Қылмыстық құқық туралы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1 ҚЫЛМЫС СУБЪЕКТІСІ.ҚЫЛМЫС ҚҰРАМЫНЫҢ БІР ЭЛЕМЕНТІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.1 Қылмыс субектісінің түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.2 Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексіне сәйкес қылмыстық жауаптылыққа тартылуға тиіс тұлғалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11

2 ҚАЗІРГІ УАҚЫТТАҒЫ ШЕТЕЛ ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҒЫНДАҒЫ ЗАҢДЫ ТҰЛҒАЛАРДЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ ЖАУАПТЫЛЫҒЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.1 Англо.американ құқықтық жүйесіндегі елдердің қылмыстық құқығында заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы институтының қалыптасуы және дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.2 Романо.германдық құқықтық жүйесіндегі елдердегі заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығының қалыптасуы және дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
2.3 Социалистік құқықтық жүйедегі елдердегі заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығының қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32

3 ОТАНДЫҚ ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҢ ТЕОРИЯСЫНДАҒЫ ЗАҢДЫ ТҰЛҒАЛАРДЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ ЖАУАПТЫЛЫҒЫНЫҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
3.1 Қылмыстық құқықтағы заңды тұлғалардың жауаптылығы мәселесіне қатысты пікірталастар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36
3.2 Заңды тұлғаның ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42
3. 3 Заңды тұлғаның қылмыс субъектісі ретіндегі кінәсі мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .45
3. 4 Заңды тұлға қылмыстық жауаптылық және жазаның субъектісі ретінде ... ... ... ... .52

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .58

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ДЕРЕККӨЗДЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... .61
Таңдалған тақырыптың өзектілігі. Бүгінгі күні қоғамда болып жатқан өзгерістер, әртүрлі меншік нысандарының пайда болуы қылмыстық заңның да өзгеруіне ықпал етеді.1997 жылғы жаңа Қылмыстық кодекс[2] қазіргі қоғамға қажет, бұрын бізге таныс емес жаңа қылмыс құрамдарын ұсынды.Бірақ заңның жаңалығы оның толық жетілгендігін білдірмейді. Кейбір авторлар пікірінше қылмыстық заң күшіне енген соң көптеген қоғамдық қажеттіліктерге жауап бере алмады. Қылмыстық-құқықтық новеллаларды жасау және өзгерту негізінде олардың мазмұнын анықтайтын теориялық қылмыстық-құқықтық концепциялар жатыр. Сондықтан зерттеушілер зерттеу деңгейі толық емес делінген құқықтық идеяларға көп көңіл бөледі.
Еліміздегі қылмыстық-құқықтық реформалар тұсында заңгер-ғалымдардың көңілін өзіне аударған осындай мәселелердің бірі-заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы мәселесі. Бұл мәселе соңғы он бес жыл ішінде отандық қылмыстық құқық теориясындағы ең күрделі мәселелердің біріне айналды. Бірақ бұл мәселенің шешілу деңгейін қанағаттанарлық деп бағалауға болмайды.
Шетелдердің қылмыстық құқығына көз жүгіртетін болсақ, көптеген экономикасы дамыған елдерде (АҚШ, Франция, Англия,
Қытай,Голландия және т.б.) кейбір қылмыстар үшін жауаптылыққа жеке тұлғалармен қатар заңды тұлғалар да тартылады.
Қазіргі күні еліміздегі экономикалық жағдай, сәйкесінше осы саладағы заңнама да күннен-күнге өзгеруде. Бүгінгі күні заңды тұлғалар кейбір экономикалық және экологиялық құқық бұзушылықтар үшін әкімшілік жауаптылыққа тартылады. Бірақ қылмыстық құқықта сөз болып отырған зардаптың орнын әкімшілік немесе азаматтық санкциялармен толтыру мүмкін емес.
Осылайша бүгінгі күні Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығындағы заңды тұлғалардың жауаптылығы жөніндегі пікір-талас әлі тоқтаған жоқ. Мұның өзі өз кезегінде зерттелінетін тақырыптың өзектілігін көрсетеді.

Тақырыптың зерттелген дәрежесі. Осы бітіру жұмысының зерттеу объектісі болып заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы институты табылады.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы: Қазақстан Республикасының 2010 жылғы 31 қаңтардағы өзгертулер мен толықтырулар енгізілген ресми мәтін – Алматы: Жеті жарғы,2011.
2. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. 16 шілде 1997 жыл.
3. Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс-жүргізу кодексі. 13 желтоқсан 1997 жыл.
4.Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. 27 желтоқсан 1994 жыл; Ерекше бөлім 1 шілде 1999 жыл.
5.“Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы” ҚР Заңы. 2 шілде 1998 жыл.
6.Қазақстан Республикасының Кеден кодексі.
7. Ағыбаев А.Н. Қазақыстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсіндірме.Жалпы және ерекше бөлімдер.-Алматы. Жеті жарғы.2010.
8. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық.Жалпы бөлім.-Алматы. Жеті жарғы.2001
9. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық.Ерекше бөлім.-Алматы. Жеті жарғы.2000.
10.Комментарий к Уголовному кодексу Республики Казахстан. Караганда.1999.
11. Уголовное право России.Общая часть/под ук.д.ю.н.А.Н.Игнатова, д.ю.н. Ю.А.Красикова. Т-1.-Москва.Норма,1999.
12. Волженкин Б.В.Экономические преступления.– Санкт-Петербург. Издательство “Юридический центр Пресс”, 1999.
13. Джекебаев У.С. Основные принципы уголовного права Республики Казахстан. – А., Жеті Жарғы, 2001.
14.Брайнин Я.М. Уголовная ответственность и ее основание в советском уголовном праве. – М., ЮрЛит, 1963.
15. Наумов А.В. Ресей Федерациясының қылмыстық құқығы. – Астана, Фолиант, 2001.
16.Советское уголовное право. Общая часть. Кригер Г.А., Наумов А.В., Ткачевский Ю.М. – М., Издательство МГУ, 1988.
17.Тарбагаев А.Н. Понятие и цели уголовной ответственности. – Красноярск, Издательство Красноярского университета, 1986.
18.Брайнин Я.М. Уголовная ответственность и ее основание в советском уголовном праве. – М., ЮрЛит, 1963.
19.Козаченко И.Я. Санкций за преступления против жизни и здоровья: обсулсловленность, структура, функций, виды. – Томск, Томский Государственный университет, 1987.
20. Гражданское право. Под ред. А.П.Сергеева, Ю.К.Толстого. Часть І. Издание 3. переработанный и дополненный. – М., Проспект, 1998.
21.РешетниковФ.М.Современная американская криминология. М.,ЮрЛит, 1965.
22. Имамов Э.З. Уголовное право Китайской Народной Республики. – М., Наука, 1990.
23. Никифоров Б.С., Решетников Ф.М. Современное американское уголовное право. – М., Наука, 1990.
24. Уголовное право зарубежных стран. Под ред. И.Д.Козочкина. – М., ИМПЭ им.А.С.Грибоедова, 2001.
25. Курс Российского уголовного права. Под ред. В.Н.Кудрявцева, А.В. Наумова. – М., Спарк, 2001.
26. Лясс Н.В. Проблемы вины и уголовной ответственности в современных буржуазных теориях. –Ленинград.,1977.
27.Трайнин А.Н.Защита мира и борьба с преступлениями против человечества.-М.,Изд. АН ССР,1956.
28.Маньковский Б.М. Проблемы ответственности в уголовном праве.-М., Изд. АН ССР,1949.
29. Крылова Н.Е. Уголовная ответственность юридических лиц во Франции: предпосылки возникновения и основные черты// Вестник Московского Университета. Серия 11, Право, 1998, №3.
30. Джекебаев У.С. Об уголовной ответственности юридических лиц // Известия НАН РК. Серия общественных наук. 1993. №4.
31. Келина С.Г. Ответственность юридических лиц в проекте нового УК РФ// Уголовное право: новые идеи. – М., ИГП РАН, 1994.
32. Агыбаев А.Н. Об ответственности юридических лиц в проекте УК РК//Вестник Министерства юстиции.1996, №10.
33.Елюбаев Ж.Е.Новый УК-требование времени//Тураби,1997,№3.
34.Кузнецова Н.Ф .Кодификация норм о хозяйственных преступлениях// Вестник Московского Университета. Серия 11,1993,№4.
35. Ахметшин Н.Х. Реформа уголовного законодательства Китайской Народной Республики // Вестник Московского университета. Серия 36, Востоковедение, 1999, №2 .
37. Никифоров А.С. Об уголовной ответственности юридических лиц // Уголовное право: новые идеи. – М., ИГИП РАН, 1994.
38. Наумов А.В. Предприятие на скамье подсудимых//Советская юстиция, 1992,№17/18.
39. Владимиров В.А.,Левицкий Г.А. Субъект преступления по Советскому уголовному праву.-М.,Госюриздат,1964.
40. Молдабаев С.С., Рахметов С.М. Субъект преступления по уголовному праву Республики Казахстан.-Алматы,”Дәнекер”,2001.
41. Советское гражданское право.Субъекты гражданского права/под ред.С.Н.Братуса.-Москва,Юрлит.1984.
42.Малеин Н.С. Имущественная ответственность в хозяйственных отношениях.-Москва,Юрлит.1968
43. Нерсесян А.А./Вопросы наказуемости в уголовных правах ФРГ и США..-М,Наука,1992.
44.Матвеев Г.К.Психологические аспекты вины советских юридических лиц.//Соетское государство и прво.1978 №8.
45. Ойгензихт В.А./Юридическое лицо и трудовой коллектив: сущность, поведение, ответственность. Учебное пособие.-Душанбе, Таджикский Государственный университет им.В.И.Ленина.1988.
46. Фукс С.Л. Обычное право казахов в ХVІІІ-первой половине ХІХ века.-Алматы, Наука.1981.
47. Орлов В.С. Субъект преступления по Советскому уголовному праву.-Москва, Госюриздат.1958.
48. Селивановский Л. Ответственность юридических лиц за нарушения валютного законодательства// Хозяйство и право.2003.№9.
49. Флетчер Дж., Наумов А.В. Основные концепций современного уголовного права.- Москва,Наука.1998.
50. Юридическая жизнь в Китае/ перевод Ахметшин Н.Х., Валимов И.В., Егоров К.А.-Москва,Юрлит.1990.
51. Уголовное законодательство зарубежных стран (Англия, Франция, США, Германия, Япония) / под ред. Козочкина И.О.-Москва,Зерцало.2001.
52. Наумов А.В. Уголовный закон в период перехода к рыночной экономике.// Советское государство и право.1991.№2.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
......................6
1 ҚЫЛМЫС СУБЪЕКТІСІ-ҚЫЛМЫС ҚҰРАМЫНЫҢ БІР
ЭЛЕМЕНТІ....................................................................
...................9
1.1 Қылмыс субектісінің түсінігі…….........................…………………………………….9
1.2 ... ... ... ... ... ... тартылуға тиіс
тұлғалар....................................................................
...............11
2 ҚАЗІРГІ УАҚЫТТАҒЫ ШЕТЕЛ ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҒЫНДАҒЫ ЗАҢДЫ ТҰЛҒАЛАРДЫҢ
ҚЫЛМЫСТЫҚ ... ... ... ... ... қылмыстық құқығында заңды
тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы институтының қалыптасуы және
дамуы.......................................................................
.........................................................................15
2.2 Романо-германдық құқықтық жүйесіндегі ... ... ... ... ... және
дамуы.....................................................26
2.3 Социалистік құқықтық жүйедегі елдердегі заңды тұлғалардың қылмыстық
жауаптылығының
қалыптасуы..................................................................
.................................32
3 ОТАНДЫҚ ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық құқықтағы заңды тұлғалардың жауаптылығы мәселесіне қатысты
пікірталастар...............................................................
....................................................................36
3.2 Заңды тұлғаның
ұғымы.......................................................................
...................................42
3. 3 Заңды тұлғаның қылмыс субъектісі ретіндегі ... 4 ... ... ... ... және ... субъектісі
ретінде.................52
ҚОРЫТЫНДЫ…………………………………………………………….........................................…….
58
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ДЕРЕККӨЗДЕР ТІЗІМІ.................................61
КІРІСПЕ
Таңдалған тақырыптың өзектілігі. Бүгінгі күні қоғамда ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық заңның да
өзгеруіне ықпал етеді.1997 жылғы жаңа Қылмыстық кодекс[2] ... ... ... ... ... емес жаңа ... құрамдарын ұсынды.Бірақ заңның
жаңалығы оның толық жетілгендігін ... ... ... ... заң ... ... соң көптеген қоғамдық қажеттіліктерге жауап
бере ... ... ... ... және ... ... ... анықтайтын теориялық қылмыстық-құқықтық концепциялар
жатыр. Сондықтан зерттеушілер зерттеу деңгейі толық емес ... ... көп ... ... ... ... ... заңгер-ғалымдардың
көңілін өзіне аударған осындай мәселелердің бірі-заңды тұлғалардың
қылмыстық жауаптылығы мәселесі. Бұл ... ... он бес жыл ... ... ... ... ең ... мәселелердің біріне айналды. Бірақ
бұл мәселенің шешілу деңгейін қанағаттанарлық деп бағалауға болмайды.
Шетелдердің ... ... көз ... ... ... ... ... (АҚШ, Франция, Англия,
Қытай,Голландия және т.б.) кейбір қылмыстар үшін жауаптылыққа ... ... ... ... да ... күні ... ... жағдай, сәйкесінше осы саладағы
заңнама да күннен-күнге өзгеруде. Бүгінгі күні заңды тұлғалар ... және ... ... ... үшін әкімшілік
жауаптылыққа тартылады. Бірақ қылмыстық құқықта сөз болып отырған зардаптың
орнын әкімшілік немесе ... ... ... ... ... ... күні ... Республикасының қылмыстық
құқығындағы заңды тұлғалардың жауаптылығы ... ... ... жоқ. ... өзі өз кезегінде зерттелінетін тақырыптың өзектілігін
көрсетеді.
Тақырыптың ... ... Осы ... ... ... ... заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы институты табылады.
Заңды тұлғалардың қылмыстық ... ... ... ... ... отандық азаматтық және қылмыстық құқық, отандық
және шетелдік заңгер-ғалымдардың жауаптылық және оның ... ... ... ... ... ... ... тақырыбына қатысты өзге де сұрақтарға ... ... ... осы жұмыстың зерттеу пәні болып табылады.
Дипломдық жұмыстық мақсаты және міндеттері. Зерттеудің негізгі
мақсаты ... ... ... ... ... ... ... жасау. Осы мақсатқа жету үшін, шешімі осы ... ... ... ... ... алға ... Франция, Қытай заңнамаларының негізінде заңды тұлғалардың
қылмыстық жауаптылығын көздейтін қылмыстық-құқықтық нормаларға салыстырмалы
зерттеу жүргізу және осы ... ... ... ... ... ... жауаптылығы институтының болашағы;
- құқық субъектісі ретінде заңды ... ... ... ... ... және ... теориялардың ережелеріне кешенді талдау
жүргізу;
- заңды тұлғаларды қылмыс субъектісі ретінде тану ... ... ... анықтау;
- заңды тұлғаларды қылмыс және жазаның субъектісі ... ... және ... ... ... қылмыстық жауаптылық орнату мәселесі социалистік
бағыттағы ... ... Ең ... бұл ... ... ... ... уақыт бойы Қытай Халық Республикасында заңды тұлға қылмыс
субъектісі бола ала ма ... ... ... ... ... ... құқықтық өмірін зерттеушілер анықтағандай соңғы
жылдары заңды ... ... ... саласында қылмыстардың көптеп
жасалуына сәйкес, заңды тұлғаны ... ... деп тану ... үлкен даулар пайда болды [22, Б.23]. Сонымен, 1988 жылғы 21-
қаңтардағы ВСНП ... ... пара ... және контрабандамен күрес
туралы” қаулысында ең алғаш социалистік елдердің ... ... ... қылмыстық жауаптылығы қолдау тапты [22, Б.49].
Зерттеудің ғылыми жаңалығы ең алдымен зерттеу ... ... шешу үшін алға ... мақсаттармен түсіндіріледі. Бұл жұмыста
отандық қылмыстық заңнамаға ... ... ... жауаптылығын
енгізудің негізгі қайшылықтарын ... ... ... ... ... ... ... жауаптылығы институтының тарихи
қалыптасуына кешенді талдау жасалынған.
Зерттеудің практикалық маңызы осы ... ... ... ... ... ... Жалпы бөлімінің ережелерін одан ары ... ... мен ... ... ... ... ... Зерттеудің алдына қойылған мақсаты мен міндеттері
бұл жұмыстың құрылымын анықтап ... ... ... ... үш
тараудан, тоғыз параграфтан , қорытындыдан және осы жұмысқа пайдаланылған
әдебиеттердің ... ... ... ... ... субъектісі деп тану ... ... ... да ... ... Жаза ... бірі ... түзеу - егер заңды тұлға ... ... ... ... ... тарапынан жазалауға ұшырап, келтірген зияндардың орнын
толтыру барысында материалдық шығындарға ... оның ... ... онда ... ... ... жолы мұндай әрекеттерді жасамауға тырысады.
Жазаның екінші мақсаты - қылмыстар жасаудан ... ... ... ... ... жауаптылығын енгізудің өзі қылмыстық заңмен
көзделген әртүрлі ... ... ... ... қылмысының алдын алуға
көмектесер еді. Әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру - егер ... ... ... ... ... ... келіп, кейін соттың
айыптау үкімі арқылы сол ... ... орны ... ... ... онда ол әлеуметтік әділеттіліктік қалпына ... ... [7.Б ... ... ... ... жеке тұлғамен бірге және ... - дара ... ... ... ... ... бір ... үшін екі
рет жауапқа тартуға жол берілмейтіндігі принципіне қайшы ... ... ... ... деп ... ... де оған қатысты
жеке адамдарға қолданылатын барлық жазаларды қолдану міндетті емес. ... ... ... белгілі бір қызметпен ... ... ... ... ... деп танылған әрекетті жасау кезінде
пайдаланылған барлық кәсіпорындарын жабу; мүлкін ... ... ... ... ... ... тұлғаны тарату сияқты арнайы жазаларды
қолдануға болады. [8.Б 909].
1 ҚЫЛМЫС СУБЪЕКТІСІ-ҚЫЛМЫС ҚҰРАМЫНЫҢ БІР ... ... ... ... ...... құрамының бір элементі болып табылады.
Онсыз қылмыстық жауаптылық ... ... ... ... ... ... қылмыстық заңда қолданылмайды. Мұның себебі ... ... және ... ... біріншіден, белгілі бір қылмыстық әрекет
үшін жауаптылықтың негіздерінің көрсетілуі, екіншіден, қылмыс ... ... ... ... нақты терминологиялардың қолданылуымен
түсіндіріледі. Мысалы, Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің Жалпы
бөлімінде ... ... ... ... [2] (6, 7, 8 және т.б. ... ... ... тиісті тұлғалар туралы (14, 15 және т.б.
баптарда), қылмысы үшін сотталған ... ... (70, 71, 72, 73 ... т.б. ... айтылған. Сонымен қатар Қылмыстық кодекстің ... есі ... емес адам ... ... бола алмайтындығы
көрсетілген (16-бап). Ал Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... ... жасаған тұлғалар, коммерциялық немесе өзге де
ұйымдарда басқарушылық әрекеттерін жүзеге асыратын тұлғалардың қылмысы,
мемлекеттік ... ... ... және т.б. ... айтылған. Кейбір
жекелеген қылмыстар үшін жауаптылыққа тартылуға тиіс нақты тұлғалар да
келтірілген: ... ... ... ... ... ... судьялар (350-бап), кеме капитандары ... ... ... ... Осы ... нормалар арқылы біз
қылмыс субъектісінің түсінігін көруімізге ... ... ... бір ... ие болғанда ғана қылмыстық
жауаптылықты арқалана алады. Біздің қылмыстық заң ... ... ... ... ... деп қарастырады.
“Субъект” латын сөзі “subjectum” сыртқы дүниеге қарама-қарсы ... ... ... ... ... ... ... бойынша,
танымның субъектісі – логикалық абстракция емес, нақты адам. Субъект ...... , еркі бар ... ... ... субъектісі болып табылатын кез келген
тұлғаны сипаттайды. Қазақстан ... ... ... ... ... қылмыс субъектісі болып белгілі бір жасқа толған, есі ... ... ... ... бұл ... жалпы деп те атайды. Бірақ оларды
жалпы деп атау қисынсыз. ... бұл ... кез ... тұлғаға міндетті
болып табылады. Бұл белгілердің тым болмағанда біреуінің болмауы ... жоқ ... ... Сәйкесінше қылмыс құрамы да жоқ
болады.
Факультативтік ... тек ... ... тікелей көрсетілген
жағдайда ғана орын алады. Факультативтік ... ... ... ... ... ... Мұндай белгілер қылмыс
субъектісінің азаматтығына, ... ... ... субъектіге
қосымша талаптар қажет болғанда қолданылады. Факультативтік белгілердің ... тек қана ... ... ... ... ... үшін ... шығарады.
Қылмыс субъектілерінің ауқымының бұлай шектелуі – заңды тұлғалар,
яғни кәсіпорындар, мекемелер, партиялар қылмыс субъектісі бола ... ... Бұл ... заңдылық деңгейінде отандық қылмыстық құқық
үшін дәстүрлі жағдайда шешілген. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... айтыс тоқтамай келеді.
Қылмыс субъектісі түсінігінен қылмыскер тұлғасы түсінігін ажырата
білу керек. ... ... ... ... ... ... болып
табылатындықтан, оларды теңдестіруге қылмыстық құқықта жол беріледі. Бірақ
қылмыс субъектісі қылмыс жасаған тұлғаны сипаттаса, қылмыскер тұлғасы ... ... жеке ... ... ... біз мұны ... жеке басын ескере отырып, оны құрметті, әскери, ... ... де ... ... ... ... ... біліктілік
сыныбынан айыруын көздейтін Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 50-
бабынан көре ... ... ... негізінен қылмыстылықтың немесе
нақты қылмыстың ... ... және ... сақтандыру мақсатында
қарастырылады. Осы айтылғандардан біз ... ... мен ... ... ... ... ... болады. Қылмыс субъектісінің
белгілері қылмыс жасалды ма деген сұраққа әсер ететін болса, қылмыскердің
жеке басын ... ... оны ... ... жаза ... ... ... түсінігін қарастыру барысында бұл түсінікті
қылмыстық құқық доктринасында толық сипатталмағанын ... ... ... ... ...... жасаған және онысы үшін
қылмыстық жауаптылықты арқалана ... ...... ... қолданылады
[7,Б.40]. Бір жағынан бұл ... ... ... ... авторлардың
пікірінше, бұл түсінікте қылмыс субъектісінің жасаған қылмысы ... ... ... ... ... Бұл ... заңды
тікелей көрсетілмесе де, қылмыс субъектісінің жауаптылыққа тартылуын
көздейтін қылмыстық ... ... ... (3,14 ... ... ... құқығы болмайды. Сәйкесінше, оны ... ... ... ... ... ... ... келгенде қылмыс
субъектісі – ол қылмыс жасаған, қылмыстық жауаптылыққа тартылуға ... ... ... ... ... Республикасының Қылмыстық Кодексіне сәйкес қылмыстық
жауаптылыққа тартылуға тиіс тұлғалар
Қазақстан Республикасы қылмыстық құқығы бойынша ... ... ... ... ... ... ... тартылуға тиісті
адамдар нақты көрсетілген. Қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... ... заң мыналарды жатқызған: қылмыстық жауаптылық басталатын
жасқа толған, есі дұрыс, есі ... ... ... ... мас күйінде қылмыс жасаған тұлғалар. Көрсетілген қылмыстық
жауаптылыққа тартылуға ... ... ... жауаптылықтың туындауының
жалпы шарттарын көрсетеді.
Кейбір ғалымдардың пікірінше, белгілі бір ... толу мен ... ... ... негізгі белгілері емес тек қылмыстық
жауаптылықтың шарттары ... ... Б.45]. ... егер есі ... адам ... өлтіресе, онда бұндай әрекеттер қауіпті емес деп түсінуге
болмайды. Аталған ... тек ... ... ... ... жауаптылық басталатын жасқа толмаған тұлғалар жасаған қылмыстық
әрекеттер өндірісте қылмыс ... жоқ ... ... оның ... басталатын жасқа толмағандығына ... ... ... ... ... тартылуға тиісті тұлғалар Қылмыстық
кодекс нормаларын қарастыру барысында біз ... ... ... ... шетела азаматтары және ... ... ... ... Қылмыс субъектісінің жасына байланысты белгілері .
Қылмыстық құқықта жасқа байланысты белгілердің болуы ... ... жас ... ... ... (әрекетсіздігінің)
қауіптілігін толық түсінбейтіндігінен немесе ... ... ... ... ... [2] 15-бабының 1-
бөлігіне сәйкес қылмыс жасаған сәтте 16 ... ... адам ... ... Ал ... ... сәтте 14 жасқа толған адам ... ... ... қылмыстар үшін (мысалы, кісі өлтіргені (96-бап),
зорлаған (120-бап), ұрлық ... ... ... ... және ... ... ... тартылады.
Ал кейбір қылмыстар үшін қылмыстық жауаптылық 18 жастан басталады.
Өйткені бұл ... ... үшін ... бір жасқа толу қажет. Мысалы,
әскери қылмыстарды жасау үшін ... ... ... ... болу ... ... қатарына адамдар 18 жасқа толғаннан кейін ғана қабылданады.
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 15-бабының 3-бөлігіне
сәйкес егер ... ... адам ... ... ... ... ... психикасының бұзылуына байланысты емес психикалық жағынан
артта қалуы салдарынан кіші-гірім немесе орташа ... ... ... ... ... (әрекетсіздігінің) іс жүзіндегі сипаты мен
қоғамдық қауіптілігін толық ... ... не оған ие бола ... ... тартылуға тиіс емес. [9.Б 1069].
2. Есі дұрыстық
Жоғарыда қарастырғанымыздай, есі ... ... ... ... болып табылады. Қазақстан Республикасының Қылмыстық
кодексінде есі дұрыстықты ... ... ... жоқ. Есі ... қарағанда есі дұрыстық заңда қылмыс жасаған адамды жауаптылыққа
тарту кезінде сақталуы тиіс талап ... ... ... ... Қылмыстық кодексінің 17-бабында есінің дұрыстығын жоққа
шығармайтын психикасы бұзылған ... ... ... ... ... біздің қылмыстық құқықта есі дұрыстық белгісіне сай
келетін адамдардың екі санаты бар: ... есі ... ... және шектеулі
есі дұрыс адамдар. Біздің қылмыстық заң олардың екеуін де есі дұрыс адамдар
ретінде қарастырады.
Бұрындары есі ... тек есі ... ... ... ... ғана ... болатын. Бірақ бұл қате пікір, өйткені
есі дұрыстық есі ... ... ... ғана емес оның ... тән
белгілері бар және ол қылмыстық жауаптылықтың негізгі шарттарының бірі
болып табылады. Осыған сәйкес есі ... ... ... ... табуы
керек. Қылмыстық заңда есі дұрыстықтың түсінігі және белгілерінің болмауы
оның толық емес екендігін көрсетеді.
Есі дұрыстық – ол ... ... ... ... және ... ... өз ... (әрекетсіздіктерінің) іс жүзіндегі
сипаты мен қоғамдық қауіптілігін түсіне алатын және басқара алатын және ... үшін ... ... ... ... ... ... Шектеулі есі дұрыстық. Біздің Қылмыстық құқықта есі дұрыстықпен
қатар шектеулі есі дұрыстық деген ұғым бар ... ... ... ... ... ... ... есі дұрыстық
ұғымы есінің дұрыстығын жоққа шығармайтын психикалық бұзылу ... ... ... есі ... дегенде біз қылмыс жасаған
сәтінде өзінің іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) іс жүзіндегі сипаты ... ... ... ... ... алмаған адамның қылмыстық
жауаптылықтан және жазадан босатылмайтын есі дұрыстығын ... ... ... ... ... Бұл психикалық жағдайды сот жаза
тағайындағанда жеңілдетуші мән-жай ретінде ескереді.
Есі дүрыстықты-кінәнің негізі деп ... ... ... бұл ... ... адамды кінәлі деп танудың алғы шарттары ғана. Есі дұрыстық
немесе дұрыс еместік ... ... ... алғаннан кейін ғана,
кінәлілік туралы мәселені шешуге болады. Бұл, сот-тергеу ... ... істі ... немесе қараудың алдында сот-психиатриялық
сараптама жүргізуге міндетті деген сөз ... ... егер ... ... ... жасаушы адамның психикалық жағдайы ... ... ... түрде алдымен сараптама тағайындалғаны дұрыс.
Себебі қылмыс жасау кезеңінде өз ... ... ... ... немесе өз
әрекетін басқара алмаған адамға қылмыстық жаза тағайындалуына жол беруге
болмайды. Мұндай адамның ... ... ... ... ретінде
қарастыруға жатпайды.
Есі дүрыс еместік заңды (юридикалық) түсінік болса да, оны нақты ... ... ... ... Есі ... еместік.
Есі дұрыс еместікке қылмыстық заңда анықтама берілген (Қазақстан
Республикасының Қылмыстық кодексінің 16-бабы). Яғни, қылмыс ... ... ... ауруы, психикасының уақытша бұзылуы, кемақылдығы
немесе өзге де ... ... ... ... ... іс ... сипаты мен қоғамға ... ... ... оған ие бола алмаған адам есі дұрыс емес болып танылады.
Есі дұрыс еместіктің ұғымын ашып ... ... ... ... ... ... және заңдылық (психологиялық) белгіні
қолданады.
Медициналық белгі бойынша қылмыс жасаған адамның аурулық жағдайына
байланысты болған қабілетсіздіктің ... ... Ал ... ... ... ... ... есеп бере алмауынан немесе өзінің әрекетін
басқара алмауынан тұрады.
Шизофрения-статистика ... ... есі ... емес ... ең көп ... осы ауру ... ... Өйткені, шизофренияның
асқынушылық сипаты өте қатты болады да, адам психикасын күрт өзгертеді және
бұл өзгерістер адамның ... анық ... ... ... ... ... ... нақты бір уақытта есі дұрыс болуы ... ... ауру ... ... үзақ ... ... қалады да,
адамныңпсихикасында арнайы шизофрениялық өзгерістері байқалмайды. Осындай
кезеңде қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... тартқан жағдайлар да
болған.
Эпилепсия-бұл да сот практикасында жиі кездесетін аурулардың
тағы бір түрі. Адам ... ... ... ... ... әсер
етеді де, оны дәл сол кезеңге еркінен айырады. Бүл ауру ... ... ... ... ... бойынша есі дүрыстық
мөселесі нақты жағдайға байланысты шешіледі.
Басқа ... ... ... ... ... ... Уақытша бүзылу дегеніміз-
біршама ... ... ... айығумен аяқталатын, адам
психикасының өзгеруінің көптеген түрлері.
Медицина ғылымы бүл топқа мына ауруларды жатқызады: ... ... мас болу ... сананың қарауытқан
жағдайлары және басқа да тсз отетін ... ... ... ... жағдайы белгілі бір уақыт шегінде өтеді: ... ... ... ... кейбіреулері бірнсше күн, тіпті айға дейін ... ... ... ... ... ... ... реакциялық психоздар, алкогольдік галлюционаз және тағы да басқа
жағдайлар да осы топқа жатады. ... ... ... ... ... есі ... осы ауруларға байланысты анықтағанда, бүл
жағдайларда психиканың бүзылуы үзаққа созылмайтынын ... ... ... да, дәл ... ... ... адам ... осы
аурудардың әсер сткендігі анықталған жағдайда ғана, қылмыстық жауаптылықтан
босатуға негіз бар деп санау керек.
Көп ... ... ... ... ... болғаннан соң
пайда болады. Мысалы, қылмыс аяқталғаннан соң адам өз істеген ... ... ... ... ... қорқады, соның
нәтижесінде депрессияға ... ... ... есі ... емес ... ... бола ... тек, қылмыс жасаған адам осындай жағдайдан толық
айыққанша сотта іс қарау немесс тергеу жүргізу әрекеттері ... ... ... субъектісі.
Кейбір қылмыстар құрамы үшін қылмыс субъектісі болуға есі дұрыстық,
белгілі бір жасқа толу ... ... ... ... болу үшін ... белгілердің үстіне басқа да қосымша белгілер болуы қажет.
Мысалы, мемлекеттік құпияны (172-бап) жариялаудың ... ... тек ... ... ... адам ... Аталған қылмыс құрамының ерекшелігі,
мұндай қылмыстарды арнаулы атағы, лауазымы жоқ адамдар ... ... ... арнайы субъектісі дегеніміз субъектіге тән жалпы
белгілермен қатар Қылмыстық кодекстің ... ... ... ... ... ... ... бар адамдарды айтамыз.
Қолданылып жүрген қылмыстық заңда қылмыстың ... ... ... ұғым ... ... ... ... сипаттайтын
белгілер Қылмыстық кодекстің ... ... ... нормаларының
диспозициясында көрсетілген.
2.ҚАЗІРГІ УАҚЫТТАҒЫ ШЕТЕЛ ҚЫЛМЫСТЫҚ ... ... ... ... 1 ... құқықтық жүйесіндегі елдердің қылмыстық құқығында
заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы институтының ... және ... күні ... ірі дамыған елдердің құқықтық жүйесінде заңды
тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы институты ... ... ... жаңа субъектісі ол елдердің қылмыстық құқығында жайдан-жай ... ... ... бойы ... түрлі кезеңдерден
өтіп,сол елдердің қылмыстық құқығынан орын алған.
Заңды тұлғалардың қылмыстық ... ... ... ... үшін біз ең ... АҚШ және Англияны мысал ретінде
алуымыз керек.Өйткені заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы соңғы 200 ... ... ... ... күні ... ... ... Еуропа
елдерінің заңнамасына қажет болып отырған қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... англо-
американдық құқықтық жүйесінде жақсы дамуын құқықтық дәстүр немесе кейбір
ғылыми концепциялардың үстемдігі ... ... ... ... ... қатынастардың тез өзгеруіне тәуелді болып
келеді.Өзін бүгінгі күні ... ... деп ... заң ... ... қажет ететін,құқықтық тәртіпті қорғаудың жаңа
мәселелері ... жаңа ... ... ... мен қоғамның
әлеуметтік өмірінен ... ... ... ... байқау керек.Сонымен қатар әлеуметтік өзгерістер, қылмыстылық
жағдайы және қылмыстық заңның ... ... бір ... ... ... осы бөлімінде англо-американдық құқықтық жүйедегі
елдердің ... ... ... ... ... ... үшін АҚШ қылмыстық құқығындағы заңды тұлғалардың ... ... ... ... ... ... көзқараспен қарайтын. Бірақ күн сайын өндірістің және
корпорациялардың қызметінің өсуі мен дамуы бұл мәселеге ... ... ... ... ... қадағалаудың тиімді әдістері
керек болды.
Бүгінгі күні АҚШ ... үшін ... ... ... ... ... деуге болады.[21. Б. 21] АҚШ-та
федералдық және жеке штаттарының заңнамаларына сәйкес корпорациялар жеке
тұлғамен қатар және ... ... ... ... ... ... заңнамада корпорациялардың тікелей қылмыстық
жауаптылығын көздейтін қызметтер аясы көрсетілген. ... ... ... ... ... ұсыну, корпорациялардың қаржылық есептерін
жалған жасау, ақшалай және мүліктік қорларды мақсатсыз ... ... ... және т.б. ... ... ... жауаптылығын көздейтін
қызметтер кейін биржадағы алаяқтық, салық төлеуден ... ... алу, ... ... бұзу ... ... ... қылмыстық құқығында корпорациялардың жауаптылығы өзге
елдердегідей сипатта болды. АҚШ-та ... ... ... енгізу ең алдымен ірі корпорациялардың қызметіне бақылауды
күшейтумен байланысты. ... ХІХ ... ... АҚШ-та үлкен бизнестің
монополиялану процесі басталды. Кейде ірі ... ... ... ... ескермейтін. Корпорацияларға қарсы азаматтық ... ... ... ... ... осы кезде Үкімет корпорациялардың
экономикалық саладағы қоғам мүддесіне қайшы әрекеттеріне қарсы ... ... ... ашық күреске шықты.[23. Б.63] Сөйтіп өмірге 1887
жылы “Штаттар арасындағы сауда-саттық”, 1890 жылы “Антитрестік Шерман Заңы”
сияқты заңдар ... Осы ... ... ... АҚШ ... ... қылмыстық жауаптылығына бастау салды.
1962 жылы АҚШ ... ... ... Үлгі ... кодекс
бойынша да корпорациялар қылмыс субъектісі болып табылады. Осы Үлгі ... ... ... ... ... қылмыстық
жауаптылығы енгізілді. Бірақ корпорациялардың қылмыстық жауаптылығы
институты әр ... ... ... ... ... енгізілген.
Мысалы, Гавая штатының Қылмыстық кодексіне сәйкес корпорация “қылмысқа
кінәлі”, ал Джорджия ... ... ... сәйкес “қудалануы”
мүмкін.
Бізге АҚШ-тың сот жүйесі, сот прецеденттеріне сүйенетіні белгілі.
Ал осы ... ... ең ... және ең ... сот ... жылы орын ... АҚШ Жоғарғы Соты өз шешімінде “корпорацияның мүддесіне
әрекет ететін өкілдің әрекеті корпорацияға жаза ... ... ... ... ... ... ... соттар бұл шешімге штаттардың, сонымен қатар федералдық
соттарда істерді қараған кезде көп сүйенді.
Бұрын АҚШ ... ... ... ... тек ... ... міндеттерді орындамағаны үшін жауаптылыққа тартылатын.Ал кейіннен
заңды тұлғалар тиісті емес міндеттерді жасағаны үшін ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың күрделенуі заңды тұлғалардың
рөлін арттырды.Заңды тұлғалар жай ғана жұмысшылар ... ... ... ... ... ... бір ... үшін
біріккен адамдардың мүдделері көп жағдайда қоғам мүдделеріне қайшы келеді.
Екіншіден, заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы өздеріне заңмен
көзделген ... ... ... үшін бұрын жауапты ... ... ... АҚШ ... үшін заңды тұлғаның қылмыстық
әрекет үшін ... ... ... ... бойы ... тек ... ғана жасайтын қылмыстар
үшін жауаптылыққа ... деп ... ... ... заң
корпорацияның бұл қылмыстарда тікелей орындаушы болмағанымен, өзге қатысушы
ретінде жауаптылыққа тартылуына ... ... ... өте ... тек қана ... ... ... қылмыстар үшін де орындаушы
ретінде жауаптылыққа тартылуы мүмкін екендігі белгілі болды. 1984 ... ... ... ... ісі бұған мысал бола алады.
Үндістанның Бхопал ... ... ... улы газдың сыртқа
шығуының нәтижесінде 4035 адам қайтыс болып, 50 мың адам ... ... Осы ... үшін ... ... тұлға кейіннен тікелей кінәлі
болып танылды.
Жоғарыда айтқанымыздай, АҚШ-та ... ... 1962 жылы ... құқығы институтының заңгерлерімен жасап
шығарылған Үлгі Қылмыстық кодексінде көрсетілген. Бұл кодекс ... ... ... үлкен ықпал етті. Бұл кодекстің 2.07-бабына сәйкес
қылмыстық жауаптылыққа тек қана корпорациялар ғана ... ... ... ... ... ... мекемелер де тартылуы мүмкін (мысалы,
үкіметтік орган ретінде құрылған мекемелер немесе ... ... ... үшін ... ... органдар)[23, Б.7].
АҚШ-та федералдық деңгейде корпорациялардың құқыққа ... ... ... ... төрт ... заң ... негізінде
жүргізіледі. Олар: антитрестік заңнама, жалған жарнамаға ... ... ... ... ... заң және ... ... авторлық құқық
және тауар белгілері туралы заңдар.
Федералдық деңгейде жоғарыда аталғандардан ... ... ... ... ... заң ... бар. ... ішіндегі ең
маңыздсы болып бүгінгі күні “Ұйымдасқан қылмысқа бақылау туралы” Заң болып
табылады. Бізді бұл ... ... ... және ... ... статут” бөлімі (RICO). Осыған ұқсас тағы бір заң тұрақтықызмет
ететін ... ... ... Заң ... ... ... ... жазалау объектілері болып тұрақты
қызмет ... кез ... ... ... ... болып табылады
(мысалы, порнобизнес, накобизнес, құмар ... ... және ... жаза ... экономикалық санкциялар көзделді (айыппұл, тәркілеу).
Бірақ та тәжірибеде “кәсіпорын” түсінігін талқылау барысында ... ... Бұл ... ... ... ... ма, жоқ
па деген сұраққа жауап ұзақ уақыт болмады. Сондықтан сот ... тура ... Көп ... ... бұл сұраққа жауабы оң болды.
Осыған сәйкес Пенсильвания ... ... ... бақылаушысының
штатқа салық салынбай контрабандалық жолмен келген ... ... ... ... қылмыс болып табылса, ал басқарма “кәсіпорын” ... ... ... ... ... жауаптылығының тағы бір
ерекшелігі, заңды тұлға ... ... ... ... ... өз ... үшін ... жауаптылыққа тартылуы мүмкін. Бұл жағдай агенттің
әрекеті заңды тұлға әрекетінің құрамдас бөлігі ... ... орын ... бір ... ... әрекеті оның қызметтік міндетінің аясында
болуы ... және ... ... ... ... ... пайда әкелу болып
табылуы тиіс. ... ... ... ... тағы бір ... ... кейіннен заңды тұлға тарапынан қолдау табуы тиіс.
Кейбір заңгерлердің ... кісі ... ... үшін ... ... тартылуы мүмкін деген аргументтерінің ұзақ уақыт
дәлелдері болмады. И.Д.Козочкин өз еңбегінде “корпорация ... ... ... үшін ... ... Егер заңды тұлға өз шешімі арқылы
жұмысшыларын ешқандай сақтандырусыз өте қауіпті ... ... ол ... ... ... өзі ... қауіпті екенін жұмысшылардан жасырса, ... ... ... ол ... ... ... ... тиіс”)[24.Б.7]..
1978 жылы күзде АҚШ-тың Индиана штатының Бас атторнейі Форд
компаниясына “Пинто” ... ... ... ... ... ... айып тақты. Тергеу барысында компания басшылығы машинаның жанармай
багының өте қауіпті ... ... және ... ... ... бар екенін біле отырып, сатуға шығарғаны анықталды. Бұл Американың
сот төрелігі тарихындағы корпорацияға кісі өлімі ... ... үшін ... ... ... болды.
1996 жылғы Ресей Федерациясының әрекет етуші қылмыстық ... ... 1993 және 1994 ... ... ... ... ... жобасының екеуінде де заңды тұлға қылмыстық субъектісі ретінде
танылғандығы туралы айтылды. )[15. Б.7].
1994 жылғы Ресей ... ... ... ... ... ... кодекстің 106-бабында көрсетілген жағдайлардың болуына
сәйкес заңды тұлға қылмыстық ... ... деп ... Жобаның 6-
бабының 1-бөлігінде қылмыстық заңмен қаралған әрекетті жасаған заңды ... ... ... ... ... ... бір ... түрімен айналысуды міндеттейтін немесе
тыйым салатын заңның тікелей бұйрығын орындамау не ... ... Бұл екі ... да заңды тұлғаның толық немесе жартылай кінәлі
әрекетсіздігі туралы айтылады;
б) ... ... ... құрылтай құжаттарына немесе алдына
қойылған мақсаттарына сай ... ... ... ... кінәлі деп танылса. Заңды тұлға - қызметі құжаттары мен мақсатына сай
келетін заңды маңызы бар ... ... ... ... ... ... тұлға егер өз мақсатына сай келмейтін қызметті ... онда ол ... ... ... емес ... яғни қылмыстық
ұйымға айналады;
в) жеке тұлғаға, ... ... зиян ... ... зиян
келтіру қауіпін тудыратын әрекет заңды тұлғаның мүддесі үшін заңды
тұлға органымен немесе ... ... ... ... ... ... мақұлданған, қолданылған жағдайда жасалған болса.
106-баптың 2-бөлігінде айтылғандай заңды тұлғаның қылмыстық
жауаптылығы ... ... үшін жеке ... да жауаптылыққа тартылуын
жоққа шығармайды. Басқаша айтатын болсақ, 1994 жылғы ... ... ... ... бір қылмысты жасағандары үшін заңды тұлғаның да
жеке тұлғаның да субсидиарлық ... ... бұл ... ... ... ... ... Жазаның негізгі
түрлері — айыппұл, ... бір ... ... ... ... ... ... — мүлікті тәркілеу болды. Бұл жерде жазаны орындау
тәртібі қылмыстық атқару заңымен сәйкес жүргізілетіндігі айтылды.
Айыппұл сотпен заңды тұлғаның ... ... ... ... зиянның мөлшерін және заңды тұлғаның мүліктік жағдайын ескере
отырып белгіленеді. Егер заңды тұлға қасақана түрде ... ... ... ... ... тәркілеумен ауыстырылады.
Мүлікті тәркілеу мәжбүрлі түрде мемлекет меншігіне заңды тұлғаның
барлық немесе ... бір ... алып ... ... Бұл жаза ... ... ... кезде қосымша жаза түрінде қолданылады.
Заңды тұлға кодекстің ... ... ... ... ... босатылу) және 85-бабында (айыптаушы үкімнің
ескіруіне байланысты жазаны атқарудан ... ... ... жауаптылықтан босатылуы мүмкін.
Қылмыстың рецидиві жағдайындағы жаза туралы айтатын ... ... ... ... ... ... ... жазаны өтегеннен кейін 5 жыл
ішінде жаңа қасақана қылмыс жасаса, онда бұл ... үшін ... ... ... үшін ... ... ... қатаң
жазалануға жатады.
Жоғарыда аталған жағдайлар мен ойлардың жиынтығы бойынша Ресей
Федерациясында de Lege ferenda, яғни ... ... ... ... деп
тану керек. Бұл идея цивилизациялық халықтың ойында ... ... ... корпорациялардың нарықтық монополизациясының ... ... ... тұтынушы мен ... ... ... және тағы да ... ... ... ... біздің заманымыздың ең қауіпті ауруы жер шарының әрбір аумағында өзі
туралы білдіріп отыратын экологиялық апат шығар. Бұл әлемдік ... де әсер ... ... ... жоқ. Қазіргі заманғы
қылмыстық құқықта заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығының құқықтық
қағидалары және ... ... ... ... кінәлі деп тапқанның өзінде сол әрекетке сай норманы
тәжірибеде қолдану өте қиын жұмыс.
Бұл ... ... ... ... кейбір штаттарда заң
ережелеріне сәйкес, ал енді бір штаттарда сот ... ... ... ... ... ... ... корпорация да кіреді
дейді. Атап өтетін жәйт, кейібір штаттардың Қылмыстық кодексіне ... ... ... бұл ... корпорациялардан бөлек әртүрлі
серіктестіктерді және заңды тұлға болып табылмайтын ... ... ... ... ... пікірінше, серіктестіктер мен заңды
тұлға болып табылмайтын бірлестіктер корпорацияларға қарағанда өте ... ... ... ... ... ... заңда көзделген жазалар
тағайындалғанның өзінде бұл ... ... да ... болуы мүмкін.
Айыппұл төлеуден келген шығындарды көп жағдайда корпорацияның ... ... ... ... ... жоқ қатардағы акционерлер
көтереді. Кейде келтірілген шығынның орнын тұтынушылар да ... ... және оның ... үшін ... ... жеке ... жауаптылығының арақатынасы да әлі ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексінде жеке тұлға корпорация
мүддесі үшін істеген әрекетіне өз мүддесі үшін ... ... ... ... ... деген норма бар. Бұл ... ... Үлгі ... де ... Үлгі ... ... бұл норманы кодекске
енгізудегі мақсаты – корпорацияның пайдасына әрекет еткеннен басқа ешқандай
мүдде ... ... ... ... ... ... жалтаруынан сақтану.
АҚШ-та заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы институты ... ... өмір ... де, ... күні ... ... қылмыстық
жауаптылыққа өте сирек ... ... ... ... ... құқық қорғау органдарымен келісімге келгенді жөн көреді. Осы
айтылған келісімдердің АҚШ-тың құқық қорғау органдарының тәжірибесінде ... түрі - ... ... ... келісім”. Бұл келісім бойынша
корпорациялар заңға қайшы әрекеттің нәтижесінде келтірілген шығынның орнын
толтыруға міндеттенеді. Ал ... ... ... ... ... ... табылатын корпорация қызметкерлеріне қарсы қылмыстық қудалауды жүзеге
асырмауды уәде етеді. Дәл осындай жағдай Нью-Йорк қаласының айналасын қала
қоқыстарымен және ... ... ... бір ... ... барысында анықталды.[23. Б.125].
АҚШ қылмыстық құқығында кепілдік бермесе де ... ... ... ... ... ... үлкен маңызы бар.
Өйткені кез келген корпорацияның әрекеті ... ... ... корпорация иелері үлкен шығындарға батуы ... ... өз ... ... ... ... ... сенімінен
шығу, клиенттерін жоғалту, мемлекеттік тапсырыстардан сырт қалу ... ... әкеп ... ... тұлғаның әрекетін “қылмыс” деп
тану фактісінің өзінің маңызы ерекше.
Франция Қылмыстық кодексі ... ... ... ... ... мына ... ... туындайды:
1) қылмыстық іс-әрекет (әрекетсіздік) заңды тұлғаның пайдасына жасалуы
тиіс;
2) заңды тұлғаның ... ... ... ... ... ... қылмыстық әрекеттің заңды тұлғаның “пайдасына” жасалуы заңды
тұлға қылмыстық әрекеттен ірі мөлшерде ... ... Бұл ... ... туралы айтылып отыр. Бірақ Франция Қылмыстық кодексі бойынша заңды
тұлға басқа да мақсаттар үшін жауапқа тартылуы мүмкін. ... ... ... ... және діни ... ... ... үшін
қылмыстық жауаптылыққа тартылуы мүмкін.
Заңды тұлғаның ... ... ... ...... ... тұлғаның басшысы немесе өкілімен жасалуы керек. ... және ... ... ... ... ... өкілі болып
табылмайтын қатардағы ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаның пайдасына жасауы, ... ... ... әкеп ... ... ... қылмыстық жауаптылығы кез келген
қылмыстық әрекетке емес, тек нормативтік актіде көрсетілген қылмыстар үшін
туындайды. ... ... ... ... заңды тұлға келесідей
қылмыстары үшін ғана ... ... ... ... қылмыстар
үшін, есірткі заттарын заңсыз тарату, адамдарға тәжірибе жүргізу, жеке
өмірге қол сұғу, ... ... ... ... ... терроризм,
жалған ақша шығару, дискриминация, жеңгетайлық, ұрлаудың барлық түрі,
қылмыстық топтарды ... ... ... ... ... тұлғаның басшысы
немесе өкілімен заңды тұлғаның пайдасына ... ... ... ... ... үшін жауаптылық туындайды.
Франция Қылмыстық кодексі заңды тұлғалардың тек қана аяқталған қылмыс
үшін ғана емес, ... ... ... ... үшін де ... Бұған қоса заңды тұлға тек қана орындаушы ғана ... және ... ... бола алады. Бұл туралы Франция Қылмыстық
кодексінің 121-4, 121-6, 121-7 ... ... жаңа ... ... ... енген соң сегіз айға жуық
заңды ... ... ... ... ... ... Заңды
тұлғаның қылмыстық жауаптылығына байланысты ең алғашқы шешім 1995 жылы 9-
мамырда орын ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғамен қатар жеке тұлға да тартылды [51.Б. 98]. ... ... бұл ... ... ... ... жоқ.
Үкімнің осы бөлігінен үзінді келтірсек. “Материалдар ... ... ... ... ... ... ... нақты бекітіліп, N. қоғамы және
Х мырзаны .... ретінде сараланған ... үшін ... деп ... ... ... ... теоретиктері мен тәжірибе мамандарын таң қалдырды.
Өйткені олар соттардан Қылмыстық кодексте заңды тұлғалардың ... ... ... ... және орындылығын күткен
еді.
Екінші шешім 1995 жылы 3-қарашада шықты. Бұл жол жәбірленушінің ... ... ... ... еңбек қабілетін жоғалтуына әкеп соққан абайсызда
дене жарақатын келтіруіне байланысты екі ... ... ... ... Дене
жарақаты өнідірістегі “келеңсіз жағдай” нәтижесінде келтірілген болатын.
Бір құрылысшы ғимаратқа жөндеу жұмыстарын жүргізіп жүріп, абайсызда ... ... ... барысында жәбірленушінің төмен құлауына сатының
жалғастырушы болттарының ... тат ... ... ... себеп
болған. Сонымен қатар, құрылыс жұмыстарын жүргізген кәсіпорын құрылыс
сатыларын орнату туралы ... бір ... ... шарт жасасқаны анықталды.
Осылайша сот екі бірдей заңды тұлғаны жауаптылыққа тартты. ... ... ... ...... ... ... табылатын ең қарапайым қауіпсіздік ережелерін сақтамағаны үшін,
екіншісі болттардың ... ... тат ... ... ... ... және ... құқығының нормаларын бұзғаны
үшін жауаптылыққа тартылды. Осылайша екі ... ... да ... ... зиян ... үшін қылмыстық жауаптылыққа
тартылды.
Заңды тұлғалардың қылмыстық ... ... ... ... жылдың 8-қарашасында шықты. Бұл шешім азаматтық тараптың шағымымен
қозғалған іске ... ... еді. [7. Б. 98]. Бұл ... ... фальсификацилауға байланысты болатын. Осы ... ... екі ... ... ... ... олардың құқықтық
статусы жеке пікір-таласқа айналды. Өйткені оларды заңды тұлға деп ... дау ... ... ... ... ... ... да айыппұл салынды. Бұл
істер бойынша үкімдердің ешқайсысына шағым келтірілген жоқ. Бірақ ... ... ... ... ... нақты жасаған
тұлға және жасалған қылмыс заңды ... ... ... толық
анықталмаған.
1992 жылғы әрекет етуші Франция қылмыстық кодексінің жалпы және
ерекше ... ... ... ... ... [51. Б. ... кодекстің III титулының 2-тарау 1-бөлімінде ... ... ... Олар үш ... ... ... категорияға
бөлген. Қылмыстық санкциялар (peines criminelles) - қылмыс жасағаны үшін,
түзеу санкциялары (peines ...... ... ... 1-бөлімшеде, тәртіпті бұзғаны үшін (peines ... ... ... және ... ... ... жатады:
1) айыппұл;
2) 131-39 бапта көрсетілген жағдайларда қолданылатын санкциялар.
Заңды ... ... ... ... ... ... жеке
тұлғаларға дәл сол қылмыстық әрекетті жасағаны үшін салынатын айыппұлдың 5
есе сомасынан кем болмауы керек 131-39 ... ... заң ... өз ... ... тұлғаның жасаған қылмысы үшін төмендегі көрсетілген жазаның
біреуін немесе бірнешеуін қолданады:
1) Тарату ... - егер ... ... ... ... алдына
қойған мақсатынан қылмыс жасау үшін бас тартты деп айып ... ... ... қылмыс немесе құқыққа қайшы әрекет жасағандығы ... егер ... жеке ... ... да 5 ... ... мерзімге түрмеге қамауға
алынатындай жазаланатын болса қолданылады.
2) Тыйым салу - өмір бойы немесе 5 жыл ... ... ... бір немесе бірнеше кәсіпкерліктің түрлерімен айналысуға салынады.
3) 5 жыл мерзімге сот қадағалауына беріледі.
4) Жабылу - қылмыс жасады деп айып ... ... өмір ... ... жыл ... одан да көп ... ... Айыру - мемлекеттік ұйымдармен шарт жасасу құқығынан 5
жыл немесе одан да көп мерзімге айыру.
6) Тыйым салу - ... ... да бір қор ... 5 ... одан да көп ... ... салу.
7) Тыйым салу — 5 жыл немесе одан да көп мерзімге чекті көрсеткен
адамға ... ақша ... ... құқық беретін чектен басқа чектер шығаруға
тыйым салынады.
8) Қылмыстық әрекетті жасауға арналған немесе қылмыстық әрекеттен
алынған затты тәркілеу.
9) ... ... ... ... құралдарында, баспа
құралдарында жариялау.
Заң шығарушы жоғарыда айтылған санкцияларды ... ... ... ... Яғни, 1-3 бөлімшелерде бекітілген санкциялар
қылмыстық жауаптылыққа тартылуы мүмкін жариялы-құқықтық маңызға ие ... ... ... ... бұл ... саяси партияларға
немесе бірлестіктерге, кәсіподақтарға қолданылмайды. 1-бапта көрсетілген
санкция, яғни ликвидация штаттық ... ... ... қолданылмайды.
Жоғарыда аталған санкцияларды қолдану 131-43 бабында көзделген бір
немесе бірнеше қосымша жазаларды қолдануға кедергі болмайды. 131-41 ... ... ... ... ... жеке тұлғаларға салынатын айыппұл
сомасының 5 есе сомасынан кем болмауы ... ... ... ... 5-сыныптағы құқық бұзушылық үшін салынатын
айыппұл төмендегі көрсетілген бір немесе бірнеше құқықтарынан ... ... ... алады:
1) Тыйым салу - 1 жыл немесе одан да көп мерзімге чекті ... ... ақша ... ... ... ... басқа чектер шығаруға тыйым салу.
Француз қылмыстық кодексінің жалпы бөлімі ... ... ... ... ... — 132-12-132-15 баптары бойынша рецидивтердің
қылмыстық әрекеті үшін жазалануы ... [29. Б. ... ... ... ... үшін ... тұлға бұрын айыпталып және
ол әрекеті үшін жеке тұлғалармен бірдей мөлшерде, яғни 700000 франк ... ... ... ... ... ... ... айыппұлдың максималды
сомасы заңмен осы қылмыс үшін белгіленген айыппұл сомасынан 10 есе ... ... ... ... ... 132-12 ... ережелерін сақтай отырып,
131-39 бабында көзделген жазалардың бірімен жауаптылыққа тартылады.
Егер заңды тұлға бұрын ... ... үшін 700000 ... ... алдыңғы жазаның әрекет ету мерзімі өткен күннен бастап 10 жыл ішінде
немесе тағайындалған күннен бастап қайтадан дәл сол қылмысты ... ... ... үшін салынатын айыппұл сомасы алдыңғыға қарағанда 10 есе ... [29. Б. ... ... ... үшін ... ... тұлға алдыңғы жазаның
әрекет ету мерзімі өткеннен немесе тағайындалғаннан бастап 5 жыл ... ... ... жасаса, алдыңғы рецидив туралы ... ... ... максималдық сомасы заңмен белгіленген жеке
тұлғалар осындай қылмыс жасаған жағдайда салынатын айыппұл ... 10 ... тиіс (132-14 ... ... ... жағдайда, егер бұрын бесінші
сыныптағы құқық бұзушылықты заңды тұлға алдыңғы жазаның ... ... ету ... ... 1 жыл ... ... дәл сол ... онда тағайындалуы мүмкін айыппұлдың максималды сомасы регламенттік
актімен жеке тұлғаларға белгіленген ... ... 10 есе ... ... ... заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылық институты ұзақ уақыт
қалыптасып, әртүрлі тәжірибелерден ... ... ... ... шарттары жасалып және қылмыстық құқықтың жаңа
субъектілерінің арнайы жазаларының жүйесі ... күні ... сот ... ... ... жеке
тұлғалармен бірге емес, өзінің жеке жауаптылыққа тартылуын қалайды.
2.2 Романо-германдық ... ... ... тұлғалардың қылмыстық
жауаптылығының қалыптасуы және дамуы
Заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы мәселесі ... ... ... ... ... ... ... елдердегідей емес, кейін пайда болды. Соңғы елу ... ... ... жауаптылығы мәселесі Еуропада халықаралық деңгейде
қарастырылуда. 1978 жылы Еуропа Кеңесінің қылмыстылық мәселелері жөніндегі
Еуропа ... ... мүше ... кейбір экологиялық қылмыстар үшін
заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын ... ... ... ... ... ... ... алу туралы VІІ Конгресі бұл ұсынысты
қолдады. [51. Б. 200].
Жалпы романо-германдық ... жүйе жеке ... және ... ... ... ... ... заңды тұлғалардың
қылмыстық жауаптылығы Европада өте даулы ... ... ... ... ... қиындықтарға қарамастан заңды тұлғалардың қылмыстық
жауаптылығы институты кейбір ... ... ... өз орнын табуда.
1950 жылы Голландияда “Экономикалық қылмыстар туралы” Заңға сәйкес
корпорациялар нақты қылмыстар үшін жауаптылыққа тартылатын болды.1976 жылы
бұл ... ... ... ... бөліміне енгізілді.
Бұдан басқа Норвегия, Финляндия, сияқты ... ... ... ... қылмыс субъектісі ретінде танылады.
Заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы институты жан-жақты
зерттеліп, әртүрлі даму ... ... ... ... Бұл ... жылы ... Қылмыстық кодексіне сәйкес заңды тұлғалар кейбір
жағдайларда жеке тұлғалармен қатар қылмыстық жауаптылыққа тартылуы ... ... ... ... ... ... ... таныс еді. Оларға әртүрлі ассоциациялар,
корпорациялар және тіпті ... бір ... ... ... ... ... ... да жатқызылады.
1670 жылы жарық көрген қылмыстық іс жүргізу саласындағы ірі
ордананстың бір ... ... ... ... ... ... әртүрлі бірлестіктерге қолданылатын жазалардың түрлері мен ... ... ... ... судьяға жазаны “қылмыскердің”
статусына және ... ... ... тағайындауды ұсынды. Жазалардың
түрлеріне мыналар кірді: ірі мөлшердегі айыппұлдар, әртүрлі ... ... ... ... Ал қалаларға, ерекше бірлестіктер ретінде
жазалар қарастырылды: толық қирату, әртүрлі құқықтардан, артықшылықтардан
және жеңілдіктерден ... [51. Б. ... ғ. ... Ұлы ... буржуазиялық революциясы өзінің
мақсаты ретінде жеке бостандық пен жауаптылықтың жеке даралығы ... ... алға ... ... ... ... ... қылмыстық құқығынан алып тастады. Сондықтан 1810 жылғы ... ... ... тұлғалардың жауаптылық мәселесі ... ... ... әртүрлі қоғамдардың қылмыстық жауаптылығы
жанама түрде басқа қылмыстық-құқықтық актілермен қарастырылды. Бүгінгі күні
олардың барлығы күшін ... ... ... ... ... ... фактінің
өзі көрсеткіш болып табылады. Мысалы, заңды тұлғаға, егер оның ... ... ... үшін ... ... ... ... Келесі
мысал ретінде 1934 жылы 19-шілдедегі ... ... ... ... болады. Бұл заң кеме капитаны мен иесінің, егер соңғысы ұйым
болса да ортақ ... ... ... ... 1810 ... кейін әртүрлі бірлестіктерге тек қана
жанама емес, сонымен қатар ... ... ... ... ... 1957 жылы күшін жойған 1810 жылғы Франция Қылмыстық кодексінің 428-
бабына сәйкес әдеби ... ... ... бұзғаны үшін өз
театрларында әдеби ... ... ... ... үшін кез ... ассоциациясы қылмыстық жауаптылыққа тартылуға тиіс. [29. Б. 252].
Заңды тұлғалардың тікелей қылмыстық ... ... ... ... 1945 ... 5-мамырда жарық көрген Ордонансты жатқызуға
болады. Бұл Ордонанс ІІ дүниежүзілік соғыс ... жау ... ... ... ... ... белгіледі. Баспасөз мекемесінің
иесі болып табылатын жеке тұлғамен қатар қылмыстық жауаптылыққа жау жағында
болған баспасөз мекемесінің иесі ... ... кез ... ... ... ... ... орындаушы немесе қатысушы ретінде жалпы тәртіппен
тартылуы мүмкін болды. ІІ ... ... ... ... және ... иесі ... тұлғаларға қарағанда жеке тұлғалар арасынан ... ... еді. ... сәйкес Ордонанс негізінен әртүрлі ұйымдарға
қолдануға ... ... ... ... ... мәселесі тек
заңды тұлғаның бекіткен әрекетін орындаған адамға ғана ... ... ... қолданылды. Бірақ мұндай жеңілдік ... ... ... ... ... тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын
анықтайтын мынадай негізгі критериларын айқындады: 1) әрекет заңды тұлғаның
атынан ... ... 2) ... ... ... пайдасына жасалуы тиіс; 3)
әрекет заңды тұлғаның заңды түрде сайланған ... ... ... тиіс. Сонымен қатар Ордонанс заңды тұлғалардың өзіне ғана ... ... ... ... ... тұлғалардың қызметін қандай нысанда
болмасын қайта құрылуына тыйым салу ... ... ... ... және
арнайы тәркілеу және сот шешімін ... ... ... ... аталған ережелері Францияның жаңа Қылмыстық кодексінің
жобаларын жасау кезінде ... ... ... ... ... негізіне айналды.
Жоғарыда аталған мысалдар заң бойынша заңды тұлғалардың қылмыстық
жауаптылығы тікелей немесе жанама ... ... тек ... ... ... ... қылмыстық жауаптылыққа заңды тұлға болып
табылмайтын ұйымдар тартылып, жаза ретінде “қылмыскер” ұйым ... да, ... ... ... жазасы тағайындалған жағдайлар және заңды тұлғамен
бірге жеке тұлғаның қылмыстық жауаптылыққа тартылған ... ... ... ... заңды тұлғалардың жауаптылығы жайдан-жай
пайда болмай, оның бірнеше жыл бойы дамығанын ... ... ... ... арнайы комиссияның дайындаған Франция Қылмыстық кодексінің жобасында
заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы туралы арнайы тарау ... ... ІІ ... ... ... ... орын ... жаңа Қылмыстық кодексті қабылдауға мүмкіндік бермеді. ... ... ... өтпеген 1934 жылғы Франция Қылмыстық
кодексі заңды тұлғаларды оның органымен, заңды тұлғаның ... және ... ... ... ... жасаған қылмыстық әрекет үшін қылмыстық
жауаптылыққа тартуды көздеді.
ХХ ... ІІ ... ... ... ... ... ... мәселесіне қайта оралды. Бірақ бұл жолы заңды
тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын ... ... ... өте үлкен қарсылыққа тап болды. Атап айтсақ, қарсыластарының
көлденең ... ... – ол ... жауаптылықтың жеке-даралығы
принципі. Заңды тұлғалардың жауаптылығын ... ... бұл ... өте ... деп бағалады.
1980 жылдардың аяғында Францияның жаңа Қылмыстық кодексін талқылау
барысында туындаған бұл пікірталас өз жемісін берді және ... ... ... ... негізгі алғышарттарын жасап шығумен
аяқталды.
1992 жылғы Францияның Қылмыстық кодексіне ... ... ... ... кез ... заңды тұлға тартылуы мүмкін. Бұл
жерде қылмыстық жауаптылыққа тартылуы мүмкін заңды тұлғаларды біз ... екі ... ... ... болады. Бірінші кезекте бұл жеке
құқықтағы заңды тұлғалар. Мысалы, ... ... ... және т.б. ... ... ... ... жасалған әрекетке Франция соттарының юрисдикциясы тарайтын кез
келген шетелдік жеке құқық заңды тұлғалар да тартылуы ... Бұл ... ... ... Ал ... топ ... ... заңды тұлғаларынан
тұрады. Франция Қылмыстық кодексінің алғашқы жобаларына заңды тұлғалардың
бұл түрі ... ... ... ... ... ... заң ... талқылау нәтижесінде қылмыстық жауаатылық жария құқықтағы заңды
тұлғаларға да қолданылатын болды.
Заңды тұлғалар ... ... жеке ... ... және өзі
жеке-дара тартылуы мүмкін. Франция Қылмыстық кодексінің 121-2 бабы ... ... ... сол ... ... ... орындаушы болып
табылатын жеке тұлғаның жауаптылығын жоққа шағырмайды”. Бұл ... ... ... ... ең ... ... бірі – бір қылмыс
үшін екі рет жауапқа тартуға жол берілмейтіндігі принципінің бұзылғандығын
айтулары ... ... ... ... ... тұлғамен бірге қылмыстық іс-
әрекетті (әрекетсіздікті) тікелей орындаушының жауапқа тартылуынан ешқандай
принциптің бұзылмағандығын ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде банк ірі мөлшерде пайда
түсіреді. Бұл жерде банкпен бірге қылмыстық әрекеттің тікелей орындаушысы -
өкілдік ... ... ... мүмкін. Жоғарыда айтылған принцип
француз заңгерлерінің ... тек банк ... ... үшін банк ... ... кезде бұзылады.
Франция Қылмыстық кодексі бойынша заңды ... ... ... мына шарттарға байланысты туындайды:
3) қылмыстық іс-әрекет (әрекетсіздік) заңды тұлғаның пайдасына ... ... ... ... немесе өкілі арқылы жасалуы тиіс.
Жасалған қылмыстық әрекеттің заңды тұлғаның “пайдасына” жасалуы
заңды ... ... ... ірі мөлшерде пайда табады. Бұл жерде
мүліктік пайда туралы айтылып отыр. Бірақ Франция Қылмыстық ... ... ... басқа да мақсаттар үшін жауапқа тартылуы мүмкін. Мысалы, заңды
тұлға террористердің саяси және діни мақсатындағы террорлық әрекеттері үшін
қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... құқықтың ерекше бөлімінде
қарастырылуына қысқаша тоқталайық. [34. Б. 152].
Англия қылмыстық құқығының ерекше бөліміндегі заңды тұлғаның
қылмыстық жауаптылығы ... ... ... ... жерде заңды тұлғаның қылмыстық жауаптылығы және оған жаза тағайындаудың
құрылымы ерекше бөлімге қарағанда жалпы бөлімде толық ашылады деген ... ... ... ... ... ... бөлімінде
заңды тұлғамен ғана жасалынатын және ол үшін заңды тұлға толық немесе
ішінара ... ... ... ... жоқ. ... ... ... қылмыстың субъектісі ... ... ... де оның ... ... ... ... атынан
әрекет етуші лауазымды тұлға танылады деп анықталған.ңды тұлғаның қылмыстық
жауаптылығының басты шарты – ... ... ... ... ... өкілімен жасалуы керек. Нормативтік актілерге және ... ... ... ... өкілі болып табылмайтын қатардағы
қызметкерлер, техникалық қызметкерлер ... ... ... әрекеті
заңды тұлғаның пайдасына жасауы, заңды тұлғаның қылмыстық жауаптылығына
әкеп соқпайды.
Францияда ... ... ... ... кез келген
қылмыстық әрекетке емес, тек нормативтік ... ... ... туындайды. Франция Қылмыстық кодексіне сәйкес заңды тұлға келесідей
қылмыстары үшін ғана жауаптылыққа тартылады: ... ... ... ... ... заңсыз тарату, адамдарға ... ... ... қол ... ... ақпарат тарату, компьютерлік қылмыстар, терроризм,
жалған ақша ... ... ... ... барлық түрі,
қылмыстық топтарды құру, сенімге қиянат жасау. Заңды тұлғаның ... ... ... тұлғаның пайдасына жасалған жоғарыда ... ... ... үшін жауаптылық туындайды.
Франция Қылмыстық кодексі заңды тұлғалардың тек қана аяқталған
қылмыс үшін ғана ... ... ... ... ... үшін ... қарастырған. Бұған қоса заңды тұлға тек қана орындаушы ғана
емес, көмектесуші және ... ... бола ... Бұл ... ... ... 121-4, 121-6, 121-7 ... көрсетілген.
Францияда жаңа Қылмыстық кодекс күшіне енген соң сегіз айға ... ... ... ... тартылу фактісі болмады. Заңды
тұлғаның қылмыстық жауаптылығына байланысты ең алғашқы шешім 1995 жылы ... орын ... ... ... ... еңбек күшін қолданғаны
үшін заңды тұлғамен қатар жеке ... да ... ... ... бұл ... ... негіздейтін бөлімі жоқ. Үкімнің осы
бөлігінен үзінді келтірсек. ... ... ... және талқылау
нәтижесінде заңды тұлғаның әрекеті нақты бекітіліп, N. ... және ... .... ... ... ... үшін ... деп ... Бұл
шешім қылмыстық құқықтың теоретиктері мен тәжірибе мамандарын таң қалдырды.
Өйткені олар соттардан Қылмыстық ... ... ... ... ... ... қолданылуын және орындылығын күткен
еді. [26. Б. 340].
Екінші шешім 1995 жылы 3-қарашада ... Бұл жол ... ... астам уақыт толық еңбек қабілетін жоғалтуына әкеп ... ... дене ... ... ... екі заңды тұлға жауапқа тартылды.
Дене жарақаты өнідірістегі “келеңсіз жағдай” ... ... Бір ... ... ... ... ... жүріп,
абайсызда сатыдан құлап кетеді. Тергеу ... ... ... ... ... болттарының көнеріп, тат басып кетуінен сынып
кету себеп болған. Сонымен қатар құрылыс жұмыстарын жүргізген ... ... ... ... ... бір ... келісім шарт жасасқанын
анықталды. Осылайша сот екі бірдей заңды тұлғаны жауаптылыққа ... ... ... ... ... – қылмыстық жауаптылықтың
негізі болып табылатын ең ... ... ... сақтамағаны
үшін, екіншісі болттардың төзімділігін тексермегені, тат басқан ... ... ... және ... ... ... бұзғаны
үшін жауаптылыққа тартылды. Осылайша екі ... ... да ... ... зиян келтіргені үшін қылмыстық жауаптылыққа
тартылды.
Заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығына байланысты ... ... ... 8-қарашасында шықты. Бұл шешім азаматтық тараптың ... іске ... ... еді. Бұл ... іс тауарларды
фальсификацилауға байланысты болатын. Осы қылмыстық іске байланысты ... ... ... ... ... ... ... жеке
пікір-таласқа айналды. Өйткені оларды заңды тұлға деп тану мәселесі дау
тудырған болатын.
Жоғарыда айтылған заңды тұлғалардың ... да ... ... ... ... ... ешқайсысына шағым келтірілген жоқ. ... ... ... үкімдердің ешқайсысында қылмысты нақты
жасаған тұлға және жасалған ... ... ... ... жасалғандығы
толық анықталмаған.
Осылайша заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылық институты ұзақ
уақыт қалыптасып, әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... және қылмыстық құқықтың жаңа
субъектілерінің арнайы жазаларының жүйесі құрылды.
Бүгінгі күні Францияның сот тәжірибесі ... ... ... ... ... ... жеке жауаптылыққа тартылуын қалайды.
2. 3 Социалистік құқықтық жүйедегі ... ... ... ... ... қатынастардың күрделеніп дамуы ... ... да ... ... ХХ ғ. ... орын ... Қытайдағы
экономикалық реформалар қытай ... жаңа ... ... Ал сол экономикалық институттарды реттейтін жаңа нормалар ... 1979 ... ... Халық Республикасының Қылмыстық кодексінің қоғамдық
қатынастарды реттейтін күшінің жеткіліксіздігі байқалды. Міне, осы мақсатта
қытай заңгерлері ХХ ғасырдың ... ... ... ... құқықтарын
зерттеумен айналысты. Ондағы мақсат – реформа ... ... ... ... ... қылмыстық құқығындағы нормаларды өз құқығына ... ... ... ... ... ... ... мәселе ол
– экономикалық қылмыстармен күресу жолдары еді. Өйткені осы уақытта ... ... ... ... ... ... жаңа қылмыстық заңдар
керек еді.
Жоғарыда атап өткендей, нарықтық экономикалық ... ... ... ... ... да ... ... Міне, осындай
ықпал етудің нәтижесінде заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы мәселесі
социалистік бағыт ... ... да ... Қытай Халық Республикасында
заңды тұлға қылмыс субъектісі болуы ... бе ... ... ұзақ уақыт
жауап болмады. Қытай қылмыстық құқығының дәстүрлі көзқарасы бойынша заңды
тұлғалар қылмыс субъектісі болуы мүмкін емес еді. Бұл ... 1979 ... ... ... Қылмыстық кодексі де ұстанды. 1979 ... ... ... қылмыс субъектісі ретінде тек белгілі бір жасқа
толған, есі ... жеке ... ... ... ... ... ... атынан және заңды
тұлғаларға байланысты қылмыстардың өсуі заңды тұлғаларды қылмыс ... тану ... әкеп ... Бұл мәселе қытай заңгерлері арасында
үлкен даулар және пікірталастар туғызды.
Ұзақ уақыт пікірталастардан кейін 1988 жылы ... ... ... және ... ... ... ... сәйкес
социалистік елдердің заң шығарушылық тәжірибесінде тұңғыш рет заңды тұлға
қылмыс субъектісі ... ... [13. Б. ... Қытайда жауаптылықтың бұл түрі жоғарыда аталған қаулыдан
кейін ғана пайда болды деуге ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерінен бастау алады. [22. Б.
1052]. Ежелде қалыптасқан жауаптылықтың бұл түрі әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... жаңалық әкелген нормаға негіз
болды.
1988 жылғы Қаулы бойынша бірлестіктердің қылмыстық жауаптылығы екі
нысанда ... ... ... ... ... ... тікелей кінәлі
тұлғаларға қарапайым қылмыстық жаза қолданылды (мысалы, бас бостандығынан
айыру), ал ... ... ... ... материалдық жазаға тартылды
(мысалы, ақшалай айыппұл салу). Аталған жазалардың екеуін де ... ... ... ... ... ... танымай-ақ тұрып қолдануға
болатын еді. Бұл жерде бар ... ... ... ... санкция ретінде қолдануда еді. Бірақ қылмысқа ... ... ... ... ... жауаптылыққа тартуда қылмыстық
қудалаудың бір элементі кездеседі. [27. Б. 352].
1997 жылы 14-наурызда Халық Өкілдерінің Бүкілқытайлық Жиынының ... 1979 ... ... ... ... ... ... енгізді.
Өзерістердің көбі экономикалық қылмыстарға қатысты еді. Бұрынғы Қылмыстық
кодексте ... ... ... ... ... жаңа редакцияда
аталған қылмыстарды қамтитын баптар саны 92-ге жетті. Онымен қоса бұл
қылмыстарды ... ... де өз атын ... Жаңа ... ... экономикалық қылмыстар “Нарықтық социалистік экономикалық тәртіпке
қарсы қылмыстар” деген бөлімде қарастырылды.
Ерекше атап өтетін жәйт, ... ... ... ... ... ... ... берілді. Бұл ұғымға сәйкес қоғамға
қауіпті әрекеті үшін компаниялар, мекемелер, кәсіпорындар ... ... ... ... ... қатар өзге елдердің қылмыстық құқығындағы заңды тұлғалардың
қылмыстық ... ... ... ... ... тұлғалардың
қылмыстық жауаптылығының бір ерекшелігі – ... ... ... ... ... нақты ұйымның басшылығына жауапты адамдар да
тартылады.
Қытай Қылмыстық ... ... ... ... ... ... үшін ... тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын
көздейді. Мысалы, Қытай Қылмыстық ... 140-148 ... ... ... экономикалық тәртіпке қарсы ... ... ... және ... ... ... жалған және сапасыз
дәрілер өндіру, стандартқа сай емес электротехника, улы ... ... ... өндіру және т.б. сияқты құқық бұзушылықтарға кінәлі
болып табылатын заңды тұлға қылмыстық жауаптылыққа тартылуы ... ... мен ... ... ... үшін ақшалай айыппұл тағылады,
ал ... ... ... ... ... ... баптарында көзделген
жазаларға тартылады.
Заңды тұлғаларды ... ... ... ... тану өз
жемістерін тез берді. 1998 жылы ... ... ... ... Бас ... ... ... бойынша 1998 жылдың қаңтар
және тамыз айларының арасында елде ... ... 1043 ... Тауарларды тәркілеу барысында 5,42 ... юань (65 ... ... ... өтті. Ал осы тәркіленген ақша сомасының 93 %
заңды тұлғалардың үлесіне тиеді. [35. Б. 1198].
Сонымен қатар ... ... тек қана жеке ... ғана ... ... ... қылмыстар үшін де заңды тұлғалар қылмыстық жауаптылыққа тартылуы
мүмкін екендігі анықталды. Мысалы, Қытай Халық Республикасының Қылмыстық
кодексінің ... және ... деп ... VIII бөліміне сәйкес
аталған қылмыстар үшін заңды тұлғалар жеке ... ... ... тартылуы мүмкін. [13. Б. 305].
Нью-Иорк штатының ... ... 190.35 бабы ... ... ... қажет болатын. Өйткені басқа ... ... яғни ... ... ... жағдайлар ұқсас.
Оның негізгі себебі біріншіден, бұл штаттардың қылмыстық ... ... бір ... ... ... ... ... ұқсас; екіншіден, 1962 жылғы АҚШ-тың қылмыстық
кодексі жобасының дайындалуы мен ... ... ... бір ... қылмыстық кодексі өзгертілген. Индия, Австралия штатының қылмыстық
кодексінің ерекше бөліміндегі жағдай ... ... ... ... ... басқа тәсілмен сипатталады (1992
жылғы қылмыстық кодексі). Онда қылмыс құрамдарының басым ... ... ... ... ... ерекше баптармен қарайтындай етіп құрастырылған.
Сонымен қатар, заңды тұлғаның қылмыстық әрекеттері үшін санкциялар ... ... күні ... ... ... ... ретінде тануға болады:
-заңсыз жолмен табылған ақша қаражатын немесе өзге мүлікті заңдастыру;
-несиені заңсыз алу және мақсатсыз пайдалану;
-несиелік берешекті өеуден ... ... ... және ... ... ... заңсыз пайдалану;
-көрінеу жалған жарнама беру;
-кеден төлемдері мен алымдарын төлеуден жалтару;
-ұйымдарға салынатын салықтарды төлеуден жалтару;
-тұтынушыларды ... ... ... ... ... заңды тұлға мүддесіне
жаслуы мүмкін.Бұл жерде қылмыстың субъективтік жағы ... ... ... ... ... ... ... болып табылуы
мүмкін екендігін біз кейбір ... ... ... ... ... ... ... кедендік
төлемдер мен алымдарды төлеуден жалтару үшін қылмыстық ... ... ... ... 109-бабына сәйкес
тауарларды Қазақстан Республикасының кедендік шекарасынан алып өту кезінде
төмендегідей төлемдер мен алымдар ... ... үшін ... ресімдеуге байланысты алымдар;
-тауарды сақтауға байланысты алымдар және т.б. ... мен ... ... заңды тұлға басшылары немесе өзге де жеке ... мен ... ... болмайды. Егер кедендік ... ... ... ... ... заңды тұлға табылады. Сөйтіп әртүрлі
айыппұлдар заңды тұлғаға салынады. Сәйкесінше заңды тұлға басқарушы ... жеке ... ... ... отырған қылмыстың субъектісі бола
алады.
Егер біздер қылмыс субъектісі ретінде тек қана жеке ... ... онда ... үшін ... жасалған заңды тұлғалар
жауаптылықтан құтылып ... ... ... ... ... ... ТҰЛҒАЛАРДЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ
ЖАУАПТЫЛЫҒЫНЫҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1 Қылмыстық құқықтағы заңды тұлғалардың жауаптылығы мәселесіне қатысты
пікірталастар
Бүгінгі күні нарықтық қатынастардың ... және ... ... пайда болуы қалмыстық жауаптылық нысандарын жетілдіруді қажет
етеді. [2.]1997 жылғы Қылмыстық кодексте нарықтық ... ... ... ... емес жаңа ... құрамдары көрсетілгенімен, кейбір шешімін
таппай отырған мәселелер баршылық.Сол мәселелердің бірі- ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылығы мәселесі бізде 90-шы
жылдардың басында көтерілген ... ... ... енгізуді қолдаушылар 90-шы жылдардың басында ТМД ... ... ... өз ... ... ... нұсқа
біздің Қылмыстық кодекстің де ... ... ... ... ... деп ... ... жауаптылыққа
қылмыс жасаған және заңмен көзделген жасқа толған, есі дұрыс жеке тұлға
тартылады.:” [2] ... ... және ... ... қол сұғатын кейбір әрекеттер үшін, сонымен қатар заңмен көзделген
жағдайда кейбір экономика саласындағы қылмыстар үшін жеке тұлғалармен ... ... ... да ... ... ... ... қылмыс субъектісі ретінде
танитын Қылмыстық кодекс жобасы 1993 жылы Қазақстан Республикасының Жоғарғы
Кеңесінің ІХ сессиясының ... ... ... ... Бірақ 1997 жылғы жаңа Қылмыстық кодекс заңды тұлғалардың ... ... ... ... көзқарасын өзгертпеген.Бұған
қарамастан бүгінгі күні заңды ... ... ... ... өзектілігін жоғалтқан жоқ.
Бүгінгі күні ТМД-ның кейбір заңгер-ғалымдары қылмыстық жауаптылықты
және оның негіздерін қоғамдағы ... ... ... қоғамда жауаптылықтың жаңа түрі керек деген қорытындыға
келуде.Жауаптылықтың бұл ... ... ... ... Республикасында да қолдаушылары бар.Бірақ
заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын енгізуді қолдаушылар жауаптылықтың
бұл түрін ... ... бұл ... шешудің ғылыми негіздерін
түсіндірмейді.Қылмыстық заңнамада аталған институттың қажеттігі туралы
ғылыми концепциялардың болмауы ... ... өте ... ... ... ... ал Қазақстанда профессор
А.Н.Ағыбаев Қылмыстық кодекске заңды тұлғаларды қылмыс субъектісі ретінде
енгізуге қарсы.Олардың ойынша заңды тұлғаларға ... сай ... ... және біздің қырмыстық құқықтағы кінә тұжырымдамасы ... ... Б. ... күні ... ... ... және ... меншік
нысандарының пайда болуы қылмыстық жауаптылық нысандарын жетілдіруді қажет
етеді. 1997 жылғы Қылмыстық кодексте нарықтық ... ... ... ... емес жаңа ... ... ... кейбір шешімін таппай
отырған мәселелер баршылық. Сол мәселелердің ... ... ... жауаптылығы мәселелері.
Заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы мәселесі бізде 90-шы
жылдардың басында ... ... ... ... қылмыстық
жауаптылығын енгізуді қолдаушылар 90-шы жылдардың басында ТМД елдерінің
Қылмыстық кодекстерінің жобасына өз нұсқаларын ... ... ... нұсқа
біздің Қылмыстық кодекстің де жобасында көзделді. Қылмыстық кодекстің
жобасының 13-бабында былай деп ... ... ... ... ... және ... ... жасқа толған, есі дұрыс
жеке тұлға тартылады. [3] Республиканың ... және ... ... қол сұғатын кейбір әрекеттер үшін, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... үшін ... қатар жауаптылыққа заңды тұлғалар да тартылады”. Осы жобаның 18-
бөлімінде былай деп ... ... ... қылмыстық заңмен
қарастырылған әрекетті жасағаны үшін ... ... ... Заңды тұлға белгілі бір қызмет түрімен айналысуға тыйым
салатын немесе міндет жүктейтін заң ... ... ... ... ... Заңды тұлға өзінің алдына қойылған мақсатына немесе құрылтай
құжаттарына сай емес қызмет түрімен ... Жеке ... ... және ... зиян ... ... келтіру қаупін тудырған әрекет заңды тұлғаның атынан не заңды
тұлғаны басқару функциясын атқарушы ... ... ... ... ... ... болса”.
Қазақстан Республикасының жаңа Қылмыстық Кодексі жобаларының
бірінде заңды тұлғалар үшін келесі жазалар қарастырылған:
1) ... жаза ... ... бір ... ... ... тыйым
салу және мүлкін тәркілеу;
2) Негізгі жаза ретінде айыппұл, белгілі бір қызмет ... ... ... заңды тұлғаны тарату.
Жоғарыда көрсетілген заңды тұлғаны қылмыс субъектісі ретінде танитын
Қылмыстық ... ... 1993 жылы ... ... ... ІХ ... ... оқылымында мақұлданған болатын [2.]. Бірақ
1997 жылғы жаңа Қылмыстық кодекс заңды тұлғалардың ... ... ... дәстүрлі көзқарасын өзгертпеген. Бұған қарамастан ... ... ... қылмыстық жауаптылығы мәселесі өзінің өзектілігін
жоғалтқан жоқ.
Бүгінгі күні ТМД-ның кейбір ... ... ... оның ... қоғамдағы өзгерістермен байланыстырып талдай келе,
қазіргі қоғамда жауаптылықтың жаңа түрі керек ... ... ... бұл түрі - заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығы. Олардың
Қазақстан Республикасында да қолдаушылары бар. Бірақ ... ... ... ... ... жауаптылықтың бұл ... ... бұл ... ... ... ... түсіндірмейді.
Қылмыстық заңнамада аталған институттың ... ... ... болмауы олардың көзқарасын өте әлсіз етеді.
Шет елдегі тәжірибені зерттеу көрсеткендей, олар да ... ... ... ... ... ... ... жол
бермеген. Уақыт өте келе шетелдік кейбір ғалымдар заңды тұлғаны қылмыс
субъектісі ... тану және ... ... тарту мүмкіншілігін
жақтап өз пікірлерін айта ... Олар ... ... ... құқықтағы әрекет қабілеттілік жағдайлары азаматтық құқықтағы
әрекет ... ... ... ... ... ... қылмыс жасауы мүмкін деген ... ... ... олар ... ... ... тәртіпте жауаптылыққа тартуға болады
деген тұжырым жасады.
Заңды тұлғаны қылмыс субъектісі ... тану тек ... ... ... ғана емес, сонымен қатар, ондай тұжырымдар шетелдік
қылмыстық заңдылықта да орын алды.
Демек, бұл мәселе ... келе ... ... ... ... ... ... бойынша да заңды тұлға қылмыс субъектісі болып тануды
замандастарымыз уақыт өте келе қолдар. Енді заңды ... ... ... ... ... білдірген бірнеше ғалымдардың пікірлерін ... ... ... ... ... ... Г.А, және Н.Ф.Кузнецов Қылмыстық Кодекске заңды тұлғаны қылмыс
субъектісі ретінде ... ... ... қарсы. Олардың ойларынша
қылмыстық құқықтағы ... ... кінә ... ... тұлғаға
қолданылуы мүмкін емес [32., 34., ].
Профессор А.Н.Ағыбаевтың пікірінше: “заңды тұлғаның қылмыстық
жауаптылығы жеке ... ... ... ... шығармауы, бір
қылмыс үшін қос жауаптылықты білдіреді. Бұл ... ... ... бірі “бір қылмыс үшін ешкімді екі рет жауаптылыққа тартуға
болмайтындығы” қағидасына қайшы ... ... ... қылмыс субъектісі
ретінде тану нақты қылмыс жасаушыларды жауаптылықтан құтқарып қалады. Заңды
тұлғаға шығарылған айыптау ... жеке ... ... ... әкеп ... ... тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын енгізу ... даму ... ... ... ... қолдауларға
ие болуда.1953 жылы Римде өткен VІ Халықаралық қылмыстық құқық туралы
конгресс заңды ... ... ... туралы оң пікір
білдірді.1985 жылы қылмыстың ... алу ... ... VІІ ... ... қылмыстар үшін заңды тұлғалардың жауаптылығын көздейтін
нормаларды ұлттық заңнамаға енгізу туралы пікірлер ... күні ... ... ... ... экологиялық
қылмыстарда қылмыс субъектісі ретінде-кәсіпорындар, мекемелер, ұйымдар
болып ... ... ... ... келіп заңды тұлғалардың
қылмыстық жауаптылығын енгізу қажеттігі туындайды.
Бүгінгі күні ... ... ... жауаптылығын енгізу
неліктен үлкен мәселеге айналып отыр?Оның бірнеше себептерін атап ... ... ... ... ... ... ең негізгі аргументі-басқа нақты жеке тұлғамен келтірілетін
зардаппен салыстыруға ... ірі ... ... ... ... ... ... санкциялармен толтыру мүмкін
емес.Мысалы,1953 жылы АҚШ-тың кофе шығаратын фирмалары ... ... ... ... ... 39 млн. доллар көлемінде шығын
көрген. Ал осы жылы ... ... жеке ... ... шығын
көлемі 44 млн. доллар құраған. [21 Б.888]
А.В.Наумов заңды тұлғалардың қырмыстық жауаптылығы туралы өз ойын
былайша ... ... ... Еуропа) экологиялық мәселелерді жалпы
түсіну және оған құқықтық тұрғыдан көңіл бөлу ... ... ... біз экологиялық қылмыстармен күрестің құқықтық бастаулары туралы
сөз қозғайтын болсақ, онда заңды тұлғаларды ... ... да ... ... қылмыстық жауаптылығы нарықтық экономикалы елдерде
тегіннен ... ... ... жоқ.Егер біз меншіктің мемлекет қарауынан
алынатындығы жайлы дұрыстап ойланатын ... ... ... ... ... бізде де сөзсіз қабылдануы тиіс. [15 .Б.
269]
С.Г.Келинаның пікірінше, келесі себеп ол-тиісті ... ... ... ... ... ... айыптаумен
байланысты.Мұндай тұлғалар заңды тұлғаның заңсыз ... ... ... ... ... ... ағызу), оны өз күшімен тоқтата алмауы
мүмкін. [31 .Б.368]
Заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын ... ... ... бұл жаңа ... ... институттарға қайшы келмеуі
керек.Кейбір авторлар пікірінше қылмыстық құқықтың ... бір ... және ... ... ... ... келмейді. [34 .Б.659]
Заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын енгізудің қарсыластарының
бұл мәселе қолдаушыларының алдына қойған қарсы аргументтерінің бірі былайша
сипатталады:заңды тұлғалардың қылмыстық ... ... және оны ... ... құқықтың дәстүрлі қағидасы “әркім өзінің қоғамға қауіпті
әрекеті үшін ғана жауаптылыққа тартылады” қағидасына қайшы келмейді ме?
Бұл ... ... ... ... ... “тұлға”
–бұл тек “жеке тұлға” ғана емес;”жеке тұлға” тек қылмыстық құқықта ғана
жауаптылық субъектісі болып ... ... тек жеке ... ғана емес.Бұл ойды одан ары қарай созып “жеке жауаптылық, ... ... ... ... ... ... тұлғаның да жауаптылығы деп
айтуға бірнәрсе кедергі келтіріп тұр”.
Заңды тұлғаларға қатысты қолданылмайтын ... ... ... ... ... ... “кінә ол-субъектінің өз әрекетіне және оның қоғамға қауіпті
зардабына психикалық қатынасы.Мұндай кінә ... ... ... ... ... оның ... ... арқылы көрінуі
керек.Заңды тұлғаны құрайтын жеке тұлғалардың кінәлілігі заңды тұлғаның
кінәлілігі болып табылуы ... ... ... ... ... жеке ... қылмыстық жауаптылығын жоққа шығармауы, бір
қылмыс үшін қос ... ... ... ... ... бірі “бір қылмыс үшін ешкімді екі рет ... ... ... қайшы келеді.Заңды тұлғаны қылмыс субъектісі
ретінде тану нақты қылмыс жасаушыларды жауаптылықтан құтқарып қалады.Заңды
тұлғаға ... ... ... жеке ... ... үкімнің
шығарылмауына әкеп соқтырады. Сөйтіп, қылмыс субъектілерінің заң ... ... ... ... ... ... сол уақыттағы Қазақстан Республикасы Әділет
министрінің орынбасары Ж.Елюбаев та қолдады. [33. Б.296]
Біздің ... ... ... ... негізділігі шамалы.Өйткені, заңды тұлғаларды қылмыстық
жауаптылыққа тартқан кезде бір қылмыс үшін ... ... ... жеке тұлға
екі рет жазаланбайды.Заңды тұлғаны қылмыс ... ... ... ... атап өткендей жеке тұлғаның жауаптылығын жоққа шығармайды.Ал заңды
тұлғаларға ... ... ... жеке ... ... ... заңда қазіргі кезде көзделген жазалардың ешқайсысы заңды
тұлғаларға ... ... ... ... көруге болады(бас
бостандығынан айыру, бас бостандығын шектеу, өмір бойы бас ... және ... шет ... ... ... тікелей қолданылатын
жазалар бар.Сондай жазаларды біздің қылмыстық ... да ... ... ... және ... тұлғалардың қылмыстық ... ... ... ... ... ... құқыққа енгізу мен
оның болашағы туралы ойлау тиімсіз ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... қылмыстық жауаптылығын енгізу қаншалықты негізді ,
бұл институт қылмыспен ... ... ... ма және ... емес ... құқықтарын бұзбайды ма?Мұның бәрі бұл ... ... ... пәні болып табылады.
3.2 Заңды тұлғаның ұғымы
Заңды тұлғаның ... ... ... ретіндегі белгілерінің
негізінде Келина С.Г. ... ... ... ... анықтамасын
төмендегідей етіп берді: “Қылмыстық жауаптылыққа тартылатын ... ... ... заңнамаға сәйкес заңды тұлғаның белгілеріне жауап беретін
кәсіпорындар, өндірістік және тұтыну ... және ... ... ... және ұйымдар, сонымен қатар ... ... және өзге де ... ... ... ие өзге де ... ... тұлғаларды қылмыс субъектісі ретінде тану ... ... ... біз ... ... ... ... анықтап алуымыз керек. Жаңа
қылмыс субъектісіне қандай белгілер тән, заңды ... ... ... жеке ... ... ерекшіліктер бар? Міне, біз осы ... ... ... ... сұрақтарға жауапты ең алдымен азаматтық құқық
тұрғысынан қарастыруымыз керек. Өйткені заңды тұлға институт ретінде ... ... ... ... ... қалыптасып дамыған.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 33-бабына сәйкес
“Меншік, шаруашылық жүргізу немесе жедел басқару құқығындағы ... ... және сол ... өз ... бойынша жауап беретін, өз атынан
мүліктік және ... емес ... мен ... ие ... оларды
жүзеге асыра алатын, сотта талапкер және жауапкер бола алатын ұйым ... деп ... ... ... ... ретінде жекелеген бір белгілерге ие
ұйым танылатындығын көреміз. Жалпы ... ... ... күні ... ... әртүрлі мағыналарға ие. Сол әртүрлі мағынаның ішінен ұымға тән
екі негізгі мазмұнын көруге болады:
а) ұйым – белгілі бір мақсаттарға жету үшін ... ... ұйым ... бір ... құрылым.
Жоғарыда келтірілген Азаматтық кодекс нормасында заңды тұлғаға ... ... ... ... ... ... болуы, сол
мүлкімен өз міндеттемелері бойынша ... ... өз ... құқықтар мен
міндеттерге ие болуы және оларды жүзеге асыруы және сотта талапкер ... ... ... ... ... заңды тұлғалар туралы бөлімін
қарастыру барысында, заңды ... ... ... ... ... ... көрсетілген заңды тұлғалардың
басқа да белгілерін көруімізге болады. Шартты түрде ... ... ... деп ... ... ... ... белгілеріне оқшауланған мүлкінен бөлек төменгілерді
жатқызуымызға болады:
1) ішкі ұйымдастырушылық бірлігі. Бұл жүйе ... ішкі ... ... ... ... пен ... ... басқарушы
органға бағынуын білдіреді;
2) экономикалық бірлігі. Заңды тұлғаның экономикалық бірлігі ... ... ... ... тәуелсіз материалдық базасының болуын түсінуіміз
керек;
3) функционалдық бірлігі. Бұл ... ... ... ... барлық
құрылымдық бөлімшелерінің және органдарының әрекеті белгілі бір ... Ал бұл ... ... ... ... құру ... ... тұлғаның құқықтық белгілеріне келетін болсақ, заң ол
белгілерді материалдық-құқықтық (мысалы, өз ... ... және ... ... ... және ... ... сотта талапкер
және жауапкер болуы) деп бөледі. Осы ... ... ... ішінен төмендегідей белгілерді көрсетуге болады:
1) заңды тұлғаның құрылуының заңдылығы. Оның өзіне екіге бөліп қарастыруға
болады:
а) ... ... жету үшін ... ... ... ... болуы;
б) заңды тұлғаны құру барысындағы заңдылықтың сақталуы;
2) ұйымның өз атынан азаматтық-құқықтық қатынастарға ... Бұл ... ... ... және ... емес құқықтарға ие болып, иеленіп
және осыған сәйкес міндеттерге ие ... ... ... жеке ... Заңды тұлға өзінің міндеттемелері үшін шарттан
тыс зиян ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаның құрылу мақсаты, сипаты, заңды
тұлғаның нысаны және әрекеттерінің ... ... ... ... ... белгілерге ие ұйым ғана біздің заңнамаға сәйкес
заңды тұлға болып табылады.
Бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... ... шартты түрде үшке бөліп қарастыруға болады.
Біріншіден, бүгінгі күні де ... және көп ... ... ... Бұл ... ... “фикция теориясы” деген атпен
танымал. Бұл теорияға сәйкес құқық субъектісіне тән белгілерге тек ... ие. ... заң ... ... бір ... ... заңды
тұлғаларды адамдарға тән белгілерге ие деп ... ... заң ... ... ... тек қана абстрактілік ұғым ретінде ғана ... ... ... жасайды.
Бұл топқа фикция теориясынан басқа “ұжымдық меншік”, “мүдделер
теориясы” және “серіктестіктік мүлік теорияларын” ... ... ... ... ... ... ... қайшы келмейді және заңды
тұлғаны заң шығарушының ... бір ... үшін ... ... ... таниды.
Екінші топқа - “нормативитік теорияларды” жатқызуға болады. Бұл
теория өкілдері заңды тұлғаларды ғана ... ... ... жеке тұлғаларды
да құқық субъектісі ретінде танымайды. Олардың пікірінше, құқық субъектісі
ұғымы ... ... ... ... ... Сондықтан заңды және жеке
тұлғалар құқықтық абстракция ғана. ... ... ... жеке
адамның құқық қабілеттігінен кең ... ... бұл ... ... тұлға және субъектінің сана және ерік белгілерімен
салыстыруға болмайды.
Үшінші топқа – ... ... ... ... Бұл теорияға
сәйкес заңды тұлға нақты қоғамдық қатынастардың нақты субъектісі ... ... ... адамдар бірлестігі емес, ерекше организм және одақтық
тұлға болып табылатын ерекше субъект. Заңды тұлғаның өз ... ... бар және ... ... ... ... етеді. [20. Б.207] Бұл
теория заңды тұлғалардың қылмыстық жауатылығы ... ... ... келтірілгендердің негізінде заңды тұлға азаматтық құқықтық
толық субъектісі болып ... ... яғни ... ... ... ... құқықтар мен міндеттердің иесі болып табылады. Осының
нәтижесінде заңды тұлға әртүрлі жолдармен өз ... ... ... ... ... біз ... ... тұлға
қылмыстық құқықта да субъект болып табылуы мүмкін екендігін жоққа шығара
алмаймыз. ... ... да ... ... әртүрлі құқықтар мен
міндеттерге ие болу мүмкіндігі бар.
3.3 Заңды ... ... ... ... кінәсі мәселесі
Қылмыстық құқық теориясында кінә қылмыстың субъективтік жағының
міндетті ... ... ... ... ... 19-бабына сәйкес “адам соларға қатысты өз кінәсі анықталған
қоғамдық қауіпті әрекеті және пайда болған ... ... үшін ... ... ... ... ... заңнама объективті
айыптауды жоққа шығарады.Бұдан шығатын қорытынды,кінә жоқ болса-жауаптылық
жоқ.
Жалпы кінәнің маңызы тек қылмыстық құқықта ғана зор ... ... ... іс ... ... да кінәнің маңызы ... ... іс ... ... 117 бабының 1 тармағына
сәйкес адамның қылмыстық ... ... ... ... ... оның нысаны қылмыстық іс бойынша дәлелдеуге жататын мән-жай
болып ... ... ... ... үшін ... ... ... қатар жан-жақты дәлелденуі керек.
Заңды тұлғаларды қылмыс субъектісі ... тану ... ... ... ішкі мазмұнын ... (тек ... ... субъективтік жақ ең даулы мәселе ... ... жағы ... және ... қылмыс жасаған сәттегі
эмоциялық сезімі сияқты белгілер арқылы құралады.
Кінә туралы тек қана ... ғана ... ... болатындықтан,заңды
тұлғалардың кінәлілік мәселесі үлкен дауға айналып отыр.Біздің қылмыстық
құқық теориясында кінә-ол адам өзінің ... ... ... әрекетіне
және оның қоғамға қауіпті зардабына психикалық қатынасы.Адам өзінің қоғамға
қауіпті әрекетіне және оның қоғамға қауіпті зардабына ... ... ... ... бұдан шығатын қорытынды тек адам ғана кінәлі
болуы мүмкін.
Мұндай жағдайда заңды тұлғаны қылмыстық ... ... ... ... ... емес.Өйткені заңды тұлға жеке тұлға сияқты санаға ие емес.Яғни
кінә ол жеке тұлғаның өз әрекетіне психикалық қатынасы,ал ... кінә ... тән ... қылмыстық құқықта заңды тұлғалардың кінәлілігіне байланысты басқа
бір ғылыми пікір бар.Бұл пікірге сәйкес заңды тұлғаларға қатысты ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалардың
қылмыстық жауаптылығын қолдаушылардың белді өкілдерінің ... ... ... ... тұлғаларды қылмыстық жауаптылыққа тартудың
негізі ретінде айрықша кінә және себепті байланыс болуы керек.
Біз заңды тұлғалардың ... ... ... жеке ... қарастырғандай қарастыра алмаймыз.Бірақ біздің ... ... еркі ... ... және ... оның ... қалай анықтауға
мүмкіндік бар сияқты.
Заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын ... ... ... ... ... ... таппайтын мәселе ретінде
көрсететіндіктен,бұл сұрақтың маңызы өте ерекше.
Біздің ... ... ... ... ... жол
берілмейтіндіктен заңды тұлғаларға қатысты қылмыстық-құқықтық санкцияларды
қолдану мүмкін емес ... ... ... қылмыстық жауаптылығын
енгізудің қарсыластарының пікірінше заңды тұлғалар қылмыстық жауаптылыққа
тек объективтік айыптаудың негізінде ғана ... бұл ... ... ... ... келеді.
Өз кезегінде профессор С.Г.Келина қылмыстық жауаптылыққа тек қана заңды
тұлғаның басшысын немесе өзге де жеке тұлғаларын тарту ... ... ... ... ... жеке ... ... қайшы әрекетін білсе де,өз күші арқылы ештеңе өзгерте алмас еді [31
.Б.1820]
Біз білетініміздей қылмыстың субъективтік жағының ... ... жылы ... ... және жеке ... байланысты өзінің
еңбектерінде профессор Р.Филлимор былай деген болатын:”Мемлекетке немесе
корпорацияларға жаза қолдану ... ... ... ... ... ... тек ойлайтын,сезетін және өз еркі бар тіршілік
иелері-жеке тұлғалармен ғана қатынасқа ... ... ... тән ... ... ... үшін тек жеке ... ... ... ... ... ерік қылмыстық заңды қолдануға
негіз болып табылмайды. [31.Б.428]
Мұндай көзқарас ол кезде жеке тұлғаның ғана емес,сонымен қатар адамдар
бірлестігінің де ... ... ... ... рөлі дұрыс
зерттелмегендігінен пайда ... ... күні ... ғылымы жеке
тұлғалар ғана емес,сонымен қатар ұжымдар,ұйымдар және мекемелер де әр түрлі
жолмен өз әрекет ету арқылы өз ... ... ... ... еркі оның ... ... ... тек қана жеке
тұлғалардың ерітерінің жиынтығы ретінде қарастыруға ... ... ... ... ... ... ұжымның еркі ұжымның
мүшелерінің еркінен тыс және тәуелсіз сипатқа ие болады.[31.Б.428]
ХХ ғасырдың басында АҚШ-та natural entity ... ... ... ... ... заңды тұлғаларды мемлекеттік биліктің күшімен құрылған
емес,жеке бастамашылықпен құрылған құрылым ретінде қарастырады.Бұл жаңа
теорияға ... ... ... ... ... жағдайына байланысты жеке
тұлғаларға ... ... ... табиғи жолмен құрылғаннан соң,ол табиғи тұлғаға айналып
тәуелсіз өмір сүреді.Сондықтан заңды тұлға жеке ... ... ... ... ... ... жеке ... нәтижесінде құрылады және оның
мүліктік құқығы оның ... ... ... ... ... заңды тұлғаның мүліктік ... жеке ... ... тең ... ... ... дәстүрлі анықтамасын (яғни субъектінің өзінің ... ... және оның ... ... ... психикалық қатынасы)
заңды тұлғаларға қолдану мүмкін емес. Сондықтан заңды тұлғаның ... ... деп ... болады.Яғни заңды тұлғаның кінәлілігі,оның
қызметін жүзеге асыратын жеке ... ... ... ... осындай кінә азаматтық құқықта кездеседі.А.В.Венедиктовтың тұжырымы
бойынша:”Жұмысшылардың біріккен әрекетінде ғана,ұжымның еркі ... ерік тек ... ... соң ғана ... ... ... ... қызметтік міндеттерінатқару барысында
зиян келтірген әрекеттері ұжымның әрекеті болып табылады”. [41.Б.444]
Мұны басқаша былай айтуға болады:”Заңды ... ... ... бір ... ... ... ... заңды тұлғаның жұмысшыларының немесе органының қызметтік
әрекеттері оның ... ... анық ... ... ... ... ... кінәсі-заңды тұлғаның кінәсі болып табылуы тиіс.
Мұндай пікірді Б.С.Антимонов та қолдайды.Оның ... ... ... да ... ... ... оның мүшелерінің
кінәсі ғана болуы ... бұл ... өз ... да ... ... ... ... кінәсі-оның мүшелерінің кінәсі” [42. Б.268] ... ... ... ... кінә ... ... өзінің
әрекетіне психикалық қатынасы) жеке тұлғалармен қатар заңды тұлғаларға да
қолдануға келеді.Соңғыларының кінәсі тек ... ... ... ... пікірінше заңды тұлғаның жауаптылығы ... ... өзге де ... ... ... ... ... қарастырылған ой-пікірлердің барлығы да заңды
тұлғаның азаматтық құқықтағы кінәсінің мәселелеріне ... ... ... ... жоққа шығаруға ешқандай негіз жоқ.Өйткені
жоғарыда көрсетілген ережелердің азаматтық құқықта ғана ... ... ғана ... ... ... ... да маңызы
еркше.Мысалы,АҚШ қылмыстық құқығында корпорациялардың кінәлілігі нақты жеке
тұлғалардың кінәлілігімен анықталады [43 Б.629]
Бұл жерде біз ... ... ... ... ... ... ... анықтаманы біз тек заңды тұлғалардың ... ... біз оның ... кіретін және оның қызметін
ұйымдастыратын жеке ... ... деп ... ғана ... біз заңды тұлғаларды қылмыс субъектісі ретінде танитын болсақ,онда
заңды ... ... ... ... ... ескеруіміз
керек.Заңды тұлғаларды қылмыстық жауаптылыққа тартудың жалпы негіздері
заңда көзделген қылмыстарды жасау ... ... ... ... ... субъектісі болып табылуы мүмкін екендігі қылмыстық заңда тікелей
көрсетілуі тиіс.
Біздер ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін екендігін білеміз.Егер заңды тұлға ... ... ... оның ... нысандары туралы мәселе қалай
болмақ?
Егер заңды тұлғаның қызметкері немесе органы заңды тұлғаның мүддесі
үшін қылмыс ... ... ... ... ... қауіпті екенін
ұғынып,оның мүмкін екендігін немесе болмай қоймайтынын алдын-ала білсе ... ... ... тілесе(ҚР ҚК-нің 20-б,2-т),онда заңды тұлға тікелей
қасақаналық ниетпен жасалған қылмыс үшін жауапты болады;
ә)өзінің іс ... ... ... ... ... ... ... зардаптарының болуының мүмкін екндігін алдын-
ала білсе және осы ... ... ... ... ... ... ... не немқұрайлықпен қараса (ҚР ҚК-нің 20-б,3-т),онда заңды тұлға жанама
қасақаналық ниетпен жасалған қылмыс үшін жауапты ... ... ... ... үшін ... ететін оның қызметкері немесе
органы:
а)өзінің іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) қоғамға ... ... ... ... білсе,бірақ бұл зардаптарды жеткілікті негіздерсіз
жеңілтектікпен болғызбау мүмкіндігіне ... ... ... ... үшін жауаптылыққа тартылады;
ә)қажетті ұқыптылық пен сақтық болғанда ол зардаптарды білуге тиіс ... біле ... бола тұра өз ... ... ... ... ... екндігін болжап білмесе,онда заңды тұлға
немқұрайлықпен жасалған қылмыс үшін жауаптылыққа тартылады.
Бұл жерде атап өтетін жағдай алғашқы кезде ... ... ... ... бұл түрі ... елдерде) тек абайсызда
жасалған қылмыстар үшін ғана тартылған.Бүгінгі күні нарықтық қатынастардың
дамуы және кәсіпорындардың ... ... ... ... қылмыстық әрекеттері қасақаналықпен жасалуы мүмкін екендігін
көрсетеді.Мысалы,интеллектуалдық ... ... ... ... ... жарнама беру,кедендік алымдарды төлеуден жалтару
және т.б. қылмыстар заңды тұлғаның ... үшін ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаны қылмыс субъектісі деп тану үшін,заңды тұлғалардың
қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... ... ... ... жауаптылыққа тартылуының шарттарын нақты
зерттеу ғана қылмыстық құқықтың бұл ... ... ... ... шарттарға төмендегідей негіздерді жатқызуға
болады:
а)заңды тұлға ... ... ... деп ... әрекеттер үшін
ғана жауаптылыққа тартылуы тиіс;
ә)заңды тұлға өзінің ... ... ... ... кінәлі әрекеті үшін ғана жауапты болуы тиіс.В.А.Ойгензихттің
пікірінше жұмысшының ... ... ... ... ... ... кінәсі қызметтік болуы ... ... ... ... ... ... туындайтын кінә;
Екіншіден, жұмысшының кінәсі-өзінің қызметтік міндеттерінің шеңберінен
тыс болуы мүмкін.Аталып өткен жағдайда кінә мен ... ... ... ... болу ... ескерсек,жоғарыда аталған кінәнің
екі түрінің тек алғашқысыны ғана заңды ... ... ... ... ... ... қызметтік міндеттерінің шеңберінде
жасаған құқыққа қайшы және кінәлі әрекеттері үшін заңды тұлға өз әрекеттері
үшін ... ... ... ... ... ... ... шеңберінде жасаған құқыққа қайшы
кінәлі әрекетімен заңды тұлғаға пайда әкелу мақсаты болуы ... ... ... ... ... белгілі бір мүліктік сипаттағы
пайда табуы тиіс.Бірақ Н.Е.Крылованың пікірінше заңды тұлға өзге де ... ... ... ... ... заңды тұлға
терроршылардың пайдакүнемдік емес саяси немесе діни мақсаттарды көздейтін
әрекеттері үшін қылмыстық ... ... ... ... ескере кететін жағдай заңды тұлғаның өкілі оның мүддесі үшін қылмыс
жасаса да,заңды ... ол ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаларға ешқандай пайда келтірілген жоқ деп
заңды тұлғаларды қылмыстық ... ... ... ... ... үшін және оған пайда түсіруге бағытталған ... бұл ... ... ... ... келтірілмесе де заңды
тұлғаның қылмыстық әрекеті болып саналуы тиіс.
Бүгінгі күні заңды ... ... ... ... ... ... жолмен табылған ақша қаражатын немесе өзге мүлікті заңдастыру;
-несиені заңсыз алу және ... ... ... ... ... ... ... және бәсекелестікті шектеу;
-тауарлық белгіні заңсыз пайдалану;
-көрінеу жалған жарнама беру;
-кеден төлемдері мен ... ... ... ... салықтарды төлеуден жалтару;
-тұтынушыларды алдау.
Осы жоғарыда аталған қылмыстардың барлығы заңды тұлға мүддесіне жасалуы
мүмкін.Бұл жерде қылмыстың субъективтік жағы қасақаналықпен жүзеге ... ... ... ... ... ... болып табылуы
мүмкін екендігін біз кейбір мысалдармен қарастырып көрсек.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің 214 бабы ... мен ... ... ... үшін ... жауаптылықты
қарастырады.Қазақстан Республикасының Кеден Кодексінің 109 бабына ... ... ... ... шекарасынан алып өту кезінде
төмендегідей төлемдер мен ... ... ... үшін ... ... байланысты алымдар;
-тауарды сақтауға байланысты алымдар және т.б. төлемдер мен алымдар.
Бұл жерде заңды тұлға басшылары немесе өзге де жеке ... ... ... ... ... ... төлемдер мен алымдар
төленбесе жауапты ... ... ... ... ... айыппұлдар
заңды тұлғаға салынады.Сәйкесінше заңды тұлға басқарушы және өзге жеке
тұлғалармен ... ... ... ... ... бола ... ... қылмыс субъектісі ретінде тек қана жеке ... ... ... үшін қылмыс жасалған ... ... ... кетеді.
3.4 Заңды тұлға қылмыстық жауаптылық және жазаның субъектісі ретінде
Заңды тұлғаларды қылмыс субъектісі ретінде мәселе көтерілген кезінде
ТМД көлемінде бұқаралық ақпараттарда жаңа ... ... ... шыға ... ... ... ... ішіндегі С.Г.Келинаның
жұмысын ерекше атап өткен жөн. Бұл жұмыстың ... ... ... ... да, сол ... бұл ... өте ... және көп жағдайларды
жақсы қарастырғанын мойындау керек.
Автордың пікірінше, заңды тұлға қылмыс жасағанда белгілі құқықтық
құрылымға ... ... жеке ... ... ... ... Сонымен
қатар автор өз жұмысында заңды тұлғаларға қажетті жаза түрлері қазіргі
заңға сәйкес ... ... ... ... кодекстің Ерекше
бөлімін жасау кезінде қоғамдық қатынастарды қылмыстық-құқықтық қорғаудың
тиімділігін арттыру үшін қандай ... ... ... ... ... керек екендігін дұрыстап ойластыру керек. Мұндай
жауаптылық автордың ойынша Қылмыстық ... ... ... ... қарастырылуы керек: экономикалық қызмет саласындағы қылмыстар;
экологиялық қылмыстар; ... ... ... ... ... пен ... ... қарсы қылмыстар.
Егер біз заңды тұлғаларды қылмыс субъектісі ретінде танитын болсақ,
онда жеке тұлғаларға ... ... ... ... ... Сондықтан заңды тұлғаларға қатысты жауаптылықтың өзге негіздерін
және өзге жаза түрлерін қарастыру керек. Бұл субъектіге ... ... ... ... ... Мысалы, қылмыстық жауаптылықтан және
жазадан босату, рецидив үшін жауаптылық және т.б.
Заңда заңды ... ... ... ретінде қарастыруға болады
ма? Егер заңды тұлғаны қылмыс ... ... ... бұл институт
басқа институттарға жағымсыз әсер етпейді ма? Бұл институт Қылмыстық кодекс
пен алға қойылған мақсаттарға жетуге көмектеседі ме?
Заңды ... ... ... ... тану ... мәселелерді
шешу кезінде туындайтын жоғарыдағы сұрақтарға жауап беру үшін ең алдымен
қылмыстық жауаптылық пен ... ... мен ... ... ... ... ... мен жазаның мақсаттарын түсініп алу
керек.
Қылмыстық жауаптылықтың ... ... ... ... ... Жалпы және Ерекше бөлімдерінің баптарында ... ... ... айтылған (мысалы, Қылмыстық кодекстің 1-бабында
қылмыстық жауаптылықты көздейтін ... ... ... ... ... туралы, 14-бапта қылмыстық жауаптылыққа тартылуға
тиісті ... ... ... ... кінәсіз адамды қылмыстық
жауаптылыққа тарту туралы, 345-бапта ... ... ... ... ... ғана айтылған). Бірақ теорияда қылмыстық жауаптылық даулы
мәселе. Бүгінгі күні қылмыстық жауаптылық туралы ... өте ... ... ... ... ортақ анықтама жоқ. Осыған сәйкес
қылмыстық жауаптылық туралы көптеген бағыттар да бар. Біз ... ... төрт ... ... ... ... ... жауаптылық ол – барлық қылмыстық-құқықтық қатынастар. Яғни,
қылмыс ... ... мен ... (бұл ... құқық қорғау органдары
арқылы) арасындағы қылмыстық заңмен реттелетін қатынастар.
И.Я. Козаченконың ... ... ... ол – ... уақыттан бастап орнайтын құқықтық қатынас. Мемлекет бұл құқықтық
қатынас көлемінде қылмыс жасаған тұлғаға қатысты оны ... ... ... жалпы және арнайы сақтандыру мақсатында оның құқықтық ... ... Ал ... ... ... ... қылмысы үшін қылмыстық
заңда көзделген жазаларды ... ... ... ... ... және өзге ... ... айырылуға міндетті. [19.Б.428]
2) қылмыстық жауаптылық деп қылмыс жасаған тұлғаға қатысты сот ... ... ... ... ... ... ... [15.Б.428]
Бұл жерде қылмыс жасаған тұлғаны соттау арқылы жаза тағайындау
барысында оның ... ... ... ... ... ... жауаптылықты былайша тұжырымдауға болады: “Қылмыстық ...... ... ... ... арқылы оған жаза тағайындау немесе жаза
тағайындамаумен ұштасқан жағымсыз ... ... ... жауаптылық мемлекет атынан шығарылған үкім ... ... ... ... ... ... ... немесе тағайындамау арқылы).
Өз еңбектерінің бірінде А.Н.Тарбагаев “Қылмыстық жауаптылық ол –
кінәлі ... ... және оның ... және ... ... баға беру” деп
көрсеткен болатын. [17.Б.522]
Қылмыс жасау кезінде қылмыстық жауаптылық емес, тек оған тартылу
міндеті ғана ... Бұл ... ... қылмыстық жауаптылықтың әрекет
етуіне мүмкіндік туғызады. Ал ... ... ... ... ... жасау фактісін анықтауға, қылмысты бағалауға және қылмыстық құқықтың
бұзылған нормасының санкцияларын қолдануға ... ... ... ... нысанға айналуы тиіс. Тек соттың айыптау
үкімі ғана істеген әрекетіне жауап беру міндетін шын ... ... ... ... жауаптылық ретінде тек қана қылмыс жасаған ... ... ... ... ... ... ... беру міндеті. [14.Б.652]
Бірақ бұл жерде бағыттарда мұндай негізгі төрт ... бөлу ... ... ... ескеру керек. Өйткені қылмыстық жауаптылық өте күрделі
философиялық, ... және ... ... ... ... ... барысында біз мынадай
қорытынды жасауымызға болады. Егер субъект қылмыстық заң талаптарын бұзса,
онда бұл ... өз ... жаза ... ... ... біз бұл жұмыстың осы бөлімінде ... ... ... ... ... субъектісі болып табылса, ... ... ... ... ... ... ... тануды көптеген
заңгер-ғалымдар қолдады. Бұл бағытты Қазақстан Республикасының Қылмыстық
кодексінің жобасын жасаушы кейбір авторлар да ... ... ... жаңа ... жауаптылықтың әділдігіне сәйкес келеді және кейбір
жекелеген қылмыстармен күресудің тиімділігін арттырады.
1993 жылғы ... ... ... ... жобасында
заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығының негіздері төмендегідей етіп
көрсетілген болатын.
Заңды ... ... ... ... әрекет үшін қылмыстық
жауаптылыққа тартылады, егер:
а) заңды тұлға тікелей заңда көзделген ... бір ... ... ... тыйым салынған әрекетті орындағаны үшін кінәлі болып табылса;
б) заңды тұлға өзінің құрылтай құжаттарына және ... ... ... ... ... ... үшін кінәлі болса;
в) жеке тұлғаға, қоғамға немесе мемлекетке зиян келтірілген немесе қауіп
төндірілген әрекет ... ... ... үшін ... немесе заңды
тұлғаның органы немесе басқарушылық функцияларды жүзеге ... ... ... ... және қолдау тапса.[30.Б.282]
Заңды тұлғаның қылмыстық жауаптылығының негіздерін белгілейтін ... ... ... ... ... ... да ... болатын.
Сол кезде заңды тұлғаның қылмыстық жауаптылығының қарсыластарының бірі
профессор Б.В. ... ... ... ... ... (осы ... жобасындағы) өте сәтсіз жасалғанын атап көрсетті.
[12.Б.399]
Оның ... ... ... қылмыстық жауаптылығы туралы
айтқан кезде “кінә”, “кінәлілік” сияқты ... ... ... ... ... қатар ол Қылмыстық кодекстің мәтінінен заңды
тұлға басқа біреудің әрекеті үшін жауап ... ... ... ... ... ... болмау керек. Осыған сәйкес ол бұл орын алып отырған
қайшылықтың ... ... ... ... ... ... ... мен қылмыстық жауаптылық субъектісін ажыратқан жөн. Қылмыс ... ... ... Қылмыс құрамының барлық элементтері бар дәл
осындай әрекет қана ... ... ... ... ... Ал
осындай әрекеттер үшін ... ... жеке ... ... бір ... ... ... да тартылуы мүмкін”. Мұндай пікірді
Қазақстанда Ү.С.Жекебаев та қолдайды.[30.Б.428] Оның ... ... ... ... ... алатындықтан, егер заңды тұлға қылмыс субъектісі ретінде
танылса, онда заңды тұлға жеке ... ... ... үшін ... тартылуы керек. Ал бұл әрекеттер қандай әрекеттер?
а) егер әрекет заңды тұлғаның пайдасына ... ... ... ... немесе өзге өкілетті тұлғасымен жасалса.
Жоғарыда көрсетілген критерилердің негізінде біз төмендегідей
сұрақтарға жауап табуымызға болады.
Біріншіден, ... жеке ... ... ... әрекеті заңды
тұлғаның қылмыстық жауаптылығының негізі болып табылуы керек? ... ... ... ... ... біз ... түсінуіміз
керек?
Заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын қолдаушылардың арасында
мұндай ... ... ... қай тарауында көрсетілуі керектігіне
байланысты әзірге ортақ пікір жоқ. Сондықтан заңды тұлғалардың қылмысының
арнайы субъектісі ... ... ... талабы емес, тек заңды
тұлғаны қылмыстық жауаптылығының негізгі шарты ретінде ... ... ... ... субъектісі қандай
мақсаттарда әрекет етуі керек? Мұндай мақсат ретінде жеке ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар мақсат
қылмыстың субъективтік жағының міндетті белгісі болғандықтан, ... ... ... ... Осыған сәйкес корпорациялық қылмыстың
мақсаты және бұл қылмыс түрінің ... ... ... ... ... ... ... шарты болып табылуы қажет.
Жоғарыда айтылғандардың барлығының негізді екендігіне көз
жеткізуіміз үшін біз ... ... оның ... және жазаның
мақсаттарын қарастыруымыз керек.
Қылмыстық жауаптылыққа қарағанда жаза қылмыстық жауаптылықты жүзеге
асырудың нысаны ... ... ... ... ... Қылмыстық кодексінің 38-бабының 1-тармағына сәйкес “Жаза
дегеніміз соттың үкімі ... ... ... ... шарасы.
Жаза қылмыс жасауға кінәлі деп танылған адамға қолданылады және ол ... мен ... осы ... пен ... айыру немесе оларды
шектеу болып табылады”. [2], [3]
Қылмыстық жазаның мәнін оның жазалаушылық ... ... ... ... жаза ғана ... ... нәтижесінде туындайтын және
кінәліге қатысты жеке сипаттағы жағымсыз салдар туындататын қатаң түрдегі
мемлекеттік мәжбүрлеу шарасы ... ...... ... ... ... ол ... өзге шараларынан мемлекеттің адамның қылмыс болып табылмайтын
құқық бұзушылықтар жасауына (әкімшілік, азаматтық-құқықтық құқық бұзушылық,
тәртіп бұзу және т.б.) ... ... ... ... да бұл
шараның ерекшелігі оның тек қылмыстық заңмен ... деп ... ... ғана ... ... (Қазақстан Республикасының
Қылмыстық кодексінің 3, 9 баптары). Осылайша ... жаза тек ... ... ... ғана қатысты қолданады.
Жаза тек соттың айыптау үкімі арқылы ғана мемлекттің атынан
тағайындалады.
Біздің ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру, сондай-ақ сотталған адамды түзеу және
сотталған адамның да, ... да ... да жаңа ... ... атайды (Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 38-бабының
2-тармағы).
Біз енді заңды тұлғаларды қылмыс субъектісі ретінде танитын болсақ,
жазаларды мақсатына сай оларға ... ... ... ба ... ... ... ... жасаудан сақтандыру. Біздің ойымызша, заңды тұлғалардың
қылмыстық жауаптылығын енгізудің өзі қылмыстық заңмен ... ... ... ... ... ... алдын алуға көмектесер еді.
Әлеуметтік әділеттілікті қалпына келтіру. Жалпы ... ... ... ... ... ... айтқанда,
сәйкессіздік - әділетсіздік, ал ... - ... ... Ал ... ... ол – ... анықтамасы жоқ
бағалаушы категория болып табылады.
Егер заңды тұлғаның қылмыстық ... ... ... зардаптар келіп,
кейін соттың айыптау ... ... сол ... ... орны
толтырылып, кінәлі адамдар жазаланса, онда ол әлеуметтік әділеттіліктік
қалпына келтірілгені болып ... ... ... Егер ... ... өзінің қоғамға қауіпті
әрекетінің нәтижесінде мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... ... ... шығындарға ұшырап, оның
соттылығы пайда ... онда ... ... ... жолы ... әрекеттерді
жасамауға тырысады.
Біз көріп отырғанымыздай, жазаны заңды тұлғаларға мақсатына ... тек ... ... заң ... қылмыс субъектісі ретінде тануға
ғана тіреліп тұр.
Жоғарыда көрсетілгендердің барлығын қорытындылай ... ... ... жауаптылығы тек белгілі бір нақты жеке ... ... ... ... көреміз. Ал, егер ... ... ... ... отырысында көпшілік дауыспен мақұлданған шешімін
орындаудан туындағанының өзінде неліктен жауаптылық бұл ... ... ... ... да ... ... ... қазіргі кездегі заңды тұлғаларды қылмыстық жауаптылығын
қолдаушылардың бірі Мишель Расса былай деп ... ... ... ... жауаптылықты әрбір адамның ... ... ... ... ... мәселе. Оның шешілуі де оңай. Егер ... ... ... үшін қылмыстық жауаптылыққа тек заңды тұлғаның
басшыларын тартатын болсақ, онда бұл жеке ... ... ... өз ... жауап беруі) қайшы келер еді. [29.Б 667].
ҚОРЫТЫНДЫ
Жүргізілген зерттеу ... ... ... ... өте ... және ... ... екенін аңғаруға болады. Бұл ең
алдымен аталған институтты ... ... ... ... біздің
қылмыстық құқық заңды тұлғаларды қылмыс субъектісі ретінде танымауымен
түсіндіріледі.
Әрине, ұзақ уақыт бойы ... ... оның ... ... келе жатқан теориялық қағидаларды өзгерту өте қиын. Бірақ бүгінгі
күнгі еліміздегі әлеуметтік-экономикалық ахуал және ... ... ... ... ... ... ... жасалатын қоғамға қауіпті әрекеттермен күрес
саласындағы ... ... ... ... ... ... бар. ... қазіргі уақытта заңды тұлғалардың табыстарына тиісті
деңгейде бақылау жоқ, кәсіпкерлік қызметтің көптеген ... ... ... ... ... ... ... уақытта адамдар экономика саласындағы қылмыстарға қарағанда
көшедегі қылмыстарға көп көңіл бөледі. ... ... ... және ... ... ... заң ... зардабына қарағанда көшедегі
қылмыстардың тигізетін зардабы әлдеқайда аз.
Жүргізілген ... ... ... қорытындылар
жасалды:
1. Заңды тұлға-оқшауланған мүлкі бар, айналымға өз ... ... жеке ... ... ... ... Сондықтан заңды тұлғаларды
құқық субъектісі деп тану үшін, ұйым аталған ұжымның еркінің бірлігі мен
мақсатын қамтамасыз етуі ... ... және ... ... ... ... жазаланатын әрекеттерден көп айырмашылығы бар. Мысалы, Қазақстан
Республикасының Азаматтық кодексінің 1-бабына сәйкес тауар-ақша қатынастары
және қатысушылардың ... ... өзге де ... ... ... ... байланысты мүліктік емес жеке ... ... ... Осылайша азаматтық құқық азаматтық
қатынастарды реттеуге бағытталған.
3. Заңды ... ... ... ... тек ... ... кешені болып табылады (мысалы, жұмысшылармен және
несие берушілермен есеп ... т.б.). Егер ... ... ... ... ... болса, онда азаматтық-құқықтық шаралардың бұл
жерде еш қатысы болмауы керек.
4. Адамдардың денсаулығына және қоршаған ... ... ... ... өлімі, ормандарды жою және т.б.) әрекет және бұл ... ... да, адам ... әкеп соқса, онда ол үшін жауаптылық тек
қылмыстық-құқықтық тәртіпте туындауы керек. ... ... ... ... ... тартатын болсақ, онда қоғамға қауіптіліктің дәрежесі
теңестіріледі. Ал бұл өз кезегінде дұрыс емес.
5. Қылмыстың ... ... ғана ... ... осы заңды тұлғаның басқа орындаушылар ... ... ... ... ... ... ... субъектісі болып танылса, басқа субъектілер
сияқты белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... тек азаматтық заңнамаға сәйкес заңды тұлға болып ... ... ... Бұл ... бір ... жәйт ... қайшы мақсаттар үшін
құрылған заңды тұлға қылмыс субъектісі болмауы керек. Ал жауаптылыққа оны
құрған жеке ... ... ... ... тұлғамен жасалатын қылмыс ретінде заңды тұлғаның атынан
немесе заңды тұлғаның мүддесі үшін жасалған ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаның қылмыстық
жауаптылығын жоққа шығармайды.
9. Заңды тұлғаның ... оның ... ... ... ... ... ... пайда түсіру үшін қылмыс жасаған
нақты жеке тұлғаның кінәлілігімен анықталады. Басқаша айтқанда заңды ... ... ... қайшы және кінәлі әрекеттеріне өз
әрекеттері ретінде жауап береді.
10. Заңды ... ... ... тек ... ... ... ... анықталғаннан кейін ғана қолданылуы
мүмкін.
11. Заңды тұлға ... ... ... ... көрсетілген
әрекеттер үшін ғана жауаптылыққа тартылуы мүмкін.
12. Заңды ... ... ... ... ... ... ... тұлға заңмен тікелей ... ... үшін және ... ... салынған әрекетті орындағаны үшін
кінәлі болып табылса;
б) заңды тұлға құрылтай құжаттарына және белгіленген мақсаттарына
сай келмейтін қызметті жүзеге ... үшін ... ... жеке ... қоғамға немесе мемлекетке зиян келтірген немесе
қауіп төндірген қоғамға қауіпті әрекет заңды ... ... үшін ... ... ... органы немесе басқарушылық функцияларды жүзеге
асыратын тұлға тарапынан бекітілсе, жіберілсе және қолдау тапса.
13. ... ... ... ... заңды тұлғаларға
төмендегідей жазаларды қолдануға болады:
- айыппұл;
- белгілі бір ... ... ... ... заңды тұлғаның қылмыс деп танылған әрекетті ... ... ... ... жабу;
- мүлкін тәркілеу;
- заңды тұлғаның қызметін тоқтата тұру;
- заңды тұлғаны тарату.
14. Заңды тұлғаларға оның банктік ... ... ... банктік шоттарға билік ... ... ... ... ... болады.
15. Бүгінгі күні ұйымдасқан қылмыс ... ... ... ... ескерсек заңды тұлғалардың қылмыстық жауаптылығын енгізу, өз
кезегінде ... ... ... ... белгілі бір дәрежеде
шектеуге көмектеседі.
Осылайша, егер ... ... ... ... ... ... онда ... субъектісінің анықтамасын өзгерту керек.
Қылмыстық жауаптылық субъектісі–қылмыстық ... ... ... тыйым
салынған әрекетті жасаған тұлға.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ДЕРЕККӨЗДЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы: Қазақстан Республикасының 2010
жылғы 31 ... ... мен ... ... ресми мәтін –
Алматы: Жеті жарғы,2011.
2. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. 16 шілде 1997 жыл.
3. Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... 13 ... ... ... ... кодексі. 27 желтоқсан 1994 ... ... 1 ... 1999 ... жемқорлыққа қарсы күрес туралы” ҚР Заңы. 2 шілде 1998 ... ... ... ... Ағыбаев А.Н. Қазақыстан Республикасының Қылмыстық кодексіне
түсіндірме.Жалпы және ерекше бөлімдер.-Алматы. Жеті жарғы.2010.
8. Ағыбаев А.Н. ... ... ... Жеті ... ... А.Н. Қылмыстық құқық.Ерекше бөлім.-Алматы. Жеті жарғы.2000.
10.Комментарий к Уголовному кодексу Республики Казахстан. Караганда.1999.
11. Уголовное право России.Общая часть/под ук.д.ю.н.А.Н.Игнатова, д.ю.н.
Ю.А.Красикова. Т-1.-Москва.Норма,1999.
12. Волженкин ... ... ... ... ... Пресс”, 1999.
13. Джекебаев У.С. Основные принципы уголовного ... ... ... А., Жеті ... 2001.
14.Брайнин Я.М. Уголовная ответственность и ее основание в советском
уголовном праве. – М., ... ... ... А.В. ... Федерациясының қылмыстық құқығы. – Астана, Фолиант,
2001.
16.Советское уголовное право. Общая ... ... Г.А., ... ... Ю.М. – М., ... МГУ, ... А.Н. ... и цели уголовной ответственности. – Красноярск,
Издательство Красноярского университета, 1986.
18.Брайнин Я.М. Уголовная ответственность и ее ... в ... ... – М., ... ... И.Я. ... за преступления против жизни и здоровья:
обсулсловленность, структура, ... ...... ... ... ... Гражданское право. Под ред. А.П.Сергеева, Ю.К.Толстого. Часть І.
Издание 3. переработанный и ... – М., ... ... ... ... М.,ЮрЛит, 1965.
22. Имамов Э.З. Уголовное право Китайской Народной Республики. – М., Наука,
1990.
23. Никифоров Б.С., ... Ф.М. ... ... ... – М., Наука, 1990.
24. Уголовное право зарубежных стран. Под ред. И.Д.Козочкина. – М., ИМПЭ
им.А.С.Грибоедова, 2001.
25. Курс ... ... ... Под ред. ... ... – М., Спарк, 2001.
26. Лясс Н.В. Проблемы вины и уголовной ... в ... ... ... А.Н.Защита мира и борьба с преступлениями против человечества.-
М.,Изд. АН ССР,1956.
28.Маньковский Б.М. ... ... в ... ... Изд. ... Крылова Н.Е. Уголовная ответственность юридических лиц во ... ... и ... черты// Вестник Московского
Университета. Серия 11, Право, 1998, №3.
30. Джекебаев У.С. Об уголовной ответственности ... лиц // ... РК. ... ... наук. 1993. №4.
31. Келина С.Г. Ответственность юридических лиц в ... ... УК ... ... ... ... – М., ИГП РАН, ... Агыбаев А.Н. Об ответственности юридических лиц в проекте УК
РК//Вестник Министерства ... ... ... ... ... Н.Ф .Кодификация норм о хозяйственных преступлениях// Вестник
Московского Университета. Серия 11,1993,№4.
35. Ахметшин Н.Х. Реформа уголовного законодательства ... ... // ... ... университета. Серия 36, Востоковедение,
1999, №2 .
37. Никифоров А.С. Об уголовной ... ... лиц ... ... ... ... – М., ИГИП РАН, 1994.
38. Наумов А.В. ... на ... ... ... Владимиров В.А.,Левицкий Г.А. Субъект преступления по ... ... ... С.С., Рахметов С.М. Субъект преступления по уголовному праву
Республики Казахстан.-Алматы,”Дәнекер”,2001.
41. Советское гражданское право.Субъекты ... ... Н.С. ... ответственность в хозяйственных отношениях.-
Москва,Юрлит.1968
43. Нерсесян А.А./Вопросы наказуемости в уголовных правах ФРГ и ... ... ... вины ... ... ... и ... №8.
45. Ойгензихт В.А./Юридическое лицо и трудовой коллектив: сущность,
поведение, ... ... ... ... ... ... Фукс С.Л. Обычное право казахов в ... ... ХІХ ... Наука.1981.
47. Орлов В.С. Субъект преступления по Советскому ... ... ... Л. ... юридических лиц за нарушения валютного
законодательства// Хозяйство и ... ... Дж., ... А.В. ... ... современного уголовного
права.- Москва,Наука.1998.
50. Юридическая жизнь в Китае/ перевод Ахметшин Н.Х., Валимов И.В., Егоров
К.А.-Москва,Юрлит.1990.
51. Уголовное ... ... ... ... ... ... Япония) / под ред. Козочкина И.О.-Москва,Зерцало.2001.
52. Наумов А.В. Уголовный закон в период ... к ... ... ... и ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адам өлтірудің қылмыстық-құқықтық сипаттамасы59 бет
Бандитизм қылмыстық-құқықтық сипаттамасы33 бет
Бөтеннің мүлкін ұрлаудың қылмыстық құқықтық сипаттамасы, онымен күресудің шаралары67 бет
Денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтірудің криминологиялық және қылмыстық-құқықтық сипаттамасы41 бет
Диверсияның қылмыстық құқықтық сипаттамасы21 бет
Жалдамалы кісі өлтірудің қылмыстық-құқықтық сипаттамасы78 бет
Пайдақорлық қылмыстарының қылмыстық-құқықтық сипаттамасы16 бет
Парақорлықтың қылмыстық-құқықтық және криминалистикалық мінездемесі51 бет
Халықаралық қылмыстық полиция ұйымының құқықтық мәртебесі82 бет
ҚАЖЕТТІ ҚОРҒАНУДЫҢ ҚЫЛМЫСТЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТТАМАСЫ94 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь