз етпегені үшін ... ... ... ... ... шарт ... бас ... оған жұмыс беруші біліктілігіне
сай басқа жұмыска ауысуды ... ... ... ... ... не ... басқа жұмысқа ауысуға келіспесе, онда жұмыс беруші онымен жасасқан
жеке енбек шартын ... ... ... негізінде бұза алады.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінін 126-бабына сәйкес ... ... ... ... ... ... немесе потенциалды
коммерциялық құны болып, онымен заңды негізде еркін танысуға болмайтын және
ақпаратты иеленуші оның ... ... шара ... ақпарат
қызметтік немесе коммерциялық құпия болып табылады. Мұндай ақпаратты зансыз
әдістермен алған адамдар, сондай-ақ енбек ... ... ... ... ... қарамастан контрагенттер қызметтік немесе
коммерциялық құпияны жария етсе ... ... ... толтыруға
міндетті. Сондай-ак бүл Енбек туралы Занпын 26 бабының 12 тармашна ... ... және ... ... жұмыс бсрушінін бастамасымен бүзуға
негіз болалы.
Зиян кызметкердің кылмыстык тәртіппен кудаланатын әрекеттердін белгісі
бар іс-әрекеттерінен ... ... ... ... ... келтірілген зиянға талык мөлшерінле магериалдык жағынан жауапты
бодады.
Жеке еңбек шартындағы баска тарапқа зиян келтірген тарап оны Еңбек ... және өзге де заң ... ... сол ... ... не ... ... келтірілген залалдың мөлшері шын мәніндегі шығындары бойынша.
бухгалтерлік есептін ... ... ... ... ... газғанын ескере отырып, анықталады.
Материалдық құнды заттар ұрланғанда, кем шыққанда, ... ... ... ... зиян ... белшек сауда бағалары
бойынша, ал материалдық құнды заттардың бөлшек сауда бағалары көтерме сауда
бағаларынан төмен ... ...... сауда бағалары бойынша
анықталады. Қазақстан ... ... ... ... ... осы түріне бөлшек сауда бағалары жоқ болған кезде, зиян баға
жөніндегі мемлекеттік ... ... ... ... ... анықталады.
Қоғамдык тамақтандыру кәсіпорындарында (өндірісте және буфеттерде)
және комиссиялық саудада өнім мсн ... ... ... ... келтірілген зиян мөлшері осы өнім мен ... сату ... ... ... ... ... материалдық зиян үшін жауаптылык жеке болып табылады. Бірнеше
қызметкерлердің кінәсінен келтірілген ... өтеу ... ... қаншалықты кінәлі екенін, материалдық ... ... ... ескере отырып анықталады.
Ұйымға келтірілген зиянның орнын толтыру екі жолмен:
— жұмыс берушінің ... ... ... ... ұстап қалу
арқылы және - сот арқылы жүргізіледі.
Орташа айлық ... ... ... ... ... ... берушінің бұйрығы ал ұйым басшылары мен ... ...... ... жоғары тұрған органның бұйрығы бойынша
қызметкердің жалақысынан ұстау арқылы жүргізіледі.
Мына реттерде зиянды өтеу ... ... қою ... жүртіледі:
егер қызметкер ұйыммен енбек қатынастарым тоқтатса;
жұмыс беруші немесе бағыныстылығы жағынан жоғары
тұрған орган енбск зандарында ... ... ... ... ... келтірілген зиянның ұсталу мөлшерімсн немесе оның жалақыдан
ұсталуына келіспесе;
Зиян келтірген ... оны өз ... ... ... ішінара өтей алады.
Жұмыс берушінің келісімімен қызметкер келтірілген зиянды өтеу үшін құны тең
мүлік бере алады немесе ... ... ... өтеу ұйымға зиян келтірген әрекет (әрекетсіздік) үшін қызметкердін
тәртіптік, әкімшілік немесе ... ... ... ... ... ... кінәлі екенін, нақты жағдайларды жәнс оның
материалдық жағдайын ескере отырып, өтелуге тиісті залалдың мөлшерін кеміте
алады.
Егер зиян қасақана ... ... ... ... ... ... ... зиянның мөлшерін кемітуге жол берілмейді.
Қорытынды
Қорытындылап айтқанда нарық жалдау қатынастарға да ... ... ... ... ... туады. Жалдайтын жақ жалданатын
жұмыскерлерге қойылатын талаптарында: езіне қажеттіліктілігіне, оның ... ... ... ... жасы ... ... қарай қабылдайды. Жалданатын жақ
төленетін еңбекақы деңгейіне, ... ... ... орнының маман-
дығыйа сай келуіне, еңбектің бағалылығына, жұмыстың сапалық-психологиялық
ахуалына, басқарушының ... ... ... Егер ... ... ... ... жал туралы келісім шешіледі.
Еңбек қызметі процесінде еңбек қатынастары өзара келісім-шарт арқылы
реттеледі. ... шарт - бұл ... мен ... арасындағы қысқа
мерзімге тұжырымдалатын келісім. Егер ... ... ... ... ... келіспейтін жақ тоқ-татуына болады.
Еңбек қатынастарындағы өзара шарттық бәсекелестікпен қатар тапшылықтың
жұмыс орнын қамтуы нарық ... ... ... өзі ... ... өсуіне, жогары нәтижеге жетуіне, оның еңбек ұжымының
және жалдаушының алдында жауапкершілігін күшейтуіне әсерін тигізуі ... екі жақ ... ... ... ... ... ұзартуына, тіпті
өмірлік шарт жасасуға болады.
Еңбек туралы ғылым оның ... ... ... ... ғана
бітпейді. Еңбекті жане еңбекті мөлшерлеуді зерттеу жұмысы тоқталмастан жүре
береді.
Еңбек және еңбекті мөлшерлеу ғылымы басқа да ... ... әр ... және ... ... Негізгі бағыттарына, тарауларына
тоқталмас бұрын олардың басқа ғылымдармен байланысын қарастырайық.
Еңбек және ... ... ... ... ... ... тығыз
байланысты десе де болады. Олардың ... ... ... және ... да ... ... еңбек және еңбекті мөлшерлеудің
көп аспектілігін көрсетеді.
Техникалық ғылымдармен ... ... ... ... жеңілдетуге
технологияны талдау, еңбек заттары мен құралдарын пайдалану ... үшін ... ... және еңбекті мөлшерлеу ғылымы үшін өндірістің
технологиялық аспектілерін зерттеп, өңдеу ... ... ... ... техникалық процестерін зерделеп алмай тұрып еңбекті меяшерлеу
әдістерін, бағыттарын ұйымдасты-руға және еңбек нормаларын ... ... өзі ... және еңбекті мөлшерлеу ғылымыныц техникалық
ғылымдармең тығыз байланыстылығын ... және ... ... кәсіпорын эконо-микаеы, статистика,
өндірісті ұйымдастыру, еңбек психологиясы, еңбек экономикасы, тағы ... ... ... ... процестерін ұйыдастыру кезінде ... ... ... ... шаршау деңгейі, еңбекке деген көзқарасы,
ьшталылығы, тағы да сол сияқты әлеуметтік, ... ... ... орай ... ... ... ... қатар еңбекті мөлшерлеу еңбектің ... ... ... ... ... қамтамасыз етумен байланысты. Еңбек
және еңбркті. мөлшерлеу пәнін оқитындар еңбек құқығын жәһе ... ... есеп және ... ... меңгеруі тиіс.
Экономист мамандары осы ... ... және ... ... ... ... үшін маңызын білуі қажет. Ең бастысы
математикалық ұғымдар, ... ... ... мен ... ... де зор ... бар.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам генетикасы4 бет
Балалар және жасөспірімдердің өсуі мен дамуының жалпы заңдылықтары7 бет
Бензин8 бет
Гай қызметкерлерінің жұмысын автоматтандыру9 бет
Геодезиялық пункт. Геодезиялық пунктті бекіту2 бет
Егіздер психогенетикасының зерттеу объектісі жайлы3 бет
Жүрек құрылысы мен жұмысы6 бет
Иммунитет9 бет
Конфликт19 бет
Криптогафиялық кодтау мен шифрлік программаны жазудың тәсілдері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь