Жайық өзені

1. Кіріспе бөлім
Жайық өзені

2. Негізгі бөлім
1. Жайық өзеніне жалпы сипаттама
2. Жайық өзенің тіршігі
3. Оның суын молайту, сақтау мемлекетаралық проблемаға айналды

3. Қорытынды бөлім
Жайық та Арал тәрізді қайғы жамылуда
Орал облысының негізгі су көзі – Жайық өзені болып табылады. Облыс шегіне Елек поселкесінің батыс жағынан енген өзен батыс бағытқа қарай ағып, Орал қаласына дейін жетіп, оңтүстікке шұғыл бұрылады да, Солт. Каспий маңын кесіп өтеді. Облыс шегіндегі ұзындығы – 761 км, су жинайтын алабы – 116678 км квадрат. Жайықтың облыс аумағындағы салалары – Елек, Шыңғырлау (Утва), Шаған, Барбастау, Емболат, Быковка, Рубежка. Барбастау өзенінен төменірек Жайықтан Көшім (Қабыршақты) бөлініп шығады.
Жайық өзені бүкіл облыс жерін жер беті ағын суларының жиілігі әр түрлі қос торапқа ажыратады. Сол жағалаулық өзен торы тығыздығының коэффициенті К – 0,54 км/км квадрат мөлшерімен сипатталады, оң жағалаулық бөліктегі өзен торы тығыздығының коэффициенті К – 0,26 км/км квадрат. Бүкіл облыс үшін өзен торының тығыздығы Жайық өзенісіз – 0,036 км/км квадрат, Жайықпен қосып есептегенде 0,040 км/км квадрат коэффицентпен сипатталады.
1. Қуатбаев «Экология» 2008ж
2. Облыстық «Атырау» газеті, 1-қыркүйек, 2010 жыл.
        
        Жоспар:
1. Кіріспе бөлім
Жайық өзені
2. Негізгі бөлім
1. Жайық өзеніне жалпы сипаттама
2. Жайық өзенің тіршігі
3. Оның суын молайту, ... ... ... ... Қорытынды бөлім
Жайық та Арал тәрізді қайғы жамылуда
Кіріспе
Орал облысының негізгі су көзі – Жайық өзені болып табылады. Облыс шегіне
Елек поселкесінің ... ... ... өзен ... бағытқа қарай ағып, Орал
қаласына дейін жетіп, оңтүстікке шұғыл бұрылады да, Солт. Каспий маңын
кесіп өтеді. ... ... ... – 761 км, су жинайтын алабы – 116678
км квадрат. Жайықтың облыс аумағындағы салалары – Елек,
Шыңғырлау (Утва), Шаған, Барбастау, Емболат, Быковка, Рубежка. Барбастау
өзенінен төменірек ... ... ... ... шығады.
 Жайық өзені бүкіл облыс жерін жер беті ағын суларының жиілігі әр ... ... ... Сол ... өзен торы ... коэффициенті К –
0,54 км/км квадрат мөлшерімен сипатталады, оң жағалаулық бөліктегі ... ... ... К – 0,26 ... квадрат. Бүкіл облыс үшін
өзен торының тығыздығы Жайық өзенісіз – 0,036 км/км квадрат, ... ... 0,040 ... ... коэффицентпен сипатталады.
Негізгі бөлім
Бұл өзен өзінің басын Орал тауының 600 м биіктігінен алады. Оның жалпы
ұзындығы 2354 шақырым, оның 500 ... ғана ... ... ... ... ... маңы ойпатын кесіп өтіп, Каспий теңізіне құяды. Негізгі
арнасына Батыс Қазақстан облысының жерінде бірнеше ... ... ... жақ ... - ... ... Рубежка, Шаған және Деркөл, ал
сол жақ салаларына - ... ... ... және Ащы ... ... ... Шалқар көлінен алады да, Жайық өзеніне су мол жылдары ғана
қосылады.
Өзеннің орта бөлігінде ... ... ... ... ... ... ... арқылы терт суқоймасына құйылып, шабындық және жайылымдық жерлерді
суаруға пайдаланылады.
Көшім каналы осы облыс еңбеккерлерінің қажымас қайратының ... ... ... ... ... ... жатқан кезде еңбекші бұқара бұл
каналды қолмен қазған болатын.
Жайықтың бір ... ... су ... ... 320 ... ... Соңғы
жылдардағы құрғақшылық және шаруашылық мақсатына алынатын су мөлшерінің
артуы өзеннің орташа су көлемінің жылына 7-8 текше ... ... ... ... ... тағы бір ... оның ... ағысында салалары жоқ.
(Диаграмма, 7-сурет.) Сондықтан су деңгейінің ... ... ... ... ... су мөлшеріне байланысты болады.
Жайық езенінің бастауында жер бетінің деңгейі 637 м биікте, ал Каспий
теңізіне құяр жері - ... ... 27-28 метр ... ... ... езені арнасының құлау бұрышы әрбір шақырым сайын 30 см. төмендеп
отырады. Ал көршілес жатқан Еділ өзенінің құлау бұрышының деңгейі ... есе ... ... ... ... биіктері үлкен болғандықтан, күз кезінде
су ағысының жылдамдығы сағатына 4-5 шақырым болса, ал көктемгі су тасыған
шағында 10 шақырымға дейін ... ... ... бойы көп өзгеріске ұшырап отырған. Бір кездегі
көптеген ескі арналар мен салалар бүгінде Жайық өзенінен "өгейсіп", бөлініп
қалған. Оған дәлел - XVII ... ... ... ... ... жағасына
коныстанған қазақ селолары қазір жағалаудан мүлдем жырақ ... ... онша енді ... ... ... ... кезде бірнеше шақырымға
жайылып кетеді.
Жайық өзенінің тасуы сәуір айының екінші жартысынан басталады да, мамыр
айының орта кезінде су ең жоғарғы ... ... ... ... әр жылдары бірдей емес.
1942 жылы Жайық өзенінің тасу мөлшерінің су шығыны 1933 жылмен
салыстырғанда 20 есе көп ... Бұл ... су ... ... 18400 ... ... ... Ал суының ең аз кезі ақпан айында су ... бар ... ... 100 ... ... ... өзеннің бір қалыпты орташа сабасының
кезінде ені 150-200 метрден, терендігі қайраңда бір, негізгі арнасында үш
метрден аспайды.
Жайыққа ... аяқ ... ... мұз ... да, ... айының соңы мен
сәуір басында мұздар сөгіліп, өзен ағысы еркіндік алады. Мұздың қалыңдығы
орташа 60-80 см-ге ... ... Мұз ... ... 130-120 тәулікке
созылады.
Өзеннің екі жағасы көбіне тік жарқабақ болып келеді. Өзен суы біршама
лайлы. Судың құрамындағы әр түрлі шайынды жыныстардың мөлшеріне қарап ... ... ... ... ... жерінде судың лайлануы бір текше метрде 290
грамм. Осы жердегі қатты шайынды жыныстардың мөлшері жылына 1900 мың
тоннаға тең.
Өзен ... ... ... ... ... ... қоспасы басым
болып келеді.
Жайық езенінде су жол қатынасы ХХ-ғасырдың бірінші жартысында күшті ... ... ... ... ... болады.
Өйткені Жайық сонау тарихи заманнан бері балық кәсіпшілігі өркендеген,
әсіресе ... ... ... мекені болып келеді.
Жайық өзені көктемгі тасқын кезінде. Көпірден түсірілген көрініс.
Көптеген өсімдіктің арасында дәрі-дәрмекке және емге ... бар. ... ... ... құлақта өседі. Жануарлар әлеміне келетін болсақ ол да
сан ... ... ... ... қасқыр және күзен сияқты жабайы жануарлар мен
қатар құстар да мол. Өзендері мен көлдері неше ... ... ... ... ... ... жайын, майшабақ, ақмарқа және өзге балық
түрлері көп. 
Жергілікті ауа райы қыста қатты аязбен, жазда шыжыған ... Күз ... мен ... ... ... ... жылы болады.
Оның суын молайту, сақтау мемлекетаралық проблемаға айналды
Ақ Жайықтың жағасында, Кәрі Каспий сағасында орналасқан Атырау ... ... ... үлес ... өзі де ... даму ... жылдар бойы қордаланып қалған проблемалық мәселелер соңғы
уақыттарда шешімін тауып, өңірдің әлеуметтік-экономикалық ахуалы
айтарлықтай жақсарды.
Атырау — ірілі-кішілі көптеген өндіріс ... ... ... ... ... ... ... мәселесі — айрықша назарда.
Өңірдің экожүйесіне техногендік салмақты азайту, табиғи ресурстарды сақтап,
тиімді пайдалану бағытындағы жұмыстар жүйелі жүргізілуде.
Дегенмен, аймақтың экологиялық ... ... ... күтіп тұрған
мәселелер де жетерлік. Осыған тоқтала кетейін.
Қоршаған ортаның, ауаның, судың, топырақтың ластануы, сонымен қатар, Каспий
акваториясын, оның айналасындағы қорықтық зоналарды ... ... ... ...... ... ... алуды қажет ететін мәселелер.
Жылдан-жылға ағын су қоры кеміп барады. Қиғаш, Жем, Ойыл өзендері тартылып,
мал, егін суаруға жетпейтін түрі бар. ... ауыз ... ... ету
үшін тұщы су көлемі азаюда.
Бұдан енді он жылда су бола ма, жоқ па ... ... ... ...... ... — екі ... облыстың жүздеген мың тұрғындары үшін басты су артериясы,
тіршілік көзі.
Әсіресе, шөлейт Атырау облысы үшін Жайықтың маңызы айрықша, халық тұтынатын
судың 70 ... ... ... ал, ... 30 пайызын Қиғаш өзені мен жер
асты сулары құрайды. Басқа жарытымды тұщы су көзі жоқ. ... ... ... ... ... ... Атырау үшін Жайықтың маңызы сондай.
Ал, осы «Жайықтың бойы көк ... ... де ... — деп Махамбет
батыр жырлаған, жағалаудағы ел балығын сан ғасыр қорек қылған Жайықтың
бүгінгі жағдайы мәз ... Оның ... жоқ. Бұл — ... ... ... ... халықты толғандырып отырған проблема. Өйткені, өзеннің күйін
адамдар өз көзімен көріп отыр.
Қазақстан және Ресей сияқты мемлекеттерге тиесілі өзен ... ... ... ... тартылып бара жатыр. Егер дер кезінде
шұғыл шаралар қолға ... ... ... Арал ... маңының тағдырын
қайталайды деп ғалымдар дабыл қағуда. Ал, Жайық өңіріндегі халықтың
тығыздығы бірнеше есе артық.
Қалың жұрт үшін өмір ... ... ... ... жыл ... ... шақ тұр. Өзен ... көпжылдық орташа көлемі 11 миллиард текше
метрді құраса, бұл көрсеткіш өткен жылы небары 5,3 миллиард текше метрден
асқан.
Соңғы жылдары ... ... ... келуі күрт кеміп барады. Бүгінгі
таңда бассейндік су қорының тек 25 пайызын немесе тек 5,9 ... ... суды ... ... болып отыр.
Ғалымдардың болжамына сенсек, Жайықты бойлай қоныстанған Ресей, Татарстан,
Башқұртстан мен Қазақстан Жайық суын жергілікті қажеттіліктеріне қарай емін-
еркін пайдалана беретін ... онда Ембі ... 1939 ... ... ... ... сияқты, Жайық та теңізге жетпейтін болады.
Айта кету керек, аталмыш проблема ең алдымен, мемлекетаралық реттеуді қажет
етеді.
Жайық өзені өз бастауын Ресейден алады. ... ... ... ... және ... ... мен Қазақстанның Орал, Атырау аймағы
арқылы өтетін өзеннің жалпы ұзындығы — 2534 шақырым. 1991 ... бері ... ... өзен ... ... жылы ... мен Ресейдің арасында трансшекаралық суды бірігіп
пайдалану мен қорғау жөнінде келісім болғанына қарамастан іс жүзінде бұл
құжат дұрыс іске ... ... ... өз ... су ... ... жөніндегі Конвенцияны орындамай жатыр.
Елді мекендерді сумен қамту және су деңгейі Ресей аумағында өзеннің жоғарғы
сағасында орнатылған гидротехникалық қондырғылардың ... ... ... ... және Кіші Өзен, Шаған — трансшекаралық өзендер. Олардың
барлығы Ресей елінен бастау ... ... ... ... екі ... су жылдағы мөлшерден 2-3 есе кем болғандықтан, Жайық өзені
бассейнінде ылғалдылық тапшылығы ... Жыл ... ... ... екі ... ... ... кетті.
Негізінен, Жайықтағы судың ағысы Орынбор облысында орналасқан «Ириклин» су
торабымен реттеліп ... және қар ... ... ... ... ... өткен жылы
«Ириклин» су торабынан 480 млн. текше метрге кем су ... ... ... соң, бұл өзенді сумен қамтамасыз етуді тек
«Ириклин» су торабының көмегімен шешу мүмкін емес деген тұжырымға ... су ... ... арнасы 26,5 пайызға толса, 50 пайыздайы Сакмар
өзенінен ... ... ... ... ... ... бұл өзен суын
реттеу тек сол республиканың құзырында екен.
2000 жылы Халықаралық Конвенцияға кіргеніне қарамастан ... елі ... ... ... 2006 жылы су ... іске ... тағы ... отыр деген алып-қашпа сөз бар. Бұл — Жайық үшін ... жоба ... суы ... деген сөз.
90-шы жылдары ғалымдар Жайық өзенінің негізгі су толтырушысы — Сакмар өзені
бойына су ... салу өте ... ... ... су аз ... жылдары
Жайықтың өзен ағысы ең апатты шегіне жетіп, оның жер бетінен жоғалуына
әкеліп соқтыратынын айтып дабыл қаққан.
Қазір Жайықта 4 ірі су ... ... ... ... ... ... бар. Сонымен бірге, барлық шағын өзендерге бей-берекетсіз
орнатылған үш мыңнан аса жер үсті ... ... ... ... Олардың басым көпшілігі Ресей аумағында орналасқан.
Бұндай су ағысын шектеу өзен айналасындағы табиғатқа қауіп төндіріп, сондай-
ақ, ауыл шаруашылығы саласына кері ... ... ... ... және
экономикалық құлдырауына ықпал етеді.
Сонымен қатар, өзекті мәселе — облыстағы көптеген су пайдаланушылар өзен
суын өлшеусіз пайдалану арқылы ... жол ... ... ... ... кейбір заңнамаларындағы олқылықтар да жол ашып отыр.
Бұл проблеманы қалай ... ... үшін ... есебі дұрыс алынуы керек. Мәселен, ауыз суды өндіріске
пайдалануға болмайтыны Су ... ... ... ... ... ... ... көлемі қарастырылмаған.
Су ресурстарының азаюы ғана емес, өзеннің ... ... да ... ... ... Су ... ... жасақтаған су
шаруашылығының 2020 жылға дейінгі даму тұжырымдамасында осы өзенге қатысты
су көзінің ауыр ... ... мыс, ... ... ластану деңгейі
санитарлық-гигиеналық және балық шаруашылығы нормасы көрсеткіштері бойынша
шектеулі концентрациядан өте жоғары екендігі ... ... ... ... өте ауыр және оны ... ... ... алу
қажет, себебі, су көзінің тіптен азаюы, өсімдіктер мен жануарлар әлеміне
қатер төнетіні анықталған.
Өңірде ... ... су ... бар. ... ... ішінде
Жайықтан өзгесін ауыз су ретінде пайдалануға болмайды. Мәселен, Ойыл,
Сағыз, Жем, т.б. ... ... ауыз су ... ең қиын ... ... ауданында қалыптасқан
болса, қазір оны тек магистралді су құбырларын тарту ... ... бұл ... ... ... мол, ... пайдалануға болады. Бірақ, әлі
жете зерттелмегендіктен ауыз су ретінде ұсына алмаймыз. Және оларды болашақ
ұрпаққа қор қылып қалдыруымыз керек.
Сонымен бірге, ғалымдардың ... ... ... ... ...... газ өңдеу зауыты, Ақтөбе хром қоспалары және бұрынғы
аты әйгілі Алға ... ... ... ... ... ... тастамалары
шайынды су ретінде шартты түрде тазаланып, құрамындағы хром тәрізді
қоспаларымен ... Елек ... ... Елек Ойыл ... ... Жайыққа, одан әрі Каспийге құяды. Мұны
Ақтөбедегі экологтар, саниэпидстанция, ... те ... ... ... ол суды ... соң мән бермейді.
Өткен жазда Атырауда Жайықтың ластығы салдарынан індет шығып кете жаздады.
Қалалық су арнасы арқылы хлорды суға көбірек салғызудың арқасында елді ... ... ... ... ... ... ... мекемелер де суды таза
ұстау мәселесіне бас ауыртпайды. Тұрғындар да селқос қарайды.
Батыс Қазақстан мен Атырау бойынша ... ... ... ... осы ... ... өзенінің ластануына өзіндік әсерін тигізіп
отырған 160 қоқыс орны және ... мен ... ... өзен ... ... ... Яғни, кәсіпорындар өз алдына, жекелеген адамдар
да Жайық өзенінің ластануына «жабайы» үлес қосып отыр.
Сондықтан, Жайық өзенінің ... ... ... ... ... ... ... уақытта облыста қолға алынған шаралардың бірі — қаладағы Жайықты
жағалай салынған коттедждердің кәріз жүйесін ... ... қосу ... ... қоса бұрын ара-тұра науқандық шара кезінде ғана болмаса, назардан тыс
қалып келген Жайық ... ... ... ... Су рәсуа
болмауы үшін жағалаулар бекітіліп, абаттандырылып, жарық пен
бейнебақылаулар орнатылып, қазір бұл ... қала ... ... ... ... ... Жайықтың арнайы мәртебесінің болмауы оның экологиялық тағдырына
әсер етіп, ... және ... ... зиян ... ... алдымен, балық шаруашылығына қатысты
Кезінде бекіре тұқымдас балықтардың әлемдік қорының 33 пайызы Жайықта
шоғырланып, өндірілетін қара уылдырықтың 40 ... ... ... ... ... ... шашып, шабақтардың тіршілік ететін негізгі
аймағы болған. Ол кездегі Атыраудың мақтанышы мұнайдан бұрын уылдырық
болатын.
Қазір бұның барлығы келмеске ... ... ... ... ... тұқымдастардың таралуы 30 есе
кеміген. Өзенде балық та, уылдырық та ... ... ... басқан лайлы
су да аса бағалы емес, ұсақ балықтар ғана қалды. Олардың ... ... кету ... ... тұр. ... пікірінше, бекірелердің Каспийден
жоғары көтерілмеуіне браконьерлік әрекеттер ғана емес, су деңгейінің
төмендеп, шамадан тыс ... да ... ... ... ... ... ... суларда емін-еркін тарай алмай, жейтін
жеміне, уылдырық шашатын қорларына жете алмауда.
Бүгінде Жайық бойындағы 68 уылдырық ... және ... ... 13-і ғана
пайдаға жарамды.
Осылардың салдарынан балық аулау көрсеткіштері еселеп кеміді. Бұрын он мың
тонналап ... ... енді ... ... ... ... қара балық та қырғынға ұшырауда. Соңғы жылдарда қыс ... өзен ... мұз ... Ауа ... ... ... балық
қырылып, олардың өліктері көктемгі су көтерілген кезде жағаға ... ... ... ... бюджеттен жыл сайын үкі жасап, балықтың тыныс алуына
жағдай жасау үшін қомақты қаражат бөлінуде. Дегенмен, бұл жұмыстар
жеткіліксіз, мәселеге қаражат республикалық деңгейде ... ... ... ... ... ... ... өзеннің түбі түрлі аулар мен қармақтардың қалдықтарына толы. Бұл —
заңсыз балық аулаушылардан ... ... Бұл суға ... ... ... ... туғызады.
Жайықтың тартылуы қыруар залал тигізуде
Кезінде өзен бойымен кеме қозғалысы қарқынды болды. Ауыр жүк ... ... ... сирек өзеннің бірі болатын. Бүгін соңғы 15 жылда түбі
тазаланбаған өзенмен шағын кемелердің қайраңдамай жүзіп өтуі проблемаға
айналды. ... ... ... ... Каспий игеру жобасына қажетті
«Барыс» кемесін суға түсірердегі әбігерді айтсақ та ... ... ірі ... қозғалысы мүлдем жоқ деуге болады.
Бұрындары жоғарыдан келетін көлемді судан өзен ... ... ... елді ... мен ... ... ошақтарын басып кету
жағдайы жиі болатын. Енді ластанып, лайланған өзен жайылмаларын өзгертіп,
тіпті кей жерлерде су тартылып, арна кеуіп қалып жатыр. Өзеннің ... жаяу адам ... ... ... ... ... ... жылдарғы
жауынсыз жазды аса қиындықпен өткізуде. Нәтижесінде малға жем-шөп қоры ... ... ... ... өскен жасыл белдеу — қалың тоғай қурап, жойылу алдында.
Осы арада бассейннің өсімдік және жануарлар дүниесін сақтау мен қорғау
мәселелерін де ұмыт ... ... ... ... ... өзен табанын тазалауға қажетті
қаржының жоқтығы да себеп болып отыр.
Жайық суын тазалауға көңіл бөлінбеу себебі — оның ... ... ... «ерекше маңызды өзендер» қатарына кірмей қалуы.
2004 жылдың 21 ... №59 ҚР ... ... ... ... бар
су объектілерінің тізбесін және ерекше мемлекеттік маңызы бар су
объектілеріндегі шаруашылық қызметті реттеу құқықтық режимінің
ерекшеліктерін бекіту туралы» қаулысы жарық көрген.
Ал, осы ... ... ... ... әлдеқайда тәуірлеу өзендер
енгізілгенімен, бұл өзенге ондай «атақ» берілмеген.
Судың тайыздығынан өзендегі балықтың жүруі нашарлаған соң жергілікті
атқарушы билік арнаны тереңдету ... және ... ... ... ... жыл ... ... қаржы бөліп отырмыз. Дегенмен, бұл қаржы өте
аз және облыстық деңгейде шешілетін мәселе емес.
Ал, ... ... ... ... ... өте ... жүргізілуде.
Тек 2007-2008 жылдары ғана «Водные пути» коммуналдық мекемесі Жайықта аз-
мұз тазарту жұмыстарын іске асырды. Оның өзінде кеме жолдарына байланысты.
Содан соң ... ... ... ... ақша бөліп, балық жүретін
жолдарды тазартқандай болған.
Облыста Жайық өзеніне бақылау жасайтын қаншама мекеме болғанымен
жүргізілген жұмыс осымен ғана шектеледі.
Күні бүгінге ... ... ... мен ... ... бағдарлама да
қабылданбапты. Тіпті, бағдарлама түгілі облыс аумағындағы өзен кесіндісіне
мемлекеттік қорғалған ... зона ... ... де ... ... арнайы мәртебесінің жоқтығы, ведомствоаралық бытыраңқылық
мәселені түбегейлі шешуге кесел болып отыр.
Бүгінгі таңда біздің елде өзенді қорғау мәселесі үш министрлікке тәуелді.
Олар — ... ... ... ... және ... мен Ауыл шаруашылығы
министрліктері. Алайда, өзен мәселесіне қатысты салалас министрліктердің
көптігінен пайда көріп отырғанымыз жоқ. Тіпті, жағдайды күрделендіріп отыр
десек те ... ... ... бақылау жасау, қоршаған ортаны қорғау, табиғат
байлықтарын, орман және су ... ... ... және ... ... Ауыл ... министрлігінің құзырына берілген.
Сонда пайдаланушы да, қорғаушы да, бақылаушы да бір болып шығады. Кімнің
болмасын өз қолын өзі қақпайтыны ... ... ... ... реттеу
жүйесінің тиімділігі неде, деген сұрақ туындайды.
Сонымен бірге, бүгінгі таңда су қорлары көздеріне экологтар, бассейнді су
шаруашылығы басқармасы, балық ... ... ... қызметі және ішкі істер қызметкерлері мемлекеттік бақылау
жүргізеді. Әркім жан-жаққа тартып, дербес жауапкершілік ... ... көп ... қой арам ... ... ... Сондықтан, экологиялық
қауіпсіздік Концепциясының талаптарына сай, су қорларын бақылауды тек бір
ғана мемлекеттік органға жүктеген жөн.
Облыстың экологиялық жағдайы жергілікті биліктің ... ... ... ... рет ... ... отырыстар болып, мәселе кеңінен
талқыланды. Қолдан келер шаралардың барлығын алып ... ... ... ... ... өзенінің проблемаларын Үкімет деңгейіне
дейін көтеріп, ұсыныс берудің нәтижесінде Ел Премьер-министрінің маусым
айындағы Атырауға сапары кезінде үлкен қолдауға ие ... Оның ... ... суға ... ... ... ... штабтың құрамына
ендік және өзеннің астын тазалап, тереңдетуге үлкен көмек ... ... ... ... ... 22-сінде Орал қаласындағы Ресей мен Қазақстан
елдері басшыларының қатысуымен өткен Үкіметаралық мәжілісте қаралды.
Қорытындысымен нақты ... ... ... ... екі ... кездесуінде бекітілетін болады.
Көп жыл қордаланып келе жатқан осы мәселені шешу тың серпін ... ... ... су ... ахуалы
Сондықтан, ол күн тәртібінен түспейді.
Алайда, бұл бір ... ... тек ... ... ... ... да ... бәрі де атсалысуы қажет.
Жайық өзенін сақтап қалу мақсатында арнайы қор құру — ... Елге ... ... ... ... осы ... ... ірі
кәсіпорындар мен бизнес құрылымдары үлес қоссын.
Қоғамдық құрылымдарды қолдау көрсетуге, белсене атсалысуға шақырамын. Қазір
бір-екі ... емес ұйым ... ... проблемасын басқа ешкім
көтеріп отырған жоқ.
Билік органдары, ұйым, кәсіпорын, мекемелер, барлық су ... ... ... ... істемейінше, суды үнемдеу мен сақтау жолын,
дұрыс пайдалану мен басқару жолын таппайынша бұл проблема келешекте
қайталана бермек және күрделене ... үшін ең ... су көзі ... Жайық өзені проблемасын шешу
мақсатында бірінші кезектегі шараларды жүзеге асыруымыз керек:
— Ең ... ... ... ... ... ... бар ... қосу, оған ерекше қорғалатын аймақ деген мәртебе беру керек. Сонда
бұл мәселені жедел түрде шешуге мүмкіндік аламыз.
... ... өзен ... ... және ... жұмыстарына қаржы
көлемін көбейту мәселесін шешуді ұсынып отырмыз.
— Ең басты, шешуші фактордың бірі — ... ... ... ғылыми зерттеулерге
негізделген контрегулятор құрылысын салуды ойластыру қажет.
Сондай-ақ, Жайық суын қалпына келтірудің жолы ... ... ... ... сақтайтын қоймалар салуды ұсынған. Бірақ, оған аймақтың ... ... ... — жері ... ... ... су ... кетеді, көп мөлшерде буланады.
Яғни, біздің жерге қолайсыз, қайтарымы жоқ тәсіл. Бұндай су қоймаларын салу
тек қана ... ... ғана ... үстіне, көктемгі ағыс кезінде су көздерін әр жерден орынсыз ... Ал, ... ... су ... ... құм ... ... өр суы далаға кетіп, текке шығын болады. Қазір өңірдегі барлық
каналдар суға толған кезде облыс бойынша келетін ... 56 млн. ... ... 21 ... ... екен. Ал, соларды тиімді пайдаланса, егістікке
де, шабындыққа да ... су ... ... су проблемасын шешудің неғұрлым тиімді жолы — өзен бойындағы
орналасқан ескі ... ... мен ... ... көктемгі өр суы
кезінде өзен суымен толтырып, оны жаз ... ... ... ... ауыл шаруашылығы қажетіне пайдалану. Ол үшін сиымдылығы мол ескі
арналар мен көлдерді анықтап, олардың өзеннен су ... ... ... ... ... осындай тәжірибе болған. Бұның пайдасы мынада: Жайық
суын ... ... ... ... ... ... ... шабындық алқаптарының құнарлылығының артуына, балықтар мен басқа да
жан-жануардың өсіп-өнуіне қолайлы жағдай ... ...... ... ... егін ... кеңінен
енгізу. Осылай әрі су үнемдейміз, әрі егіннің шығымдылығы артады.
Бар су тиімді
жұмсалуы тиіс
Сонымен қатар, Жайық өзенінің түбін ... қазу ... оның ... және ... ... ... ... биылғы жылғы табиғатты
қорғау шаралары есебінен Атырау облысы шеңберінде «Өзеннің сулылығын
арттыру және ... ... ... ... ... жобалар жасалып біткеннен кейін, республикалық бюджеттен қаржыландыру
үшін тиісті ведомстволарға ұсынылатын болады.
Бұл ... — ел ... ... ... тиісті бірінші кезекті
міндеттер.
Ал, негізінен, Жайық өзені — ... ... ... су объектісі болғандықтан, оны сақтау, қорғау —
Қазақстан мен Ресей үшін ортақ міндет.
Жайық өзенінің бассейндік экожүйесін оңалту, су ... ... екі ... ... ... іс-қимылына тәуелді.
— Сол себепті мемлекетаралық комитет құруды ұсынып ... Және ... ... ... ... ... мемлекетаралық
келісім қабылдау қажет.
Бүгінде 1992 жылы қабылданған екі жақты Келісім бар. Бірақ, кейін Қазақстан
да, Ресей де Трансшекаралық су ... мен ... ... қорғау
және пайдалану жөніндегі халықаралық Конвенцияға (Хельсинки 1992 жыл)
қосылды. Сондықтан болашақта келісілмей ... ... жол ... осы ... ... сәйкес екі жақты келісім қабылдау өте
маңызды. Бұл екі жақты қарым-қатынасты нақтыландыруға мүмкіндік береді.
— Сондай-ақ, осы ... ... екі ... ... ... ... мен ... қатысты мемлекетаралық бағдарлама керек. Осы ретте
барлық алынатын шаралар тек ғылыми көзқараспен сәйкес болуы шарт.
Қазір облыс әкімдігі атынан ҚР Үкіметіне және ... ... ... ... ... Бұл ... ... Жайық өзені
бассейнінің жағдайын Ресеймен бірлесіп зерттеу мен бақылау, ақпарат алмасу,
сулылықты арттыру, облыс пен ... ... ... ... ... ... мен автоматтандыру басым бағыт болуы қажеттігі
айтылған.
— Ресеймен бірлесіп Жайық өзені айдынына Ерекше қорғалатын табиғи аумақтық
биосфералық қорық мәртебесін берудің де ... аса ... ... ... ... ... өтеді. Сондықтан, оны қорғауда
«Шекарааралық ынтымақтастық туралы» заң қабылдануы қажет, оның жобасы
тиісті ведомостволарға келісімге берілген.
Міне, осы мемлекетаралық ... ... ... ... ... шаралар жүзеге асырылса, онда ортақ су көзіне қатысты туындап
отырған қазіргі ... ... ... табар еді.
Ақ Жайық — табиғаттың сыйы. Жылдар, ... бойы ол ... ... ... ... ... ... берді.
Бүгін Жайықтың өзі бізден көмек күтеді. Сондықтан, өмір өзені болып отырған
осы су көзін сақтау — ... ... ... міндет, ұрпақтар
алдындағы парыз.
Қорытынды бөлім
Жайық өзені бассейнінің экологиялық ахуалы біздерді көптеген жылдар бойы
алаңдатып келеді. Жыл өткен сайын оның ... ... ... Өзен
суының таяздану процесі әлі де жалғасуда, жағалауы да күннен-күнге
тарылған. Ол аздай, қазір өзеннің жоғарғы жағынан гидротехникалық
ғимараттарды салу құрылысы да ... ... ... ... ... алып келді. Өзен бойында тұрып жатқан халықтың да өз
кезегінде суды ... ... мен ... ... ... ... ... астында көміліп барады. Осының барлығы өзеннің өзі мен
жағалауына теріс әсер беруде. Соған қарамастан ... ... әлі ... дейін
қатаң бақылаудағы табиғи орындардың қатарына енгізілмей келеді, қоқыстардан
тазалау және арнасын кеңейту секілді жұмыстар тиесілі түрде істелмей
отыр.Мәселенің осыншалықты қиындағаны алаңдатады, ... ... ... ... ... ... жыл бұрын алғаш рет қазақстандық
және ресейлік мамандар Орал бойында тарихи-мәдени, экологиялық экспедиция
ұйымдастырды. Содан бері 14-ші рет жыл ... ... ... ... ... және ... ... ізімен екі ел
арасындағы ауқымды уағдаластыққа қол жетті. Осының арқасында Қазақстан мен
Ресей арасында белгілі бір келісімдердің негізінде ... ... ... ... қол ... Бұл шараның маңыздылығы өте жоғары
болғанын айта кеткім келеді. Атап айтатын болсақ, ... ... – екі ... ... ... ... ... бүгінгі ахуалына
аудару. Өйткені, көршілес екі елдің басын біріктіріп, апатты жағдайдың
алдын алмасақ, ертең Жайық та Аралдың қайғысындай халге душар ... ... ... Жайықты сақтап қалу мен қалпына келтіру мақсатында
экологиялық жүйелі жобалар қабылдау ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы
арасында Жайық мәселесін шешуге бағытталған ... ... ... ... ... ... ... шешу үшін Үкімет
деңгейінде арнайы жиналыс өткізу туралы бір топ ... ... ... жолдаған болатынбыз, біздің сол жаңайқайымызды Премьер-министр
қабылдап, тікелей қолдау көрсетіп, биылғы жылдың шілде айында Қоршаған
ортаны қорғау және Ауыл ... ... ... ... әкімдігінің ұйымдастыруымен Ресейдің көршілес облыстарының мүдделі
органдары өкілдерінің қатысуымен Орал қаласында өзеннің ахуалын шешу
жөніндегі арнайы жиын өткізілді.Талай жылдар бойы ... келе ... ... бір нәтижесі секілді, жуырда Өскемен қаласында
өткен Қазақстан мен Ресей арасындағы VII форумда трансшекарада орналасқан
су нысандарын дұрыс қолдану мен ... ... жаңа ... ... ... ... екі ел ... комиссия құрды. Енді өзен
арнасын тазартуға, экологиялық ахуалын дұрыстауға бөлінер қаржыны жинақтау
үшін де арнайы қор құру жағы да ... Ал, енді оның ... ... ... ... ... алдағы күндерде белгілі
болады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Қуатбаев «Экология» 2008ж
2. Облыстық «Атырау» газеті, 1-қыркүйек, 2010 жыл.
3. Ғаламтор көздері: www.google.kz
www.rambler.com

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жайық өзені атырауының ландшафтық құрылымы37 бет
Жайық өзені туралы62 бет
Жайық өзенінің экологиясы39 бет
Жайық өзеніндегі сазан және торта балықтарының бауырының морфологиясы23 бет
Қазақстан суқоймаларындағы (Балқаш көлі, Арал (Кіші Арал) теңізі, Жайық өзені) кәсіптік маңызы бар тұқы балықтардың қазіргі жағдайдағы гельминтофаунасы57 бет
XIV-XV ғасырдағы Ақ Орда мемлекеті5 бет
«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-ның 2007 жылы қаңтар-қыркүйек айларында атқарған жұмысының қорытындысы34 бет
Алтын орда мемлекеті10 бет
Ақ Орда-Ноғайлы дәуіріндегі Қазақстан6 бет
Жануарлар дүниесі биосфераның құрамдас бір бөлігі.11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь