Қазақстандағы діни жағдайдың заңдық негіздері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1. Діни жағдайды заңдық реттестірудің шетелдік тәжірибесі
1.1. Шетелдік зайырлы мемлекеттердегі діни процестерді реттеудің заңдық негіздері.
1.2.Шет елдік зайырлы емес мемлекеттегі діни ұйымдардың қызметін заңдық бақылау.
2. Қазақстан Республикасындағы дін мен мемлекеттің арақатынасын реттеудегі заңның рөлі.
2.1. Қазақстан Республикасындағы діни жағдайдың заңдық бақылануы.
2.2. Қазақстан Республикасындағы діни жағдайды заңдық жетілдіру жолдары.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Менің дипломымның негізгі пәні Қазақстан Конституциясының 1т 22б кепілдік берілген ар ождан бостандығы болып табылады. Қазақстан Республикасындағы діни жағдайдың заңдық реттестірілуі, Қазақстан Республикасының Конституциясымен және «Діни сенім бостандығы мен діни бірлестіктер туралы» заңымен қадағаланады. Қазақстандағы діни жағдайды заңмен реттестіру қазіргі күннің белсенді мәселелерінің бірі деп білемін, себебі осы мәселе дәл қазіргі таңда мемлекеттің де назарында болып отыр, ҚР Президенті Н. Ә. Назарбаевта «кереғар құбылыстардың алдын кесуге бағытталған діни заңнамаларды жетілдіру» бойынша шараларды ұсынуды талап еткені бізге бұқаралық ақпарт көздерінен мәлім. Бұл тақырыпты таңдап алған себебім: тақырыпқа деген қызығушылық, тақырып бойынша жұмыс істеу және мәселелердің шешімін табуға деген құштарлық. Бірақ діни жағдай туралы ой қозғауда, бұрынғы өткен тарихымызды, кешегіміз бен бүгінгімізді қатар қозғамай тақырыпты ашу мүмкін емес. Өткен тарихқа оралар болсақ кеңестік дәуірдегі атеизмнің қазақ халқына тигізген әсері мол, алайда қағаздан өшірілгенмен санадан өшірілмейтін рухани сұраныс бүгінде өз қажеттерін талап етуде, мұндағы айтпағым егемендік алған соң да «дін мемлекеттен бөлінген» деген идеяның кері әсерлері. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдары 1992 ж 15 қаңтарында қабылданған «Діни сенім бостандығы және діни бірлестіктер туралы» заңымыздың «солқылдақ» тұстары осы күнге дейін бірнеше өзгертулер мен толықтырулар енгізілгенмен бүгінгі күннің талабында әлі де өзгертулерді қажет ететіндігі айқын болып отыр. Әрине, шындығына келер болсақ дін мен мемлекет бір-бірінен ешқашан оқшауланбайды, мұны біз әлемдік тәжірибелерден де байқауымызға болады. Қазіргі еліміздегі діни ахуалға келсек, қоғамда діннің рөлі артып отырғаны белгілі. Оны мына деректерден байқауымызға болады: діни бірлестіктер саны – 4001, ал тәуелсіздігіміздің алдында бұл көрсеткіш – 671 ғана болатын. Бұл тек тіркелгендері, біз мұндай көрсеткіштермен мақтана алмаймыз, себебі бұл елімізге төніп тұрған қауіп, олай дейтінім мұндай діни бірлестіктердің не мақсатпен құрылғанын, оларда не болып жатқанын, ешқандай діни басқарма, не болмаса жергілікті атқару органдары да біле бермейді. Ал, мұндай тексерістер ұйымдастыру үшін, қажетті сәйкестендірілген, екі жақтың да құқығын шектемейтін заң қажет. Ендігі мәселе осы заңды қалай және қандай тәжірибеге сүйене отырып шешуде болып отыр.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Бүгінгі таңдағы ең бір көкейтесті, өзекті проблемалардың бірі деп түсінемін. Себебі бұл тақырып Қазақстан Республикасының мемлекеттік қауіпсіздігімен, Қазақстан азаматтарының сенім бостандығы құқығымен тығыз байланысты. Діни жағдай бірінші кезекте ұлттық бірлік пен ұлтаралық бірлікте де маңызы зор деп ойлаймын.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері. Диплом жұмысымның мақсаты: Қазақстандағы діни жағдайды заңдық құқықтық тұрғыдан зерттеу, мәселелер шешімін табу. Міндеті тек Қазақстанда ғана емес шетелдердің тәжірибесі мен де салыстыра отырып өз теориямды ұсыну.
Трофимов Я. Ф. Государственно – церковные отношения в современном Казахстане.- Алматы: 1997 .- 150 б.
Феодосик В. А. Церковь и государство. Критика богословских концепции. – Минск: Наука и техника, 1986.- 76 б.
Конституции буржуазных государств. – М.:Юридическая литература, 1982. 64 б.
Сонда.
Лупарев Г. П. Светское государство: теоретико и методологические основы, признаки и принципы//Десять лет по пути свободы совести. Проблемы реализации конституционного права на свободу совести и деятельность религиозных организации. Материалы научно – практического семинара. М.: Институт религии и права. 2002. С. 122-136.
Сонда.
Вашингтондық файл. www. Rambler. Ru.
www. Google.kz. Ғарифолла Есім.
Сонда.
Трофимов Я. Ф. «Государственно – церковные отношения в современном Казахстане» Алматы, 1997 ж, 30 – 450 б.
Л.Р.Сюкияйнен. Мусульманское Право. Вопросы теории и практики.113 организации государственной власти. 280 б.
Конституции буржуазных государств. – М.:Юридическая литература, 1982.
Аятоллы Хомейни «Исламское правление». – Алматы: Атамура – Қазақстан, 1993.
Пинегин Ю. В. 110-117 б Өскемен қаласы. Семинар жинағы.
Пинегин Ю. В. 110-117 б Өскемен қаласы. Семинар жинағы.
Алауханов Е.О. 58-64б Өскемен. Семинар жинағы.
26.09.2007
Закон РК от 15 января 1992 г. О свободе совести и религиозных объединениях. Ведомости Верховного Совета РК, 1992 г., № 4, ст.83
Діни сенім бостандығы және діни бірлестіктер туралы. – Қазақстан Республикасының Заңы. – Алматы: Жеті жарғы, 2000. – 32бет.
«Ислам өркениет» №5 (113) 11-20 ақпан. 2008ж
www. Google.kz. Мұртаза Бұлұтай. «Дін мәселесі басты назарда»
Қазақстан Республикасының діни сенім бостандығын қамтамасыз ету мен мемлекеттік – конфессиялық қатынастарды жетілдіру жөніндегі 2007 – 2009 жылдарға арналған бағдарлама. Астана, 2007 жыл.
сонда.
ҚР президенті. «Религия и право» журналы. Славян құқықтық орталығы. 2004 ж. №2. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесінің мәліметтері.
        
        әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Философия және саясаттану факультеті
Философия және ... ... ... ... ... ДІНИ ЖАҒДАЙДЫҢ ЗАҢДЫҚ НЕГІЗДЕРІ
Орындаған __________________________________________ Дүйсенбаева. А. К.
4 курс ... ... ... ... ғ. к.,доцент ______________________________Құрманалиева. А. Д.
(қолы, күні)
Норма бақылаушы ______________________________________Шубаева. Ұ.К.
Оқытушы. ... ... ... ... ... Діни жағдайды заңдық реттестірудің шетелдік тәжірибесі
1.1. Шетелдік зайырлы мемлекеттердегі діни ... ... ... ... ... емес ... діни ұйымдардың қызметін заңдық
бақылау.
2. Қазақстан Республикасындағы дін мен мемлекеттің арақатынасын реттеудегі
заңның ... ... ... діни ... ... ... Қазақстан Республикасындағы діни жағдайды заңдық жетілдіру жолдары.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Кіріспе.
Жұмыстың жалпы сипаттамасы:
Менің дипломымның негізгі пәні ... ...... ... ар ... бостандығы болып табылады. Қазақстан
Республикасындағы діни ... ... ... ... ... және «Діни сенім бостандығы мен ... ... ... ... ... діни жағдайды
заңмен реттестіру қазіргі күннің ... ... бірі деп ... осы мәселе дәл қазіргі таңда мемлекеттің де назарында болып отыр, ... Н. Ә. ... ... құбылыстардың алдын кесуге
бағытталған діни ... ... ... ... ... талап
еткені бізге бұқаралық ақпарт көздерінен мәлім. Бұл тақырыпты ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеу және
мәселелердің шешімін табуға деген құштарлық. Бірақ діни жағдай туралы ... ... ... ... ... бен ... қатар
қозғамай тақырыпты ашу мүмкін емес. Өткен тарихқа оралар болсақ ... ... ... ... ... ... мол, алайда қағаздан
өшірілгенмен санадан өшірілмейтін рухани сұраныс бүгінде өз ... ... ... ... ... ... соң да «дін мемлекеттен
бөлінген» деген идеяның кері ... ... ... ... ... 15 ... ... «Діни сенім бостандығы және діни бірлестіктер
туралы» заңымыздың «солқылдақ» тұстары осы күнге дейін ... ... ... ... ... ... ... әлі де өзгертулерді
қажет ететіндігі айқын болып ... ... ... ... ... дін мен
мемлекет бір-бірінен ешқашан оқшауланбайды, мұны біз әлемдік тәжірибелерден
де байқауымызға болады. Қазіргі еліміздегі діни ... ... ... рөлі артып отырғаны белгілі. Оны мына деректерден байқауымызға
болады: діни бірлестіктер саны – 4001, ал ... ... ... – 671 ғана ... Бұл тек тіркелгендері, біз мұндай
көрсеткіштермен мақтана ... ... бұл ... төніп тұрған қауіп,
олай дейтінім мұндай діни бірлестіктердің не ... ... ... ... ... ... діни басқарма, не болмаса жергілікті атқару
органдары да біле ... Ал, ... ... ... үшін,
қажетті сәйкестендірілген, екі жақтың да ... ... заң ... ... осы ... ... және қандай тәжірибеге сүйене отырып шешуде
болып отыр.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. ... ... ең бір ... ... бірі деп ... ... бұл ... Қазақстан
Республикасының мемлекеттік қауіпсіздігімен, Қазақстан азаматтарының сенім
бостандығы құқығымен тығыз байланысты. Діни жағдай ... ... ... пен ұлтаралық бірлікте де маңызы зор деп ойлаймын.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері. ... ... ... діни ... ... құқықтық тұрғыдан зерттеу, ... ... ... тек ... ғана емес ... ... ... салыстыра отырып өз теориямды ұсыну.
Қойылған міндеттерді шешу үшін қолданылған зерттеу әдіс-тәсілдер. Ой
жинақтау, ғылыми бақылау, салыстыру, анализ жасау, ... ... және ... ... ... ... ... тарихи зерттеулер үшін әдістемелік негіз бола алады.
Зерттеу тақырыбының ... ... ... ... дін ... арақатынасын заңдық реттеуде негіз бола алады. Қалыптасып келе
жатырған дінтану ... мен ... ... ... ... сай дамыту.
Зерттеу жұмысының нәтижесі : ұсыныстар, пікірлер.
I ТАРАУ. ДІНИ ... ... ... ... ... ... зайырлы мемлекеттердегі діни процестерді реттеудің
заңдық негіздері
Алдымен “Зайырлы мемлекеттің” не екеніне ... ... ... ... ... яғни ... ... түсіндіретін болсақ
онда діннен бөлінген мемлекет деп ... ... ал заң ... ... ... беттерін парақтасақ, зайырлылық мәселесі,
бүгінде Ресей, Украина елдерінде талқыланып, алуан түрлі ... ... Бұл ... ... ... айта ... болсақ, зайырлы мемлекеттің
атеистік классикалық түріне кеңестік мемлекетті айтуға әбден болады. Бұл
мемлекет шын ... ... ... ... істен мүлдем аластатты,
демек өзін зайырлы деп жариялап дінді мемлекеттен алшақтатты. Бірақ тарих
көрсетіп ... ... ... болсада немесе зайырлы емес бағытта
болсада дінді ... ... ... ... ... ... діни ... бостандығы немесе ар бостандығы ... ... және ең ... қандай діндерге шектеу қойылған, не үшін деген ... ... ... Егер ... мен ... айтқандарына
жүгінсек онда бұл адамның табиғатынан берілген құқығы оны ешкім шектеуге
немесе нұсқауға құқылы емес, адамзаттың өз ... ... ... тиіс ... Қазіргі заманда бұл халықаралық пакттердің де назарында. Бірақ
мұның бәрі заң шеңберімен іске асуы тиіс ... сол ... ... ... ... ... талаптарын орындай отырып заңмен көрсетілген
шеңбердегі ... ... Бұл әр ... әр заманда түрленіп
жетілдіріліп, заман талаптарына сай өзгертіліп немесе толықтырылып отырды.
Алғаш «діни сенім бостандығы» ... «ар ... ... ... батыс елдерінде тек XVII-XVIII ғасырда пайда болған, бұл
азаматтарға ережеге сай кез келген дінді ... ... ... бірақ бұл
демократиялы түрде емес сол замандағы бостандық ... сай ... ... бірінші сұрағымыздың жауабы да осы ... бұл ... бір ... қою ... ... ... Ф. ... айтуынша пұтқа табынушы мемлекеттерде діни сенім
бостандығы мәселесі болмаған, онда тек шектеулі сенім шыдамдылығы ... ... ... ... мен оларға табынудың түрлі формалары бар
екенін мойындау. Бұл тек мына жағдайда ғана, ол оның сол ... ... ... ... ... сол немесе басқа әлеуметте ... ... сол ... ... ... ... сол немесе басқа діни культтің
ережелерін сақтау адамның еркін ... ... Адам тек ... ... ... ғана өмір ... ол ... қуылу өлім мен тең
болған, ... ол сол ... ... салт дәстүрлерін сақтаға
мәжбүрлі болған. [1]., 13 – 20 б.
Сонымен қатар ежелгі ... б.э.д 399 ж ... өлім ... ... ... ... болсақ «мемлекеттің дінін мойындамай, басқа
жаңа құдайды насихаттауында» деп жазған Ксенофант ... Бұл ... жеке ... емес тек ... ғана ... байқаймыз.
Діни төзімділік мәселесі алғашқы монотеистік дін мен ... ... ... ... ... ... байланысты Иегова құдайынан басқа
құдайға табынуға еврей халқына толық тиым ... ... ... шиеленісуі христиандықтың пайда болуымен өткірлене түсті. Бұл
да монотеистік дін және ... ... ... бас тартқан, және
біріншіден қарағанда бұл басқа да Рим халықтары мен ... ... ... ... ... байланысты христиандар көптеген қудалауға
ұшыраған ол бізге тарихтан белгілі, мысалы б.э.д. үшінші ғасырдың ортасында
римдік ... ... ... «империяның барлық тұрғындарынан,
азаматтардың император билігіне адалдығын дәлелдейтін, құдайларға құрбандық
талап етті, ол діни ... ... ... бас ... ... күдікті
ретінде қуғынға ұшырады». [2]., 76 б.Тек 313 ж, ... ... ... деп ... ... діни ... ... жарияланды.
Діни сенім еркіндігі принципнің іске аса бастауы исламның пайда
болуымен ... VII ғ ... ... ... ... бостандығы
бекітілген : «Құран 18:29». Құран дінде күштеуді қолдамайды: «Дінде зорлық
жоқ» (Құран 2:257). «Ислам діни танымның бостандығын ... қана ... ... қатар бұл бостандыққа кез – келген қол сұғудан сақтайтын
арнайы заңдарды да ... деп ... ... ... Хамид Хасан.
Бірақ бұл бостандық кез – келген тұлғаның еркіндігі болмады, бұл тек ... ... ... және иудаизм мен христиан дінін
ұстанушыларға қатысты болды. Бұл ... ... ... ... өз ... ... ... дінді қабылдауға тиым салынғанын
біз ... ... ... қатар ислам атеистік көзқарасты таңдау
еркіндігін мойындамайды. Бұл мұсылмандық әлемде ислам мемлекеттік ... ... ... де ... ... ... Ал ... қарсы шығу әрқашан мемлекетке қарсы шығу мен тең және оның
салдары да жоқ ... ... ... ... ... Еуропа мен Америка заңгерлері мен
философтарының жұмысында XVIII ғ «діни еркіндік» «діни сенім бостандығы» әр
адамның дінді ... ... және ... алдындағы ар бостандығы ретінде
қолданысқа енген. Демек бұл Милландық жарлықтан 14 ғасыр кейін, ал исламнан
11 ... ... ... ... мен ... буржуазияны басып алу барысында саяси
билікте адамдардың табиғи құқығы мен ар ... ... ... ие
болады, және азаматтардың конституациондық құқығы болып табылды. Мысалы:
Франция Конституциясы 1973 жылы ... Онда өз ... мен ... ... ... аяда ... бостандық берілген. Ал, АҚШ
Конституциясында (1971 жылы қабылданған) ... ... ... ... ... ... бірде бір заң шығармауы тиіс...» деп көрсетілген осы
конституцияда. [3] ., 64 ... ақ АҚШ та да ... ар ... ... шіркеуден
бөлінуіне негізделген.
Бұл жерде айта кететін тағы бір мәселе біз мемлекеттен ... ... ... ... оның ... ... діни ұйым ... қолданамыз. Бірақ сонымен қатар мұсылмандардың бір мистикалық
бірігуін ... ... ... ... деп емес «үммет» деп атайды.
әлемнің көптеген мемлекеттерінің ... үшін ... да бір ... ... ... да, діни сенім бостандығын жариялау тән.
Мысалы, 1956 ж 2 ... ... ... ... «Шапағатты және мейірімді Құдайдың атымен бастаймын.
Бүкіл әлемнің жоғарғы билігі ... бір ... ғана ... және оның ... – ала ... ... іске асуы тиіс
билік, Пәкістан халқы, оған қасиетті аманат қазынасы болып табылады...»
Христиандық мемлекеттерде бұл мәселе осыған ұқсас шешіледі. ... ж ... 1т. 3б. ... ... ететін дін шығыс
православтық Христос шіркеуі болып табылады» делінген.[4] ., 64 б.
Шетелдік ... ... ... ... ... мен ... ... бастағанды жөн көрдім, себебі мұндағы жағдай
Қазақстан Республикасындағы жағдаймен ... ... көп, бұл ... дерлік атеизмді бастан кешірген, ... көп ... дін ... ... ... және діни ... ... конституционалдық проблемаларға
келетін болсақ онда көптеген қайшылықтарды кездестіруге болады. Мысалыға
төмендегі ... ... ... ... ... ... ... заңдар бар екенін біз білеміз. Ал қарама-
қайшылықтар кездесуінің себебі Г. ... ... ... ... ... біртұтас алғанда посткеңестік суверенді мемлекеттердің дін
және діни ... ... ... теория-әдіснамалық базасын және
ережелер негізін құрайды. Сондықтан конституциялық жекелеген ережелері мен
формаларының ... ... ... ... мен
әлсіздігін ғана емес, соңғыларының қайта құрылуына да көптеген қиындықтар
тигізеді» ... ... ... ... ... қатысты
саясаты туралы айтқанда кез-келген дерек көзінен біз бұл уақыттың өте ... ... ... ал ... ... кейін қажетті болған дін
саясаты туралы заңдар ... және ... ... талап етті. Қажетті
нормативтік актілер, ол кезде асығыс ... ол ... ... және ... ережелермен жүйелік байланысы
қарастырылмады. Міне осы жерден келіп қазіргі ар ... ... ... ... ... асу процесінде қиындықтар туып отыр, ... ... ... да, діни ... тарапынан да заңға
өзгерістер енгізу туралы талаптар қойылуда. Және де ... ... ... ... мемлекеттердің барлығында дерлік қайталанды.
Сонымен қатар, дін және діни бірлестіктер туралы заңды реформалауды ... ... ... қайталамауға тырыса отырып жүргізген жөн.
Ең біріншіден, конституциялық ережелерге терең сараптама жүргізу
керек, дін мен ... ... ... ... ... ... ... мен мемлекет идеяларына сай болуын, фундаменттік
қызмет көрсету қабілетін анализдеу қажет. Зайырлы ... ... ... ... діни блоктағы Конституциялық ережелер
арасында негізгі орынды ... ... (6 ... ... (1 ... (1 бап.), Ресей Федерациясы (14 бап.), Тәжікстан (1 ... (1 ... ... ... ... ... ... мемлекеттерінің зайырлылығы туралы көрсетілмегенмен, оларды да зайырлы
мемлекеттер қатарына жатқызуға болады. Себебі бұрынғы КСРО ... да ... дін ... түрде бекітілмеген. [5] ., 122-136 б.
Конституциямен тіркелген мемлекеттік зайырлылықтың өзі ... ... ... ... Ол ... ... ... сатыда
дамуын ұстап тұратын, олардың дінге байланысты саясаттарының ... ... ... ... ... және ... дәреже
болып табылады. Демек, зайырлы мемлекеттің мәні мен принциптері туралы
негізделген таза ғылыми ... дін және діни ... ... мен ... ... анықтауы қажет. Олар барлық
конституциялық ережелер мен оның негізінде қабылданған ағымдағы нормативтік
актілерді ... ... ... ... республикаларда құқықтық ғылым, өкінішке орай,
әзірге отандық дәстүрмен санасатын, мемлекеттік-конфессионалдық ... ... және ... ... ... мемлекет
теориясына өте аз көңіл бөлуде. Қолда бар сирек кездесетін жұмыстар, көбіне
ресейлік авторлардікі, П. Н. Дозорцев ... ... ... ... ... и ... И. В. Понкина «Правовые ... ... и ... ... шетелдік тәжірибені үлгі
тұту мен шектеледі. Әрине, шетелдік тәжірибе мен ... ... да ... ... ... сыннан өткізіп және ойланып барып
пайдаланған жөн. Немқұрайлылықпен қарасақ, ... ... ... алу ... ... ... мемлекеттік зайырлылық туралы мемлекеттің ... және діни ... ... ... ... ... Сонымен қатар мемлекеттің діни бірлестіктермен өзара қарым-қатынасы
қоғамның саяси сферасында негізгі мағынаны білдіреді, ал ... ... ... және ... ... ие.
Мемлекеттік зайырлылықтың проблемасының екінші ... ... ... ... ... үш негізгі қатынасының деңгейін
құрайды: «зайырлы мемлекет», ... ... ... ... «ар бостандығы». Дегенмен, бұрынғы кеңестік мемлекеттердің кейбірі бұл
идеялы – түсіністікті үштіктің өзара ... ... ... ... Арменияда Конституциондық деңгейде тек «ой, ар және діни сенім
еркіндігі» құқығы ғана бекітілген. (Негізгі ... 23 ... ... ... ... және әркімнің ар бостандығына құқығы
бар екендігін жариялайды (22 бап), ... діни ... ... ... ... көрсетпеген. Ал, Өзбекстан Конституциясында
мемлекеттің зайырлылығын декларацияламастан, 61 бапта «діни ұйымдар және
бірлестіктер ... ... және заң ... тең» ... ал 31
бапта ол ар бостандығын ... да ... ... да осыған
ұқсас жағдай. Литва мен Эстонияның Негізгі заңдарын да ... ... ... ... ... ... 43 ... 40 бапқа
сәйкес олар мемлекеттік діннің және мемлекеттік шіркеудің жоқ ... бұл ... діни ... ... ... ... логикалық
және тәжірибелік приципін көрсетеді. Мұнымен қатар, Литва Конституциясының
26 бабында ой, діни сенім және ар бостандығын пысықтап ... ... ... ... ... сол 40 бапта бекіткен.
Ресей Федерациясында, керісінше, мемлекеттерінің ... ... ... бар, 1993 ... ... 1 ... ... және
соңғысын зайырлы деп соның 14 ... ... ... ... ... ерекше үстем конфессияға айналғанына, ... ... ... таңқалуға болмайды.
Біздің көзқарасымызша мемлекеттің зайырлылығымен, діни бірлестіктердің
бөлінген принципі және дүниетанымдық ... ... ... ... ... 1994 жылғы Конституциясында табылған. Оның 1
бабында зайырлылық ... ... ... ... ... ... бұл ... бірегей саяси-құқықтық моделін жасайды. Ал,
«конституция қатарының ... жеке 8 ... ... және ... қоғамдық
бірлестіктердің дәрежесімен байланыстырылған. Сондықтан да тәжік
конституциясяның ... ... ... ... сонымен қатар діни
де, мемлекеттік болып тіркеле алмайды», ... ... кез – ... ... және ұлттық, нәсілдік, араздастықты насихаттаушы құрылымға
шектеуде толық ... сай ... ... ... ... ... оған Конституцияның 26 бабы кепілдік береді, және де «ар
бостандығы» терминін енді бұл ... ... ... ... те ... ., 122-136 б.
Америка Құрама Штаттары Мемлекеттік департамент Бюросында демократия,
адам құқықытары мен еңбек қатынасын бақылайтын арнайы ... ... ... ... шет ... діни ... ... құқығымен айналысатын
Джон Хенфорд басқарады, оның өкілі ретінде ... ... ... ... ... Адам ... өлшемі бойынша Варшавада өткен ЕЕЖҚ
конференциясында, АҚШ–тың шет ... діни ... ... ... ... бөлімі ЕЕЖҚ(ОБСЕ)– ні діни сенім ... ... ... ... шақырып отыр. Бұл бөлімнен Америка Құрама Штатынан
арнайы келген Джаннет Майлэнд ханым өз наразылығын білдірді және ... ... ... шет елдерде дін бостандығы қажетті дәрежеде емес
екеніне қынжылатынын, ЕЕЖҚ мүшесі болаып табылатын әр ... осы ... сай ... ... ... ... екенін жеткізді. «Тіркеу туралы
ешқандай талап адамдардың діни тәжірибесін іске ... ... ... әйтседе тіркелу ережелері діни сенім бостандығы ... ... ... ... жиі кедергі келтіреді, деп мәлімдеді АҚШ елшілігінің
қатысушысы Джаннет Мэйленд, сонымен қатар ЕЕЖҚ–ға дискриминациялы тіркеу
саясатының ... ... ... ... ... ... ... ханым конференцияда шет елдердегі діни сенім бостандығының тек
қағаз жүзінде екенін діни бірлестіктердің ... ... өте ... ... ... алдындағы осыған қатысты міндеттерін ... ... бір ЕЕЖҚ ... мемлекет, географиялық район жоқ ... ... өз ... ... ретінде мынандай факттерге сүйеніп
отыр, мысалы Түркменстанда адамдарды дінін тәжірибелеу құқығынан айырып
отыр, ... діни ... ... ... ... көріп
отыр, мұндай тіркеу бойынша қоғамдағы адам саны бес жүз адамнан кем болмауы
тиіс. Тіркеуде жоқ топтарға ашық ... ... ... ... құпия жиналуға мәжбүр, олар қатал репрессияның құрбаны болу қаупіне
бастарын тігуде, мысалы жеке үйлерге басып кіру, ... ... ... ішкі ... өз ... ... Екі ... діни топ – ... ... және ... ... ... – олар ... мемлекет
қарамағында, және бұл топтардың мүшесі өз ойларын ашық ... ... ... ... ... топтар және православты емес
христиандарда тіркелу мүмкіндігі жоқ. Екі діни ұйым адам саны бес ... ... ... өте ... Біз ... ОБСЕ ... сфераға байланысты сәйкесінше жүргізілуі тиіс міндеттер анағұрлым
жақсырақ ... ... ... делінген.
Дәл осы сияқты Өзбекстандағы жағдайды да сипаттаған, 6200 адамның
экстремистер және «Хизб ... ... ... ... айыппен қамауға
алынған, олар Өзбекстан үкіметін (және басқа елдер ... ... ... ауыстыруды көздеген. Тек бұл ғана емес сонымен қатар
Өзбекстан мемлекетін тағы да ... ... ... ... діни ... бір үйге дұға етуге жиналғандары үшін түрмеге жапқан, ал тағы ... діни ... отқа ... ал бұл ... ... ... қайшы болып отыр, онда діни бірлестіктер, ... ... ... таратуға, импорттауға, жариялауға»
құқылы. АҚШ өзінің ... діни ... ... ... үкімет тарапынан реформа жасауғамберілген уәделерге
қарамастан, алаңдатушылық туғызып отыр, сонымен қатар ... ... пен ... тәжірибесін ОБСЕ алдындағы міндеттерге сай қамтамасыз
етуге шақырып ... Және дін ... ... ... ОБСЕ ... комиссия
ұсынысында жүзеге асыруды қамтамасыз етуге шақырып отыр. Орталық Азияның
барлық кеңістіктерінде мемлекеттік ... ... ... ... ... ... оларды мемлекетке қарсы әрекеттерге қатысқан деп айып
тағады. Бұл өз діндерін ... ... ... ... ... діни ... кері ... тигізуде. Түркменстанда,
Тәжікстан және Қырғызстанда билңктегілер ислам ... мен ... ... ... емес ... әсіресе жергілікті тұрғын
христиандар, легитимді діни ... үшін ... ... ... ... ... ... емес топтар, ресми тіркеуден өту
барысында ... ... ... ... ... ... отыр,
мұның себебі ел президенті діни төзімділік үшін белсенді жұмыстар атқаруда.
Тағы бір, ... ... ел ... ... болып отыр. Грузия
мемлекетінде де үлкен мәселелер бар, онда әлі күнге діни шағын ... ... бар, ал ... ... ... мән ... ... Куәгерлері» тобының мүшелерінің жиналыс өткізілуіне жергілікті
полиция қызметкерлері кедергі келтірген. Турциядағы діни топтардың әрекетін
реттеудегі, ... ... ... ... талаптар, мемлекеттік
мекемелерде басқа орамал тартуға тыйым ... ... ... ... Турцияның ОБСЕ алдындағы міндеттеріне қайшы болып отыр. Біз Турцияны
үкіметін бұл мәселені шешуге қажетті реформалар қабылдауға ... ... ... ... ... ... Австрия және Словацтік
Республикада тыс қалмаған бұл мемлекеттерде де ... кем ... АҚШ ... белсенділік танытып отырғанын байқаймыз. Және
байқағанымыздай АҚШ ты алаңдататын бұл ғана емес ... елші ... ... ... ... демократиялы елдерінде қазіргі күнге дейін
қауіпті «секта» немесе «культпен» күресу саясаты бар, ... ... ... ... ... ... өз ... демократиялы саясатты
іске асырғысы келетін басқа демократиялы мемлекеттер, және демократиялы
емес мемлекеттер де, Батыс Еуропалық ... ... ... ... ... деп ... ... Мэйленд. [7] ., 1-7 б.
Өзбекстан президенті 1мамыр 1998 жылы діни бірлестіктердің меншік
еркіндігі туралы ... ... ... діни бірлестіктерді қайта тіркеуден
өткізген және қараша айынан бастап мемлекет ... еш ... ... немесе шіркеусіз қалмасын деген нұсқау берген. Жаңа дін туралы заң
бойынша Өзбекстандағы діни бірлестікке мүдделі топтың саны 100 ... ... ... ал ... ... ... топқа 10 адам жиналса діни
бірлестіктерді тіркеуге рұқсат беретін болған. Сонымен ... ... ... ... алмағандарға да ортақ болған. Бүгінгі заңда, 100 адам
өз қоғамын құрады да, басқармаға ... ... ... ... туралы өтініш білдіреді. Өзбекстандағы діни бірлестіктерге басты
талап Конституция мен Заңдық ... ... сай болу мен ... пен ... ... екендігін басты қағида етіп ұстану, - дейді дін
істері бойынша бірінші орынбасары Шоазим Миноваров. ... ОБСЕ де ... ... білдіруде, жекелеп айтар болсақ парламент
сайлауында діни ... ... шек қою, ол ... ... жазылған діни қайраткер Олий мәжілісі
депутаттығына сайлануы мүмкін емес. Мемлекетті діннен бөлудің мәні ... ... ... ... ... ... ... дейді Ш.
Миноваров. Сонымен қатар Өзбекстан ... ... ... ... ... Оның себебін түсіндіру қиын емес ... дін ... ... ... ... және ... аса дін ... бар екенін, екі жүзден аса түрлі ... ... алып ... Бұлай істей отырып Өзбекстан Республикасы мемлекетті жан
– жаққа тартудан сақтап қалды, бұл менің ойымша үлкен қауіптің алдын – ... ... ... ... емес ... діни ... ... заңдық
бақылау
Біздегі жағдайға келсек, Конституциямызда Қазақстан Республикасы
зайырлы мемлекет деп анықталған. Бұл ... пен ... ... ... мен ... қолданылатын басты принцип. Демек, дін
және діндер үрдісі мәселелерінде ұстанатын принципіміз зайырлылық. ... ... беру ... ... ... оқу ... діни ... бөлек. “Зайырлы мемлекеттің” не екенін ... ... яғни ... ... түсіндіруге болады, ал заң
жөнінде ... ... ... ... ... ... ... Ресей, Украина елдерінде талқыланып, алуан түрлі пікірлер
айтылып жатыр. Сөз орайына қатысты айта ... ... ... ... ... ... ... айтуға әбден болады. ... шын ... ... ... мемлекеттік істен мүлдем аластатты,
мұның әсері ... ... әлі ... ... ... ... ... мазмұны жағынан құқықтық,
демократиялық болғандықтан ол дін өрісіне мүмкіндік беретін ... осы ... ... ... Соны заң ... ... ... айналып отыр.
Зайырлы қоғамда зайырлы азаматтар болуы ... ... ... ... атап ... ... саяси жүйедегілер,
журналистер, ғалымдар, білім беру саласындағы мұғалімдер, оқу ... ең ... өзін ... деп ... ... болады.
Зайырлылық дегенде басын ашып алатын жай, ол теократия мәселесі. ... ... ... ... ... ... Луэйс былай дейді:
“Теократия – это ... в ... ... ... ... ... ... что в этом смысле ислам не является и не может ... В ... нет ... и нет ... как с ... зрения, потому что в нем нет духовной должности или ... ... ... и ... так и ... потому что
здесь нет епископов и ... ... ... ... ... ... Луэйса на международном коллоквиуме ЮНЕСКО 7-10
декабря 1982 г. в Париже). [8] ., 1-6 ... діни ... пен ... ... ... әуел бастан бір
болған, бірге қалыптасқан. ... осы ... біз ... ... ... ... ... Шіркеу бір басқа,
Мешіт бір ... ... діни ... және ... ... ... де
басқа. Христос – адам, бірақ Құдай, ал исламда адам ... ... ... Бір ... ... ... тұрғыда “зайырлылық” деген түсінік
жоқ. Зайырлылық батыс өркениетінің өлшемі. Зайырлылықтың жоқтығы ... ... ... ол бір, ... ... ... ... талап еткенде архетиптік әр пиғылдағы көріністердің бой
көрсетіп қалуы аңғарылады. Осы ... ... ... саясаткерлері
“исламдық фактор”, “исламдық терроризм”, “исламдық экстремизм” деп ... ... ... үшін ... ... ... ... – қауіп.
Бұл мәселеде бізге Түркия елінің тәжірибесі жақын. ... ... ел және де біз ... пен ... ... ... ... шешуге ынта білдіріп отырған жұртпыз. Бірақ, Түркия ... ... ... ала ... ... ... онда бәрі ... одан өзге
ұлт жоқ, бізде болса жағдай басқалау. Сондықтан діни келісімде үнемі ... келу қиын ... ... ... ... және ... ... екі
тәжірибе бар, бірі исламдық, екінші христиандық. Бізге керегі ... ... Ол ... ... ... ... негізінен мемлекетті басқару
тәсілдері туралы айтылған. ... ... ... пен діни ... ... ажыратылмаған. Мұсылман елдерінің дені, батыстық терминді ... ... ... ... ... әрі ... діни үрдістерді бағамдап отырсақ,
мемлекеттік, ... ... ... тек қана ... діні ғана емес,
өзге діндер, айталық, православие, ... ... ... ... ... Мұндай үрдіс Қазақстанда да байқалып отыр, бұл біріншіден.
Екіншіден, неге дін ... ... ... конституциялық тұжырымға
қарамастан, мемлекет дін мәселесімен шұғылдануды қажет деп ... ... ... зайырлыққа жатпайтын іс. Бірақ, тәжірибе теорияның анасы
екенін естен шығармаған жөн. Қандай ... ... ... болмасын,
тәжірибеден замандар өзгерісіне қатысты жайлар қалып қойып отырады.
Теорияларға емізікпен сүт ... ... ...... ... ... Үш ұғым бар: ... Қоғам, Ел. Ел болу
үшін мемлекетшіл болу жеткіліксіз, мемлекеттен тыс қоғам, оның сан қырлы
мүдделері бар. Мемлекет, осы ... ... ... орай ... ... ... ... мүмкіндік туғызушы, ал адам болмысы, ғұмыры, еркі
іске асатын – ... ол – ... ... адам ... кеңістігі. Міне, осы
адам еркіне мүмкіндік туғызу мен оның жүзеге асуының бірлігінен елдік сана,
елдік мүдде қалыптасады. Елдік ... ... сана деп ... ... ... ... адам мүмкіндігі мен оның нақтылы өмірі көрініс табады.
Осы өркениеттік — елдік сана қалыптасуында – діннің орны ... ... ... ... оның 60% сенетін ислам дінінің тазалығы, ұлттық қауіпсіздіктің
өзекті саласы. Мысалы, ... ... бар ... ... ешқашанда
“Хизб ут-Тахрир” сияқты діни сектаны қолдауы мүмкін емес. Керісінше, елдік
сезім, ... жоқ ... аса ... діни ... өтіп ... ... сана негізі азаматтық құндылықтарды қалыптастыруда. ... және ... ... ... баулу мемлекеттің де, ... ... ... діндердің де өзекті мәселесі ... ... ... Қазақстан Республикасы өркениетті ел болудан қалмақ. Бұл жерде
мен өркениеттілік деп өзін Мемлекет, Қоғам, Ел ... ... ... ұлттық қауіпсіздігі мығым елге ... ... ... ... ... ... қабілеті шамалы болатыны тарихтан белгілі. Мысалы,
кешегі өзіміз өмір сүрген Кеңес империясы нағыз өркениеттілікке көтеріле
алмады, ... ... ... ... ... ... ол зайырлы мемлекет
болғанмен, қоғамда атеистік білім мен тәрбие негізгі ... ... таза ... ... ... мемлекеттің, қоғамның Ел болып қалу
мүмкіндігі шамалы екеніне Кеңес өкіметінің ... ... ... ... дін ... ... ол ... мүлдем
аластатылмады. Неше түрлі айла-тәсілдерге қарамай қоғамда дінге сенушілер
болды.
Солар тәуелсіздікпен келген діни еркіндікті, тіптен діни ... ... ... қабылдап, дінге сенуші қауымның негізін құрады, мұны
дәстүрлер деп атасақ, одан берідегі 15 жыл ... жаңа діни ... ... ... ... бірге, күн тәртібіне жаңа діни мәселелер қойылып
отыр. Оның ... ... 1992 ... 16 ... ... ... сенім бостандығы мен діни бірлестіктер туралы” Заң
болатын. Енді оған өзгертулер енгізу ... ... адам құқы ... ... ... бар. ... есепке
алмасқа тағы да болмайды. Оның ... бар ... өзін ... ... хақ діндер деп жариялауда. Ол діни қисынға сиымды. Біздің ислам
насихатшылары – ... хақ дін, таза дін ... ... де өз ... ... дін ... Сонда шешім қайда? Шешім қандай жағдайда болсын нақтылы
болуы шарт. Дерексіз шешім ... ... ... үшін нақтылы тарихи,
әлеуметтік, қоғамдық, саяси, ... ... ... ... ... Нақтылы
жағдай – Қазақстан Республикасы, яғни мәселе осы мемлекеттің ... ... орай ... керек. Ол қандай шешім? Мемлекет пен діндердің
арақатынасын ұлттық қауіпсіздіктің өзекті мәселесі деп ... ... еш ...... қауіпсіздік мәселесі тұруы керек. Онда ескеретін
мәселе мынау, ислам мемлекет құрушы ұлттың дәстүрлі ... ... ... осы ... ... шешілуге тиіс. Адам құқы дерексіз емес,
ол нақтылы қоғамда өз көрінісін таппақ. Мемлекет шенеуніктері де, ... да осы ... ... ... ... жақындатып
аламыз. Ол ел тәжірибесі нені көрсетеді. Бір ұлт ... ... ... ...... хорваттар – католиктер, босниялықтар –
ислам дінінде. Не болды, бір ұлт ... ... ... ... ... ретінде жойылды. Бұл елдің ыдырауы әлі жүріп ... ғана ... жеке ... ... жарияланды, ендігі
кезекте Косово мәселесі тұр.
Қазіргі кезде еліміздегі діни үрдістердің жағдайы, еріксіз мемлекеттік
органдардың айналысуына ... ... ... діни ... ... ... заң ... реттелуі қажеттілік. Себебі, ... ... ... ... тыс ... жөн, ... әлемде де,
бізде де дін саясатқа иек артқысы келеді, ... ... өз ... ... Бұл ... ... әрі ... жағдай.
Осы мәселені бүгін түсініп алмасақ, ертең кеш болып кетуі ықтимал.
Республикада ислам ... ... бола ... ол ... ... ... айналысуда. Ол дұрыс жол емес.
Қазақстандағы ислам ... ... және ... ... ... ... ... кетсе, онымен зиялы қауымды үркітіп алуы ықтимал.
Өткен жылдары басылым беттерінде ... ... Алла ... жазу
болған екен, бір ... ... Алла ... жазылған екен деген
мәселелер ... діні ... ... ... лақаптар, қаптап кеткен
сенсациялар. Дін адамның ... ол адам мен ... ... ... ... ... ақылды нұрға айналдыратын – сана. Осы тұрғыда
мұсылман қауымына айтарым, кінә мұсылмандықта емес, кейбір өзін ... ... ... ... жолы ... ... жарытпайды. Дін арлылар ісі,
арсыздар дінді нарықтың саудасына салушылар, өз ... ... ... ... ... ... қарай, ондай
көріністер әрбір облыста, аудандарда бар. Шәкәрім айтқан шын дін – арлылар
ісі. Дін – ... дін — ... ... Олай ... дін ... ... шылауына түсіп, мемлекеттікке, елдікке ... ... ... сана ... ... Жоғарыда айттық, дінге ... және ... ... мол. Діни сана толысып, кемелденіп
келеді, ол үрдіс дінге деген көптеген жаңа көзқарастар туғызуда. ... ... пен ... бар. ... ... үрдісі бұл аймақтағы ірі-
ірі діни реформалардың болып өту қажеттілігін туғызды. Мұндай үрдістен
Қазақ ... да тыс ... ... ... Қазақстандағы діни үрдістердің
бүгінгісін біліп қана қоймай, оның ертеңгісі туралы ойлану қажет.
Қоғамда ұлтшылдықтың көріністері бола бермек, бірақ оның ... ... жөн. ... сөз ... ... ... ... Меніңше ұлтшылдықтың үш деңгейі бар: төменгі бұқаралық, ол ... ... ... де бар. Бұл ... ... ... оның ... қауіпті деңгей. Ұлтшылдықтың ... ... ... мазмұнда
болмақ. Люмпендік кедейшіліктің анайы, тұрпайы ... ... бір ... діншілдікке де, ұлтшылдыққа (люмпендік ... ... ... ... алаңы. Кедейшілікпен күрес қоғамның әлеуметтік
экология тазалығы үшін күрес. ... ... ... келе жатқан
қағида, адам өз шарасынан екі ... ... бірі тым ... екінші
тым тоқшылықта. Орта деңгей, қазіргі ... ... ... ... ... ... ... табатын құбылыс.
Мемлекетшілдік – ол да ұлтшылдықтың формасы ретінде ... ... ... ұлтшылдықтың орта деңгейіне сай келетін жағдай. Жоғарғы деңгейі, онда
ұлтшылдықтың мазмұны өркениеттік ізденістер арқылы анықталмақ. ... ... ... ... анықталады, Абайдың “адамзаттың
бәрін сүй бауырым ... ... осы ... деп түсіндіреді ғалымдар. [9] ., 1-
6 б.
Саяси тәуелсіздік деген ойын емес. Оған жету тәуелсіздіктің ең ... Ол ... ... ... ... ... Саяси
тәуелсіздік болмаса азаматтық ой-сана тұншығады, адамдардың оң-солын айыруы
қиынға түседі. Бұл жағдайды ... ... болу ... – биік ... ... ... ... тұрақтылықты
мемлекеттік деңгейдегі іс-шаралар және халқымыздың ... ... ... ... ... елдегі тұрақтылық негізінен қоғамдағы ахуалға
қатысты болмақ.
Мұсылмандық мемлекет концепциясы және ... ... ... ... Ислам мен мұсылмандық құқық Шығыс елдеріндегі ... ... ... әсер ... дейді мамандар. Әйтседе, принциптерді
және мұсылмандық – құқықтық ... ... ... ... (конституциондық) құқық кейбір салаларға (ең алдымен «жеке
статус» құқыққа) ... жол ... ... ... ең ... ... ... жүйедегі мұсылмандық құқықтың орны мен рөлі бағынышты. Мұны
ғалымдар мемлекеттік ... ... сап пен ... ... және
сонысымен түрлі қоғамдық класстардың, әлеуметтік қабаттар мен ... ... ... көрсететінімен, олардың мемлекетті қалыптастырудағы
рөлін, сол елдің бүтіндей ... ... ... ... ... Мемлекеттік құқыққа исламдық пайда болу жағынан өзіндік
институттар және нормалар оларға ... ... және ... ... береді.
Мұнда мемлекеттік құқық, бір жағынан исламдық нормаларды өзі ... ... ... қалыптастыру тәртібіне қатысты және қызмет
міндеттеріне ... ... ... ... ал бір ... ... заңнаманың негізі ретінде мұсылмандық құқықты мойындайды)
тұтас құқықтық жүйенің исламдануының конституциялық негізіне қызмет ететін
принциптерді қамтиды).
Қазіргі ... ... ... ... мен ... ... әр түрлі
анализдеуге болады. Тар мағынасында ол заңнамада және тәжірибелік нормалар
мен ... ... ... тең, ... ... әл ... ас ... шеңберінде іске асырған сала, мұны
қазіргі заманғы ғалымдар кейде мұсылмандық мемлекеттік ... ... ... ... ... бұл ... кеңірек позициядан қарағанда тек
мемлекеттік аппарат ұйымымен ... ғана ... ... ... ... ... фактордың қазіргі мемлекеттік – құқықтық дамуға ... ... ... ... арқылы негізгі мемлекеттік бағыттарды,
азаматтардың құқықтық ... ... ... ... діни
қайраткерлердің рөлін және т.б. анықтау) әсер ететін факторды, басқада
барлық каналдарды ... де ... ... ... көзқарас белгілі
мөлшерде мұсылмандық мемлекеттік – құқықтық теорияның да ерекшеліктерін де
назардан тыс ... ... ... ... ... ... ... концепциясымен байланысын және ... ... ... басқару формасына тікелей қатысы бар басқа ... ... ... [10] ., 30-450 ... ... ... ретінде – мемлекет (халифаттың) басшысы халиф
және діншілдердің ... ... ... зайырлы және рухани өкілдікке
бөлінген. Сонымен қатар сүннеттік концепцияда басқару формасында кеңесшілік
принципі ... ... ... бұл ... принциптерінің негізінде діни
қайреткерлер шешуші рөлде және мемлекет қалыптасуы мен және ... де діни ... ... ... ... ... ол оның барлық органдарын мұсылмандық құқық пен байланыстыру
және олардың әрекеттерін оның жарлықтарының іске асуына бейімдеу.
Билік (мемлекет) ... ... ... оның ... ... сипатын
талап ететін және осынысымен сүннеттік теориядан ерекшеленеді, ... ... ... концепциясымен тағайындалатын өзіндік ерешеліктері бар.
Соңғысы барлық билік өкілеттілігі ... ... ... ... ... қолына шоғырланғанда шығады. Қазіргі заманғы бұл ... ... ... ... ... рөл береді, қарапайым
мұсылмандар мен «қасиетті» имамдардың ... ... ... ... ... ... (тау – хид) ... тәжірибеде мұсылмандар
құқығында алдын – ала жазылғаннның барлығын ешқайсысын қалдырмастан
әмбебапты іске ... ... тек ... іс – әрекетімен,
ұйымдастыруын ғана емес, сонымен қатар қоғамдық қатынастарды да және ... жеке ... ... ... ... ... – құқықтық принциптер, мемлекетке
теократтық сипат береді, қазіргі мұсылмандық идеологтардың, ... ... ... ... ал ... социалистік) мемлекетті – құқықтық
институттарымен қарсы ... ... ... ... ... формасы»
коцепциясының негізі болып қызмет атқарады, барлық қазіргі замандық ... ... ... артқа тастайды деп есептейді. [11] ., 280 б.
Егер ... ... Сауд ... ... және ... ... мемлекеттеріне тән сипат болса, онда жетпісінші жылдардың аяғында
мұсылмандық – құқықтық ... ... ... ... әсері ендігі жерде жартылай феодалдық монархиямен шектелмейтін
болды, және дәл қазіргі ... ... ... ... да бір ... ... және республикалық билік түріндегі буржуазиялық мемлекеттер
тәжірибесінде, исламдық ... деп ... ең ... Иран ... ... ... және ... мемлекеттік құқықтарда
позициялардың күшеюі, буржуазиялық жол көптеген қарастырылған мелекеттерде
олардың алдында ... ... ... шеше алмады, әлеуметтік – құқықтық
және саяси мәселелердің шешімін таппады. ... ... ... ... және ... – құқықтық институттарын исламдық
принциптар және нормалармен алмастыру талпынысы да ... ... ... ... ... ...... мен көпмағыналылығы,
ондағы ескіліктің және салыстырмалы прогрессивті бастама үйлесімділігі оны
түрлі класстық мүддеде қолдануға мүмкіндік береді. Сондықтан ... ... ... ...... күші бар екеніне байланысты,
көрсетілген концепцияның түрлі жақтары бірінші орынға ... ... ... ... айырмашылығын іс – жүзінде елдің мемлекеттік
құқығымен бекітілген түрлі әлеуметтік – ... ... ... ... ... және ... ... байқауға болады. Сондай – ақ
мемлекеттің класстық мәніндегі ерекшеліктерімен және ... ... және өз ... исламдық мемлекеттік құқықтық институттар
арасындағы беделді байланыс көрініс табуда.
Аш – шура ... ... ... демократиялық саяси қайта
құруларға идеологиялық негіздеу мақсатында көптеген социалистік бағыттағы
мемлекет жетекшілеріде жүгінеді. Бірақ ... ... ... сол ... ... мақсаттарға қызмет етуі де мүмкін, мысалы сайлау
институтының орнына және мұсылмандық ... ... ... рөлін
негіздеу, мемлекет басшысының тірегін құрайды. (Мысалы, Сауд Арабиясында).
Исламның және ... ... ... ... ... ... – құқықтық дамуына әсері егер тек олардың конституциондық
заңнамаларын сараптаудан аспасақ ашылуы ... ... ... ... ... ... ... әсері
көрсетілетін және мемлекеттік құқық нормасы және ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік дін ретінде
мойындау ... ... бұл ... жуық ... бар. ... ... ... конституциясында (2 бап), Біріккен Араб Эмираттарында (7 бап),
Тунисте (1 бап), Катарда (1 бап), ... (2 бап) және т.б. ... ... айта ... тағы бір ... біз мемлекеттен шіркеу немесе
мешіттің бөлінуін айтқанымызда оның ... ... діни ұйым ... ... ... сонымен қатар мұсылмандардың бір мистикалық
бірігуін мемлекетте немесе әлемде «мешіт» деп емес «үммет» деп ... ... ... ... үшін ... да бір дін
мемлекеттік болып мойындалса да, діни ... ... ... ... 1956 ж 2 ... Исламдық Республика ... ... және ... ... ... бастаймын.
Бүкіл әлемнің жоғарғы билігі ... бір ... ғана ... және оның алдын – ала жазылғанының аясында іске асуы тиіс
билік, Пәкістан халқы, оған ... ... ... ... табылады...»
Христиандық мемлекеттерде бұл мәселе осыған ұқсас шешіледі. Грецияның 1975
ж Конституциясының 1т. 3б. «Грецияда Үстемдік ететін дін ... ... ... болып табылады» делінген. [12] ., 78-91 б.
1. Құран мен хадис – бұл исламдық ғұрыптардың ... ... ... ... ... (1) жазған трактаттардан айырмашылығы көп.
Елуден астам хадис таруларының ішінде үш ... төрт ... ... ... қатысты және Жаратушы алдындағы ... ... Тағы ... ... ... ... байланысты,
ал қалған тараулар түгелдей өмірдің саяси, ... ... ... ... ... қоғам өмірімен байланысты делінген.
[13]., 22 – 25 б.
II. ТАРАУ. Қазақстан ... дін мен ... ... ... рөлі
2.1. Қазақстан Республикасындағы діни жағдайдың заңдық бақылануы
Мемлекет және діни бірлестіктер: қарым – қатынасты ... ... ... ... ... діннің қайта жандануына жол
ашты. Ол тек қана мәдениет пен өмір үлгісінің ... ... ... жоқ
сонымен қатар дін саясаттағы ерекше факторға айналды. ... ... ... ... ... ... қатаң бақылаулар жүргізді,
азаматтарды діни ұйымдардың әсерінен ... ... діни ... ... ... алуға тырысты, белгілі бір мөлшерде бұл ҚазССР-
дің әкімшілік құқықбұзушылық Кодексінде 206 бапта қудаланды. «Діни ... ... ... ... ұйым үшін жауапкершілік және ... және діни ... ... ... ... ... жасөспірімдер жиналысы, сонымен ... ... ... және ... ... ... жоқ, ... байланысты, әкімшілік
жауапкершіліктер нормасы бекітілген. Сонымен қатар бұл норма, ... ... ... әкімшілік құқықбұзушылық Кодексінің ... 37 ... жаңа ... ... заңнамасында
сақталған, 30 қаңтар 2001 жыл ... ... тура сол ... ... сол ... ... тек ... қатар еңбек, әдеби және
басқа үйірмелер мен топтар» деген сөзден басқа. Көрсетілген ереже тек ... ... ... жоқ болғанда ғана күшінде. Бұл принцпке ерекше назар
аударғанымыз жөн, себебі «діни сенім бостандығы және ар ... ... 5 ... ... діни ... ... және мемлекеттік
білім беру дүнияуи делінген. Мектептің шіркеуден бөлінуі білім ... діни ... ... ... ... ... жеке түрде оқуға және оқытуға рұқсат етеді. Сонымен ... ... ... емес ... және тәрбиелік мекемелерде ерікті түрде
жургізіледі. Діни ... ... ... ... ... ... оқытуды болжайды, себебі шектеу Кодексінің 1 бабының ... ... ... ... діни ... ... ... аудитория алдында шақыру түрінде қандайда бір іс-әрекет ... ... ... ... ... ... рұқсат етілмейді.
Сондықтан, жас ұрпақтардың, әсіресе жоғарғы оқу орын ... ... беру ... ... ... емес ... діни ... дәрістік курстардың оқу тәртібін анықтап
алғанымыз жөн. Дәл осы 5 баптың нормасына сай дінтанулық пәндер ... ... ... ... мүмкін.
Біз мұнда жалпы білім берушілік пәндер туралы айтып отырмыз. Мысалы:
мәдениеттану, философия, тарих. Әйтседе, ... ... ... ... оқу мекемелерінде мұндай оқыту курстары карастырылмайтынын байқаймыз,
бірақ жоғарғы білім стандарты, білім және ... ... ... ... ... ... оның мемлекеттік немесе мемлекеттік емес сипатта
екеніне қарамастан, ... ... 5 ... ... ... ... Білім туралы Заң бұл принципті толығырақ талқылайды.
Қазақстан Республикасы Конституциясына сәйкес Қазақстан өзін зайырлы
мемлекет деп ... және іс ... ... ... ... бола тұра ... Республикасы ерекше мемлекет, себебі оның халқы
бірнеше түрлі ... ... ... ... ... және түрлі діни сенімнін бас ... ... ... сәйкес, құқықтық мемлекеттің маңызды ... ... ... ... ... ... қатар діни сенім
бостандығын үнемі қатал және үздіксіз бақылап отыруы ... ... ... Республикасы Конституциясының 5 бабының 1 тармағында, 22 ... ... ... ... бұл ... ... көп ... ар бостандығын мойындау. Мемлекет діни бірлестіктер қызметіне құқықтық
базалар құрады. Қазақстан ... ... ... 109 ... ... діни бірлестіктерге анықтама берілген. «діни бірлестік деп
азаматтардың ерікті ... ... ... бекіткен тәртіпте рухани
қажеттіліктерін қанағаттандыру ... ... ... қауым
негізінде, бірігуін айтады». Сонымен қатар, ... ... ... 16 ... ... емес ... туралы Заңның 6 бабына
сәйкес, діни бірлестіктер деп,- коммерциялық емес бірлестіктер саналады,
бұл бірлестіктер ... ... ... жету үшін және осы ... ... ... айналысуға құқылы.
Діни бірлестіктер қызметінің негізгі және құқықтық ... ... 1992 ж 15 ... өзгертулер мен толықтырулар енгізілген.
1997 жылы 11 маусым «діни бірлестіктер және діни ... ... ... ... ... Заң ... ... діни бірлестік деп:
сенушілердің ... ... ... ... ол ... ... сай сипатта болуы тиіс мысалы: дін ұстану, кұдайға құлшылық
жасау, басқада діни салттар, діни ... ... ... оқыту және діни тәрбиеге баулу. Діни сенім ... ... ... ... ... бұл адамзаттың, негізгі жеке еркіндігінің бірі,
демек діни сенімін тарату құқығы, ... ... және ... ... ... ... болып табылатынын да ұмытпауымыз қажет. Сонымен ... ... ... ... ар бостандығы құқығынан Конституцияда
бекітілгеннен де әлдеқайда ауқымды. Ар бостандығы ... жеке ... ... ... ... ... әркімнің рухани құндылық
жүйесін өзі таңдап алатын құқығы. Бұл адамзаттың абсалютті құқығы, және ол
ешқандай жағдайда кез-келген ... ... [14] ., 110 – 117 ... ... ... қатынастар: заңдық
аспектілері. Бірақ 1992 жылғы Заңда, заң шығару органы нақты діни ... ... ... қоса ар ... ... атеистік наным
еркіндігі бар екенін ерекше мән бере көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... еркін ұстану немесе ешқайсысында ұстанбау
құқығына ие, демек «діни сенім ... және «ар ... ... екі мағыналы тусінік, заңды кеңінен терең ... ... ... ... ... Мысалы: «Діни және қоғамдық
бірлестіктердің ... ... ... ... мамандығы
бойынша жоғарғы оқу орындарында әкімшілік-құқықтық курсын оқығанда, сонымен
қатар халқаралық ... ... сай, жане ... ой, ар жане дін ... ... ... 1990 жылы ... кеңес конференциясында
ОБСЕ-нің адамзаттық өлшемдеріне мемлекет-қатысушылары ... ар ... ар жане дін ... ... Осы ... ... ... Конституциясында ар бостандығы туралы норманы ... ... сай, заң ... ... да ... ... және ... Республикасының басқа заңнамалық актілері Негізгі
заңға қайшы келмеуі тиіс. Жоғарыдағы айтылғанға ... бір рет ... ... ... ... бостандығы » түсінігі қандай-да бір ... ... ... ... және өз діни ілімі, культі, ұйымы
бар діни ... ... ... қоса ... жөн, ... ... «ар ... түсінігімен салыстырғанда әлдеқайда тар ... ... Және де ... және ... ... туралы Халықаралық
пакттын 18 бабының 1 тармағына сәйкес, ар адам ой, ар және діни ... ... ... ... заңдары, Біріккен Ұлттар Ұйымының
Генералды Ассамблеясы 1948 жылы 10 ... ... ... ... ... ... болуы тиіс. Сондықтан Қазақстан
Республикасы Конституциясы ережелері бұл ... ... ... ... ... ... ... байланысты Ресей Федерациясының
ұлтық заңшығару органдары Конституция ережелерін және ... ... және «ар ... ... қатысты, аналогиялық заңдарды
сәйкестіргенін атап өткен жөн, оны 1993 ... ... 28 ... ... азаматтардың діни сенім бостандығы мен ар бостандығын
бекітті, ал 29 бапта ой еркіндігін ... ... ... ... мен ... ... актілері арасында қандай да бір
қарама-қайшылықтар кездеспейді. Адам ... мен ... ... құндылықтар ретінде мемлекеттің құқық қолдану ... ... ... қоса ... ең алдымен адам еркіндігі мен құқығын,
оны ... мен ... іске ... ... ... ... Мемлекет
азаматтық қоғамда қалыптасқан сфераға, ондағы қарым-қатынасқа араласудан
қалыс-қалғанымен, сонымен ... ... ... заңсыз әрекеттерден
сақтауы тиіс. Мемлекеттің-адамның және азаматтардың ... ... ... және ... ... оның заң приципін ұстанатынын,
және үстемдігін мойындайтынын көрсетеді. Демек заң дінге әсер етеді, ... ар ... ... ... мен ... ... Діннің
қазіргі күнгі мемлектпен қарым-қатынасы, функциясы әртүрлі құқық тарапынан
құқықшығармашылық, бітімшілік, жағынан атап ... ... ... ... статусының ерекшелігі, онын мемлекетпен болінгенін
және осы принціпке сай діни бірлестіктер, ішкі заңдар өздерінің иерархиясы
және ... ... ... ... және ... етеді. Мемлекет
азаматтардың дінге қатынасына, анықтау процесіне және діни ұстанымына
араласпайды, азаматтарды діни ... ... ... одан ... ... басқа да мемлекеттік ... ... ... жергілікті басқару органдары, діни бірлестіктердің
әрекеттері заңға қайшы келмесе, ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдарында және
мекемелерде, жергілікті басқару органдарында, ... ... ... діни ... ... қатал тыйым салады. Осылай
бола тұра, діни бірлестіктер мемлекеттен бөлінгенімен діни бірлестіктің
жеке ... ... ... ... ... ... арласуға, саяси өмірге белсенділігіне шек қоймайды және т.б.
Қазақстан Республикасының діни жағдайының ... ... ... факторлардың бірі шет ел миссионерлерінің аса белсенділігі болып
отыр. Ал, ... 5 ... 5 ... сай шет ел ... ... ... ... әрекеттері,
Қазақстан Республикасы Азаматтық Кодексінің 109 бабының, 6 ... ... ... ... ... ... ғана,
жергілікті билік органдарында тағайындалуға жатады. Сонымен қатар, 1992 ... ... ... ... ... ... өкілдерінің әрекеті
тәртібінің нормасын қарастырмайды, ал тек қана 9 ... ... ... ... ... ... ... Министірлігінің мемлекеттік тіркеуінен және оның
жергілікті территориялдық органдарына тіркелгеннен бастап ... ... ... ие ... ... ... жане ... ережелерінде Заңның 7 бабында Қазақстан Республикасының ... діни ... ... ... ... ... қатар республика территориясынан тыс органдармен ... және ... ... мемлекеттік органдарының арасындағы
келісім шартқа сай шешіледі.
Мұндай ... өте ... ... қажет етеді, себебі келісім
шарт дегенді қалай түсіну қажет, және ол қандай ... ... асуы ... ел ... ... ... территориясында билік органдарына
хабарламастан жиі қызмет етеді емес пе. ... дін ... ... ... ... ... бұл процесті бақылауға алуы қажет. Айтылған мәселе
діни сенім бірлестігі Заңына түзетулер мен толықтырулар ... ... ... тапты, ол Қазазақстан Республикасы Парламент Мәжілісінің пленарлы
отырысында мақұлданды, ал нақтырақ ... ... ... ... ... жүрген шет ел азаматтары және ... ... ... ... ... ... ... өтуі тиіс. Шет ел
діни бірлестіктердің қызметтері әрбір конфессияға ... ... ... ... болады. Мұндай бақылау Қазақстандағы
орнықтылық, ... ... ... алдын-алу мақсатында қажет,
себебі: шетел миссионерлерінің қызметі конфессия ... ... ... әкелуі, және ұлтаралық алауыздыққа әкелуі ... бұл ... ... ... салу мүмкін емес, себебі
Конституцияның 5 бабының 5 тармағына сәйкес, ... ... ... ... тең. [15] ., 119 – ... Республикасы өзінің тәуелсіз даму кезеңінде тек қана ТМД ... ... ... даму орталығына да айналды. Бұған Қазақстанның ең
жоғарғы дәрежеде ұйымдастырған ... ... ... ... ... және қауіпсіздік мәселесі ... ... ... пен келісім Конференциясы (2003 ж , 2006 ж), «Мәдениетаралық,
дінаралық және ... ... (2006 ж) ОБСЕ ... және ... бас ... Йона ... орталығы Астанада болатын, дінбасылар
кездесуі тұрақты негізде өткізілетін, ... ... ... құру ... ... аса ... арттырып отыр, сонымен қатар әлемдік
және дәстүрлі діндер лидерінің съезін ... ... ең ... рет ... ... ... мемлекет басшысы, Қазақстан Республикасы Президенті
Н. А. Назарбаевтың қолдауымен болып отыр, бұл да аса маңызды.
- Қазақстандағы, конфессияаралық келісім және ... ... де ... ... жане ... ... ... дегеніміз ұлтаралық және конфессионалдық қатынастарды заңдық
реттестіру.
Қазақстанның территориясында қәзіргі кезде әртүрлі ұлт ... ... ... өкілдері тұрады. Ең басты жетістіктеріміз қазақстандықтар өз
егемендіктерін жете түсінді, және ... ... ... құру ... ... құру ... ... біз
қиындықтарды жеңе білдік, және соның арқасында ... ... пен ... келісімді сақтап қалдық. Бұның көрінісі ретінде
түрлі ... ... ... ... ... мен оның
саясатын қолдау көрсеткішін айтуға болады.
Қоғамдық – ... ... ... әсер ... діни ... ... бағыттары негізінен қоғамдық – ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының «Діни сенім бостандығы және ... ... 1992 ж ... Заң, сонымен қатар осыған қатысты
заңнамалық және заңдық ... ... ... ... ... ... бірінші этапында өз жұмысын атқарды, және қазір
ерекше жаңартуды қажет етеді, деуге толық негізді.
Сенушілерді кемсітудің ... ... жою және ... ... ... ... ... жасалуы олардың
мемлекетке және Республикадағы діни жағдайдың тұрақтануына деген ... ... ... ... және ұйым ... ... ... жане Парламент сайлауын қолдағанын осының айғағы деуге болады,
мұнысымен олар жүргізіліп отырған саясат пен ... ... ... ... кезде қоғамдық пікірлер қоғамның рухани өмірінде діннің ... ... ... ... діни ... ... бір жақты оң нәтиже бере
бермейді. Қазақстан көп ұлтты мемлекет. Бұл ... ... ... ... ... әр ... өз ... – сенімдерінің
қағидаттары мен өмір сүреді.
Діни конфессиялардан басқа, миссионерлік әрекеттер де бар. ... ... ... ... ... біздің, Республикамыздағы
миссионерлердің іс - ... ... ... ... ... ... ... – христиан» ... ... Лос – ... ... ... ... және ... Республикасының заңдарына қайшы келмейді. Айтседе олардың
идеологиялық және рухани орталықтарының АҚШ – та ... ... ... ... ... ... ... делінген жарғылық
идеологиялық бағыты азаматтардың ... ... ... ... ... бағытталған. Осыған байланысты ... ... ... ... ... және діни ... ... заңға
өзгерістер енгізу қажет, миссионерлік діни орталыктардың ... ... ... реттестіретін, біздің
Республикамызда құрылған және әлемнің басқа ... ... ... ... реттестіру, бұл мемлекеттің егемендігінің тіреуіне
кері әсерінің алдын-алу ретінде.
Діни ұйымдар әртүрлі ұлт өкілдерін біріктіреді. «Діни сенім бостандығы
және діни ... ... заң ... соң діни ... ... алынды, республикадағы шет ел азаматтарының өмір сүру
және келу ережелері ... бәрі ... ... діни ... әсер ... 1995 ... ... саны 10 есеге артты. Бүгінде дін адам ... ... тыс ... ... Дін ... рухани мәдениетінің
маңызды бөлшегінің бірі. Адамдар арсындагы Рухани ... ... мен ... ... ... ... салт - дәстүрді
сақтаудың ең жақсы мүмкіндігін көре білуіміз қажет. Ұлттық ... ... ... ... ... лайық орынға ие
болуына, әлемдік өркениеттің ... орын ... ... ... ., 58 – 64 ... үстіміздегі жылы елдегі жағдай мен ішкі және сыртқы
саясаттың негізгі бағыттары жөнінде ... ... Жаңа ... ... ... арнаған Жолдауында ішкі және сыртқы саясатымыздың аса
маңызды бағыттарының бірі ретінде қоғамдық келісімді одан әрі ... ... ... ... ... ... ету мен ... алды-
мызға қойған асқақ міндетті ойдағыдай орындаудың негізі болып ... ... мен ... кез ... ... және
біздің азаматтарымыздың конституциялық құқықтарына қысым жасауды көздейтін
әрекеттерге ... ... әрі ... қарсы тұру қаралған. Қазақстан
Республикасының басқару тәртіптері мемлекетіміздің Ата Заңы ... ол ... ... ... ... орындалуға жатады.
Қазақстан Республикасы Конституциясына сәйкес – Қазақстан Республикасы
өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және ... ... ... оның ең ... ... – адам және ... ... құқықтары
мен бостандықтары болып табылған.
Мақсаты немесе іс - әрекеті Республиканың конституциялық ... ... оның ... ... мемлекет қауіпсіздігіне нұқсан
келтіруге, әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, діни, тектік – топтық және ... ... ... ... ... ... және олардың
қызметіне, сондай-ақ заңдарда көзделген әскерилендірілген құрамалар құруға
тиым салынады.
Қазақстан Республикасының «Қоғамдық ... ... ... ... ... ... қоғамдық бірлестіктерді құруға
және олардың қызметіне, сондай-ақ Қазақстан Республикасының заңнамасында
көзделмеген әскерилендірілген ... ... тиым ... қарсы күрес туралы» Заңымен Қазақстан Республикасының
аумағында экстремистік бағыттағы ... ... ... ... ... тиым салынған.
«Хизб-ут-Тахрир» діни партиясының әрекетінде экстремистік белгілер
болғандықтан, оның қызметі заң жүзінде бірнеше мемлекеттерде АҚШ, Германия,
Канада, ... ... ... тиым ... ... ... Ресей, Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан елдерінде де заң
жүзінде тиым салынған. Сонымен қатар заңға байланысты біздің ... ... ... орын жоқ. ... халықаралық діни партиясының
қызметінің тәуелсіз еліміз Қазақстанда жүзеге асырылу заңдылығы заңға ... ... ... жылғы Астана қалалық сотының шешімімен «Хизб-ут-
Тахрир» ... ... ... деп ... оның ... ... тиым ... қылмыстық заңға, қоғамдық немесе діни бірлестіктің не
өзге де ... ... ... асыруына байланысты олардың қызметіне
тиым салу немесе тарату туралы сот шешімінен кейін олардың қызметіне ... ... үшін ... ... ... діни партиясының заңсыз ... ... көп ... және достастықты берік ұстанған қағидаларына нұқсан
келтірмеу заң жүзінде қамтамасыз етілген. [17].,
Мемлекет басшысының ... ... ... ... жаңа ... атты
Қазақстан халқына жолдауында: «Қазақстан ядролық ... ... ... діни ... есірткі саудасы мен басқа да
осы заманғы қатерлерге қарсы ... ... ... ... ... мүшесі болып келді және болып қала береді» - деп
адамзат ... ... ... қауіп-қатерлердің барлығының бізге де
ортақ екендігін, еліміздің оған ... ... ... ... ... алдағы бағыт-бағдарды айқын нақтылап өтті.
Шетелдерде тамырын жайған халықаралық ... ... тағы да ... ... ... ... басылмайтындығы, Қазақстанның ішкі тұрақсыздығын қоздыруды
көздейтін күштердің жандана түскен іс-қимылы еріксіз алаңдатады. Шетелдерде
тамырын жайған халықаралық ... ... ... тағы ... ... ... ... аңсайтындардың басылмайтындығы,
Қазақстанның ішкі тұрақсыздығын қоздыруды көздейтін күштердің ... ... ... ... ... бір ғана ... діни ... ұйымын
айтар болсақ, минимум бағдарламасы ислам дінін барынша наихаттау, оған
ешкімнің қарсылығы ... ал ... ... Орта ... ... ... осы ... келіп оның ішкі ойы көрінеді.
Қазақстан ... ... 5 ... 3-ші тармағы былайша
тұжырымдалған: «Мақсаты мен ... ... ... ... өзгертуге, оның тұтастығын бұзуға, мемлекет қауіпсіздігіне
нұқсан келтіруге, әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, діни, ... ... ... ... бағытталған қоғамдық бірлестіктер құруға және
олардың қызметіне, сондай-ақ ... ... ... құруға тыйым салынады». Мысал ретінде, бір ғана «Хизб-ут-Тахрир»
діни экстремистік ұйымын айтар болсақ, ... ... ... дінін
барынша наихаттау, оған ешкімнің қарсылығы болмас, алланың нұрымен жаралған
ислам дінін қалай ... да ... ал ... ... Орта
Азия мемлекеттерінде халифат құру, осы жерден келіп оның ішкі ойы ... ... ... 5 ... 3-ші ... былайша
тұжырымдалған: «Мақсаты мен іс-әрекеті Республиканың ... ... ... оның ... ... мемлекет қауіпсіздігіне
нұқсан келтіруге, әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, діни, тектік-топтық және
рулық араздықты қоздыруға ... ... ... ... және
олардың қызметіне, сондай-ақ заңдарда көзделмеген әскерилендірілген
құрамалар құруға тыйым ... ... ... ұйым ... ... сипаты үнпарақтар тарату болып табылады. Ал тұтылып қалған
мүшелерін тінту барысында қару-жарақ ... ... жеке адам ... ... қатер төндіреді. Оларға қарсы жан-жақты пысықталған,
жоспарланған, кешенді шаралар жүргізіліп, оның нәтижесі мақсатты ... ... ... ... аты ... діни ... ... қатысты
десек, үстіміздегі жылы оның ... ... ... ... ... ... ... көздері жеткен соң өз еріктерімен ұйым
қатарынан шығуда. Олардың барлығы дерлік жастар екендігін ... ... ... ғана ... ... ... ... іс-қимылында ақаулықтың
жеткілікті екендігін, ... ... дін ... ... толық
түсініктерінің қалыптаспағандығын, сондай-ақ дәстүрлі діни ... де ... ... ... ... ... аудиториясына
жеткілікті көңіл бөлінбейтіндігін, нәтижесінде жас ұрпақтың көшедегі
радикальды қимылы ... ... ... ... баса ... ... Бұл бағыттағы шараларды түпкілікті жалғастыру әрбір қоғам
мүшелерінің, осыған ... ... сала ... ... ... ... мүмкін емес, себебі адасып жүргендер күнделікті өмірде
қасымызда жүрген бауырларымыз, іні-қарындастарымыз болып ... ... ... 14 ... және ... ... ... тыйым
салынған. Бұл салада тиісті заңдар, нормативтік ... ... ... ... ... Шет ел арнайы қызметтерінің мемлекеттік
құпияларға ену, ... сала ... ... жасау әрекеттері ешуақытта
толастап көрген емес. Оларды табиғат ресурстары мен ... ... ... ... ... ... ... күштердің орналасуы мен күш-
қуаты, күш құрылымдарының құрамы, іс-әрекеті, ғылыми-техникалық жобалар мен
жаңалықтар, қоғамның саяси құрлымы, қоғамдағы ... ... тағы да ... ... ... мәселелер туралы мәліметтер
қызықтырып келеді. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... бірқатар шетелдік барлаушылар мен тұлғаларға қатысты
жүргізіліп жатқан істер жетерлік.
Заңдардың конституциялығын тексеру.
"Қазақстан Республикасының кейбір заң ... діни ... ... діни бірлестіктердің қызметі мәселелері бойынша ... ... ... туралы" Қазақстан Республикасы Заңының
конституциялылығын тексеру ... ... ... Конституциялық
Кеңесінің Қаулысы 2002 жылғы 4 ... N 2 ... ... Төраға Ю.А.Хитрин, Кеңес мүшелері Х.Ә.Әбішев, Қ.Ж.Балтабаев,
С.Ф.Бычкова, А.Есенжанов, ... және ... ... ... ... басшысының өкілі - Республика Президенті Әкімшілігінің
мемлекеттік-құқық ... ... ... ... ... Сенатының депутаты Б. Жүсіповтің және Республика
Парламенті Мәжілісінің депутаты А.Ә.Айталының, Республика Мәдениет, ақпарат
және ... ... ... ... ... Бас
прокурорының орынбасары А.Қ.Дауылбаевтың, Республика Үкіметі жанындағы Діни
бірлестіктермен ... ... ... ... ... - Қазақ гуманитарлық-заң университеті азаматтық құқық және
процесс кафедрасының ... заң ... ... ... және ... ... өзінің ашық отырысында
Қазақстан Республикасы Президентінің "Қазақстан Республикасының кейбір заң
актілеріне діни сенім бостандығы және діни ... ... ... ... мен ... ... туралы" Қазақстан
Республикасы Заңының конституциялылығын тексеру жөніндегі өтінішін қарайды.
Қазақстан Республикасы Парламенті Палаталары, Үкіметі, Жоғарғы ... ... және ... дін мен діни ... ... ... ... комитеті ұсынған құжаттарды,
сондай-ақ конституциялық іс ... өзге де ... ... - ... ... ... Қ.Ә.Омархановтың баяндамасын,
өтініш субъектісі өкілінің және отырысқа қатысушылардың сөйлеген сөздерін
тыңдап, Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесі ... ... ... ... кейбір заң актілеріне діни ... және діни ... ... ... бойынша өзгерістер
мен толықтырулар енгізу туралы" Қазақстан Республикасының Заңын Республика
Парламенті 2002 жылғы 31 қаңтарда қабылдап, 2002 ... 8 ... ... ... қол ... ... 72-бабы 1-тармағының 2) тармақшасына сәйкес Мемлекет
басшысы Конституциялық ... ... ... Заңның конституциялылығын
тексеру туралы өтініш жіберген.
2. "Қазақстан Республикасының ... заң ... діни ... және діни бірлестіктердің қызметі мәселелері бойынша өзгерістер
мен толықтырулар ... ... ... Қазақстан Республикасының
Конституциясына сәйкестігі мәнінде қарай отырып, Қазақстан Республикасының
Конституциялық Кеңесі мына ережелердің конституциялылығына ... ... діни ... ... ... ... асыру құқығы заң
актілерімен шектелуі ... ... ... 3) тармақшасы;
ислам діни бірлестіктерін мемлекеттік тіркеу Қазақстан мұсылмандары
Діни басқармасының ұсынысы ... ... ... ... 3-тармақтың
13) тармақшасы;
Заңның, мұсылмандық ғибадат үйлері мен ғимараттарын салу және ... ... ... Діни басқармасының рұқсатымен жүзеге асырылуын
көздейтін 3-тармағының 17) тармақшасы.
3. Діни нанымдарды тарату бостандығын ... ... ... ... ... ... заң жүзінде тыйым салынбаған
кез келген ... ... ... ... таратуға құқығы бар" деген нормасынан
туындайды.
Конституцияның 39-бабы 1-тармағына сәйкес, бұл ... ... ... ... ... тәртіпті, адамның құқықтары мен
бостандықтарын, халықтың денсаулығы мен имандылығын сақтау ... ... ғана және тек ... ... ... ... ... заң актілеріне діни сенім ... және ... ... ... ... ... мен толықтырулар
енгізу туралы" Заңның 3-тармағы 3) тармақшасындағы, діни нанымдарды тарату
құқығы заң ... ... ... деген ереже, осы конституциялық
талапқа қайшы келеді, ... ... ... Қазақстан Республикасы
Президентінің заң күші бар жарлығына қарағанда заңдық күші аз ... акті ... ... және азаматтың құқықтарын шектеуге жол береді,
өйткені, "Нормативтік құқықтық актілер туралы" 1998 ... 24 ... ... 1-бабына сай, Республика Парламенті мен ... ... да ... ... актілер ұғымына кіреді.
4. Конституцияның 1-бабы 1-тармағымен көзделген, мемлекеттің зайырлы
сипаты, діннің мемлекеттен бөлінуін білдіреді.
Бұл аталған норма-принцип өзге ... ... ... ... ... 1-тармағына сәйкес қоғамдық және мемлекеттік
институттардың бірігіп кетуіне жол берілмейді. Конституцияның 14-бабына сай
заң алдында ... бәрі тең, бұл, ... ... ... ... діндер мен діни бірлестіктер заң алдында ... ... ... мен діни бірлестіктерге басқаларға қарағанда ... да ... ... жол берілмейтінін, дінге көзқарасына, нанымына
байланысты ... кез ... өзге ... ... ... ... ... бұл орайда болса, "Қазақстан Республикасының кейбір заң ... ... ... және діни ... ... мәселелері бойынша
өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" ... ... ... ... діни ... мемлекеттік тіркеу Қазақстан
мұсылмандары Діни ... ... ... ... ... Одан тыс, ... ... 17) тармақшасының нормалары,
мұсылмандық ғибадат үйлері мен ... салу және ... ... ... Діни ... ... жүзеге асырылатынын
көздейді.
Осылайша, Заңмен, ислам діни ... ... ... ... ... ... Қазақстан мұсылмандары Діни басқармасына
(жарғысын 1996 жылғы 23 ... ... ... ... Әділет
министрлігі қайта тіркеген), мемлекеттің айрықша құзырына жататын, рұқсат
беру сипатына ие ... ... ... ... ... ... ... 1-
тармағының, 5-бабы 1-тармағының және 14-бабының ережелерін ... ... ... ... ... ... ... кейбір заң актілеріне діни сенім бостандығы және
діни бірлестіктердің қызметі мәселелері ... ... мен ... ... Заң ... Республикасының Конституциясына қайшы деп
есептейді.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... "Қазақстан
Республикасының Конституциялық Кеңесі туралы" конституциялық заң күші ... ... ... 1) ... 31, 32, 33, 37, 38 және ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесі
қаулы ... ... ... Парламенті 2002 жылғы 31 қаңтарда
қабылдап, 2002 жылғы 8 ақпанда Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... кейбір заң актілеріне діни
сенім бостандығы және діни бірлестіктердің қызметі мәселелері ... мен ... ... ... ... ... Заңы
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес емес деп танылсын.
2. Аталған заңға, Қазақстан Республикасы Конституциясының 74-бабы 1-
тармағына сай, қол қойылмайды және ол ... ... ... ... Конституциясы 74-бабының 3-тармағына сәйкес
қаулы оны қабылдаған күннен бастап ... ... ... ... ... ... жалпыға бірдей міндетті және Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... түпкілікті болып табылады.
4. Осы қаулы республикалық ресми басылымдарда қазақ және ... ... ... [18] ., 83 ... ... ... бостандығы және діни бірлестіктер» туралы заң 1992
жылы 15 ақпанда №1128-XII з. к. б. Жарлығымен бекітілген, және 1995 жылы ... №2488, №2489 з. к. б. ... 1997 жылы 11 ... ... к. б. ... 2004 жылы 20 ... №13-III з. к. б. Жарлығымен,
2005 жылдың 23 ақпанында №33-III, 2005 жылдың 8 шілдесінде ... з. ... ... ... мен ... енгізілген. [19] ., 32 б.
Нақтылай тоқталар ... ... ... ... сенім
бостандығы және діни ... ... заңы ... ... ... 5 тараудан, 24 баптан тұрады, ... ... ... ... жекелей көрсеткенде, 2000 ж заңдағы өзгертулерді атап
көрсетер болсақ, онда нақты: 1995 жылы 5 ... №2488, з. к. ... ... төртінші бөлігіне өзгерту енгізілді, 16-шы ... ... ... ... ... ... бөлігі алынып тасталды,
дәл осы күнгі №2489 з. к. б. Жарлығымен 9, 11-ші ... ҚР 1997ж. ... №154-I ... ... бірінші бөлігіне өзгерту енгізілді.
Елбасымыз Н. Назарбаев ... ... ... ... кесуге бағытталған діни заңнамаларды жетілдіру» бойынша
шаралар ұсынуды талап етті. Қазіргі ... ... ... ... діни ... ... заңымыз тәуелсіздігіміздің ... 1992 ... 15 ... қабылданған болатын. Дін мен
мемлекет, дін мен ... ... ... ... ... оны ... заң шығару билігіне байланысты екені белгілі десек, бүгінде
жаңа концептуалдық ... ... ... ... католиктік
және кейбір протестанттық діндердің қоғамда ... ... ... ... ... талабы.
Шындығында діни сенім ... ... ... біздің
Конституциямызбен де үндеспейді. Конституцияның 22-бабында ... ... ... ... арасы, бір сөзбен айтқанда, есік пен ... ... ... дінге деген көзқарастарына қарамай, ... ... болу ... атейстік насихат жүргізу, өз ... ... ... ... ... сенбеу құқығы сияқты құқықтық-құрылымдық
ұғымдар кіреді. Бұл ... ... ... ... ... ... дін туралы заңымызға жаңа заман мен ... ... ... ... мен ... ... ... жетті. [20] ., 5-6 б.
Таяуда ғана ... ... ... ... ... мен ... ... Заңға өзгерістер мен толықтырулар енгізу мәселесін
бірқатар депутаттардың ... ... ... бұл жайт ... ... туғызып, ерекше қолдау тапқаны анық. Халықтың 16 ... бері ... да осы ... ... ... Бұл орайда кеше Алматыда бірқатар ұлт
зиялылары мен қоғам қайраткерлері бас қосып, депутаттар бастамасына қолдау
білдірді.
Сонау 1992 жылдан бері ... мен ... ... ... осы ... ... қаралуын дінтанушы, аудармашы Уақап ... ... ... "Ұлт ... ... ... Болат
Дүйсенбі, "Руханият" университетінің ректоры Мұрат Мыңбаев, "Ел мәдениеті"
газетінің бас редакторы Асан ... ... ... өз ұсыныстарын
бұқараға жеткізіп отыр. Дінтанушы Мұртаза ... ... ... ... мен ... астам діни бірлестік тіркелген. Жалпы, ... ұйым ... оңай ... жоқ" дей келе, діни бірлестіктерді тіркеу
мәселесінде оңтайлы өзгерістер ... баса ... Ал ... ... діни ... тіркеу оңай шаруа емес. Діни бірлестік ретінде
тіркелу үшін Румынияда 20 мың адам, Чехияда 10 мың адам ... ғана ... ... Ал Қазақстанда 10 адам бірігіп, діни ұйым құрып жатқан жәйттер
аз емес", – дейді. Діни-сенім бостандығына ... ... ... ... мен ... ... ... бөліп қарастыру қажеттігін
айта келе: "Ешбір мемлекетте абсолютті, толық бостандық жоқ. Әр мемлекетте
белгілі шектеулер бар. Ол ... – сол ... ... ... ... ... ... қатар, отбасын, адамзатты және
демократиялық, конституциялық құндылықтарды қолдау мақсатында жасалған.
Сондықтан осы ... жаңа ... ... ... жөн", – ... [21] ... ... дінтанушылар діни бірлестіктердің және дін саласында қызмет
етіп жүрген заңды тұлғалардың ... ... ... ... баса айтып отыр.
Құранды қазақ тіліне тәржімалаған дінтанушы ғалым Уақап Қыдырханұлы
депутаттардың оңтайлы бастамасынан кейін ... ... ... ... ... ... ... көтеретінін жоққа
шығармайды. Есімізде, осыдан бірнеше жыл бұрын Діни ... ... ... ... ... ... ... көптеген халықаралық ұйымдар улап-
шулап, елімізге халықаралық деңгейде қысым жасауға талпынды. ... ... ... бұл ... су ... ... та ... Бұл тұста Уақап Қыдырханұы: "Халықаралық ұйымдар ... ... да, біз ... қауіпсіздігімізді қорғап, сақтау жолындағы заңымызды
күшейтуіміз керек. Бұл ... ... ... Онда ... ... ... болмауы тиіс. Бұл – біздің ішкі ісіміз. Оған ешкімнің қол
сұғып, сұғанақтық танытуына жол ... ...... ... ... депутаттардың ұсынысы бойынша, діни
ағымдар өз жарғыларында бүкіл діни ритуалдары мен салттары, ... діни ... ... ... ... ... беруі тиіс және
сол шеңберде ғана жұмыс істеуі керек. Сол сияқты діни ... ... сол ... ... тұрғылықты халықтың келісімінің алынуы да ... ... сала ... Діни ... ... туралы заңды қайта қарау
мәселесін Сенат депутаттары Серік Байсейітұлы, Анатолий Башмаков, Мәжіліс
депутаттары Берік ... ... ... ... Бейсенбаев, Тито
Сыздықов, Владимир Нехорошев пен ... ... ... еді. ... үн ... ... қоғам қайраткерлері депутаттарға үндеу жариялап,
осы мәселеге қатысты "дөңгелек үстел" ұйымдастыруды сұрап отыр.
Діни бірлестіктерді тіркеу
Діни бірлестіктер болып дiни ... мен ... ... мақсатында құрылған азаматтардың ерiктi құрамалары табылады.
Дiни бiрлестiктi кемiнде кәмелетке ... ҚР 10 ... ... олар ... ... (съезд,басқосу), онда
Жарғы (ереже) қабылдайды.
«Діни сенім бостандығы және діни бірлестіктер туралы» заңына ... екi ... одан да көп ... ... қимыл жасайтын
дiни басқармаларды (орталықтарды), бiрлестiктердi, сондай-ақ олар ... оқу ... ... және ... да ... мемлекеттiк
тiркеудi Республиканың әділет Министрлігінің діни істер ... ... ... 010000 ... қ. ... ... ... тіркеу үшін құжаттар Астана қаласы бойынша мына мекен ... ... ... ... ... қабылданады:
Астана қ. Жұбанов көш, 2 тел.37-02-06 Алматы ауданы.
Астана қ. Пушкин көш, 97 ... ... ... дiни ... ... аумақтық әдiлет органдары
жүзеге асырады.
Діни бірлестіктердің мемлекеттік тіркеуі кезінде ... ... ... ... қабылданған жарғы (басқосу, кеңес);
жарғыны қабылдаған басқосу хаттамасы, ... ... ... ... қолтаңбасымен бекітілген;
тегін, атын, әкесінің атын, туылған жылын, айын, ... ... ... ... және ... телефондарын, жеке қолын көрсетумен діни
бірлестікті құрған, ынталы ... ... ... ... ... туылған жылын, айын, күнін, тұрақты тұрғын
жерін, үйінің және қызмет телефондарын, жеке қолын ... ... ... ... ... ... түрде жұмыс жасаушы органның тұрақты тұрғын жерін ... үшін ... ... ... төлем аманатының көшірмесі
немесе түбіртегі
Рухани оқу мекемесі ... оқу ... құру ... діни ... ... ... береді.
ҚР аумағынан тыс жерде ... ... бар, ... мемлекеттік тіркеу үшін: шетел орталығы жарғысының
мемлекеттік тілге ... орыс ... ... ... ... ... орыс ... аударылып нотариалды расталынған өз
елiнiң заңдарына сәйкес діни орталық ... ... ... ... құжат немесе тізілімнен хаттамасы қажет. Заңды тұлғалардың
мемлекеттік ... үшін ... ... ... ... ... ... көлемінде жүзеге асады.
2.2. Қазақстан Республикасындағы діни жағдайды заңдық жетілдіру жолдары
Діни жағдайды заңдық жетілдіру қазіргі ... ... ... ... мәліметтерде көрсетілгеніндей бұл бірнеше рет көтерілген
тақырып ... әлі ... ... ... ... жоқ деуге толық
негізді. Бүгінгі күні бұл мәселе мемлекеттің назарында. Атап ... ... ... ... ... діни ... бостандығын
қамтамасыз ету мен ... ... ... 2007 – 2009 ... ... ... ... болған демократиялық қайта ... ... ... құрылымының өзгеруіне, мемлекеттік органдар мен ... ... ... ... ... ... конфессияаралық қарым-қатынастарды одан ... ... ... ... ... ... бағдарлама қазіргі күні жоспарға сай ... ... онда ... ... ... көрсетіліп, және қажетті
ұсыныстар енгізілген. [22] ., 49 б.
Бағдарлама Н.Ә. Назарбаевтың 2006 жылғы 1 ... ... ... жаңа ... ... ... және 2007 жылғы 28 ақпандағы
«Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты ... ... ... ... ... ... жасалынған.
Сонымен қатар, «Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық
дамуының 2007-2009 жылдарға ... орта ... ... ... ... ... ... Үкіметінің 2006 жылғы 25 тамыздағы № 822
және «Мемлекет басшысының 2007-2009 ... ... ... ... жолдауларын іске асыру жөніндегі негізгі бағыттардың (іс-
шаралардың) жалпы ... ... және ... ... Үкіметінің
2007-2009 жылдарға арналған бағдарламасын орындау ... ... ... ... ... ... Үкіметінің 2007 жылғы 20
сәуірдегі № 319 ... ... ... ... ... біз ҚР діни сенім бостандығымен қамтамасыз
ету жоспарларымен және діни ... ...... ... ... кешені азаматтардың діни ... ... ... ... ... ... органдардың діни
бірлестіктер мен өзара қарым –қатынастар жүйесін дамытуға, ... ... ... ... рухани құндылықтарын дамытуға,
діни ахуалдың даму ... ... және ... ... тәсілді
қамтамасыз етуге бағытталғанын білеміз. Бағдарламада діни сенім бостандығы
және діни бірлестіктер ... ... ... жөнінде ұсыныстар
әзірлеуді, конфессияаралық қатынастырды үйлестіруге, діни экстремизмнің
алдын-алуға ... ... және ... ... ... ... мына ... аса назар аударылған: Қазақстан
Республикасының көп конфессиялы ... ... ... соңғы 15
жылдағы елдегі конфессиялық қатынастардың өзгерісіне, осы ... ... ... деңгейінің өзгерісіне, діни бірлестіктердің санының
артуына және ондағы себептерге. ... діни ... ... ... көрсеткіштері ұсынылған: Ислам діни сеніміндегі
діни бірлестіктердің саны ... ... ... орыс ... діни бірлестіктері 62-ден 270-ке дейін, рим католиктік
шіркеулері 42-ден 95-ке дейін, протестанттық ... діни ... ... ... ... ... ... республикада иудаизмді білдіретін
27, буддизм -4 діни бірлестік, 49-Қазақстан үшін дәстүрлі емес ... 33 ... діни қоры мен ... да ... ... ... Конфессиялық алуан түрлілікті ескере отырып, мемлекеттің дін
саласындағы салмақты саясаты конфессияаралық диалог пен ... ... ... ... ... ... және діни сенім бостандықтарына
құқықтарын заңнамалық және ... ... ету. Бұл ... ... ... кез ... кемсітушілік нысанына тыйым салатын
еліміздің Конституциясында бекітілген. Діни бірлестіктердің ... ... үшін ... құқықтық негіздер «Діни сенім бостандығы және
діни бірлестіктер туралы» Қазақстан Республикасының Заңында қамтылған.
Екіншіден, конфессиялардың өз ... іске ... ... тең ... жасауы. Бұл ұстаным да заңнамалық деңгейде нақты
көрініс ... ... ... ... және діни бірлестіктер туралы»
Қазақстан Республикасы Заңына сәйкес діни ... ... ... діни ... ... араласпайды, ешбір дін немесе
діни бірлестік басқаларға қатысты ... ... ... ... ... ... ... диалогты ынталандыру. Біздің
конфессияаралық диалог тәжірибемізді әлемдік діндердің ... ... ... ... ... ... ... әлемдік
және дәстүрлі діндер көшбасшыларының екі съезінің өтілуі болды.
Жалпы республикада мемлекеттің діни бірлестіктермен өзара ... ... база ... Мемлекет діни бірлестіктердің заң
алдындағы теңдігі қағидатына сүйене отырып, олар үшін ортақ құқықтық ая
жасауда, оның ... ... ... мүмкіндіктер мен шектеулерге ие.
Мемлекетіміздің зайырлы сипатының конституциялық қағидаты мемлекет
пен діни ... ... мен ... ... дәл бөлу ... ... ... қатар, дін қоғам өмірінің аса маңызды саласы болып
табылады және мемлекет діни бірлестіктермен ... ... ... ... ... мемлекеттік-конфессияаралық қатынастар құру практикасы,
сондай-ақ ТМД (Әзірбайжан, Қырғыз, Ресей, Тәжікстан, Өзбекстан, Украина)
елдері мен алыс шет ... ... Сауд ... Корольдігі) тәжірибесін
зерделеу мемлекеттік органдардың діни бірлестіктермен өзара іс-қимылы ... ... ... ... ... әр түрлі конфессиялар
өкілдерінің қатысуымен консультативтік-кеңесші органдарының және ... ... ... ... ... ... екендігін көрсетеді,
дейді бағдарламада.
Бұл бағдарламада Қазақстанда діни бірлестіктермен әр түрлі өзара іс-
қимыл нысандарын ... және ... ... ... ... ірі діни ... мен ... жетекшілері де
республикалық және ... ... кіші ... ... ... ... Адам құқықтары жөніндегі комиссияның
құрамына кіретінін, жүйелі мониторинг пен ... ... және ... сапалы ғылыми зерттеулер жүргізу үшін Қазақстан Республикасы Әділет
министрлігінің Дін мәселелері жөніндегі ғылыми-зерттеу және талдау ... ... ... ... ... өз ... Қазақстан
азаматтарын, әсіресе жастарды тартуға бағытталған ... емес ... ... ... олардың әлеуметтік қауіптілігі-өз
мақсаттарын жариялай және іске ... ... олар жеке ... қол ... ... қалыптасқан мәдени және рухани дәстүрлерді,
сондай-ақ заңнаманың нормаларын ескермеуі,-делінген.
Республикадағы конфессияаралық қатынастарды тұрақсыздандыру факторының
бірі оларды ... ... ... конфессиялар спектрлері бар жекелеген
діни ұйымдар болады және көбіне діни ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін деп болжайды.
Бағдарлама болжамы бойынша діни ахуалда шиеліністер пайда болуының
алғышарттары:
Біріншіден, азаматтардың діни ... ... ... ... ... ... ету ... мемлекеттік саясатты іске
асыруға жауапты мемлекеттік органдарының жеткіліксіз үйлестірілген қызметі.
Екіншіден, діни кемсітушілік пен діни-экстремистік идеологияның ... ... ... ... ету ... ақпараттық-ағартушылық
жұмыстары сипатының жетілмегені.
Осы жұмысты ұйымдастырған кезде білім беру саласы жеткіліксіз қамтылды
және мақсатты дәрісханалар ... ... бұл оны ... мен ... едәуір төмендетеді.
Үшіншіден, мемлекеттік құрылымдардың діни ахуал ... ... мен ... жеткіліксіз жүйеде жүргізуі, діни ахуал туралы ... ... ... діни ... ... ... дәрежесін бағалауға
мүмкіндік бермейді. Мұндай жағдайлар шиеленіскен жағдайлар себептерінің,
әсіресе олардың ертерек ... ... ... ... діни бірлестіктермен өзара әрекет ететін мемлекеттік
қызметшілердің дінтану дайындығының ... ... Бұл ... ... дін ... ерекшеліктерін және діни
практиканы білмеуінен байқалады.
Бесіншіден, миссионерлік ... діни ... ... ... ... беру ... қызметін лицензиялаудың жеткіліксіз тиімді
құқықтық регламентациясы, діни практикамен шұғылдануға құқығы бар заңды
тұлғаларға ... бір ... ... ... ... ... діни ... өз қызметтерін тіркеусіз
немесе діни емес қоғамдық бірлестіктер мен әр ... ... ... ... ... жүзеге асырумен байланысты жөнсіздіктер, әсіресе шет
ел азаматтары ... діни мен ... ... әдебиеттерді қандай да бір
шығу мәліметтерінсіз және конфессиялық ... ... ... ... ... кейбір заңнамалық актілерге діни сенім бостандығы және
діни бірлестіктер мәселелері ... ... мен ... енгізу
туралы ұсыныстары:
Мемлекеттік-конфессиялық саясаты, оның тиімділігін жетілдіру
белгіленген проблемаларды ... мен ... ... ... бұл мемлекетке
азаматтардың діни сенім бостандығына құқықтарын қамтамасыз ету жөніндегі
өздерінің әлеуметтік функцияларын ... ... іске ... мүмкіндік
береді.
Мемлекеттің мұндай көзқарасы діни бірлестіктер тарапынан заңнама
нормаларын ... ... және ... ... діни, мәдени және
өзге де алуан түрлілікке тиісті түсінік тудыруға тиіс.
Бағдарламаның мақсаты Қазақстан Республикасы ... діни ... ... іске ... ... ету үшін ... және ... келісімді сақтау болып табылады.
Бағдарламаның негізгі міндеттері:
түрлі діни сенімдегі діни бірлестіктер арасындағы өзара ... және ... ... қарым-қатынасын нығайту;
діни ахуал мониторингі, оны талдау және ... ... ... саласында ғылыми қолданбалы зерттеулер жүргізу;
азаматтардың діни сенім бостандығына құқықтарын іске асыру саласындаңы
заңнаманы және діни бірлестіктердің қызметін жетілдіру;
мемлекеттік қызметші кадрлардың дінтану ... ... ... іске ... ... діни ... әлеуметтік
ынтымақтастығы бағыттарын әзірлеуге; жүйелі көзқарас және біртекті өлшемдер
негізінде діни ахуалды ... ... ... діни ... туралы
біріздендірілген деректер банкін құруға; заңнамаға ... ... ... ... дін ... мәселелермен айналысатын
мемлекеттік қызметшілердің біліктілігін арттыру жөнінде шаралар қабылдауға;
халықтың діни ... және діни ... ... ... береді.
Бағдарламаны іске асыру барысында алынған нәтижелерді талдау негізінде
азаматтардың діни сенім бостандығына құқықтарды қамтамасыз ету ... ... ... ... одан арғы жұмыс жоспарланатын
болады.
Бағдарламаны іске асырудың негізгі бағыттары мен тетіктері
Жаңа қоғамдық-саяси ... ... пен діни ... ... ... пен діни ... арасындағы әріптестестік
қатынастарды дамытудағы ... ... ... ... ... іске ... қоғамның моральдық-адамгершілік
тіректерін нығайту үшін дәстүрлі діндердің рухани құндылықтарын ... ... ... ... ... ... ... өзара
түсіністік ахуалын жасау, қоғамның ішкі саяси ... ... ... пен діни бірлестіктердің білім, мәдениет, әлеуметтік қызмет
көрсету саласындағы қатынастары отандық және ... ... ... ... ... ... ... пен діни бірлестіктердің білім саласындағы өзара іс-қимылын
дамыту мыналарды көздейді:
діни бірлестіктер құрған ... беру ... ... ... ... ... мемлекеттік қолдау көрсету;
діни білім беру ұйымдарының қызметін лицензиялауды қамтамасыз ету және
олардың қолданыстағы заңнаманы сақтауын бақылау.
Мәдениет саласындағы мемлекет пен діни ... ... ... ... мұраны сақтауда түрлі конфессия ... ... олар мен ... ... ... ... ... бағытталуы тиіс.
Діни бағыттағы мүліктердің көп бөлігі мәдени және тарихи ескерткіштер
мәртебесіне ие және ... ... ... мұражайлық қордың
құрамдас бөлігі болып табылады. ... ... ... осы объектілердің
ережелерін құқықтық реттеу жағдайы, олардың діни бағалылығы немесе ғибадат
пәні ретінде ерекше ... ... ... ... ... шараларды жізеге асырған жөн:
мемлекет пен діни бірлестіктердің мәдени ғибадат ескерткіштеріне қол
жеткізу, сақтау, иемдену мәселелері бойынша ... ... ... ... ... діни және мәдени құндылығы бар мәдени ... ... ... ... мәселені қарастыру.
Әлеуметтік қызмет барлық уақытта діни бірлестіктер ... мол ... ... ... ... органдар мен діни
бірлестіктердің арасындағы тепе-теңдік қатынастарда қоғамның ... ... ... ... ... ... ... АҚТҚ инфекциясының таралуына, балалардың, жасөспірімдердің қылмыстары
мен қараусыз қалуына, отбасы-неке институның әлсіреуіне қарсы күрес ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету ... ... ... ... ... және ... ... орындарындағы азаматтардың мүмкіндігін неғұрлым толық
қамтамасыз етуге, олардың діни мұқтаждықтарын ... ... діни ... заттарды алуға және пайдалануға, діни әдет-
ғұрыптарды жүзеге ... үшін ... ... ... ... ... қайырымдылық қызметі мен әлеуметтік қызмет
ету үшін жағдай ... ... ... діни бірлестіктерден олардың діни
наным-сенімдеріне ... ... не ... ... ... аз азаматтардың
мұқтаждарын теріс пайдаланбауын талап етуге құқылы.
Діни сенім бостандығын ... ету ... ... ... ... ... саясатын қалыптастыру осы мәселелер бойынша
бірыңғай бағыныстылық пен қызметті ... ... ғана ... ... істер жөніндегі құзіретті органның және оның жергілікті құрылымдарының
құрылымы мен қызметін жетілдіру қажет.
Осы ... іске ... ... және жергілікті билік
органдарының, діни істер жөніндегі уәкілетті органның, барлық ... ... ... жөніндегі кеңестердің, сондай-ақ ... ... діни ... ... іс-қимылына жүйелі және кешенді
көзқарасқа қол жеткізудегі алғашқы қадам болады.
Конфессияаралық қатынатарды үйлестіруге, діни экстремизм
көріністерінің алдын алуға бағытталған ... ... ... ... ... және жүзеге асыру.
Діни тұрғыда жанжалдың пайда ... және діни ... ... алу ... ... діни ... базалық білімін
қалыптастыруда кешенді ақпараттық-ағарту жұмыстарын ұйымдастыру жөнінде
шаралар қолданылатын болады.
Осындай жанжалдардың туындауының себебі адамның ... ... ... ... ... пиғылды діни табынушылыққа итермелеуге мүмкіндік
беретін қазақстандықтардың негізгі бөлігінің діни ... ... ... ... ... ... ... діни-
экстремистік ағымдардың әлеуметке қарсы өзегін ашуға, азаматтарға теріс
пиғылды діндер туралы ... ... діни ... ... ... ... ... тек қана айту арнасы емес,қоғамдық пікірді қалыптастырудың
қуатты құралы болып табылатын бұқаралық ақпарат құралдарының әлеуеті ... және ... ... БАҚ ... ... оған ... қоғамдастықты тарту мақсатында
мыналар жоспарлануда:
мемлекеттік тапсырыс шеңберінде ақпараттық-ағартушылық және түсіндіру
жұмысын жүргізу;
мемлекеттік баспа және ... БАҚ ... діни ... ... құру және ... ... тағайындау туралы мәселені
қарастыру;
мемлекеттік тапсырыс шеңберінде республикалық және жергілікті ... діни ... ... қамтамасыз ету және діни экстремизмнің алдын
алу мәселелері бойынша тұрақты айдарлар, теле – ... ... ... қамтамасыз ету;
діни тақырыпқа мамандандырылған журналистер үшін семинар –тренингтер
мен практикалық және әдістемелік ... ... үшін діни ... ... тұрақты консультациялар беруді ұйымдастыру;
журналистер арасында конфессияаралық келісім, діни сенім бостандығы
және діни экстремизмнің ... алу ... ең ... мақалаға,теле –және радио
хабарларға республикалық және жергілікті конкурстар өткізу.
Дінтану білімін насихаттау үшін «Дін және ... ... ... ... ... ... ... жасау көзделіп отыр, олардың мазмұны республикамыздағы
этносаралық және ... ... ... қазақстандық
потриотизм сезімін қалыптастыруға, Қазақстан ... ... және ... және ... ... көшбасшылары съездерінің
шешімдерін іске асыруға, Рухани келісім күні ... ... ... ... насихаттауға, діни экстремизмнің алдын алуға және
әртүрлі әлеуметтік ... ... ... ... ... басшысы Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларынан екінші
съезінде айтқан бастамаларды іске асыру мақсатында БАҚ- та ... ... діни ... ... ... мен ... ... сөздерін БАҚ-тарда жариялай отырып ұйымдастырылатын
болады.
Ғалымдардан, мемлекеттік органдар мен діни бірлестіктердің өкілдерінен
қалыптасқан үгіт- насихат ... ... ... ... діни ... ... ... саясатты насихаттау және халықтың
дінтану сауаттылығын арттыру жөніндегі іс- шаралар өткізетін ... ... ... ... қатынастарды
үйлестірудің шетелдік тәжрибесін зерделеу, діни ... ... ... ... ... ... және ... конференциялар
өткізу көзделген.
Ақпараттық-ағартушылық жұмыстар практикалық сипат пен кешенді
тәсілге ие ... ... әр ... ... ... дәрісханаларды,
өңірлердің ерекшелігін ескертетін болады.
Діни ахуалдың мониторингі, оны талдау мен болжау жүйесін ... және ... ... ... ... кеңістігі құрылымының серпінді ауысуы және діни
сенім бостандығы саласындығы мемлекеттік саясатты ... ... ... ... ұлғаюы жағдайында осы саланың даму үрдісіне ... ... мен ... ... ... ... ... діни ахуал мониторингі жүйесін жетілдіру, оны еліміздің
барлық өңірлерінде бір схема бойынша жүзеге асыру көзделген. Діни саладағы
мониторинг пен ... ... діни ... ... ... ... көздейтін
терең ғылыми зерттеулер нәтижелеріне, діни сананы қалыптастыру тетіктеріне,
сенушілердің психологиялық және олардың әлеуметтік мінез-құлқын дәлелдеу
ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... даму ... діннің
рөлі, республика тұрғындарының әртүрлі жігі мен ... ... ... ... ... істеп тұрған конфессиялардың ерекшелігі, олардың
мемлекетпен өзара қарым-қатынасының ... шет ... ... ... ... шет ... діни ... саясаты
және т.б. алға тартылуы тиіс.
Осы жұмысты ұйымдастыруда Әділет министрлігінің Дін ... ... және ... орталығына маңызды орын беріледі, ол
мыналарды жүзеге асыратын болады:
дін мәселелері бойынша мемлекеттік органдар, ұйымдар мен ... ... және ... ... ... діни ... дамуын талдау және болжамдау;
практикалық ұсыныстарды өңдеуге бағытталған дін саласында
ғылыми-қолданбалы және социологиялық зерттеулер ... ... мен ... бюллетеньдерді шығару,
сондай-ақ үйрету және арнайы семинарлар өткізу.
Осы жұмысқа тәуелсіз зерттеу ұцымдары мен ... ... ... ... ... дін ... айналысатын
мемлекетің органдарының қызметін ... ... ... ... ... діни ... мен дін ... деңгейін арттыру
Діни салада мемлекеттік саясаттың міндетін шешу мектеп қабырғасынан
бастап осы ... ... ... мен ... ... ... ... дінтану білім жүйесін құруды қажет етеді.
Діни білім қазіргі заманғы гуманитарлық ... ... ... ... ... беру мен кәсіптік мектептерді, жо,ары оқу орындарын,
аспирантура мен доктарантураны қамтуға тиіс.
Ол үшін мемлекеттік білім беру және ... ... және ... ... бар пәндер мен курстар ... беру ... оқу ... төзімді мінез-құлық
қағидаттарын қалыптастыру бойынша әдістемелер, ... пен ... ... ... ... ... оқып ... санын оңтайландыру және
олардың дайындық сапасын жақсарту жөнінде ұсыныстар енгізіледі;
«Теология» мамандығы ... ... ... әзірленеді.
Қазіргі таңда мемлекеттік органдар ... діни ... ... ... жан-жақты ғылыми талдау жүргізсе, сапалы діни
сараптаманы жүзеге ... ... ... ... ... тапшылығы
байқалады.
Бұл проблемаларды шешу мақсатында мынадай шаралар қабылданады:
мемлекеттік қызметшілер кадрларын даярлаудың және құқықтық ... ... ... ... ... сенім саласында мемлекеттік саясатты іске ... ... және ... ... ... ... арттыру
курстары тұрақты негізде ұйымдастырылады;
қағаз және электронды тасымалдаушыларда ғылыми-танымал ... ... ... ... ... ... ғылыми-практикалық конференциялар, семинарлар,
радио және теле хабарларын оқытатын топтамалар, БАҚ-тарға жарияланымдар
жүргізіледі.
Конфессияаралық қатынастар ... ... бір ... ... ... беру ... проблемалармен байланысты. Діни бірлестіктер
санының өсуі барлық ... ... діни ... ... күрт
жетіспеушілігі фактісіне әкелді. Осындай жағдайларда олар ... ... ... ... ету дайындығы деңгеці жеткіліксіз ғана емес, білім
деңгейі төмен адамдарды тартуға жиі ... ... ... ... ... ... діни ... беделіне теріс әсер етеді, олардың
діни экстремизмнің алдын алу жөніндегі жұмысының тиімділігін төмендетеді.
Бұл мәселені шешу, ең алдымен, ... ... ... діни ... ... ... ... рухани оқу орындарының оқу қызметін
лицензиялау тетігін жетілдіруге байланысты.
Діни қызметшілердің құқықтық сауаттылығы деңгейін арттыру мақсатында
Қазақстан Республикасы ... ... Дін ... ... және ... ... ... дәрістер топтамасын
ұйымдастыру, мемлекеттік-конфессиялық қатынастар мәселелері бойынша
ақпараттық-талдау және ... ... ... ... діни ... ... бірлесіп, қазақстандық
азаматтарды шетелдік теологиялық білім беру орындарында оқытуды ұйымдастыру
мәселелері неғұрлым тереңірек зерделенетін болады, онда олар ... ... ... және ... қайшы келетін
түбірлі-экстремистік идеология мен діни ағымдардың әсеріне тап ... ... ... шаралар түрлі санаттағы мемлекеттік
қызметшілердің, білім, мәдениет, ... ... ... ... ұйымдар
қызметкерлерінің, сондай-ақ діни ... ... ... ... деңгейін арттыруға мүмкіндік береді.
Қазақстандықтардың ой-өрісі мен білімділігінің жан-жақтылығын кеңейту,
олардың жеке елдер мен халықтардың тарихы мен ... ... ... ... түсінуі, патриотизмге тәрбиелеуге, өз елінің мұрасын, адамның
құқықтары мен бостандықтарын, діни және ... ... ... етеді.
Қажетті ресурстар мен қаржыландыру көздері.
Бағдарламаны іске асыруға республикалық бюджеттен 185,5 млн. теңге
мөлшерінде қаржыландыруды талап етеді, оның ... 2007 ... 2008 ... ... 2009 ... теңге.
Республикалық және жергілікті ... ... ... ... ... шығыстардың көлемі тиісті қаржы жылына
арналған республикалық және жергілікті бюджеттерді қалыптастыру кезінде ... ... ... іске ... ... нәтиже
Бағдарламаны 2007-2009 жылдары іске асыру мыналарды қамтамасыз етеді:
діни ахуал тұрақтылығын, конфессияаралық төзімділік деңгейін ... ... ... ... ... бұзушылықтар мен діни
тұрғыдағы қақтығыстардың саны ... ... ... ... ... ... мен діни ... арасындағы әлеуметтік
ынтамастық нысандарын әзірлеу;
діни ахуал мониторингінің жүйесін, оны ... мен ... ... ... ... діни бірлестіктер туралы
ақпараттық деректер ... ... ... ... саясаттың негңзңн қамтамасыз ететін ғылыми-
әдістемелік база құру;
діни бірлестіктермен қзара ... ... ... қызметшілердің біліктілігін, сондай-ақ халықтың дінтану
сауаттылығын арттыру;
азаматтардың діни сенім бостандығына ... іске ... және ... ... саласындағы заңнаманы жетілдіру;
діни мазмұндағы объектілерге дінтану сараптамасының сапасы мен санын
арттыру және ... ... діни ... ел ... ... және таратуға жол бермеуді бақылау;
діни сенім ... ... іске ... ... ... және діни ... алдын-алуға бағытталған
ақпараттық-ағартушылық жұмысты күшейту;
елдегі діни ахуал ... ... 9 ... ... және ... ... ғылыми жобаларды іске асыру;
мемлекеттік-конфессиялық қатынастар мәселелері бойынша ... 8 ... 4 ... және ... ... мен семинар-кеңестер өткізу;
жалпы таралымы 18 мың дана «Дін және құқық» ақпараттық-талдау
бюллетенінің 12 ... ... ... ... ... ... таралымы 52 мың дана 15 арнайы атаулы
ғылыми әдебиеттер, анықтамалықтар, әдістемелік құралдар, сөздіктер шығару;
мемлекеттік-конфессиялық қатынастар ... 6 ... мен ... ... діни ... ... ... қамтамсыз ету
саласындағы мемлекеттік саясатты насихаттау мәселелері бойынша 15 ... ... ... ... ... ... ... жүйелі
жариялау бойынша БАҚ –та жарияланған материалдардың сапасын арттыру;
діни экстремизмнің ... алу ... ... ... емес ... ... ... [23]
Қазақстан Республикасының 1992 жылы 15 қаңтарда бекітілген ... ... және діни ... ... ... ... Өзгертулер мен
толықтыруларды көрсету.
Мәтіндегі «Тарау» сөзінен кейінгі “I-V” сандары ... ... ҚР 2004 жылы ... N 13 ... ... ... 1 ақпанынан бастап қолданысқа енгізілді).
1 бап. ҚР 2005 жылы 8 тамызындағы N 67 Заңымен 2 бап, 1-1 ... ... ҚР 2004 жылы ... N 13 ... өзгертулер
енгізілді. (2005 жылдың 1 ақпанынан бастап қолданыста).
3 бап өзгеріссіз.
4 бапқа ҚР 2004 жылы ... N 13 ... ... (2005 ... 1 ақпанынан бастап қолданыста); 2005 жылы 23
ақпанда. N 33; 2005 жылы 8 ... 67 ... ... ... 2 ... бап. ҚР ... 4-1 ... 2005 жылы 8 тамызда толықтырылды..N 67
(қолданысқа енгізілу тәртібін 2 б. қараймыз).
4-2 бап. Қазақстан Республикасының 2005 жылы 8 тамызда.N 67 ... ... ... ... енгізілу тәртібін 2 б. қараймыз).
5 бап. ҚР Президентінің 1995 жылғы ... № 2488 з. к. ... 5-бап ... ... ... 2005 жылы 8 ... 67 ... (қолданысқа енгізілу тәртібін 2 б. қараймыз).
6 бап. ( 6 бап Қазақстан ... 2005 жылы 8 ...... алынып тасталды. (қолданысқа енгізілу тәртібін 2 б. қараймыз).
6-1 бап. 6-1 баппен толықтырылды. ҚР 2004 жылы 20-желтоқсандағы N ... ... (2005 ... 1 ... ... ... Қазақстан
Республикасының 2005 жылы 8 тамызда.N 67 Заңымен ... ... ... ... 2 б. қараймыз).
6-2 бап. 6-2 баппен толықтырылды. ҚР 2004 жылы 20-желтоқсандағы N ... ... (2005 ... 1 ... ... ... ... 2005 жылы 8 тамызда.N 67 Заңымен өзгерістер енгізілді.
(қолданысқа енгізілу тәртібін 2 б. қараймыз).
7 бап. ҚР ... 1995 ... ... № 2489 з. к. ... 7-бап өзгертілді; ҚР 2004 жылы 20-желтоқсандағы N 13 Заңымен
өзгертулер ... (2005 ... 1 ... ... ... ... 2005 жылы 8 тамызда, № 67 Заңымен (қолданысқа
енгізілу тәртібін 2 б. ... бап. ҚР ... 1995 ... ... № 2489 з. к. ... 8-бап жаңа ... берілді.
9 бап. ҚР Президентінің 1995 жылғы ... № 2489 з. к. ... 9-бап жаңа ... ... бап. ҚР Президентінің 1995 жылғы 5-қазандағы № 2489 з. к. ... ... ... тасталды.
10-1 бап. Қазақстан Республикасының 2005 жылы 8 тамызда.N 67 Заңымен
10-1 баптарымен ... ... ... ... 2 ... бап. 11-ші бап-Қазақстан Республикасының 2005 жылы 8 тамызда.N 67
Заңымен жаңа редакцияда берілді, ... ... ... 2 ... бап ... бап. ҚР 2004 жылы 20-желтоқсандағы N 13 Заңымен өзгерістер
енгізілді. (2005 ... 1 ... ... қолданыста). Қазақстан
Республикасының 2005 жылы 8 ... 67 ... ... ... 2 б. ... бап. ҚР Президентінің 1995 жылғы 5-қазандағы № 2488, және № 2489 ... б. ... ... енгізілген.
15 бап өзгеріссіз.
4 тарау: 16 бап. 16-бапқа ҚР Президентінің 1995 ... ... ... з. к. б. Жарлығымен және ҚР 1997ж 11 тамызда № 154 Заңымен өзгертулер
енгізілген.
17 бап. ҚР 2004 жылы ... N 13 ... 17- ... ... (2005 ... 1 ақпанынан бастап қолданыста).
18 бап. ҚР Президентінің 1995 жылғы 5-қазандағы № 2488 з. к. ... ... ... бап. ҚР ... 1995 жылғы 5-қазандағы № 2489 з. к. б.
Жарлығымен 19-бап ... бап. ҚР ... 1995 ... ... № 2488 з. к. ... және ҚР 2007 жыл 15 ... № 253 ... 20-бап өзгертілді.
21 бап. ҚР 2007 жыл 15 мамыр № 253 Заңымен 21-бап өзгертілді.
5 тарау. 22 бап. ҚР 2004 жылы ... N 13 ... ... ... бап. ҚР 2004 жылы 20-желтоқсандағы N 13 Заңымен 23-бапқа өзгерістер
енгізілді.
24 бап. ҚР 2004 жылы 20-желтоқсандағы N 13 ... 24 бап ... ...... Конституцияның көздеген басты мақсаты – ішкі тұрақтылықты
сақтау, азаматтардың құқығын қорғау, нақтырақ айтқанда, Конституция ... ... өмір ... үшін ... ... ... Сондықтан елдегі барлық заңдар ... ... ... ... ... етуі ... Егер олай ... бұл заңдарды сәйкестендіріп жасап шығу қажет. «Діни сенім
бостандығы және діни бірлестіктер туралы» заң, ... ... әлі ... мен ... ... ететіндігі сөзсіз, 1992 ... осы заң ... гөрі ... ... ... ... секілді,
олай дейтінім 1992 жылы қабылданған осы заң бойынша, қуанышымызға дейміз
бе, әлде өкінішке қарай дейміз бе, ... 50-ге жуық ... 4 ... діни бірлестік тіркелді. Бұл ... ... діни ... бар ... көрсету үшін қабылданған, Қазақстан халқының
қалыптасқан ұлттық-мәдени дәстүрлері туралы бір сөйлем де ... ... ... отыр ... ... деп ойлаймын. Бұл
«медальдың» бергі жағы ғана. Ал ... ... ... ... жатқандары
қаншама? Біз өндірген тауарларымызбен, жер беті, жер асты байлықтарымызбен
мақтанарлық. Бірақ бізде жұмыс істеп жатқан діни ағым мен діни ... ... ... ... ... ... ... – Қазақстанда бұрын
атымен болмаған ағымдар. Тұтынушысы бар ма, жоқ па, оған ... ... ... ... ... ... қазақтарды өз ағымына
тартумен келеді. Неге олар ең алдымен қазақтарды ... ... ... ... ... ... 50-ге жуық ағымға телім-телім болып бөлініп
кетуі – ... ... ... Бұл – ... ұйысуына нұқсан келтіретін
індет. Сондықтан заң шығарушы билік осы негізде ... ... ... ... уақыты жетті деп есептеймін. Қалай дегенмен де
осы елдің азаматы ретінде кез келген діни ұйым мүшесі ... ... ... ... ... болмай жатқан жағдайда, бұл істі үлкен дауға
айналдырмай, оларды заңға тарту ... ... ең ... ... бірі ... ... болды. Тоталитаризм бізге қоғамның кез-келген
уақытта бей-берекет қозғалысқа ... ... ... күрделі этникалық
конфигурациясын мұраға қалдырды. Қандай да бір ... ... ... бұл ... ... мүмкін емес сценарилерге айналып кететіндігімен
қауіпті еді. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... тек ... әрі серпінді мемлекеттік бақылау
арқылы ғана мүмкін. Өтккен 16 жыл бұл ... ... ... ... ... сақтау біз үшін абсолюттік құндылық болды.
Құрылымдық жағынан жақын, бірақ қазақстандық қоғамның тұрақтылығында
аз рөл ойнамаған ықпалдың бірі оның ... ... ... және ... қалыптастыра отырып, демократияның классикалық
үлгісін – азшылықтың мүддесін сақтай отырып, ... ... ... көрдік. Дінаралық қатынас саласындағы осы тым нәзік  формуланы жүзеге
асыру мемлекеттік реттеудің ... ... ... емес ... ... ... қазақстандық тәжірибесі елімізде өткен 2
бірдей Әлемдік діндер сьезінде ... дін ... ... қолдау тапты.
Еуропа орталығында демократиялық қоғамды дүр ... діни ... ... ... осы ... өзін өзі ... ... тетіктерімен реттеліп келеді деп саналған Еуропада ұлтаралық,
конфессиялық және көп мәдениеттік ықпалдарды бағаламаудың ... ... ... ... өмір сүріп жатқан 50-ге жуық конфессияның өкілі
саналатын, 130-ға тарта этникалық топтың әр ... өз ... тегі ... дәстүрі бар. Біз әлеуметтік құрылымданудың қадағаланатын қарқынын
таңдадық, сол себепті де ... ... ... ... ... қоғамдық жүйені ырықтандыру тек экономикалық дамудың берік іргетасында
ғана сәтті жүзеге асатынына сенімдіміз. Демократияның нашар ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Ырықтандырылған экономика мен ашық қоғамның терең ... ... ... және ... ... ... ... қоғам
жағдайында дінитұрғыдағы араздықты болдырмауға мүмкіндік берді. ... ... ... деңгейінің дәстүрлі жоғары болуы көп ... мен ... ... ең ... ... стандарттар мен Қазақстан
Республикасының Конституциясын және Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... назарға ала
отырып Қазақстан Республикасның ... ... ... және ... туралы» заңына өзгерістер мен толықтырулар ... ... ... ... бұл ... ... күні мемлекетіміздің
назарында, бірақ бұл бірінші рет ... ... ... ... ... ... айтпағым заңды қайта қайта өзгерте бермей жетілген түрдегі соңғы
нұсқаны, барлық нормалар мен заңдарға сәйкестендіріп енгізген жөн. ... ... ... бола ... халқаралық адамзат құқығына немесе өзіміз
мүше болып отырған ЕҚЫҰ ережелеріне ... келе ... ... ... ...... жат, ұлты бір – рухы ... ұрпақ тәрбиеленетін
болса, (егерде ҚР әрбір конфессия өкілі азаматтарымызда өз қатарына қосуға
талпынып, жан – жақтан тартқан қасқырдай ... ... бұл дәл ... ... онда ұлт ... де ... ... де әлсірері сөзсіз.
Мұның алдын – алу үшін:
- «Діни сенім бостандығы және діни бірлестіктер туралы» ... ... ... да бір ... ... ... нормалар
мен қарама қайшылықты болдырмау
- Шетелдік миссионерлер әрекетіне ... салу ... ... (арнайы органдармен)
- Шетелдік қаржы көзі бар діни бірлестіктердің қаржыны ... ... ... ... мен ... Діни ... тіркелуін қатаң бақылау және тіркелу үшін
қоғамдағы адам санын 1000 дейін көрсету.
- Тіркелген және тіркелусіз жұмыс ... ... ... ... ... ашу, немесе органдар құру.
- Жастардың адасуының алдын алу – ... ... ... мен ЖОО ... етіп ... Бұл пәнді жүргізетін зайырлы мамандандырылған кадрларды
дайындау
- Шетелдерде тыйым алынған және ҚР ... ... ... кез –
келген діни бірлестікке тыйым салу.
- Заңды бұзған немесе орындамаған кез – ... ... ... бірлестікке қажетті жаза қолдану, қажет болған жағдайда
тыйым салу.
Осы ескерузіз ... ... ... ... ... заң ... ... Қазақстан Республикасындағы діни жағдайды заңдық ... ... ... Осы ... ішінде айтылған ой – пікірлер,
ұсыныстар тек теория жүзінде емес сонымен ... ... ... де іске
асады деп ойлаймын.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
Трофимов Я. Ф. Государственно – церковные отношения в современном
Казахстане.- Алматы: 1997 .- 150 ... В. А. ... и ... ... ... концепции. –
Минск: Наука и техника, 1986.- 76 б.
Конституции буржуазных государств. – М.:Юридическая литература, 1982. 64 ... Г. П. ... ... ... и ... ... и ... лет по пути свободы совести. ... ... ... на ... ... и ... ... Материалы научно – практического семинара. М.:
Институт религии и права. 2002. С. 122-136.
Сонда.
Вашингтондық файл. www. Rambler. ... ... ... ... Я. Ф. ...... ... в современном
Казахстане» Алматы, 1997 ж, 30 – 450 б.
Л.Р.Сюкияйнен. Мусульманское Право. ... ... и ... ... ... 280 ... ... государств. – М.:Юридическая литература, 1982.
Аятоллы Хомейни «Исламское ...... ...... 1993.
Пинегин Ю. В. 110-117 б Өскемен қаласы. Семинар жинағы.
Пинегин Ю. В. 110-117 б Өскемен қаласы. Семинар жинағы.
Алауханов Е.О. 58-64б ... ... ... РК от 15 ... 1992 г. О ... ... и ... Ведомости Верховного Совета РК, 1992 г., № 4, ст.83
Діни ... ... және діни ... ...... ...... Жеті жарғы, 2000. – 32бет.
«Ислам өркениет» №5 (113) 11-20 ақпан. 2008ж
www. Google.kz. Мұртаза Бұлұтай. «Дін мәселесі басты назарда»
Қазақстан ... діни ... ... ... ету ...... ... жетілдіру жөніндегі 2007 – ... ... ... ... 2007 жыл.
сонда.
ҚР президенті. «Религия и право» журналы. Славян құқықтық орталығы. 2004 ж.
№2. ... ... ... ... ... ... из 52 страниц. Список литературы включает 40 ... ... ... ... ... урегулирования религиозно правовых
аспектов в РК. В первой главе исследовательской ... были ... ... стран в сфере законного урегулирование религиозных
процессов. Отдельно рассматривалось праваовые аспекты религии в зарубежных
светских а также не светских государствах. Во второй ... ... ... роли урегулирования в отношениях между религией и государством
в Республики Казахстан. ... этих ... ... ... ... ... ... касающийся урегулирования религиозно правовых
аспектов в зарубежных странах.
2. Проанализировать законное ... ... ... ... ... и не ... ... Изучить роли урегулирование в отношения между религией и государством
в ... ... ... ... и их ... ... виды и ... исламских правлении.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
Ғылыми таным3 бет
Мониторингтің түрлері5 бет
Норма мен патологияны түсінуге деген ыңғай туралы6 бет
Норма мен патологияны түсінуге деген ыңғай туралы ақпарат3 бет
Патопсихология жайлы мәлімет4 бет
Табиғаттың ластануы: атмосфера, гидросфера, литосфера және оны болдырмау28 бет
Төтенше жағдайдың психологиялық аспектілері5 бет
Төтенше жағдайлардағы ізгілік психологиялық қатынастың ерекшелігі, этикалық ережелерді бұзған үшін соттың жауапкершілігі13 бет
Tаудағы күтпеген жағдайдың сипаты және оқу әдістемесі.15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь