Негiзгi құралдардың бухгалтерлiк есебi

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7




1. ҮЙЫМНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ ... ... ... ... ... ... 12

1.1. «Халыққа қызмет жасау басқармаларының» экономикалық
сипаттамасы мен көрсеткіштерін талдау
1.2. Есеп саясаты және бухгалтерлік есептің жүргiзiлуi ... ... ... ... ... ... ...22.


2. НЕГIЗГI ҚҰРАЛДАРДЫҢ БУХГАЛТЕРЛIК ЕСЕБI ... ... ... ... ... ... 26

2.1. Негiзгi құралдардың экономикалық мазмұны
2.2. Негiзгi құралдардың қозғалысының және талдамалық
есебін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34
2.3. Негiзгi құралдардың тозуы мен амортизациясының есебі ... ... ... ... ... ..44
2.4. Негiзгi құралдарды жөндеуесебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .56


3. НЕГIЗГI ҚҰРАЛДАРДЫҢ АУДИТI ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 60

3.1. Негiзгi құралдардың аудитінің маңызы, мiндетi және бағдарламасы.
3.2.Негiзгi құралдардың аудиті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..67
3.3 Негiзгi құралдардың пайдаланылу тиiмдiлiгiн талдау ... ... ... ... ... ... ... . 70
ҚОРЫТЫНДЫ ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 76
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 78
Тақырыптың өзектілігі Қазір бүкіл әлем жұртшылығы экономикалық дағдарыстың қиындықтарын бастан өткеруде.
Жаһандық дағдарыс дауылы алпауыт мемлекеттерді де шайқалта бастағанын бәріңіз көріп, біліп отырсыздар.
"Дағдарыс салқыны бізді де айналып өткен жоқ. Оқтын-оқтын айналып соғатын әр деңгейдегі дағдарыстарға біз бұған дейін де төтеп беріп келгенбіз.
Тәуелсіздік шежіресін парақтасақ, күйреген кеңестер империясының орнына жаңа мемлекет құpy бізге оңайға түскен жоқ, Тұралап қалған экономиканы қайта қалпына келтіру, оны жаңаша даму жолына түсіру — тақыр жерден тау тұрғызғанмен бірдей еді.
Ел болып ол қиындықтарды да еңсеріп өттік. Өткен ғасырдың соңында Шығыс Азияда басталған кезекті дағдарыс тұсында тәуелсіздігіміз тағы бір сынаққа түскен болатын. Дер кезінде қабылданған дұрыс шешім, ұтымды іс-қимылдың арқасында біз одан да аман-есен өте шықтық.
Мемлекет дағдарыстың алдын алудың барлық шараларын жасауда. Ұлттық қордан бөлінген ауқымды қаражат қазір отандық экономиканың кідіріксіз жұмыс істеуіне қызмет ете бастады. Әлеуметтік кепілдіктер толығымен сақталып отыр.
Бүгінгі проблеммалар және біздің оларды қалай шешіп жатқанымыз кемелдіктің және біздің қоғамымыз бен мемлекетіміздің тұрақтылығының сынағы. Біз бұл сынақты тапсырамыз деп ойлаймын. Бізге өз дамуымыздың жаңа кезеңіне кіруге және біздің жетістіктерімізді еселеуге тура келеді.
Белгіленген мақсаттарға қол жеткізу үшін біздің халқымыздың топтасқандығы қажет.
— Елбасының Қазақстан халқына Жолдауы барша қазақстандықтарды бей-жай қалдырмайды. Өте өзекті мәселелер көтерілген, оны оңтайлы шешудің жолдары көрсетілген. Экономикалык, әлеуметтік, басқа да мәселелер атап өтілген.
Дағдарыс бізді экономикалық реформаларды бұрынғыдан да белсенді жүргізуге ұмтылдырып, сындарлы сәттен каймықпай өтуге жұмылдырады. Елбасы елдегі сан ұлттар арасындағы татулық пен бірліктің буынын нығайта түсуді көздеп, халқымыздың еңсесін түсірмеу үшін кеңдік пен кемеңгерлік, сабырлылық пен іскерлік қадамдарға барды.
Сабырлығы мен іскерлігі сал, дағдарыс сезіле бастаған сәтте салқынқандылық танытып, экономиканы тұралатпау үшін Үкіметке, әр өңірлер әкімдеріне нақты тапсырмалар берді. Әрине, кемшіліксіз жетістікке жету оңай емес. Елбасы сондай кездерде ұдайы сабырлы қалпынан айнымайды. Осы сабырлылығы іскерлігіне ұласып, дағдарысты тек бірлікпен жеңуге жұмылдырып отыр. Елбасының бүгінгі Жолдауында қиындық атаулыны жеңетін күш — бірлік екендігі қадап айтылған.
1.Қазақстан Республикасының Президенті Н .Ә.Назарбаев Қазақстан Халқына Жолдауы «Дағдарыстан жаңару мен дамуға» 6- наурыз 2009 жыл
2.Абленов Д. О.«Теория аудит» Алматы 2006 ,жыл
3.Абленов Д.О.«Аудит негіздері» Экономика 2005 жыл
4.Астахова В.П «Анализ финансовой устойчивости фирмы» Мосва, 2006
5.Әбдіманапов «Бухгалтерлік есеп теориясы» Алматы, 2006 жыл
6.Әжібаева З Н Укашев Б Е «Бухгалтерлік теориясы» Экономика баспасы Алматы, 2007 жыл
7.Әбдіқадіров Т Ә «Аудит және бухгалтерлік есеп » Алматы 2005 жыл
8. Баканов М.И. Шеремет А.Д. «Теория экономического анализа» Москва,«Финансы и статистика » 2005 г.
9.Байдаулетов М.Д. Кеулімжаев Құдайбергенов Тулегенов Ә.Т.«Аудиторлық іс- қызмет туралы» 2005 жыл.
10.Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы 2006 жыл 24-маусымдағы ҚР- ның 309 -116 Заңы.
11. Бухгалтерлік есеп стандрттары әдістемелік ұсыныстар, шоттардың типтік жоспары, құжаттары ,жинағы Алматы ,« Раритет» 2008 жыл
12.Дюсембаев К.Ш. «Теория аудита» Алматы 2005 жыл.
13. Дюсембаев К.Ш.«Анализ финансового положения предприятия» Алматы 2006 г.
14. Заочная школа аудитора № 1,2,3 10,11. 2005-2007гг.
15.Кеулімжаев К. К. Қаржылық есеп 2006 жыл
16.. Кеулімжаев К. К «Бухгалтерлік есеп принциптері» Экономика 2006 жыл.
17.Назарова В.Л.«Бухгалтерлік есеп » Алматы 2005 жыл
18. Назарова В.Л .«Бухгалтерлік есеп » Экономика 2005 жыл.
19. Назарова В.Л .«Шаруашылық жүргізуші субьектілеріндегі бухгалтерлік есеп » Алматы 2006 жыл.
20.Радостовец В.К. Радостовец В.В, Шмидт О.И. «Бухгалтерский учет на предприятии» Изд.«Центраудит –Казахстан » Алматы 2006 год.
22. Радостовец В.К. Радостовец В.В.«Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп» Алматы 2007 жыл.
23.«Стандарты по аудиту РК» Алматы 2005 год.
24.Сейдахметов Ф.С. Современный бухгалтерский учет 2007 год.
25.Салина А.Г. Бухгалтерлік есеп принциптері Алматы 2007 жыл.
26. Тоқсанбай С.Р. Толық экономикалық орысша- қазақша сөздік Алматы 2007.жыл.
27. Төлегенов. Бухгалтерлік ақпарат жүйелері. Оқу құралы Алматы 2005 жыл. Радостовец В.К. Радостовец В.В,
28.Тасмагамбетов Т.А,Омарова А.Ш, Юсупова Н.П. «Анализ и аудит в системе управления предпринимательской деятельности» Алматы 2007 год.
29.Тулегенов Е.Т,Бралиева Н.Б, Стороженко Л.А, Матаеева И.А«Бухгалтерские информационные системы » Алматы 2007 год.
30. «Экомика и жизнь » №12,13,14,15.. 2005.год.
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ.....................................................................
.........................................7
1. ҮЙЫМНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ........................ 12
1. «Халыққа қызмет жасау басқармаларының» экономикалық
сипаттамасы мен ... ... Есеп ... және ... ... ... ... бухгалтерлiк есебi ........................
26
2.1. Негiзгi құралдардың экономикалық мазмұны
2.2. Негiзгi құралдардың қозғалысының және ... ... ... ... мен ... ... Негiзгi құралдарды жөндеуесебі………………………………………….56
3. НЕГIЗГI ҚҰРАЛДАРДЫҢ
АУДИТI......................................................... 60
1. Негiзгi құралдардың аудитінің ... ... және ... ... ... ... ... тиiмдiлiгiн
талдау............................. 70
ҚОРЫТЫНДЫ......
............................................................................
................. 76
Қолданылған ... ... ... Қазір бүкіл әлем ... ... ... ... ... дағдарыс дауылы алпауыт мемлекеттерді де шайқалта бастағанын
бәріңіз көріп, біліп отырсыздар.
"Дағдарыс салқыны ... де ... ... жоқ. ... айналып
соғатын әр деңгейдегі дағдарыстарға біз бұған дейін де төтеп ... ... ... ... ... империясының орнына
жаңа мемлекет құpy бізге ... ... жоқ, ... қалған экономиканы
қайта қалпына келтіру, оны ... даму ... ... — тақыр жерден тау
тұрғызғанмен бірдей еді.
Ел болып ол қиындықтарды да еңсеріп өттік. ... ... ... ... ... ... ... тұсында тәуелсіздігіміз тағы бір
сынаққа түскен болатын. Дер ... ... ... ... ... ... ... біз одан да аман-есен өте шықтық.
Мемлекет дағдарыстың алдын алудың барлық шараларын ... ... ... ... ... қазір отандық экономиканың кідіріксіз жұмыс
істеуіне қызмет ете бастады. ... ... ... ... ... және біздің оларды қалай ... ... және ... ... бен ... ... Біз бұл сынақты тапсырамыз деп ойлаймын. Бізге өз дамуымыздың жаңа
кезеңіне кіруге және біздің жетістіктерімізді еселеуге тура ... ... қол ... үшін ... ... ... ... Қазақстан халқына Жолдауы барша қазақстандықтарды бей-жай
қалдырмайды. Өте өзекті мәселелер көтерілген, оны ... ... ... ... әлеуметтік, басқа да мәселелер атап өтілген.
Дағдарыс бізді экономикалық реформаларды бұрынғыдан да белсенді жүргізуге
ұмтылдырып, сындарлы ... ... ... ... ... елдегі сан
ұлттар арасындағы татулық пен бірліктің ... ... ... көздеп,
халқымыздың еңсесін түсірмеу үшін кеңдік пен кемеңгерлік, сабырлылық пен
іскерлік қадамдарға барды.
Сабырлығы мен іскерлігі сал, ... ... ... сәтте
салқынқандылық танытып, экономиканы тұралатпау үшін Үкіметке, әр өңірлер
әкімдеріне нақты ... ... ... ... ... жету ... Елбасы сондай кездерде ұдайы сабырлы қалпынан ... ... ... ... дағдарысты тек бірлікпен жеңуге жұмылдырып
отыр. Елбасының бүгінгі Жолдауында қиындық ... ... күш — ... ... ... осынау жаһандық дағдарыстан кейін әлемдік қаржы жүйесі, бәлкім,
мемлекеттерді саяси ... ... ... ... ... ... ... келіп отыр, ал реттеу осы дағдарыстан шығудың
аса маңызды ісіне айналуда.
Бірақ та бүгінгі нақтылық ... ... ... ... ... мен ... деген сұранысың төмендеуіне соқтырды. Ал бұлар —
Қазастан экспортының негізі.
Бір жылда мұнай бағасы 4 есе ... ... ... 2 есе ... ... ... сауда-саттық әріптестеріміз әрі жақын көршілеріміз —
Ресей мен ... ... ... ... 40-45 ... ... да біз өзіміздің тауар өндірушілеріміздің мүддесі
тұрғысынан өнгенің құнсыздануына ... ... ... Өйтпесек
қазақстандық өнім өзінің бәсекеге қабілеттілігін жоғалтар еді. Біз елдің
алтын-валюта резервін жұмсауды жалғастыра ... ... ... қиын сынақтар мен дағдарыс қысымының салмағы әлсіремей
тұр.
Біз оларды еңсереміз және осы дағдарыстан ... ... және ... ... ... әлемдік қауымдастықтағы өз ұстанымымызды сақтаймыз. ... ... ... ... ... ... берген шарасы
ынталандырушы экономикалық шаралар ... ... ... салаларында жүргiзiлетiн есептер жүйесiнiң ... ... ... орны ерекше. Барлық экономикалық ғылымдар
iшiнде ... есеп өз ... ... түратын бөлек ғылыми сала
болып ... Бұл ... ... зерттейтiн,экономикалық жағынан
талдайтын, өз ... ... даму ... ... ... бұл
ғылымды оқытатын пән бар. Осы орайда қоғамдық өндiрiс ... есеп ... пәнi деп ... ... ... қоғамдық өндiрiс
процестерiн бухгалтерлiк есепке ... бiр ... ... деп ... Өйткенi бухгалтерлiк есеп қоғамдық өндiрiстiң даму жолында қажет
болып табылады. Бухгалтерлiк есептiң мәлiметтерi мен көрсеткiштерi ... ... ... ... ... ... негiз болып
табылады. Сондықтанда бухгалтерлiк есептiң ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк талаптарға сай есептеу
жұмыстарын жүргiзу. Қоғамыздың даму кезеңдерiнiң қай сатыларында ... ... ... ... ... және ... ... шараларын дұрыс белгiлеу үшiн есеп ... ... ... есептi дұрыс үйымдастыра бiлудiң мәнi мен маңызы
өте жоғары болып табылады.
Нарықтық экономикаға көшу ... ... және ... кәсiпкерлiктi
дамытуға мемлекет тарапынан үлкен көңiл бөлiнуiне ... ... және ... ... ... ... артуда. Себебi олардың
кәсiпкерлiк шаруашылығын дамытуға қосатын үлесi мен жасайтын қызметi елеулi
де әрi ... ... ... ... ... ... стандартқа көшуге
байланысты бухгалтерлiк есеп пен аудит жұмысына қойылатын талаптар ... және ол өте ... ... шетелдiң тиiмдi тәжiрибесiн қолдана
отырып, бухгалтерлiк есептi жаңа талаптарға сай бiр жүйеге ... ... ... ... ... жүргiзушi ұйымдарда бухгалтерлiк
есептiң маңызы ерекше зор. Шаруашылық ұйымдарында бухгалтерлiк есеп жұмысы
''Бухгалтерлiк есеп және қаржылық есептеме ... ... және ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңдарына
сәйкес жасалынған ... есеп ... мен ... ... ... ... бас ... жоспарына сай бекiтiлген ортақ
принциптер мен ережелерi және Қазақстан Республикасы Қаржы ... есеп ... ... нұсқаулары мен ережелерi, ... ... ... орай ... кезде республикасымзда
қолданылып жүрген бухгалтерлiк есеп жүйесi халықаралық ... ... ... ... есеп және есеп беру ... шаруашылық жүргiзушi
суъектiлердiң және олардың ... ... ... ... ... ... және оның ... бақылау үшiн
қолданылады.
2006 жылғы ... ... 26 ... ... Республикасы
Президентiнiң ''Бухгалтерлiк есебi туралы'' Заң күшi бар ... Бұл заң ... ... оны ... ... ... жұмыстар атқарылды және атқарылуда. Осы заңға сәйкес 2007 жылғы
қараша айының 18 жұлдызында қаржы шаруашылық қызметi ... ... ... ... ... 2008 ... ... айының бiрiншi жұлдызынан
бастап Қазақстан ... ... ... ... ... есеп ... бойынша өз жұмыстарын жүргiзе бастады.Осы
қолданылған бухгалтерлiк есептiң жаңа ... ... ... ... сыртқы инвесторлар үшiн неғүрлым тиiмдi етiп құруға мүмкiндiк бердi.
Экономиканың қай ... ... ... ... мен еңбек
ұйымдарын шикiзат пен материалдарды үқыпты жұмсауға, өндiрiс қалдықтарын
азайтуға, ысырапты жоюға, өзiнiң өндiрген, ... ... ... бәсекелестiкке, салыстырмалылыққа жеткiзуге, өндiрiсiн ұлғайтуға,
өндiрген өнiмнiң өзiндiк құнын төмендетуге, қоршаған ортаны сақтауға және
оған зиян ... ... Бұл ... ... ... материалдық
құндылықтарын, ақша қаражаттарын сондай-ақ басқа да ресурстарын тиiмсiз
жұмсауға қарсы күресте бухгалтерлiк есептiң маңызы мен ... ... ... ... Жоғарыда айтылғандарды дұрыс жұргiзу үшiн кәсiпорындардағы
еңбек құралдарының атқаратын рөлi ... Жаңа ... ... ... ... ... құралдары болмайынша кәсiпорынның айтарлықтай
жетiстiкке жетуi мүмкiн емес. Сондықтан да ... ... ... және
аудитi'' тақырыбы бұгiнгi күнi ... ... ... ... ... ... аталған тақырып диплом жұмысын жазу үшiн таңдап алынды.
Дипломдық жұмыстың алға қойған негiзгi ... ... ... есепке алу жағдайын жақсарту, оның тиiмдiлiгiн арттыру ... ... ... ... зерттеу объектiсiне Жамбыл ауданы Ұзынағаш
ауылы Халыққа қызмет жасау ұйымының ... ... ... ... оларға экономикалық, бухгалтерлiк талдау жасалынды.
7
1. ҰЙЫМНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ
1.1.«Халыққа ... ... ... экономикалық
көрсеткіштерін талдау
Республикамызда кәсiпорындармен бiрлестiктердi ... алу ... ... ... ''Халыққа қызмет жасау басқармасының''
негiзiнде 2007 жылдың тамыз айында ашық ... ... ... ... ... құрылды.
Қазiргi кезде қоғамның балансында құны 720 мың тенге тұратын сегіз
автокөлiк қызмет етедi. Демек, бұл жағынан ... ... ... ... толықтай қамтамасыз ете алады және түрғылықты халыққа қызмет етедi.
Яғни ... ... және ... Сонымен бiрге АҚ өндiрiс
ғимаратымен, кiшi цехтармен, қоймалармен, жөндеу орындарымен және ... ... ... ... оның ... ... территориясындағы, екi
қабатты ғимаратқа орналасқан. Демек жұмыс iстеуге еңбек өнiмдiлiгiн
арттыруға және ... ... ... ... ... бар
деген ұғым. Қоғам қызметкерлерi мен жұмысшыларының 80% жуығы акция ... ... ... ... ... ... көптеген мамандар
өзiнiң тұрмыстық жағдайын жақсарту үшiн, яғни ... табу үшiн осы ... ... ... басқармасының'' негiзгi өндiретiн өнiмдерiне мыналар
жатады: мырамордан ескерткiштер, кiрпiштер, жол ... және ... ... ... және басқалай өнiмдердi жасап шығарады. Сонымен
бiрге АҚ-ның қарауынада ''Нан'' зауыты бар.
Бухгалтерлiк есептi ... ... бұл ... журнал-ордерлер
қолданылады. Әрбiр есептi ай сайын қолданылатын шоттар бойынша ... ... ... осы ... ... мен мәлiметтер арқылы бас
кiтапта толтырылады. Ал бас ... ... ... ... ... жасау үшiн қолданылады. Төменде АҚ-ның соңғы екi ... ... ... ... ... ... жасау басқармасының'' 2006-2007 жылдардағы техника-
экономикалық ... |2006 жыл |2007 жыл ... ... сатудан, қызмет көрсету-|4660,4 |7408,1 |+2747,7 ... ... ... | | | ... ... ... |232 |228 |-4 ... | | | ... құн ... |789,5 |1416,4 |+626,9 ... ... мен | | | ... қызметтер үшiн |34916 |5973,3 |+2481,9 ... ... | | | ... қоры |31282,6 |42710,7 ... |
|Бiр ... ... ... |11,2 |15,6 |+4,4 ... ақысы | | | ... ... ... |379,3 |18,4 |-360,9 ... ... |- |170,7 |+170,7 ... ... |379б3 |189,1 |-190,2 ... табыс |181,7 |101,0 |-80,7 ... ... ... құны |1657,4 |1852,3 |+194,9 ... жалғасы
|Бiр күндегi айналым ұзақтығы |129 |90 |-39 ... ... ... ... |3896,2 |+229,3 ... | | | ... ... (%) |10,9 |0,3 |-10,6 ... рентабельдiлiгi (%) |7,1 |3,3 |-3,8 ... «АҚ» ... ... ... ... жылдардағы есебі.
Бұл кестеден көрiп отырғанымыздай қызмет жасау басқармасындағы 2006
жылы өнiмдердi сату ... ... яғни 2007 ... салыстырғана сатудан
түскен түсiм 2747,7 мың теңгеге артып отыр. Сонымен қатар ... ... ... да ... ... Бұл ... 2006 жылмен
салыстырғанда 2481,3 мың теңгеге (5973,3-3491,6) асып түседi. Соңғы ... ... ... ... ... ... бөлшектер бағасының күрт
қымбаттап кетуi. Осы жоғарыда айтылғандардың салдарынан акционерлiк қоғамда
2007 жылы сатудан алынатын пайда көп ... ... ... Яғни ол ... не бары 18,4 мың ... ғана ... яғни 2006 ... көрсеткiшпен
салыстырғанда 360,9 мың теңгеге кемiп отыр. ... бұл ... ... 2007 жылы 2006 ... ... ... рентабельдiлiгi
де 3,8% пайызға (3,3-7,1) төмендегенiн жоғарыдағы кестеден көруiмiзге
болады. 2002 жылы ... ... бар ... 3,3 пайызға ғана
жеттi.
18,4: (2896,2+2852,3)=3,3%
Ал бұл көрсеткiш 2002 жылы 7,1 пайызға тең болатын.
379,3: (2657,4+2666,9)=7,1%
''Қызмет ... ... ... ... төмендеуiне
негiзгi әсер еткен қоғамның осы жылғы баланыстық пайдасының азаюы себеп
болып отыр. Ол 2006 ... ... 190,2 мың ... ... ... Ал бұл ... ... үшiн қоғамға келетiн
пайданы көбейту ... ... ... көрсеткiштерiнiң iшiнде негiзгiсiне
жататын еңбек ресурстарымен оны ... ... ... ... ... орай ... ... жылдық сандық көрсеткiштерi белгiлi
бiр мөлшерде ұсталуда, бiрақ iшкi құрылымдарында әр түрлi ... ... Оны анық көру үшiн ... ... көрсеткiштерiн
келтiремiз.
2-кесте ''Қызмет ... ... ... ... ... ... ... |2006 жыл |2007 жыл |2007 жыл % |
| | | ... 2006 |
| | | ... |
| ... |Барлығы |Барлығы ... ... ... |228 |98,3 ... ... iшiнде: | | | ... |188 |180 |95,7 ... ... |44 |48 |109,1 ... |9 |12 |133,3 ... |32 |35 |109,4 ... ... |3 |1 |33,3 ... «АҚ» ... ... басқармасының 2006-2007 жылдардағы есебі
Кесте көрсеткiштерiне ... ... ... онда төмендегi
жағдайларды көруге болады:
1. 2007 жылы ... ... ... ... ... ... жылдық тiзiмдiк саны 228 адам болды және ... ... ... 1,7% немесе 4 адамға азайған. Бiрақ
өндiрiс құрылымының өзгеруне байланысты жыл сайын жұмыскерлердiң ... саны әр ... ... отырған. Мысалы, осы уақыт аралығында
жұмысшылардың саны 8 адамға ... 4,3% ... Сол ... де саны 4 адамға немесе 9,1 % көбейген.
2. Егер еңбек ресурстарының құрылымының ... ... ... ... онда бұл ... де ... ... Мысалы, 2006 жылы барлық жұмыскерлердiң iшiнде
жұмысшылардың үлесi 81%, ал қызметкерлер-19% құраған болса, ... ол ... саны 78,9% ... ... ал қызметкерлер 21,1%
дейiн көбейдi.
3. Жалпы алғанда АҚ-ның еңбек ресурстарымен, яғни ... ... ... және ... ... ... өнiм ... және
сапасын жақсартуға толығымен мұмкiншiлiгi бар деп есептеймiн.
''Қызмет жасау басқармасының'' ... ... ... ... ... қоры болып табылады. Төмендегі ... ... қоры ... екi ... ... ... ... мынандай жағдайды байқауға болады:
1. 2007 жылғы жалақы қоры 2006 жылмен салыстырғанда 11428 мың теңгеге
немесе 32,5% ... ... ... ... жалақы қоры-5753 мың
теңгеге немесе 30 %, ал ... 5675 мың ... ... ... Жалақы қорының өсуiне байланысты орта ... ... ... ... ... ақысыда өскен, яғни 2414137 теңгеден 2006
жылы 15611 теңгеге дейiн 2007 жылы ... ... ... ... ... еңбекақы алдын ала айға, тоқсанға және
жылға жоспарланады және ҚР (еңбек туралы Заңында бекiтiлген төмендегi
мөлшердегi еңбекақы ... ... ... ... ... келiсiм-шарт арқылы мөлшерiн бекiтедi.
Сонымен бiрге келiсiм-шартта жұмысшылардың кәсiби бiлiктiлiгi, жұмыстың
кұрделiлiгi, оның ... ... ... және тағы ... ... |2006 жыл |2007 жыл |2007 ... 2006 |
| | | ... |
| | | ... % |
| | | ... ... ... қоры мың |31282,6 |42710,7 |136,5 ... ... ... | | | ... |19290,7 |25043,4 |129,8 ... |11991,9 |17667,3 |147,3 ... |7788,2 |9827,6 |2417,2 ... ... |5850 |219,6 |37,5 ... ... | | | ... | | | ... ... мың |2414137 |15611 |138,9 ... | | | ... ... | | | ... |10261 |13913 |135,6 ... |22719 |30672 |135,0 ... «ҚЖБ» еңбекақы қоры туралы екі жылдық көрсеткіштері
Мәліметтер.«АҚ» екі жылдық көрсеткіштері
''Қызмет жасау басқармасының'' дұрыс жұмыс iстеуiн және сапалы
өнiм өндiрудiң ... көзi ... ... құралдармен қамтамасыз етiлуi
болып саналады.
Осыған орай ... ... ... ... негiзгi
құралдармен қамтамасыз етiлуi туралы 2006-2007 ... ... ... 2006-2007 жылдардағы ''Қызмет ... ... ... ... құралдары
|Көрсеткiштерердiң аты |2006 жыл |2007 жыл |2007 жылды 2006 |
| | | ... |
| | | ... % |
| | | ... ... |25845 |27365 |105,9 ... құрылғылар |779 |583 |74,8 ... мен |3737 |3949 |105,7 ... | | | ... ... |6193 |6982 |112,7 ... және | |83 |72,2 ... |115 | | ... | | | |
| |36669 |38962 |106,3 ... | | | ... «АҚ» ... ... басқармасының орташа жылдық есебі
1.4-кесте көрсеткiштерiне талдау жасайтын ... онда ... ... ... 2007 жылғы көрсеткiштердi 2006 жылмен салыстырғанда ... 6,3% ... ... ... негiзгi
құралдардың құрамына қарай бұл көрсеткiштер ... ... ал тiптi ... және шаруашылық құрал-саймандар
өсудiң орнына 27,8% кемiген.
2. Егер ... ... ... ... ... ... қарайтын
болсақ онда екi жылда үлкен өзгерiстер болмаған. ... ... 0,6 ... кемiген болса, көлiк құралдарында
керiсiнше 1,0 пункiтке өскен. Шын мәнiнде мүндай өзгерiстердiң
болуы заңды ... яғни ... ... ... ... ... ... жыл iшiнде қосылуы мүмкiн. Осыған орай,
төменде ... ... екi ... қозғалысы туралы
көрсеткiштерiн 5-кестеде көрсетемiз.
5-кесте көрсеткiштерiне ... ... ... онда ... ... жылы ... ... қосылғаны бар болғанда 960 мың теңге
құраса, 2007 жылы бұл көрсеткiш 5840 мың ... ... Оның ... ... 3500 мың ... ... сатып алынды және оны күрделi ... ... ... 1000 мың ... ... және 24290 мың ... автомашина сатып алынды. Осыған орай 2007 жылы iстен ... ... құны ... ... салыстырғанда 250 мың теңге шамасында артық
болды. Бұл заңды нәрсе. Себебi қолданылып жұрген негiзгi құралдар өздерiнiң
қызмет ету ... ... ... ... ''Қызмет жасау басқармасының'' негiзгi құралдар құрамында
айтарлықтай күрделi өзгерiстер болған жоқ деп айта ... ... ... көруге болады.
''Қызмет жасау басқармасының'' кәсiпорындар мен бiрлестiктердiң техника-
экономикалық көрсеткiштерiне талдау ... ... оның ... ... запастарын зерттеудiң мәнi өте жоғары болып саналады. Сондықтан
''Қызмет жасау басқармасының'' 2006-2007 жылдардағы ... бар ... мен оның ... ... және бухгалтерлiк талдау жасау үшiн 5
кестенi келтiремiз.
Егер 1.5 кестенiң мәлiметтерiне көз жүгiртетiн болсақ, онда мынандай
жағдайларды көруге болады:
1.2007 ... ... ... ... ... 2006 ... 1372 мың теңгеге артық (3482-2110=1372) немесе 65% өскен. Сол
сияқты шығынға кеткендерi де 597 теңгеге (3833-3236=597) артқан ... ... Оның ... сол 2006 жылы ... ... ... ... көлемi өстi. Осыған орай оған ... және алып ... ... да ... ... ... жасау басқармасының'' 2006-2007 жылдардағы материалдық
запастары, мың теңге
|2002 ... |2002 |2006 ... |2006 |2006 ... |2007 ... |жыл ... ... ... |жылдың |
|қалғаны |дың | ... | ... |
| ... | ... | ... |
| |қалға | | | | |
| |ны | | | | |
| | ... |Шық | ... |Шық | |
| | ... ... | |түс ... | |
|Шикiзаттар |1914 |128 |1354 |688 |1545 |1795 |438 ... ... | | | | | | ... |30 |1105 |1110 |25 |1107 |12427 |- ... |26 |732 |712 |46 |743 |764 |25 ... | | | | | | | ... |- |145 |60 |85 |87 |142 |30 |
| |1970 |2110 |3236 |844 |3482 |3833 |493 ... | | | | | | | ... «АҚ» ... ... басқармасының 2006-2007 жылдардағы есебі
Сонымен бiрге матениалдық запастардың ... ... мен оның ... ... ... болсақ, оның ұлесi жағынан,үлкен бөлiгiн шикi
заттар мен материалдар және отын ... ... май, ... ... ... ... ... басқармасының'' материалдар запастары
әрқашанда, түрақты түрде айналымда болып отырады және қоғамның өнiм өндiру
сапасын артыру, ... табу үшiн ... ... ... ... ... ... көрсеткiштерiн
зерттеу кезiнде қортындылаушы ... ... ... қаржы
ресурстары болып табылады немесе оны бухгалтерлiк есепте қаржы қорытындысы
деп атайды. Оны анықтау үшiн жыл ... ... ... ... пен ... ... ... Төменде ''Қызмет жасау басқармасының''
қаржы қорытындысына талдау жасау үшiн ... ... ... жасау басқармасының'' 2006-2007 жылдардағы табысы мен
шығысы ... ... мың ... аты |2006 жыл |2007 жыл |2007 ... 2006 |
| | | ... |
| | | ... % |
| | | ... |
|Өнiмдi сатудан және қызмет |4660,4 |7408 |159,0 ... ... ... | | | ... | | | ... iшiнде: | | | ... ... ... |10600,9 |7010 |162,2 ... ... ... |294,7 |338 |115,0 ... |44,8 |58,9 |2421,5 ... ... |3491,6 |5973 |171,1 ... ... |2873,9 |50206 |178,0 ... шығындар |588,6 |815 |138,6 ... ... |29,1 |41,6 |143,0 ... «АҚ» ... ... ... ... жылдардағы есебі.
6-кесте көрсеткiштерiне талдау жасай отырып төмендегiдей қорытынды
жасаймыз:
1. 2007 жылды 2006 ... ... ... ... ... ... Ал оның ... жағдайға өсуiның негiзгi себебi өткiзуден
болған жағдай және оның өзi 62% өскен.
2. Егер кесте көрсеткiштерi бойынша шығынға талдау ... ... бұл ... 2007 жылы 2006 жылмен салыстырғанда 71% өскен
болып отыр. Ал шығындар үлесi бойынша қарастыратын болсақ ... ... оның 82 және 86% ... ... өзiндiк құны содан
кейiн әкiмшiлiкке жұмсалған шығын болып табылады.
3. Сонымен түскен түсiм мен жұмсалған шығынды ... ... ... ... ... ... өскендiгiн көремiз және оны
басшылардың жұмысты дүрыс үйымдастырғанына ... ... Есеп ... және оның жүргiзiлуi
Қазақстан Республикасының нарықтық экономикаға өту кезеңiнде есеп
және салық политикасы ... ... ... ... жүргiзiле бастады.
Оны жүргiзу халықаралық бухгалтерлiк ... ... ... ... ... ... қатынас кезiнде үкiмет ... ... ... және ... ... есеп ... ... керек екендiгi туралы нұсқау берiлмейдi және оны шаруашылық
субъектiлерi өздерi ... ... ... ... нормативтiк құжаттары
болып, яғни есеп саясатын жүргiзудiң негiзгi ... ... ... ... саясаты оны жазу'' болып саналады.Мұнда әрбiр шаруашылық
субъектiлерi өз бетiмен iс ... ... ... есеп ... ... анықтайды және олардың атқаратын iстерiне, жұмыс табына
сәйкес келуi тиiс.
Есеп ... деп – ... есеп ... және жаңадан
енгiзiлген бухгалтерлiк бас шоттарға ... ... ... ... есеп ... дұрыс жүргiзулерi және ондағы
көрсетiлген көрсеткiштер шындықты ... ... ... ... ... есеп стандартына сәйкес есеп саясатында
сол субъектiнiң есеп жұмыстарының жиынтығы болып ... және ... ... мен ... ... ... ... дұрыс жүргiзудiң жауапкершiлiгi өте жоғары. Мұнда бухгалтерлiк
есептi қарап қана қоймай ... ... ... ... ... мен ... ... бiрге қарастыратындығы.
Нарықтық қатынасқа байланысты ... ... ... ... ... ... есептi жүргiзудiң қай вариантын
қолдану керек екендiгiн шешiп алады және ол салық кодексi мен бухгалтерлiк
стандартқа ... ... ... амортизация мөлшерiн ... ... ... ... ... ... саясаты және оны жазу'' туралы бухгалтерлiк есеп стандартының
4-пункiтiне сәйкес есеп саясатын жүргiзу кезiнде төмендегi 12 ... және оған ... ... есептеу, үздiксiз қызмет ету,
түсiнiктiлiк, мағыналылық, дұрыстық, ... ... ... ... бiр iздiлiк, шындық пен алаяқтықты
көрсету арқылы жұмыстарының орындалуы тиiс.
Есеп саясатын ... ... ... ... ... ... ... формаларын дер кезiнде толтыру, ондағы көрсеткiштердiң дұрыстығын
қарастыра отырып, бiр жылдан астам уақытқа ... Есеп ... ... сол ... субъектiсiнiң бiрiншi басшысына жүктелген және бас
бухгалтердiң қатысуы арқылы қолданылады.
Есеп ... ... ... сол шаруашылық субъектiсiнiң
жылдық есеп беру формаларында анықтама ретiнде ... хат ... Егер ... ... ... өзгерiстер енгiзiлетiн болса,
онда оны сол ... ... ... бар ... және жеке тұлғаларды
хабардар етедi. Өзгерiстi енгiзу үшiн бұйрық, қаулы шығарылады және оған
бiрiншi басша қол қоюы ... ... ... басқармасының'' есеп саясаты 2006 жылы ... ... ... ... және ... Оның жарамдылық үзақтығы
2007 жылдың аяғына дейiн ұзартылады.
''Қызмет жасау басқармасының'' қаржы және өндiрiстiк ... ... iшкi ... мен ... жүргiзу ұшiн ''Бухгалтерлiк есеп'' туралы
Қазақстан ... ... ... ... Қазақстандағы
бухгалтерлiк есеп стандартына және т.б. заң ... ... ... ... ... есеп ... Қазақстан Республикасының
Ұлттық комиссиясының жасаған ережелерiн басшылыққа алады.
''Қызмет жасау басқармасының'' есеп саясатын жүргiзу ... ... ... ... Есептеу – мұнда қызмет көрсеткеннен алынғаен табыс пен шығын пайда
болуына байланысты бухгалтерлiк және ... ... ... Үздiксiз қызхмет ету – акционерлiк қоғам ... ... ... ... ... ... шығармайды. Себебi түтыну
сұранысына байланысты, керiсiнше жұмыс орнын көбейту амалын ... өнiм ... ... ... табылады;
3. Түсiнiктiлiк - есеп беру формаларында көрсетiлген көрсеткiштер
түсiнiктi болуы тиiс;
4. Маңыздылық - ... бiр ... ... ... үшiн ... ... ... түсуi;
5. Мәндiлiк;
6. Дұрыстылық,нақтылық - қаржы жөнiнде есеп беру көрсеткiштерi дұрыс және
шындықты көрсетулерi тиiс;
7. Бейтараптылық;
8. Сақтық;
9. Бiткендiк, аяқталғандық;
10. ... - ... ... көрсеткiштермен салыстыра отырып,
оның қаншаға және қалай өзгергендiгiн анықау;
11. Жүйелiлiк, бiр ... – есеп беру ... ... және оны ... ... бiр жүйеде жүргiзiлуi тиiс;
12. Ақиқаттылық пен алалсыздық - көрсеткiштердi ... ... ... ... барлығына бiрдей көңiл бөлiнуi тиiс және оған
талдау жасалуы қажет.
Негiзгi құралдар туралы есеп ... ... ... оны №16 ... ... сәйкес қарастырады.
Негiзгi құралдар өндiрiс процесiнде үзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... ... құнын өндiрiлген өнiмдерге,
жұмыстарға жән ... ... ... бере ... ... құнында iске асады. Оның қызмет етуiн ... ... ... 40 ... ... ... және бұл көрсеткiш сатып алынған
немесе бухгалтерлiк балансқа алынған ... ... ... ... ... яғни тiзiмге алу жылына бiр рет жүргiзiледi және оны
жүргiзушiлердiң мүшесiн бiрiншi ... ... ... ... ... ... мен ... есептеу, оның қызмет
еткен кезеңiне байланысты процентпен анықталады және ол ... ... атты ... ... ... ... ... есеп жұмыстары және олардың
қозғалысы бастапқы ... ... ... Негiзгi құралдардың бухгалтерлiк ... ... ... экономикалық мазмұны
Өндiрiс процесi еңбек заттары ... ... ... ... фабрикаттар және еңбек құрал-жабдықтары болып бөлiнетiн өндiрiс құрал
жабдықтарының қатысуымен ... ... ... ... ... - бiр ... жатқызуға олардың сыртқы белгiлерiне
қарай емес өндiрiс ... ... ... ... ... Мысалы
заутта дайындалған бу қазаны ол үшiн дайын өнiм болып саналады; ал орнату
үшiн субъектiге ... ... ... ... құралы болып табылады.
Негiзгi құралдар материалдық ... ... ... ... салада ұзақ уақыт бойы (бiр жылдан астам) қызмет етедi.
Негiзгi құралдар - ұзақ уақыт жұмыс ... ... - ... ... ... ... ... жабдықтар, көлiк
құралдары, құрал-саймандар, өндiрiстiк және ... ... ... және өнiм беретiн мал және басқалар). Шаруашылық ... ... ... құралдарды қайта сатуға немесе ... ... ... ... оны ... бағамен көрсетедi
және субъектi балансында көрiнiс ... ... ... үзақ ... ... ... циклы барысында пайдаланылады, олар бiрте-бiрте тозады
және өзiнiң бастапқы физикалық қасиетi мен ... ... ... өз ... жаңадан өндiрiлген өнiмге аударады (станок немесе ... ... жыл бойы ... ... ... ... ... көлiк құралдары,
ғимараттар, құрылыстар) ... ... ... ... ... ... тiкелей байланысты болатын
өндiрiстiк құралдар.
Негiзгi өндiрiстiк құралдардың пайаланылуын ... ... ... қор ... ... ... Оны есептеу үшiн
негiзгi құралдардың бiр өлшемiне шаққандағы келетiн, өндiрiлетiн заттай
немесе ақшалай ... өнiм, ... оның ... қор ... ... емес ...... арналған. Бiрақ өндiрiс процесiне
қатыспайтындар, олар кәсiпорынның, мекеменiң, ұжымның, мәдени-тұрмыстық
(ғимараттар, түрғын ұй коммуналды шаруашылық, ... ... ... т.б.)
қажеттілiктерi үшiн үзақ мерзiм бойы қызмет өтеуге арналған.
Иеленуге қарай негiзгi құралдар ... және ... ... ... ... ... және оның ... көрiнiс
табатын негiзгi құралдар. Белгiленген мерзiм бойынша басқа субъектiден
алынған ... ... ... ... ... ... ... саналады.
Оларды жалға берушiнiң балансында есептейдi, жалға алушы ''Жалға
алынған негiзгi ... ... тыс ... есептейдi. Жалға алу
мерзiмi аяқталған соң немесе аяқталмай ... ... ... ... ... ... болады. Оларды бас шоттарында есептейдi.
Пайдалану сипатына ... ... ... ... iстеп түрған,
iстемей түрған (тоқтатылып қойған және қорда түрған) болып бөлiнедi. Жұмыс
iстеп түрған ... ... ...... ... Жұмыс
iстемей тұрғандар – бұл тоқтатып қоюына немесе басқа жағдайларға байланысты
уақытша пайдаланылмайтын ... ...... ... ... ... - жабдықтарға жұмыс iстеп түрғандарды ... ... үшiн ... ... ... ... құрамына қарай негiзгi құралдар мұлiктiк және ... ... ... Мүлiктiкке заттай көрiнiсi бар, санауға және өлшеуге
болатындар ... ... ... жабдықтар) жатады. Мүлiктiк
еместерге ... жер, ... суға ... ... күрделi қаржы
салымы, яғни заттық нысаны жоқ шығындары, (жер ... ... ... ... ... ... алынған негiзгi құралдарға күрделi қаржы
жұмсау, т.б.) жатады.
Әр субъектiде негiзгi құралдар ... ... және ... ... ... бөлiнедi: жер, үйлер, ғимараттар, өткiзгiш
тетiктер, ... және ... ... күш беретiн машиналар ... ... және ... ... ... және ... ... жабдықтар, шаруашылық мүлкi, жұмысшы және өнiм беретiн мал,
көп жылдық екпе ағаштар, жердi жақсартуға шыққан ... ... ... ... ... құралдардың бухгалтериясында негiзгi құралдардың келiп
түсуiнiң кәсiпорын iшiнде орын ... және ... ... құжаттық
рәсiмделуiн және бухгалтериялық есепте ... ... ... оларды материалдық жауапты адамдарға бекiтiлуiн және сақталуы
мен үтымды пайдаланылуын бақылайды; негiзгi ... ... мен тозу ... ... ... көрсетiлуiн сондай-ақ
колькуляция объектiлерi бойынша амортизация шығындардың, негiзгi құралдарды
түгендеудi және ... ... ... және ... ... және
олардың шығу нәтижелерiн есепте көрсетудi қамтамасыз етуі тиiстi.
Негiзгi құралдарды ... алу және ... ... ... ... есеп ... №16 шотында көрсетiлгендей, негiзгi
құралдардың есебiндегi басты мәселе қабылдау сәтiн, ... ... ... ету ... ... ... тәртiбiн және олардың шығу
нәтижелерiн ... ... ... ... ... – деп өндiрiсте ұзақ уақыт бойы (бiр ... ... ... ... ... ... ... (пiшiнiн,
түрiн) сақтай отырып, құнын шығарылған өнiмге, ... ... ... ... ... ... ... мөлшерiнде ауыстыратын еңбек құралдарын, яғни ... ... ... ... мүлiк, жер учаскелерi, үйлер ... ... ... машиналар мен жабдықтар, өлшеуiш және реттеу
аспаптары, есептеуiш машиналар мен техникалары және олардың ... ... ... ... ... өндiрiстiк және шаруашылық
құрал-саймандары, өнiм және ... ... көп ... ... iшкi жолы, тағы да басқалар жатқызылады.
Көлемінiң үлкендi-кiшiлiгiне, бағасының азды-көптiлiгiне ... ... ... ... бiр ... ... ... негiзгi құралдардың қатарына жатқызылмайды.
Сонымен қатар негiзгi құралдардың құрамына шаруашылық субъектiсiнiң
қоймаларындағы дайын бұйымдар (тауарлар) болып ... ... ... ... ... ... ... монтаждауды (құрастыруды,
орнатуды) қажет ететiн жабдықтар, жасалынып (салынып) бiткен, бiрақ әлi
пайдалануға берiлмей ... ... мен ... ... ... жұмысының өзiндiк құнының құрамында қаралған қосымша шығындардың
есебiнен салынған титулдық ... ... ... мен ... бiрге жас малдар, яғни мал төлдерi де жатқызылмайды.
Барлық ''незгiзгi құралдар'' өздерiнiң ... ... ... және ... емес болып екi топқа бөлiнедi деп жоғарыда атап
көрсеттiк. Ендi сол ... жеке және ... ... қарастырайық.
Өндiрiстiк негiзгi құралдар деп - өндiрiсте қызмет ететiн, яғни
пайдаланылатын негiзгi ... ... ... ... ... ғимараттар, өткiзгiш тетiктер, құрылыс машиналары, көлiк тасымалдау
құралдары, әр ... ... ... ... ... және тағы ... жатқызылады.
Өндiрiстiк емес негiзгi құралдардың қатарына шаруашылықтың өндiрiстен
басқа саласында пайдалынылатын ... ... ... ... ... ... ... денсаулық сақтау, әлеуметтiк
қамсыздандыру, бiлiм беру және мәдениет салаларында пайаланылатын ... ... ... ... ... және ... ... қарай барлық негiзгi құралдар: өнеркәсiп, ауыл шаруашылығы, орман
(тоғай) ... ... ... ... ... ... және ... ұйымдары, қоғамдық тамақтандыру, басқару
органдары, әлеуметтiк сақтандыру, ... және бiлiм ... ... ... және ... ... ... бойынша топталынады.
Негiзгi құралдардың алдына ... ... ... ... және ... заттық белгiлерiн ескере отырып, ... ... ... ... үй, кеңсе үйi, қойма т.б.);
ә) ғимараттар (көпiрлер, аспалы жолдар, жасанды су қоймалары, эстокадалар,
скважиналар ... ... ... (жұмыс машиналары, энергия бөлетiн тетiктер, құбырлар,
т.б.);
в) машиналар (бумен жұмыс ... ... ... ... двигательдер
электроапараттық трансформаторлар, экскаваторлар, грейдерлер, бульдозерлер,
бетонарластырғыш машина, тиегiш крандар, жұк ... ... су ... монометрлер, таразылар, кассалық аппраттар мен тағы басқалар);
г) тасымалдау құралдары (жолаушылар және жұк ... ... ... ... ... ... тракторлар және тағы басқалары;
ғ) құрал-саймандар мен (шкафтар, бактар, контейнерлер тағыда басқа негiзгi
құралдар);
д) шаруашлық - құрал-жабдықтары (диван, ... ... ... ... ... және өнiм ... көп жылдық өсiмдiктер мен көшеттер;
з) жер (шаруашылық субъектiнiң сатып алған жер көлемiнiң ... ... ... ... жұмсалған күрделi шығын;
к) басқада негiзгi құралдар (кiтапхана ... тағы ... ... ... ... иелiгiнде екендiгiне қарай
меншiктiк, яғни шаруашылық субъектiнiң өзiне тиiстi және ... ... ... ... бөлiнедi.
Қазiргi кезде пайдалану барысына қарай негiзгi құралдар жұмыс
iстейтiн, жұмыс iстемейтiн және ... ... деп үш ... ... ... ... поцесiндегi, яғни қолданыстағы негiзгi
құралдар жатады.
Жұмыс iстемейтiндердiң негiзгi құралдардың қатарына ... ... ... ... да жаққа берiлмеген басқа артық
жабдықтар жатқызылады.
Сақтауда түрған негiзгi құралдардың ... ... яғни ... ... ... ... жағдайларға байланысты iстен шағатын негiзгi
құралдардың орнына пайдалануға арналған құрал-жабдықтар жатқызылады.
Негiзгi құралдың есебiн үйымдастыруда оларды бағалаудың ... ... ... ... ... ... құн, баланстық құн, ағымдағы
құнмен, қалдық (жойылу) құнымен және келiсiлген құнмен бағаланады.
Негiзгi құралдың ... құны – ол ... ... ... ... ... ... кеткен (шыққан) шығандардан сондай-ақ ... ... ... ... ... ... салу ... алынғаны
үшiн төлетiн процент (пайыз) сомалары мен бұл құралды белгiлi мақсатқа
пайдалану үшiн жұмыс ... ... ... байланысты кез-келген
шығындардың жиынтығынан түрады (құралады). ... ... ... ... ... ... кеткен және басқа да қажет ... ... ... бастапқы құнына кiргiзiлмейдi, ол ағымдағы
кезеңнiң ... ... ... ... ... ... құны – бұл шаруашылық субъектiнiң ... ... ... яғни ... ... негiзгi құралының нарықтық
бағасы болып табылады.
Негiзгi құралдардың баланстық құны – бұл шаруашылық ... ... ... ... есеп беру ... ... құралдың бастапқы құнынан жинақталған тозу ... ... құны ... табылады.
Негiзгi құралдардың қалдық (жойылу) құны – негiзгi құралдың пайдалану
мерзiмi аяқталғаннан кейiн оны ... ... ... iске ... (материал, металл сынығы, отын тағы да басқа ... ... ... ... ... ... ... (алдағы уақыттағы) шығындарды алып тастау арқылы анықталады.
Негiзгi құралдардың келiсiлген құны – бұл ... екi ... ... ... ... ... ... келiсiлген күн болып
табылады.
Бухгалтерлiк шоттарда есептелiнген негiзгi құралдардың бастапқы
құндары тек мына ... ғана ... ... ... ... қызмет атқаратын мерзiмiн үзартатындай
немесе қысқартатындай оның жалпы жағдайына әсер ететiндей қосымша күрделi
қаржы жұмсағанда (кеңейткенде, ... ... ... немесе iшiнара
бұзғанда, жойғанда және бөлшектегенде.
ә) Үкiметтiң қаулысы бойынша негiзгi құралдарды қайта бағалағанда.
Негiзгi ... ... ... бөлек объектт бойынша бұтiн сомада
жүргiзiледi. Негiзгi құралдарды ... ... ... оның ... ... ... құны тең болады, себебi оны ... ... оны ... ... ... ... жоқ. ... өткен сайын
негiзгi құралды өндiруге, салуға жұмсалынатын материалдың ... және ... ... ... ... ... еңбек ақысы жалпы негiзгi
құралды өндiру,салу жағдайы белгiлi бiр ... ... ... ... құны оны бiркезде жасап шығаруға, өндiруге, ... ... ... қажеттi еңбекпен анықталады. Осыған байланысты
негiзгi құралдардың оқтын-оқтын уақыт өте қайтадан бағалап түрады. Негiзгi
құралдарды қайта ... ... ... ... жерде шаруашылық
субъектiлерiнде белгiлi бiр күнде, мезгiлде жүредi.
Негiзгi құралды қайтадан бағалау ... оның осы ... ... салу ... құны анықталады. Бұл негiзгi құралдардың қалпына
келтiру құны деп ... ... ... негiзгi құралдардың
тиiстi түрде қайта бағаланғаннан бастап ... ... ... ... ... құралдың бастапқы бағасын бергiлi бiр күндегi қолданылып
жүрген бағаға сәйкес келтiру ... ... ... ... ... ... нәтижесiнде негiзгi бағасының өсуi бас шоттың
дебетiне, ''Негiзгi құралдарды қайта бағалаудан түскен ... ... ... ... ... ... ... күн шаруашылық субъектiлерiнде негiзгi
құралдарға есептелiнген тозу ... ... ... ... ... ... ... бағалау сомасы негiзгi құралдардың
пайдалану мерзiмiне қарай субъектiде қолданылатын амортизациялық аударым
сомасын ... ... ... ... ... ... табысқа
апарылып отырылады. Қайта бағалаудың барлық сомасы бөлiнбеген табысқа актив
есептен шығарылған сәтте ғана ауыстырылады.
2.2.Негiзгi құралдардың ... ... және ... ... ... субъектiлерiнде негiзгi құралдардың есебi Бас шоттар
жоспарында жүргiзiледi.
2411 шот – ... шот - ... мен ... шот – ... шот – ... шот – ... шот – «аяқталмаған құрылыс»
Бұл активтi шот болғандықтан дебетiнде негiзгi құралдарының кiрiсi,
яғни көбеюi, ал ... ... ... ... яғни ... ... ... құралдардың есебi шаруашылық субъектiсiнiң
орталық ... ... ... ... ... әрбiр инвентарлық объектiсi бойынша бiткен жеке құрылыстарды (үйлер
мен ғимараттарды), ... ... ... бойынша жекеленген
немесе бiрiмен-бiрi құрылымы бойынша бiрiктiрілген, яғни ... бiр ... ... ... бiр қызметтi атқаратын бұйымдарды айтады.
Шаруашылық субъектiлерiнде негiзгi құралдың есебiн дүрыс жүргiзу ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшiн әрбiр негiзгi
құралдарға инвентарлық номер берiледi. Ол түрақты түрде белгiленедi.
Негiзгi құралдар ... ... ... ... мен ... сатылуына, тағы басқа ... ... ... оның нвентарлық номерi шаруашылық субъектiнiң жаңадан кiрiске
алған негiзгi құралдарына берiлмейдi. Инвентарлық нөмiр ... ... ... ... ... ... бояумен жазылады. Инвентарлық
объектiлердi (заттарды) реттiк сериялық жүйесi мен ... ... ... ... жiктеу тобына кiретiн ... ... ... ... ... ... олар сериялық реттiк номерi
негiзгi құралдардың қандай жiктелу тобына жататындығын ... ... ... ... бастапқыда берiлген инвентарлық номер
оның инвентарлық карточкасында және бiр жерден екiншi жерге орын ... ... ... ... ... тиiс. ... ... негiзгi құралдардың әрбiр объектiсiне
типтiк ... ... ... ... Егер жеке бiрнеше
бiрiнсiз-бiрi қызмет ете алмайтын бiрнеше бүйымдар, саймандар, аспаптар,
тағы басқалары қосылып бiр ... ... ... ... онда ... ... құрамына барлық, бұйымдардың тiзiмi жазылады. Егер
шаруашылық субъектiсiнiң бiр бөлiмшесiне құралдың (инвентардың), ... ... ... ... бiр ... (аты, ... ... бiрдей болатын) бiрнешеуi бiр уақытта келiп ... онда олар ... ... тобы ... ... бұл ... айтылғандарға қарамастан ол ... ... ... ... ... ... Негiзгi құралдардың барлық
тұрлерiн, сондай-ақ шаруашылық субъектiсiне календарлық бiр ай ... ... бiр ... ... ... бiр
түрiн орындауға арналған жеке техникалық сипаттамасы мен бағасы ... ... ... №16 –НҚ ... (формалы) ведомство аралық
инвентарлық карточкасы қолданылады. Инвентарлық карточкалар ... ... ... ... ... тiркеледi. Негiзгi
құралдары көп емес шағын ұйымдар мен бiрлестiктер ... ... ... үшiн ... ... ... № 2400–НҚ үлгiлi
санды инвентарлық кiтапшасын пайдалана алады. Бұл ... ... ... жұргiзуге ыңғайлы болып келедi және онда ... ... ... ... ... ... есептелiнедi. Негiзгi
құралдардың инвентарлық кiтапшасында есептеген жағдайда инвентарлық тiзiм
жүргiзiлмейдi.
Шаруашылық субъектiлерiнде ... ... ... ... қабылдау-тапсыру, ауыстыру актiлерi, техиналық
паспорттар және басқада негiзгi ... ... алу, ... орнату, бiр
жерден екiншi жерге ауыстыру, есептен шығару актiлерi, тағы басқа ... ... ... ... ... ... (жекелiк
немесе топтық) әдетте әрбiр инвентарлық объектiге бiр данадан толтырылып
шаруашылық ... ... ... Ол ... ... ... шаруашылығының саласына қарай жекелеген ... ... ... ... ... инвентарлық карточкалар
негiзгi құралдардың ... жерi, яғни ... ... олардың атқаратын
қызметiне және де түрлерiне қарай (үйлер мен ... ... ... ... ... ... ... Шаруашылық
субъектiсiнде шығыс етiлген және өндiрiс орны мен ... ... ... ... ... орын ... ... құралдардың ивентарлық
карточкалары есептi айдың соңына дейiн картотекада бөлек ... ... ... үшiн ... ... ... ... мен
басы артық тоқталып қойылған ... ... да ... ... ... ... ... мен кiтапшалар талдамалы (аналитикалық)
есептiң негiзгi түрi болып саналады. Олардың негiзгi ... ... ... ... ... ... құны, амортизациялық
аударым, мөлшерi зауыттық номерi, келiп кiрiске алынуына және ... ... ... ... ... уақытымен (айы,
күнi, жылы) тағы басқа шартты белгiлермен керектi мәлiметтер ... ... ... НҚ ... санды ведомства арқылы
негiзгi құралдарды есептейтiн инвентарлық карточка ... ... ... ... бiр дана етiп ... ... карточкалардың
түгел сақталуын бақылау үшiн пайдаланылады. Шаруашылық субъектiсi ... ... яғни ... ... ... ... ... Негiзгi
құралдардың сақталынып және жұмыс iстеп тұрған жерi ... ... ... санды карточка жүргiзiледi. Инвентарлық карточкаларға қарағанда бүл
карточкада келiп-түсiп, кiрiске ... ... ... тек қана қысқаша
мәлiметтер, яғни объектiнiң аталуы, бастапқы ... ... ... карточка немесе инвентарлық кiтапшаға жазылған номерi, ... ... Ай ... ... ... ... бұл карточкаға НҚ
үлгiлi кiрiске алынған және шығыс етiлген ... ... ... ... ... ... ақпараттарымен салыстырылып,
тексерiлiп отырылады. Бүл карточкада көрсетiлген ... мен ... ... есептiң мәлiметтерiне сәйкес келуi керек. ... ... ... ... ... ... ... құралдардың
қозғалысын, яғни кiрiсi мен шығысын есептеу үшiн НҚ ... ... ... Олар ... ... негiзгi құралдардың тиiстi
шоттарының инвентарлық карточкаларының ... ... Бұл ... ... ... ... ... мен түрлерi
бойынша есеп беретiн айдың бағасындағы құны бойынша қалдығы ... ... ... ... ... НҚ санды ... ... ... ... ... есеп ... ... Шаруашылық субъектiлерi
бойынша негiзгi құралдардың кiрiсi мен шығыс етiлуiн есептейтiн ... ... ... ... ... бас ... ... мәлiметтердiң салыстырылып, тексерiлiп отырады.
Шаруашылық субъектiлерiнде инвентарлық карточкалар және ... ... iрi ... мен ... ... мен
көлiктерге арнаулы техникалық төлқұжат толтырылады. Бұнда ... ... және ... ... ... тағыда басқа
деректерi жазылады.
Экономика салысының ... ... ... ... ... ... ... өсуi мен олардың сапасына байланысты болады.
Сондықтан шаруашылық ... ... ... ''Мрамор'' АҚ-да әрдайым
негiзгi құралдарын ... ... ... ... жоғарғылармен
ауыстырып отырады. Бұл жөнiнiде ... ... ... ... болады.
Шаруашылық субъектiлерiне негiзгi құралдар сатып алу, салу,
құралтайшылардың үлес ... ... ... мен ... және
адамдардың сыиға, яғни тегiн беру, сондай-ақ жоғары үкiмет орындарының
беруi, ... ... ... ... ... Бұл ... ... кiрiске
алынған негiзгi құралдарға шаруашылық субъектiсi НҚ үлгiлi санды қабылдау-
тапсыру актiсiн толтырады. Егер шаруашылықта пайдаланылатын бiр түрлi, ... ... ... Егер шаруашылықта пайдаланылатын бiр түрлi, құны
бiрдей ... ... ... бiрнешеуi бiр уақытта келiп
түссе, яғни ... ... ... жоғарыда аталған қабылдау-тапсыру
актiсiнiң бiр данасын ғана ... ... ... бiткен, яғни аяқталған
құрылыстарға, объектiлерге алдымен тағайындалған комиссия оларды iске
қосу - ... ... ... ... ... ... ... болып саналады. Сонымен қатар, бұл актiде мынандай мәлiметтер
көрсетiлуi ... ... ... ... ... мен ... субъектiлерi;
- салынып бiткен құрылыстың қабылданған кездегi жағдайы;
- құрлыстың ... ... ... амортизациялық аударым мөлшерi;
- бастапқы құны;
- басқа да шартты белгiлерi.
Негiзгi құралдардың саны бiткен аса iрi ... ... бас ... ... төл ... ... ... төл құжат толтыру олардың есебiн дұрыс ұйымдастырудың ... бiрi ... ... ... құралдарға толтырылатын төл
құжатарда ... ... ... ... ... ... ... өзгешелiгi, агрегаттардың қуат күшi, тозу ... ... ... тағы басқа мәлiметтерi жазылады. Осы төл құжаттардың
негiзгi құралдарға тұгендеу ... ... ... ... қабылдау-тапсыру актiсi кейiнен
шаруашылық субъектiсiнiң бухгалтериясына ... ... ... ... төл ... да ... Бухгалтерия бұл
құжаттардың негiзiнде тиiстi инвентарлық карточкалармен негiзгi құралдарды
есептейтiн ... ... ... кейiнен бұл құжаттар
шаруашылық субъектiсiнiң тиiстi бөлiмдерiне ... ... ... ... ... ... Бұрын алынған үйлер мен
ғимараттарға, орнатылған жабдықтарға және ... ... ... өсiретiн
қосымша салынған құрылыстар, орындалған жұмыстар қабылдау актiсi ... ... ... ... құны бойынша кiрiске алынады.
Жоғарыда айтылғандай, негiзгi құралдардың құнына оны әкелуге,
құрастыруға және ... ... ... да ... ... ... алғанда шаруашылық субъектiсiнiң бухгалтериясында ... ... ... құралдар деп аталатын бөлiмшенiң тиiстi шоттары (2411; 2412;
2413, 2414; 2416; 2417) ... оған ... 2417; 1050; 1060; ... 1020; 5020; 3320; 3320; 3320; 3310; 3240; 6210; ... ... ... тиiстiлерi кредиттелiнедi.
Егер шаруашылық субъектiсiнде келiп түскен, яғни кiрiске алынған
негiзгi құралдың ... ... және ... тозу ... ... онда олардың тозу сомасына мынандай бухгалтерлiк жазулар жазылады:
- Дебет 2412-шi; 2413-шi; 2414-шi және 2416-шi шоттардың тиiстiсi.
- Кредит 2421-шi; 2427-шi және 2429-шi ... ... ... ... ... яғни ... құралдарын iстен немесе есептен ... ... ... адамдарға тегiн бергенде, сатқанда, ұрлағанда, жоғалғанда,
табиғи атап, зiлзала жағдайында ... ... ... ... ... ... ... құралдарын басқаларға айырбастағанда
немесе үзақ мерзiмге жалға ... ... де ... ... балансынан негiзгi құралдарды есептен шығара алады.
Негiзгi құралдарды есептен шығару №16-бухгалтерлiк есеп ... ... ... ... ... негiзгi құралдардың iске жарамсыздығын,
олардың бастапқы қалпына келтiру үшiн ... ... ... ... ... ... ... үшiн, сондай-ақ негiзгi
құралдарды есептен шығару үшiн қажеттi құжаттарды толтыру үшiн ... ... ... комиссия құрылады. Бұл комиссияның құрамында
мынандай қызметкерлер болуы ... ... ... ... немесе оның орынбасары -
комиссияның төрағасы ретiнде;
- бас бухгалтер немесе бухгалтерияның басқа ... ... ... сақталуына жауапты адам;
- негiзгi құрал қызмет ететiн бөлiм немесе цех басшысы;
- мемлекеттiк көлiк инспекциясы өкiлi ... ... ... есептен
шағаратын жағдайда);
- тағыда басқа жұмысшы қызметкерлер болуы мұмкiн.
Бұл жоғарыда аталған адамдардың ... ... ... ... ... ... мен ... атқарады:
- Есептен шығарылатын негiзгi құралдарды толық тексерiп, сонымен
қатар оның техникалық құжатары мен төл ... ... ... ... ... ... ... қалпына
келтiруге болатындығын немесе ... яғни ол ... ... ... ... ... немесе
жарамайтындығын анықтайды;
- Объектiнi есептен шығарудың нақтылы ... ... ... табиғи тозғандығы, апат болғандығына байланысты, дұрыс
пайдаланбағандықтан, ұрланғандықтан немесе жоғалғандықтан, қайта
құруға байланысты, ... ... ... ... ... құралдардың белгiленген уақыттан бұрын, яғни ... ... ... ... ... (есептен) шығарылу
себебiн анықтайды. ... ... ... ... ... заңдарға сәйкес тиiстi жауапқа тарту керектiгі жөнiнде
ұсыныс жасайды;
- Есептен шығарылатын негiзгi ... iске ... ... материалдарын анықтап, олардың бағасын белгiлейдi;
- Осы яғни есептен шығарылатын негiзгi құралдардың iске ... ... және де ... ... ... ... және ... металдардың дер кезiнде жинап алынуын, олардың
саны мен салмағын дұрыс анықтап, тиiстi орындарға ... ... ... ... ... ... есептен шығару үшiн НҚ
үлгiнi ''Негiзгi құралдарды есептен шығару актiсi'' және НҚ үлгiнi ''Көлiк
құралдарын есептен шығару актiсi'' ... ... ... ... ... ... деректер
көрсетiледi:
- обектiнiң салынып бiткен (өндiрiстен шығарылған) уақыты ... ... ... ... келiп түскен кiрiске алынған уақыты;
- пайдалануға берiлген уақыты;
- объектiнiң бастапқы құны ... ... ... ... есептiң деректерi бойынша есептеген тозу сомасы;
- жөндеулердiң жүргiзiлген уақыты;
- көлiк құралын есептен шығару, сонымен ... ... ... ... көрсетiледi;
- негiзгi құралдардың iстен шығаруы себебi және оның материалдарының,
бөлшектерiнiң сипаттамасы көрсетiледi;
- аварияға байланысты есептен ... ... ... жасалған
актiге, болған аварияға жасалған актiнiң көшiрмесi тiркеледi;
- сондай-ақ осы негiзгi құралдардың iстен шығуына жауапты адамдарға
қолданылатын ... ... ... ... ... ... негiзгi құралдарды есептен
шығару актiсiн субъектiнiң басшысы ... Акты екi (2) дана ... ... бiрiншi данасы негiзгi құралдарды есептен шығару үшiн
шаруашылық субъектiсiнiң бухгалтриясына табыс етiледi, ал актiнiң екiншi
данасы ... ... ... адамға берiлiп, негiзгi құралдарды
бұзғаннан ... iске ... ... ... ... тағыда басқаларды қоймаға тапсыру үшiн негiздеме болады. Негiзгi
құралдарды есептен шығару актiсi бекiтiлгенге дейiн негiзгi ... ... ... ... ... құралдарды бұзғаннан,кейiн
есептен шығарудан алынған iске ... ... ... бағалағаны
бойынша бухгалтерлiк есепке алынады. Шаруашылық субъектiсiнiң негiзгi
құралдарды ... ... ... сатқаннан алған сомасынан негiзгi
құралдарды сату және бұзуға байланысты шығындарды алып тастағандағы қалған
қалдығы субъектiнiң ... ... ... субъектiлерiнде есептен
шығарылған негiзгi құралдардың құны ... ... сату ... ... ... ... бас ... тиiстi
бөлiмшелерiне кредитiне жазылады. Ал негiзгi құралдардың есептен шығарылған
күнге дейiнгi жинақталған ... тозу ... ... ... бас ... ... бөлiмшелерi дебеттелiнiп, ''Негiзгi
құралдар'' бас шотының тиiстi бөлiмшелерi ... ... ... ... құралдарын алынған iске жарайтын материалдар мен ... құны ... бас ... ... бөлiмшелерiне
дебетiне, ''Негiзгi құралдарды сатудан алынатын табыс'' шотының кредитiне
жазылады.
Шаруашылық субъектiлерiнде негiзгi құралдарды сатқаннан алынатын табыс
''Дебиторлық ... және де ... да ... деп ... бөлiм және
''Ақшалай қаржылар'' деп аталатын бөлiм шоттарының ... ... ... сатудан алынатын табыс'' шотының кредитiне жазылады.
Негiзгi құралдады есептен шығару операциясының ... одан ... мен ... ... ... ... '' ... апарылады.
Басқа шаруашылық субъектiлерiне, заңды тұлғаларға ... ... ... НҚ үлгiнi ''Қабылдау табыс ету (ақысыз) актiсi'' ... ... ... Оның ... ... құралдарды берушiге қалдырлып,
ал екiнiшiсi данасы негiзгi құралдарды алушыға табыс етiледi.
2.3. Негiзгi құралдардың тозуымен амортизациясының есебiн ұйымдастыру
Негiзгi құралдар ... ... ... ... ... ... яғни ... бастапқы сапасын жоғалтады. Олар белгiлi бiр уақыт
өткеннен кейiн пайдалануға жарамай қалады да, бұл құралдардың орнына ... ... ... тура келедi.
Негiзгi құралдардың тозуын табиғи моралдық тозу деп ... ... ... табиғи тозуы олардың материалдық жағынан тозуы болып
табылады, яғни ... ... ... ... мен құралдардың жеке
бөлшектерiнiң қажалып, мұжiлуi, үйлер мен ғимараттардың ... ... ... ... ... құралдардың табиғи тозуы олардың көп
уақыт бойы пайдаланғанына ғана байланысты ... ... ... басқа да
табиғи жағдайлар да әсер еткендiгiне байланысты. Яғни ылғалдан, жауын-
шашыннан, тот басудан, ... ... және ... ... ... ету ... ... болады.
Негiзгi құралдың моральдық тозуы олардың толық табиғи тозуы жетпей-
ақ ... ... даму ... ... ... яғни активтердiң
ғылым мен техниканың дамуына бұгiнгi ... ... ... келмеген
жағдайда болуынан пайда болады. Осыған орай пайдаланып ... ... ... жетiлдiрiлген және үнемдi түрлерiнiң жасалып, өндiрiске
енгiзiлуiне байланысты оны әрi ... ... ... ... Сондықтан оларды әрi қарай қолданбау үшiн, жаңа және үнемдiлерiмен
ауыстырылады. Сонымен бiрге тозудың ... ... ... ... ... жоғарыда айтылғандарды қорыта келе, ... ... ...... ... және ... сипаттарын жоғалтуы деп айтуға
болады.
Негiзгi құралдар ... ... ... себебi. Ескертетiн жағдай
негiзгi құралдардың iшiнде мына төменгi аталған активтерге тозу дәрежесi
анықталмайды және ... ... ... жерге ;
- фильм қорларына;
- архитектуралық және өнер ескерткiштерiне;
- өнiмдi малдарға;
- музейлiк құндылықтарға (заттарға);
- ... ... ... ... салу ... амортизациялық аударымдар есептелiнедi.
Негiзгi құралдардың тозуы бас шоттар жоспарының 13-шi бөлiмшесiнiң мына
шоттарында жүргiзiледi:
- 2421 шот -«үйлер мен ғимараттардың тозу»
- 2427 шот – ... ... 2420 шот – ... ... ... 2429 шот – ... ... құралдардың тозуы»
Сонымен бiрге шаруашылық субъектiлердi бүл шоттардың ... ... ... ... ... ... ... (ұйлер мен ғимараттар, машиналар, көлiктер, тағы
басқалары) өндiрiс ... ... ... өздерiнiң бiрте-бiрте
тозуына байланысты құндарын өздерiнiң көмегiмен өндiрiлiп шығарылатын,
жаңадан жасалған ... ... ... ... Бұл ... деп ... ... сөзi латын тiлiнен аударғанда
''өтеу'' деген мағынаны бiлдiредi. Амортизация ... бiр ... ... ... ... ... Ал мұны амортизациялық аударым
деп айтады. Амортизациялық аударым әрбiр өнiмiнiң өзiндiк құнына кiрiп, ал
өнiм сатылған ... ... ... яғни ... ... ... құнының кемуi амортизациялық аударым жасау арқылы қайтарылады.
Амортизациялық аударым мөлшерi дегенiмiз негiзгi құралдардың ... ... ... ... шығарылған бiр жылдық
амортизациялық аударым сомасы.
Шаруашылық субъектiлерiнде негiзгi құралдағы ай бойы ... ... ... ай ... ... ... iстелiнген
жұмыстар мен көрсетiлген қызметтердiң өзiндiк құнына қосылады.
Маусыммен жұмыс iстейтiн шаруашылық субъектiлерiнде ... ... бойы ... амортизациялық аударым сомасы жыл ... жыл бойы ... ... ... қызметтерiнiң
өзiндiк құнына кiргiзiледi.
Шаруашылық субъектiлерiне жаңадан келiп түскен, кiрiске алынған негiзгi
құралдарға амортизациялық аударым келесi айдың бiрiнен бастап ... ... ... ... ... негiзгi құралдарға келесi
айдың бiрінен бастап амортизациялық аударым есептелiнбейдi.
Бухгалтерлiк есептiң №16-шы ''Негiзгi ... ... алу'' – деп ... ... негiзгi құралдарға амортизациялық
аударымды есептеу үшiн мынандай әдiстер бекiтiлген:
1. Құнды бiр ... ... ... ... шығару әдiсi.
2. Құнды орындалған жұмыстың (өндiрiлген ... ... ... есептен шығару әдiсi (өндiрiстiк әдiс).
3. Жылдамдатып есептен шығару әдiстерi:
а) қалдық құнының кемуi (қалдықты азайту) ... ... ... бойынша құнын есептен шығару (коммуляативтiк)
әдiс.
Амортизациялық аударым есептеудiң таңдап алынған әдiсi ... есеп ... ... бiр есеп беру ... ... беру ... ... дәйектi түрде қолданылады. Егер ... ... ... ... әдiсi ... ... ... қандай себептерден болғаны айтылып көрсетiлуi тиiс.
Құнды бiр қалыпты (тура ... ... ... әдiсi ... ... құны ... ... жұмыс iстейтiн
мерзiмiнiң iшiнде шаруашылық субъектiсiнiң шығындарына бiр қалыпты қосылып
отырады. Бұл әдiс ... ... ... мөлшерi тек қана
объектiнiң жұмыс iстеу мерзiмiнiң ... ... ... ... Бұл әдiс ... әр ... ... негiзгi құралдарға
есептелетiн амортизациялық ... ... ... ... ... пайдалану мерзiмiнде амортизацияланатын сомасын, яғни бастапқы
құнымен қалдық ... ... ... ... ... ... ... санына бөлу арқылы есептелiнiп шығарылады. Бұл ... яғни ... бiр ... ... ... әдiсi қолданылғанда негiзгi
құралдарға есептелiнетiн амортизациялық аударым сомалары жыл сайын түрақты
мөлшерде жүргiзiледi. Мысалы, ... ... ... ... бастапқы құны
1 000 000 тенге, ал қалдық құны 100 000 тенгенi құрайды. Егер ... ... 5 жыл деп ... ... онда жоғарыда айтылған әдiс
бойынша жылдық амортизациялық аударымды ... және ол 180 ... ... яғни ... – 100 000 =/5 = 180 000 ... ... ... сомасының бес жыл бойы есептелуiн төмендегi
7- кестеден көруге болады.
Бұл ... үш ... ... ... ... ... пайдалану мерiзiмiнiң iшiнде, яғни бес жыл бойы
оған есептелінетiн амортизациялық сомсы бірдей
ә) жинақталған тозу ... бiр ... өсiп ... ... ... құралдардың қалдық құны бiр қалыпты азайып отырады.
7- кестеден Бiр қалыпты (тура жолды) әдiс ... ... ... |Станоктың |Жылдық ... ... |
| ... ... ... сомасы |қалдық құны |
| ... ... ... ... ... |
| | ... | | ... алын ған|1 000 000 |--- |--- |1 000 000 ... | | | | ... ... |1 000 000 |180000 |180000 |820000 ... ... |1 000 000 |180000 |360000 |640000 ... | | | | ... ... |1 000 000 |180000 |540000 |460000 ... | | | | ... ... |1 000 000 |180000 |720000 |280000 ... | | | | ... ... |1 000 000 |180000 |900000 |100000 ... | | | | ... ... ... бесжылдық есебі бойынша.
Құнды орындаған жұмыстың көлемiне тепе-тең мөлшерде есептеп шығару әдiсi
(өндiрiстiк ... әдiс ... ... уақытына емес, оны пайдалану
нәтижесiне негiзделген. Егер, алдыңғы әдiсте ... ... ... ... ... пайдаланылған уақыт аралығында 10 миллион дана өнiм жасаған ... онда осы ... жыл ... ... ... аударым
сомасын өндiрiстiк әдiс бойынша өндiрiлетiн бiр дана ... ... ... әр ... ... өнiм санына көбейту арқылы
есептеймiз және оны төменде ... ... ... Құнды орындаған жұмыстың көлемiне тепе-тең мөлшерде есептеп шығару
әдiсi (өндiрiстiк әдiс)
| ... тың ... ... ... |
|Жылдар |бастапқы ... ... ... құны |
| ... |көлемі |лық ... ... |
| | | ... | | |
| ... | ... | | ... | | | | | ... |1000000 |- |- |- |1000000 ... | | | | | ... |1000000 |3000000 |270000 |270000 |730000 ... | | | | | ... |1000000 |3000000 |270000 |540000 |460000 ... |1000000 |2000000 |180000 |720000 |280000 ... | | | | | ... | | | | | ... |1000000 |1000000 |90000 |810000 |190000 ... | | | | | ... |1000000 |1000000 |90000 |900000 |100000 ... ... ... ... есебі бойынша.
Бұл әдiстi (өндiрiстiк әдiс) ... әр ... ... ... мен ... ... көлемiнiң яғни станок арқылы
өндiрiлген өнiм санының арасында тiкелей байланыс бар. Бұл ... ... ... тозу ... жыл ... ... ... көлемiне,
яғни өндiрiлген өнiмнiң санына қарай өсiп, көбейiп отырады. Ал ... құны ... ... ... санына тiкелей пропорционалды
түрде азайып отырады. ... бұл ... ... ... кезiндегi
оның iстейтiн жұмысының көлемiн, ол арқылы өндiрiлетiн өнiмнiң ... ... ... ... жағдайда ғана қолдануға болады.
Жылдамдатып есептеп шығару әдiсi
Жеделдетiлген амтортизациялық аударым әдiстерi негiзгi құралдарды
өздерiнiң мөлшерленген пайдаланылу ... ... ... шығару үшiн
қолданылады. Бұл әдiстердi қолдану ... ... ... ... жылдарындағы есептелiнетiн амортизациялық аударым соммасы, оның
соңғы ... ... ... ... аударым
сомасынан анағұрлым (едәуiр) асып түседi. Өйткенi, негiзгi ... ... яғни ... ... ... өнiм өндiру
қабiлеттiлiгi соңғы ... ... ... ... болып табылады.
Осыларды ескеретiн ... ... ... есептеудiң жоғарыда
аталған жылдамдатып есептен шығару әдiсi ... ... ... ... ... ... негiзделген. Жеделдетiлген әдiстiң
қолданылуы сонымен қатар техника мен технолгияны мейлiнше жетiлдiруге яғни
жаңартуға орай ... яғни ... ... ... ... тез жоғалтып алуына байланысты бұрын сатып алынған, ... ... ... құралдарды жаңа өнiмдiлiгi басқа да жақтарынан тиiмдi болып
келетiн құралдармен ауыстыруды көздейдi. Жылдамдатып есептеп ... ... әсер ... тағы да бiр ... ... ... құралдарды
жөндеу шығындарына байланысты. Олар яғни жөндеу шығындары негiзгi
құралдарды ... ... ... ... қарағанда пайдаланудың
соңғы уақытына қарай өсе бастайды. Егерде негiзгi ... ... ... деп ... ... аударым әдiсiн қолданған
жағдайда амортизациялық аударым мен жөндеу шығындарының қосындысы ... ... ... ... жыл яғни ұзақ уақыт бойы бiр
қалыпты деңгейде болады. Нәтижесiнде ... ... ... ... шаруашылық субъектiсiне келтiретiн пайдасы бiр
қалыпты тең ... яғни ... ... ... қалады.
Сандардың жиынтығы бойынша құнын есептеп шығару әдiсi (коммулятивтiк әдiс)
Бұл әдiстiң коммулативтiк яғни сандардың қосынды жиынтық сомасы ... ... ... осы әдiс бойынша негiзгi құралдарға
амортизациялық аударым ... ... ... ... ... ... қалған жылдар санына тең болып, ал бөлiмi ол активтiң
пайланылатын жылдар мерзiмi сандарының қосындысна тең ... ... ... ... ... ... саны
АА = х ... - ... ... жыл құны ... ... бастапқы құны – 1000000 теңге, қалдық құны-100000 ... ... оның ... ... мөлшерi -900000 теңгенi
құрайды (1000000-100000). Онда оның жылдық амортизациялық ... ... ... жыл АА = 5/15 х ... =300000 тг.
2 жыл АА = 4/15 х ... =240000 тг тағы сол ... ... яғни ... ... ... ... табу үшiн мына формула қолданылады.
N х (N+1)
S ... ...... ...... ... ... мерзiмi (жыл).
Бiздiң мысалымыз бойынша
5 х (5+1) 5 х 6 30
S = = = = 15 ... 2 ... ... ... ... мерзiмi 10 жыл болатын болса,
коммуляциялық сан 55-ке тең ... х (10+1) 10 х 11
S = = = 55 ... ... ... ... бойынша сандардың жиынтығы бойынша құнын
есептеп шығару (коммулятивтiк) әдiсiмен негiзгi құралдарға амортизациялық
аударым есептеу 9-кестесiнде көрсетілген.
Амортизациялық ... ... ... ... ... құнынан белгiленген процентпен еспетелiнiп шығарылған
бiр жылдық амортизациялық аударым сомасы.
Амартизациялық аударым негізі құралдарды қайта қуру мен ... ... ... және ол ... ... ... ... сондай –ақ
толық амортизацияланған негізі құралдарға есептелінбейді.
9-Кесте Коммулятивтiк әдiс бойынша амортизациялық аударымды есептеу
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... құны ... ... ... құны |
| ... | | | |
| | ... | | ... алынған|1000000 |-- |-- |1000000 ... жыл |100000 ... |700000 ... | |000 | | ... жыл |1000000 ... |460000 ... | |000 | | ... жыл |1000000 ... |460000 ... | |000 | | ... жыл |1000000 ... |160000 ... | |000 | | ... жыл |1000000 ... |100000 ... | |000 | | ... «АҚ-ның »соңғы бесжылдық есебі бойынша.
Қалдық құнының кему (қалдықты азайту) әдiсi
Бұл әдiс бойынша негiзгi құралдарға амортизациялық аударым ... ... бiр ... (тура жолды) есептен шығару әдiсiмен жүргiзiледi.
Ол үшiн негiзгi құралдың бастапқы құны оның жұмыс iстейтiн мерзiмiнен, яғни
пайлаланатын ... жыл ... ... әр ... жылға тиiстi
амортизацияның процентi ... Бұл ... ... құнын 100% деп
аламыз. Одан кейiн табылған процент ... (100% ... ... екi ... негiзгi құралдардың бастапқы құнына емес, әр ... ... әлi ... ... ... яғни ... құнына
көбейтiледi. Осыған дейiнгi әдiстерде мысалға алынған ... ... осы әдiс ... ... ... төмендегiдей
көрсеткiштер табылады. Станоктың пайдалану мерзiмi 5 жыл, ... ... ... ... ... шығару әдiсi бойынша жылдың амортизациялық
аударым мөлшерi 20% ... Ал ... ... ... әдiсi ... ... 2 ... алынады, яғни 40% болады. Бұл белгiленген
амортизациялық ... ... ... (пайызы) негiзгi құралдардың әр
есептi жылдың соңында қалған қалдық құнына ... ... ... тек ... ... пайдалану мерзiмiнiң ең соңғы
жылында қалдық құнының ... ... ... ... ... 29600 теңге), өндiрiс шығындарына ... Ал ... ... шығындарына қосылатын амортизациялық аударым сомаларына ... ... және оның ... ... 10- ... ... ... кесте Қалдық құнының кемуi (қалдықты азайту) әдiсi ... ... ... ... ... |Жинақталған|Негiзгi |
| ... ... ... ... |
| |бастапқы құны ... ... ... |қалдық құны |
| ... ... | | ... |1000000 |-- |-- |1000000 ... | | | | ... жыл |100000 ... |400000 |600000 ... | |400000 | | ... жыл |1000000 ... |360000 ... | ... | | ... жыл |1000000 ... |21600 ... | ... | | ... жалғасы
|4-шi жыл |1000000 ... |129600 ... | ... | | ... жыл |1000000 ... |900000 |100000 ... | | | | ... ... » 2007 ... ... есебі бойынша.
Кестеде көрсетiлгендей есеп беретiн жылы екi еселенiп алынған
амортизациялық ... ... ... әр уақытта өткен (алдыңғы) жылдың
аяғындағы ... ... ... құнының сомасына көбейтiлiп табылады.
Жинақталған тозу сомасы осылайша белгiленген ... ... ... ... ... тек соңғы жылы ғана негiзгi құралдардың қалдық құны, сомасына
тең болатындай ... ... ... ... ... ... мөлшерi 100000 теңге болғандықтан бұл кестеде соңғы, яғни бесiншi
жылы амортизациялық аударым ... 29600 ... ғана ... аударым негiзiгi құралдары қайта құру мен техникалық қайта
жабдықтау кезiнде және ол толық ... ... ... ... толық
амортизацияланған негiзгi құралға есептелiнбейдi.
Кейiнгi жылдары негiзгi құралдарды есепке алуда және оған ... ... ... ... аударымға төмендегiдей
өзгерiстер енгiзiлдi және ол бухгалтерлiк есепте ұйымдасытырлған:
1) №16-НҚ ... ... ... ... ... ... байланысты және топтарға бөле отырып жеке
инвентарлық карточкалар ... және оны ... ... ... мен ... салу ... анықталады;
2) ''Қызмет жасау басқармасының'' салық есебiн дұрыс жұргiзу үшiн
негiзгi ... ... ... инвентарлық карточка жасалынды;
3) Әрбiр инвентарлық карточкада салықтың мөлшерi мен салықтың номерi
көрсетiлген;
4) Әрбiр ... ... ... құралдардың қалдық құны
көрсетiлген.
2.4. Негiзгi құралдарды жөндеу есебi
Шаруашылық субъектiлерiнде ... ... ... ... табиғи және сапалық жағынан тозатындағы алдыңғы
бөлiмдерде сөз етiлдi. Бұтін бөлiгi, яғни ... ... ... ... ... бiр уақытта iске жарамсыз ... ... ... бiр ... ... ... ... себебiнен қосылмай түруы
мүмкiн. Тiптi iске жарамды болғанның өзiнде кейбiр ... ... өнiм ... ... ... ғажеп емес. Сонымен қатар сапалық
жағынан тоза бастаған кейбiр негiзгi ... да ... ... болмай, пайдаланылып жүруi мүмкiн. Шаруашылық субъектiлерi
өздерiнiң негiзгi ... ... ... ... ... ... ... iстен шығып қалмау үшiн белгiлi бiр уақыт аралығында
жөндеп отырады. Негiзгi құралдарға ... ... ... ... ... жай ... оны ... депте айтады) және
күрделi болып екiге бөлiнедi.
Жай жөндеу ... ... ... ... ... ... бөлшегiн
жұмыс процесi барысында ауыстыру немесе оны қалпына келтiру болып табылады.
Бұл жөндеуге: майлау, сырлау тағыда басқа ... ... ... ... ... ... ... жөндеу дегенiмiз алдын-
ала жоспарланып, сапалық және табиғи ... ... ... ... ... ... түгелдей жаңартуды айтады. Бұндай
жөндеуге жұмсалынған шығындарды тек объектiнiң жағдайын, қызмет ... ... ... басқа көрсеткiштерiн арттырғанда ғана оның
яғни негiзгi құралдың бастапқы құнын өсiредi. Яғни күрделi жөндеу ... ... үшiн ... ... ... ... ... активтiң
болашақта табыс әкелуi көзделiнедi.
Ал ағымдағы жөндеуге жұмсалған ... мен ... ... құнына қосылмайтын күрделi жөндеу үшiн шыққан шығындар сомасы
шаруашылық субъектiсiнiң ағымдағы ... ... ... ... ... ... өз күшiмен жөндейтiн болса, бұл
шаруашылық тәсiлiмен жұргiзiлген жөндеу ... ... ... ... ... ... ... жөндеуге арнайы
жабдықталған, яғни осындай мақсатқа ... ... ... бұл ... ... әдiсi ... ... Басқа
субъектiлерге өзiнiң негiзгi құралдарын ... ... ... ... субъектiмен келiсiм-шарт жасасады. Ол шартта жөндеу
үшiн керектi ... қай ... ... ... жүргiзiлу мерзiмi, жөндеу жұмысының құны, есеп айырысу тәртiбi
тағыда басқа жағдайлар (талаптар көрсетiледі).
Жөндеу ... ... ... ... субъектiсiнде
тағайындалған комиссия мұшелерiнiң шешiмiмен қабылдап алады. ... ... ... ... ... түрi НҚ ... ... құрылған
және жаңартылған объектiлердi қабылдау-тапсыру актiсi'' толтырылады.
Шаруашылық субъектiлерiнде негiзгi құралдардың төл құжаттарына және
олардың инвентарлық карточкаларына негiзгi ... ... ... ... ... ... мен ... жасалуы тиiс. Бұл
толтырылатын актiден басқа да ... ... ... сақталынады. Егер негiзгi құралдарды жөндеу мердiгерлiк
әдiспен жұргiзiлетiн болса онда жоғарыда ... ... ... ... қабылдап алу үшiн толтырылатын үлгi түрi НҚ ''Жөнделген,
қайта құрылған және жаңартылған ... ... ...... етiп ... да, ... ... негiзгi құралдарға жөндеу жұргiзген
субъектiге берiледi. Шаруашылық субъектiсiнде негiзгi құралдарды жөндеу
шаруашылық әдiспен, яғни ... өз ... ... болса, онда ол
үшiн жұмсалған, шыққан шығындар:
2417-шы ''Аяқталмаған құрылыс'',
7110-шi ''Өнімдерді ... ... ... шығыстар'',
7210-шi ''Әкiмшiлiк шығыстар'' ,
8030-шы ''Қосалқы өндiрiс'',
8044-шi ''Негiзгi құралдарды жөндеу''
Егер жөндеу жұмысын мердiгерлер жүргiзген жағдайда ... ... ... ... ... ... ... (2417-шы,
7110-шы, 7210-шы, 8044-шi ) дебетелiнiп, 3310-шi ''Жабдықтаушылар және
мердiгерлермен есеп айырысу'' – шотты кредиттелiнедi.
Негiзгi ... ... үшiн ... ... ... (жұмыстың, қызметтiң) өзiндiк құнына бiр қалыпты кiрiстiрудi ... ... ... ету үшiн ... ... жөндеу қорын
(резервтер) жасауларына болады. Әсiресе ... ... ... ... ... ... субъектiлерiнiң жасауы қажеттi болып табылады. Бұл
айтылған жөндеу қоры оның ... ... ... ай ... ... қосу ... ... Бүл жағдайда қордың сомасы ай сайын:
2417-шы ''Аяқталмаған ... 7110-шi ... ... сату ... шығындар''; 7210-шi ''Жалпы және әкiмшiлiк
шығындар''; 8040-шi ''Негiзгi құралдарды жөндеу'' үстеме шығындары; ... ... ... жөндеу'' әлеуметтiк сала шығындары деп ... ... ... негiзгi құралдарға жөндеу жүргiзiлген уақытынада бұл ... ... ... ... жазу ... Егер ... жөндеу шаруашлық әдiспен, яғни субъектiнiң өз күшiмен жргiзiлсе,
8030-шы ''Қосалқы өндiрiстер'' шоты кредиттелiнiп, ... ... ... шоты ... ... ... ... Негiзгi құралдарға аудиторлық тексерудiң маңызы,
мiндетi мен тексеру бағдарламасы
Ондаған жылдар оза қабылдаған Қазақстанның даму ... оны ... ... айналдыру тәжірибесі бізге өз күшімізге ... ... біз ... ... ... ... көз ... сондықтан да бұдан екі жылдан астам бұрын басталған ... ... ... әу ... біз ... ... ... жүйесін әзірлеп, дәйектілікпен іске асырып келеміз.
Біз ішкі және ... ... жіті ... еш кідіріссіз
табанды шараларды қолға аяудамыз. Нақ сондықтан да жаһандық азық-түлік
дағдарысы біз үшін ... ... ... ... ... сырттан келді. Оның кездері елдің ішінде емес, ... ... ... ... ... және ... ... ала көздеу мүмкін емес еді.
Оны еңсеруге әлемнің жетекші ... ... ... 10
триллионнан астам АҚШ долларын, яғни бүкіл әлемдік ІЖӨ-нің іс ... ... ... ... та ахуал жақсы жаққа карай әлі өзтеретін ... өз ... ... Америка континентін, Еуропа мен Азияны
тартты.
Ұлттық қорды құра отырып, біз ... ... ... ... қорды құру керек пе, алде қаржыны баршаға аз-аздап үлестіреміз бе
дегенге орай қаншама ... ... ... жақсы білесіздер. Қазіргідей
бюджетке алымдар 20 %-ға төмендеген кезде зейнатақы және жалақы төлеумен ... ... ... осы ... құра ... біз ... ... Өзінің ертеңгі
күні туралы ойлайтын мемлекеттер осылай істеуге тиіс.
Сол арқылы біз осы тұрпатты ... ... ... беріктік қорын қамтамасыз еттік.
Өмірге қабілетті және икемді ... ... үшін біз ... ... ... жүргізіп, экспорттық әлеуетті ұлғайттық -
және әртараптандыруды бастап ... Нақ ... да ... біздің
айтарлықтай мүмкіндігіміз бар және ойластырылған әрі тиімді дағдарысқа
қарсы саясат жүргізуге жағдайымыз жетеді.
Негiзгi ... ... ... ... ... ... ... жүргiзiлуiн және есеп берудiң дұрыс үйымдастырылуын бақылау
болып табылады. Есеп берудi, есеп ... және ... ... ... ... бойынша жүргiзiледi:
Кәсiпорынның негiзгi құралын тексеру барысында аудитор ... ... ... ... (сентетикалық) жазуларының бас кiтап және бухгалтерлiк
баланс мәлiметтермен сәйкестiлiгi;
-негiзгi құралдардың ... бары ... ... ... ... құралдардың қозғалысы және тозуы бойынша жиынтық талдамалық
есептiң жүргiзiлетiндiгi, сондай-ақ жиындық талдамалық есеп ... ... және ... ... мәлiметтерiмен сәйкестiлiгi.
-негiзгi құралдардың есебi ... екi ... ... ... ... ... ... тыс шоттарда ... ... ... ... құралдарға аудиторлық
тексеру жүргiзудiң басты ... ... ... ... ... негiзгi құралдардың түрлерi және өндiрiске қатысуы бойынша дұрыс
жiктелiнуiн;
- ... ... ... ... ... бағалануын;
- негiзгi құралдардың қозғалысы бойынша дұрыс құжаталынуын және
есепте көрсетiлуiн;
- ... ... ... ... ... ... негізгi құралдарды жөндеудiң дұрыс көрсетiлуiн;
- бухгалтерлiк есепте және есеп беруде негiзгi құралдардың қолда бары
мен ... ... ... және ... ... ... ... олардың тиiмдi пайдалануы мен
түгелдiлiгiн бақылау жатқызылады. Сонымен қатар кәсiпорындағы ... ... ... ұзақ мерзiмге жалға берiлгендiгiн тексеру және ... үшiн ... ... ... ... ... мақсаты болып табылады. Осы жоғарыда айтылғандарды ескере отырып
аудитор мыналарды тексеруi қажет:
- кәсiпорындағы негiзгi ... ... және ... жасалынғандылығын. Бұл үшiн кәсiпорын басшысының бұйрығымен
негiзгi құралға жауап беретiн ... ... ... Осы ... ... ... келіссөз жасалынғандығын;
- Жауапты адамның жұмысты атқаруы яғни негiзгi құралды бақылап
қадағалауы үшiн ... ... ... ... ... ... ... ауласынан материалдық құндылықты алып шығу үшiн белгiленген
тәртiптiң орнатылуы;
Бүкіл жағдайға қарағанда, ол ұзаққа ... ... ... ... өз ... әлі ... түбіне жеткен жоқ.
Дағдарыс қатардағы емес, одан шығудың нұсқалары ... ... ... ... ... өскелең турбуленттігіне жедел үн
қатқан және алдын алу шараларын іске ... ... ... ... бірі ... ... салымдары бойынша кепілді өтеу сомасы 700 мыңнан ... ... ... ... ... ... ... алумен және меншік
капиталының жеткілігімен байланысты банк секторының ... ... үй ... және ... ... ... ... 545 миллиард теңге жұмсалды. Елде іскерлік ... ... біз ... және орта бизнес субъектілеріне 275 миллиард теңге көлемінде
бұрын-сонды болмаған қаржылық қолдау жасадық. Әкімшілік ... ... ... ... ... ... бойынша ставкаларды әлдеқайда төмендеткен жаңа ... іске ... ... ... корпоративтік табыс салығы биылғы жылдың
өзінде үштен бірге төмендетіліп, 20 пайызды құрайды, ал 2011 жылы 15 ... ҚҚС ... 12 ... дейін төмендетілді. Әлеуметтік салық
ставкасының регресті шкаласының орнына 11 пайыз ... ... ... ... жүзеге асыратын кәсіпорындар үшін ... ... ... ... ... есеп пен есеп беру ... (ережесi) бойынша барлық
шаруашылық үйымдары бухгалтерлiк есеп ... ... ... үшiн ... бiр рет өзiнiң мүлiктерiне түгендеу жұмысын жүргiзiп
тұрулары қажет. ... ... 16-шы ... ... ... есебi'' – деп аталатын стандартында негiзгi құралдардың нақты
бар жоғын анықтау және ... ... ... ... мақсатында
субъектiлер қолданылып жүрген нормативтiк құқықтық және өзге де актiлерге
сәйкес ... ... ... ... ... делiнген. Кәспорындар
мен ұйымдарда негiзгi құралдарды түгендеу ... ... есеп ... ... қараша айының бiрiнен кейiн жүргiзiлуi керек. Үйлердi,
ғимараттарды тағыда ... ... ... екi ... бiр рет, ал
кiтапхана қорларын бес жылда бiр рет ... ... ... ... ... ... мерзiмдерден бұрын,
яғни жиi түгендеу мынандай жағдайларда жүргiзiледi:
- негiзгi құралдарға жауапты адам қызметiнен ... ... ... ұрланған, жоғалған жағдайда;
- өрт немесе басқада кенеттен болған табиғи апат ... ... ... бiр ... органнан екiншi орган
қарамағына ауыстырылғанда т.б. жағдайларда.
Кәсiпорындар мен ұйымдарда негiзгi ... ... ... ... тағайындалаған комиссия жұмыс ... ... ... ... алулары қажет:
- инвентарлық карточкалардың,инвентарлық кiтапшалардың, инвентарлық
тiзiмнiң бар ... ... және ... ... ... құралдардың төлқұжаттарының немесе техникалық құжаттарының
бар немесе жоқтығын және олардың жағдайын;
- жалға алынған немесе ... ... ... және ... ... алынған негiзгi құралдардың тиiстi құжаттарының
бар немесе жоқтығын.
Егер ... ... ... ... ... негiзгi құралдарға
жауапты адамдардан ол ... ... ... ету ... Егер ... ... немесе техникалық құжаттарда қателiктер жiберiлген
болса, онда ол қателiктердi анықтап құжаттарға тиiстi өзгерiстер ... ... ... ... жүргiзу барысында комиссия мiндеттi
түрде объектiлердi мұқият қарап ... ... ... олардың толық
атын, қандай жұмысқа арналғандығын, инвентарлық ... мен ... ... ... құны мен тозу ... тағыда басқа керектi
мәлiметтердi енгiзiп жазулары керек. Түгендеу барысында ... ... ... ... ... сондай-ақ есеп
регистрларында сипаттайтын мәлiметтердi дұрыс көрсетiлмеген немесе ... ... ... ... ... түгендеу тiзiмiне олар
жайлы жетiспейтiн мәлiметтер дұрыс және толықтырылуы керек. Бұрын есепке
алынбаған объектiлер ... ... ... ... ... ал ... тозу құны ол негiзгi құралдың сол күнгi техникалық
жағдайына қарап ... ... ... ... ... ... ... нарықтық бағасы мен тозу құны тиiстi түгендеу актiсiнде
көрсетiлуi қажет. Егер құрылыстың, үйдiң ... ... ... ... ... ... iстелген күрделi жұмыстар (жанама ... ... ... ... т.б) ... дейiн есепке алынбаған
жағдайда комиссия тиiстi құжаттар ... ... ... құнының
өсуiнiң немесе кемуiнiң нақты сомасын ... ... ... ... ... Сонымен қатар комиссия бұл ... ... ... ... ... есеп ... жазылмай қалуына кiнәлi
адамдарды анықтауы керек.
Кәсiпорындар мен ұйымдарда ... ... ... жұмысы
жүргiзiлетiн уақыттта басқа жақта болатын ... ... ... ... ... жiберiлген негiзгi құралдар т.б) ... ... ... тұрып, алдын ала тексерiп түгендеу тiзiмiне енгiзу
керек. Машиналар мен ... және күш беру ... ... инвентарлық номерi, зауыттық номерi тағыда басқа көрсеткiштерi
көрсетiлiп тiркеледi.
Бiртектес, ... ... бiр ... ... ... кiрiске алынған шаруашылық құралдарының аттарымен қатар сандары да
жазылады. ... ... ... бұрынғы қалпына келтiруге
келмейтiн негiзгi құралдар ... ... ... ... негiзгi
құралдарға пайдаланылған уақыты мен тозуының себептерi жазылып бөлек ... мен ... ... ... ... ... ... негiзгi құралдарына да ... ... ... ... жүргiзу жалға алғандағы тiзiм бойынша жүргiзiлiп,
тiзiмге негiзгi құралдарды жалға берген субъектiнiң аты, ... ... ... ... ... бiр данасы негiзгi ... ... ... ... мен ... ... негiзгi құралдарға түгендеу
жүргiзудiң нәтижесiн анықау үшiн салыстыру ... ... Бұл ... ... анықталған мәлеметтер мен ақпараттарға және де ... ... ... ... сондай-ақ бұрын есепке алынбаған
артық шыққан және кем шыққан негiзгi құралға ... ... ... өз ... соңында қорытында жасап, өз шешiмiн шығарады. Бұл
шешiмдi кәсiпорындар мен ұйымдардың басшысы бекiтуi керек.
Түгендеу нәтижесiнде ... ... ... ... ... ... ''Негiзгi құралдар'' бас шотының тиiстi бөлiмше шоттарының
дебетiне, 6200-шi ... ... бас ... ... бөлiмше
шоттарының дебетiне, 6200-шi ''Негiзгi емес қызметтен алынған басқадай
табыстар'' шотының кредитiне жазылады. Олардың тозу құны 2410-шi бас ... ... ... ... 2420-шi бас шоттың ... ... ... жоғалған, бүлiнген негiзгi құралдарға жауапты
(кiнәлi) адам табылып және ол ... ... ... сома ... мен ... да ... борышы'' шоттының дебетiне, 2410-шi
бас шоттың тиiстi бөлiмшелерiнiң кредитiне жазылады.
Негiзгi құралдардың бухгалтерлiк баланста дұрыс есептелiнiп жазылуының
екi түрлi жағдайы қарастырылады.
1) ... ... ... ... сол ... ... Негiзгi құралдардың кiрiс етiлуi, тозуы және ... ... ... ... ... ... ... мен олардың
қолда барлығын ... ... ... ... ол ... ... ... тексередi. Осылардың iшiнде
аудитор мыналарға басты көңiл бөледi:
- негiзгi ... ... ... ... ... ... ... есептелiнбеуiне әкелiп соқтырады, ал бұл шығынның
өндiрiлген өнiмiнiң өзiндiк құнына дұрыс ... ... ... ... ... қатысуы бойынша жiктелiнуiне, бұл
негiзгi құралға амортизациялық ... ... ... әсер ... белгiлi бiр мақсатқа арналғандығы бойынша негiзгi
құралдың жiктелiнуi, егер бұл тұрғыдан ... ... ... ... ... ... амортизациялық аударым сомаларының дұрыс
есептелiнбеуi мүмкiн.
Сонымен қатар негiзгi құралдардың дұрыс жiктелiнбеуi мен ... ... ... ... ... ... пайда болуына
және негiзгi құралдарды қайта бағалағанда қателiктердiң жiберiлуiне
септiгiн ... ... ... ... ... ол ... дұрыс
бағалануына көңiл бөлуi қажет. Бұл нәтиже қор ... ... есеп ... ... өз ... ... ... әртүрлiлiгiн ескере отырып аудитор кәсiпорынға кiрiске алынған,
яғни келiп түскен негiзгi құралдардың дұрыс бағаланғандығын ... ... ... қатар мыналарды тексеруi қажет:
- кәсiпорында негiзгi құралды ... алу үшiн және ... ... үшiн ... ... тағайындалғандығын;
- кәсiпорынға сатылып алынған негiзгi құралдар үшiн сатып алу-сату
келiсiм шартының бағасы көрсетiлiнiп жасалынғандығын (егер негiзгi
құрал ... ... ... алынған жағдайда);
- келiсiлген бағасы бойынша хаттамалардың жасалынғандығын (егер
негiзгi ... үлес ... ... ... ... ... ... кiрiске алынған жағдайда).
- үлгiлi түрi санды қабылдау-тапсыру актiсінде негiзгi құралдың
бастапқы ... ... ... жал ... келiсiм шартта объектiнiң бағасының көрсетiлгендiгiн
(негiзгi ... ұзақ ... ... ... уақытта);
- негiзгi құралды жаңартқаннан, қайта құрғаннан немесе жартылай
бұзғаннан кейiн бастапқы құнының дұрыс ... ... ... ... ... ... ... бағасының
дұрыстығын;
- пайдалануға берiлген негiзгi құралдың ... ... ... ... құралдардың кiрiске алынуы барысында қате ... ... ... ... ... ... шығарылуының да
дұрыс жүргiзiлуiн тексередi. Бұл жағдайда негiзгi құралдардың ... ... ... ... ... 2412-2416 аралығындағы
шоттардың тиiстiсiнiң ... ... ... ... ... ... қаржылық есептiң нәтижесi баланстық пайданың
өзгеруiне әсер етедi. Сондықтанда ... 6240-шi ... ... ... ... және 2420-шi ''Негiзгi құралдар стаудан шеккен
зиян шоттарын ... оқып бiлу ... ... ... ... ... ... қозғалысы бойынша толтырылатын ... түрi ... ... ... ... ... ... осы құжаттардың қолда барлығын және олардың дұрыс
толтырылғандығын тексередi.
Негiзгi ... ... ... тағы бiр ең ... ... тозу сомасының дұрыс есептелуiн және жөндеу жұмыстаырының дұрыс
құжатталынып көрсетiлiуiн ... ... ... ... ... тозу ... ... анықтап және ол нәтиженi құжаттағы
мәлiметпен салыстыруы крек. Негiзгi құралдарға есептелiнген тозу сомалары
өндiрiлген ... ... ... ... Басқа заңды немесе жеке
тұлғаларға қысқа мерзiмге жалға берiлген негiзгi құралдарға ... ... ... ... ал ол ... жалдық ақы кәсiпорынның
табыстарына қосылады. Егер кәсiпорын негiзгi ... ... ... ... әдiсiн қолданатын болса, онда ол
кәсiпорынның есеп ... ... ... ... ... есептелiнген тозу сомаларын тексеру барысында ... тозу ... ... ... ... басты көңiл
аударуы қажет. Себебi бұл ең алғашқы кезектегi қор жинау ... ... ... ...... және материалық ... ... ... құралы ретінде ұзақ мерзімге (бір жылдан жоғары)
қасиетін, ... ... ... ... ... ... ... субъектінің материалды-техникалық жарақтану базасын
құраудың негізін қалыптастырып, қызметіндегі жетекші бағыттарды ... ... рөл ... ... ... сақтау, есепке алу және
пайдалану ерекшелікетерінен оның аудитінің ... ... ... ...... ... ... орындары бойынша ішкі және
сыртқы қозғалыстарының құнына, пайдалы қызмет ету мерзіміне енгізілген
өзгерістерінің дер ... ... ... ... ... ... ... есептегі мәліметтерімен сәйкестігін ... ... ... ... ... ... жету үшін ... талап ететін
басты міндеттерді анықтап алуға тиіс.
Негізгі құралдарды сақталу, есепке алу және ... ... ... ... ... ... нақты қолда барлығына және сақталуына бақылаудың
қамтамасыз етілгендігін;
- еңбек құралдарының негізгі құралдарға дұрыс жатқызылғандығын, ... ... ... және ... ... ... ... топталғандығын;
- есепте негізгі құралдардың дұрыс бағаланғандығын;
- есепте негізгі құралдардың кіріс және шығыс ... ... ... есепте негізгі құралдарға тозудың және ... ... ... негізгі құралдардың дұрыс және тиімді пайдаланылғанын;
- бухгалтерлік есеп пен ... ... ... қолда бар негізгі
құралдардың және олардың қозғалысытуралы ... ... ... ... табылады.
Аудитордың міндеті қолда бар негізгі құралдардың сақталуын бақылаудың
қалай ұйымдастырылғандығын тексерумен шектелмейді. ... ... ... ... ... іс ... да тексеруге міндетті.
Ол үшін: шаруашылықтың басшылығының бұйрығымен ... ... ... ... ... жауапкершілікті ... ... ... ... ... материалдық
жауапкершілігі туралы шарт жазбаша жасалғандығын; негізгі ... ... ... ... ... істейтін түгендеу комиссиясының
тағайындалғандығын; жылдық қорытынды қаржылық есеп ... ... ... ... ... ... құжатталғандығын;
жылдық қорытынды қаржылық есеп жасаудың алдында түгендеу жүргізілгендігін;
түгендеудің нәтижесінің дұрыс құжатталғандығын және оны ... ... ... ... кем шығу, жоғалған, бүлінген фактілер
орын алған ... ... ... ... әкімшілік шаралары
қолданғандығын анықтауға міндетті.
Аудитор ... ... ... ... ... ... үшін
нешізгі құралдардың сақталу және ... ... ... ... ... Бағдарламада етксерілетін мәселелер,
жоспарланған аудиттің іс-әрекеттері, ақпарат көздері және тексеру ... ... ... және ... ... ... бағдарламаларына
сүйене отырып, негізгі құралдардың сақталу және ... ... ... мынандай мәселелерді қамтиды:
- баланстың көрсеткіштерінің, бас кітап, есеп ... ... ... ... сәйкестігін тексеруді;
- негізгі құралдардың аналитикалық және синтетикалық есебінің ... ... ... ... ... ... орындарындағы нақтылығын және
оларға бақылаудың қамтамасыз етілгендігін тексеру;
- ... ... ішкі және ... ... ... ... негізгі құралдардың дұрыс топталып сынапталғандығын тексеруді;
- негізгі құралдарды бағалау және ... ... ... ... ... құралдарды кіріске алу және шығыс ... ... ... ... ... тозу есептеу және амортизациялану операцияларының
дұрыстығын тексеруді;
- ... ... ... (күрделі ағымдағы) жұмсалған шығындардың
негізділігін және олардың бухгалтерлік есеп шоттарында дұрыс ... ... ... ... ... жағдайын және олардың тиімді
пайдалануын тексеруді;
- негізгі ... ... және ... ... ... дұрыстығын тексеруді.
Негізгі құралдарды, аудитордың бағдарлама көрсетіп отырғандай, алдымен
олардың баланста дұрыс ... ... ... үшін 12 ... 13 ... құралдардың тозуы» бөлімшелерінің құрамына енген
синтетикалық шоттарындағы ... Бас ... ... ... машина жазбалардағы көрсетілген ... ... есеп ... ... қосындысының жиынтығы
синетитикалық есеп шоттарындағы көрсеткіштерінің қосындысының жиынтығы
синтетикалық есеп ... ... ... ... ... ... кезеңдегі бастапқы және соңғы қалдықтары айлық айналымдары
сәйкес ... ... ... ... ... жағдайда, себебін
анықтау үшін субъектіге негізгі құралдарға түгендеу жүргізу ұсынуы керек.
Аудитордың тексеру бағдарламасы бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
қаржылық қорытынды есеп мәліметтерінің ақиқаттығын растауға бағытталған.
Аудитор ... ... ... ... ... кеңейтіп,
қаралатын мәселелрді толық қамтитын және ішкі бақылаудың ... ... үшін ... ... сүйене отырып тест жасауы
қажет. Тесттің мақсаты шаруашылықтың басшыларынан, мамандарынан және ... ... ... ... ... анық ... жауап алу үшін
сауатты және ... ... ... тест жүйесі ішкі бақылау жүйесінің
жағдайы туралы қажетті ақпараттар алу үшін өте ... әдіс қана ... ... ... ... және ... қаншалықты
хабарлығын анықтауға мүмкіндік беретін бірден-бір құнды материал ... Оған ... ... ... тексеру бағдарламасында және
бақылау парақтарында (беттерінде) келтірілген ... ... ... отырып талдап, бухгалтерлік есеп және ... есеп ... тест ... ... ... дұрыстығын анықтап, ішкі бақылау жүйесіне баға беру болып
табылады.
Бұған міндетті түрде тест жасау ... деп ой ... ... ... жасамау аудитордың өз еркінде, десек те, ... ... ... ... ... мен ... ... тест жасауды мақұлдайды.
Аудитор негізгі құралдар нысандарының топталып сыныпталуын
тексерген кезде кейбір ... ... көз ... ... ... ... ... алуесеп акт ісіне тіркелетін техникалық
құжаттарының сақталғандығына, олардың сақталу тәртібіне және кімдердің
жауап ... ... ... ... ... ... жазылған мүліктік
есеп карточкаларының сақталғандығына;
- негізгі құралдар нысандары сәйкес белгілеріне қарай кіріске ... ... мен ... ... ... ... ... басты мақсаты – негізгі құралдар нысандарының прайдалану
мақсатына, сипатына, заттық нысанына, меншіктік ... ... ... ... ... ... анықтау болып табылады.
Егер бұлардың әрқайсысына ... ... ... Өндіріске пайдалану мақсаты бойынша негізгі тқұралдар екі ... ... ... ... құралдар;
б) өндірістік емес мақсаттағы негізгі құралдар.
Өз кезеңінде өндірістік мақсаттағы ... ... ... ... шаруашылықтың салаларына бөлінеді.
2. Заттық нысанына қарай негізгі құралдар бухгалтерлік есеп шоттарының
типтік ... ... ... ... ... ... қатынасына қарай меншіктегі және жалдағы болып бөлінеді.
4. Пайдалану ... ... да ... ... жоқ ... бар, ... ... қойылған негізгі ... ... ... ... ... үш ... ... Болмыстық құрамдарына қарай негізгі құралдар мүліктік және мүліктік
емес болып екі топқа бөлінеді.
Болымыстық ... ... ... ... ... болатын негізгі
құралдарды мүліктік топқа жатқызады (үйлер, ғимараттар, машиналар, т.с.с.).
Ал заттық нысаны жоқ санауға ... ... ... ... ... ... ... тегістеу, алқаптарды түбіртектерден, тастардан
тазалау, эрозияға қарсы жерді гипстеу, әктеу, т.с.с. шығындар).
Аудитор негізгі құралдардың топталып, ... ... ... ... ... бағалану тәртібіне назар аударуы тиіс. аудитор
негізгі құралдардың бағалануын тексеруді жүзеге асырып, табысты аяқтау ... ... ... ... ... ... алуға тиіс:
- негізгі құралдар нысандарының кіріске алынған сәтінде ... ... ... дұрыс бағаланғандығын;
- жеке тұлғалардан сатып алынған құралдардың құны көрсетіліп, екі жақты
шарт жасалғандығын;
- құрылтайшыларының шаруашылықтың жарғалық капиталына қосқан ... ... ... ... ... ... және сараптау жолымен
бағалау жүргізу тәртібінің сақталғандығын;
- негізгі құралдар нысандарын ұзақ мерзімге жалға (сатып алу ... ... ... ... ... және алуға жасалған шартта нысанның
құны көрсетілгендігін;
- негізгі құралдар нысандарының бастапқы ... ... жәй ... ... қосымша салымдардың нәтижесін, ішінара жою немесе қайта
құрастырудың салдарынан ... ... ... ету мерзімін
ұзартылғандығын немесе қысқарғандығын;
- негізгі құралдар ... ... құны ... арнайы
мамандандырылған ұйымдардың растаған сараптама қорытындысы жазылған
құжаттарын;
- ... ... ... ... ... және сатушы ұйымдардағы
тауардың бағасы туралы және баға туралы арнайы басылымдарда жарияланған
анықтама материалдардың бар ... ... ... алған кезде, есепке алғанда, олардың
пайдалану мақсатын анықтаудың маңызы зор. ... ... ... ... кіріске алған кезде олар негізгі құралдар, тауарлы
материалдық қорлар ... ... ... ... ... ... қызметіндегі қажеті бойынша пайдалану мақсатында
сатып алған комбайн негізгі құралдар құрамында көрсетілсе, ал егер оны әрі
қарай сатып ... табу ... ... комбайнды тауарлардың құрамында
көрсетеді. Шаруашылықтың өзі пайдалану үшін емес, ұзақ ... ... ... ... алған жер учаскелері мен ғимараттар қаржылық
инвестициялар түрінде көрсетіледі.
Сондықтан негізгі құралдарды кіріске ... ... ... ... ... ... ... маңызы зор.
Шаруашылықтың балансында көрсетілген негізгі құралдар кіріске есепке
алынған сәтінен бастап, олардың тұрақты пайдалануда ... ... ... ... ... ... қоймада белгілі тәртіппен сақтаулы
тұруы немесе жалға берілуі мүмкін.
Бухгалтерлік есепте ... ... ... құнйы бойынша, есепке алу
сәтінде көрсетіліп, оған негізгі құралдарды салу немесе сатып алуға кеткен
барлық қажетті ... оның ... ... ... кезде төолейтін
қайтарылмайтын салықтар мен ... ... мен ... ... ... кезде төленген ҚҚС, ... ... ... ... ... ... мемлекеттік баж және т.б.), жеткізу, құрастыру, құру, пайдалануға
қосу жөніндегі шығындар, құрылыс кезінде берілген несие үшін ... ... ... сай ... үшін ... ... ... тікелей
байланысты кез келген басқа да шығындар жатады. ... ... ... ... ... ... ақауларды жөндеуге кеткен
шығындар бастапқы құнға енбей, ағымдағы кезеңнің шығыны ... ... ... ... ... ... құнының анықтау тәртібімен
танысқаннан кейін, олардың қалыптасу көздероіне қарай ... ... ... ... ... ... назар аударуға
тиісті.
Негізгі құралдар нысандарының бастапқы құны:
- құрылтайшылар жарғылық капиталға өз ... ... ... ... құны ... ... ... енгізгенде;
- шаруашылықтағы негізгі құралдарды өзі дайындаған немесе нақты шығын
сомасы бойынша ақы ... ... ... ... ... ... немесе жеке тұлғалардан сатып алған нысандарды ... ... ... актісінің мәсілеммиетіре бойынша салып
алынған сәтінде анықталғандығына.
Айырбастау операциялары нәтижесінде алынған ... құны ... ... құны бойынша есепке алынып, қосымша алынған (төленген)
ақша қаражаттар сомасына түзетіліп, ағымдағы құнға теңестіріледі.
Айырбастау бірдей ... ... ... және сол ... құны ... ... активтер де, сондай-ақ әр ... ... құны әр ... ... де ... емес ... мысалы автокөлікті, үйге айырбастаған кезде
алынған актив берілген активтің ... құны ... ақша ... ... ... ... сома есепке алына отырып көрсетіледі.
Ұқсас емес активтерді ... ... үйге ... ... ... ... активтің өткізілу құны бойынша ақша қаражаты түрінде
алынған немесе берілген сома есепке алына ... ... ... құнға өзгеріс енгізуге қандлай жағдайларда ғана рұқсат
етілетіндігіне және оның сақталғандығын анықтауы тиіс:
- қосымша күрделі ... ... ... ... ... жәй-күйіне
әсер ететіндей ішінара кеңейту, жоюдың немесе қайта құрастырудың пайдалы
қызмет ету мерзімін өзгерткен (ұзартса немес ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарға қайта
бағалау жүргізіліп, ағымдщағы құнының белгілі бір мезгілге ... ... ... нарықтық баға бойынша анықталғандығын;
- негізгі құрал-жабдықтардың баланстық құнының бастапқы немесе ағымдағы
құнынан ... ... ... ... ... ... ... құнының жақсы хабар мәміле жасауға әзір тәуелсіз
тараптардың арасындағы негізгі ... ... ... құны ... ... жойылу құнының – нысанды есептен шығару кезінде күтіліп отырған
шығындарды шегеріп тастағанда пайдалы қызмет мерзімінің аяқ ... ... жою ... кіріске алынатын қосалқы ... және ... да ... ... ... ... болжамды
құны ретінде алынғандығын;
- тозу құнының – негізгі құралдардың бастапқы және ... ... ... ... ... негізгі құралдардың ескіріп,
амортизациялану құны есептеліп өндіріске ... ... ... ... ... негізгі құралдардың қалдық құнының - өндірілген өнімге, орындалған
жұмысқа және көрсетілген қзыметке әлі ... ... ... ... құралдардың бастапқы құнынан, нысанының пайдалану мерзімі ұлғайған
сайын мөлшері өсе түсетін есептелген тозу сомасының шегерілгендігін:
Уақыт өткен сайын ... ... ... ... ... шешімімен қайта бағалау жүргізудің нәтижесінде реттеулер
енгізіліп, ... ... құны ... ... ... ... ... құралдардың бастапқы бағасын сол кездегі қолданылып жүрген
бірыңғай нарықтық бағаға сәйкес келтіру болып ... ... ... ... ... талапқа сай жүзеге
асырылғандығына көз жеткізу үшін ... мына ... ... аударуы
тиіс:
- қайта бағаланған негізгі құралдар нысандарының тізіміне;
- қайта бағалауға байнаысты Үкіметтің қаулысына ... ... ... ... ... ... ... қайта бағалау нәтижесінде кездескен өзгерістердің дер кезінде дұрыс
және ... ... есеп ... және есеп ... ... ... нәтижесінде есчептелген тозу сомасына реттеулердің
енгізілгендігіне;
- нысанның қайта бағалаудың кейінгі пайдалы ... ету ... ... ... ... табысқа жатқызылатын сомасының анықталып,
жыл сайын аударылып отырылғандығын, шығысқа ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде негізгі құралдар бухгалтерлік ... ... ... құны (бағасы) бойынша көрсетіледі. Қайта бағалау
субъектінің өз меншігіндегі негізгі құралдарға ғана ... ... ұзақ ... ... ... ... әлі орнатылмаған
қоймадағы құрал-жабдықтарға және біткен ... ... ... ... назарынан тыс қалмауы тиіс.
Аудитор, сондай-ақ бухгалтерлік есепте қайта бағалаудың нәтижесінде
негізгі ... ... ... сомасы бір мезгілде шоттар
жоспарының І «Айналымнан тыс ... ... 12 ... ... ... ... ... V «Меншікті капитал» тарауының 54
бөлімшесінің 541 «Негізгі құралдарды қайта бағалаудан ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде негізгі құралдардың құнының өзгеруіне
сәйкес бұрынғы есептелген тозу сомасына ... ... ... ... ... сомасын 123 «Негізгі құралдар» ... ... ... 13 ... құралдардың тозуы» бөлімшесінің сәйкес
шоттарының кредиті арқылы көрсетілгендігін ... ... ... ағымдағы құнының өсуі, оның тозу сомасының өсуіне тікелей әсер
ететінін ескергені абзал. Негізгі құралдарды, қайта бағалаудың ... ... және тозу ... ... ... ескере отырып
есептеп шығару әдістерін білудің маңызы зор. ... ... ... ... ... кейінгі пайдалы қызмет ету мерзіміне теңдей ... ... ... 561 «Есепті жылғы бөлінгбеген табыс (жабылмаған
зиян)» шотының кредитіне 541 «Негізгі құралдарды ... ... ... ... капитал» шотының дебетінен аударылып отырылғандығын,
егер нысан қайта бағалаудан кейін қызмет ету ... ... ... онда ол ... ... ... ... түгелдеу бөлінген
табысқа жатқызылғандығына назар аударуы керек.
Негізгі құралдарды жаңартып, толықтырып ескіргендігін және шаруашылыққа
қажет емес пайдаланылмай ... дер ... ... ... ... зор. ... ... кіріске аоу және шығысқа ... ... сай ... ... ... қозғалысына
бақылау жасауға мүмкіндік береді. Негізгі құралдардың есебінің маңызды
бөлігін ... ... ... ... ... ... алуға
міндетті:
- шаруашылықтың басшысының негізгі құралдар нысандарын ... ... ... ... тұрақты жұрыс істейтін комиссия құру туралы
бұйрығының, өкімінің шығарылғандығын;
- қабылдау комиссиясының құрамына кәсіби талапқа сай екендігін;
- қабылдау-өткізу актісінің дер ... ... ... ... (төл ... тұтастық ведомостары, ж.б. ... ... ... ... ... ... қабылданған нысандарға мүліктік ... ... ... соғылғандығын;
- кіріске алынған негізгі құралдар нысандарының тұрған және пайдалану
орындары бойынша материалды жауапкершілікті тұлғаларға ... ... шарт ... ... алынған негізгі құралдар ... ... ... сәйкес бағаланғандығын.
Аудитор шаруашылықтың басшысының негізгі құралдар нысандарын қабылдап,
кіріске алуды жүзеге асыратын тұрақты жұмыс істейтін ... құру ... және ... комиссиясы құрамымен танысқаннан кейін, негізгі
құралдардың кіріске алу ... ... ... ... ... ... ... алынған негізгі құралдарды даңартып және
толықтырып отыру көздеріне аудит жүргізгенде мынандай мәселелерге ерекше
назар аударуы тиіс:
- күрделі ... ... ... ... ... мен беріліс
өткізгіш құрылғыларын салу, жаңа жабдықтарды сатып алу және орнату);
- заңды және жеке ... жаңа және ... ... ... ... ... ... алу ерекшеліктерінің сақталғандығына;
- тауарлы-материалдық құндылықтарға айырбастау (бартерлік) жыолмен
алынған ... ... ... және жеке тұлғалардан төлем ақысыз тегін алынған және және
бұрын пайдалануда болған негізгі құралдарға;
- құрылтайшыларының ... ... ... ... ... ... құралдарға;
- түгендеу кезінде анықталған есепте жоқ (артық) негізгі құралдарға;
- ұзақ мерзімге жалға алу ... ... ... ... ... ... ... түсуі кезедеріне қарай дер кезінде
кіріске алу құжаттары толтырылып тіркелгендігіне көз жеткізуі керек.
Негізгі құралдарды ... ... ... ... шаруашылықтың
басшысының бұйрығымен немесе өкімімен тағайындалған тұрақты жұмыс істейтін
комиссиясының құрамының түгелдей қатысып, оның құрамына әр ... ... ... мен ... ... мамандарының, техникалық бөлімнің
өкілдерінің технкиалық қауіпсіздендіру мамандарының бухгалтерлердің ж.б.
мамандық ... ... ... ... ... пайдалануға, қабылдау комиссиясының қатысуымен
қабылдау-өткізу актісі (ү. НҚ-1) толтырылып, құжатқа ... ...... алу ... ... ... немесе салынған жылы,
пайдалануға берілген күні, ... ... ... оның ... ... ... құны мен ... тозу сомасы, кімнің
жауапкершілігіне қабылданғаны және ... ... ... ... ... Толық толтырылған қабылдау-өткізу
актісі, техникалық құжаттары (төл құжат, тұтастық ведомсы, ж.б. ... ... ... ... бекіттіріліп, содан кейін
бухгалтерияға беріледі. Осы құжаттардың ... ... ... ... әрбір нысанға мүліктік карточка
ашылғандығын, оларға мүліктік нөмір беріліп, олардың ... ... ... және ... ... ... тізімге
(тұрған және пайдалану орындары бойынша) тіркелгендігін, бухгалтерлік
есепшоттарына таратылып жазылғандығын ... ... ... ... ... сипаттамасы жазылған төл ... ... ... ... қолда бар негізгі құралдардың сақталуын тексеруге
кіріскенде, олардың аналитиикплық есебіне ... ... ... ... ... ... техника-экономикалық сипаттамасын, оның
тұрған орнының, бастапқы құнын жүргізілген қайта ... ... ... ... ... ... ... және дер
кезінде ашылғандығын, нақты қолда барлығын тексереді.
Негізгі құралдарды пайдалану барысында олардың құнына, ... ... ... ... әсер ... өзгерістерге байланысты қосымша
сипаттамалар көрсетіледі. Мүліктік карточкалардағы көрсетілген ... ... ... ... келуге тиісті. Мүліктік
карточкаларындағы және бастапқы құжаттарындағы мәліметтерін ... ... ... ... және ... ... бойынша
қорытынды есеп ақпарларындағы жағадйына сәйкестігін анықтауға ... ... ... ... ... ... ... есеп пен синтеткиалық есеп ... ... ... өңдеу үрдісін, олардың өзара ... ... ... және қозғалыстарының бірыңғай типтік үлгедіге
ібастапқы есеп ... ... ... тексеруге тиісті.
Бастапқы құжаттарының реквизиттерінің бекітілген ... ... ... ... ... жауапкершілікті тұлғаларының
қойған қолдарының түпнұсқалығын тексеруге тиісті. Кеткен кемшіліктер мен
анықталған тәртіп түзу ... ... ... ... ... ... қажет болған жағдайда, аудитордың тқарама-
қарсы тексеру жүргізуді талап етуіне құқы бар. Аудитор ... ... ... дер ... ... ... рәсемделгеніне назар
аударуы қажет. Өйткені кейбір субъектілерде бұған онша мән ... ... ... ... ... ... ... фактілері кездесіп қалады.
Кіріске алынған негізгі құралдарды, оларды топтау принциптерін сақтай
отырып, бухгалтерлік есеп шоттарының типтік жоспарының 1 ... ... ... 12 ... ... бөлімшесіне сәйкес синтетикалық
шоттарына таратып жазады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... алынған негізгі құралдар, ... және ... ... құны ... ... ... негізгі
құралдарды бухгалтерлік есеп шоттарында көрсету тәртібі ... ... ... алғандығына және қаржыландыру көздеріне де байланысты.
Көптеген жағдайда негізгі құралдарға қаржы салымы үдемелі және ... ... ... ... шығындарының жиынтығын білдіреді. Яғни,
негізгі құралдарды салуға, сатып алуға және адйындауға жұмсалған шығындарды
күрделі қаржы салымы деп атайды.
Аудитор күрделі құрылысқа ... ... ... ... көзінің салымдарының игерілуін және өзіндік құнын анықтау тәртіптерін
назардан тыс қалдырмауы тиіс. Күрделі қаржы салымын бақылау және ... үшін ... есеп ... типтік жоспарында 126
«Аяқталмаған құрылыс» шоты қаралған. Бұл шотта барлық жұмсалған ... ... және ... ... ... ... ... күрделі құрылыс смета-қаржылық есептер (құрылыстың)
мердігерлік немесе шаруашылық әдіспен жүзеге асыруына (қарамастан) бойынша,
сондай-ақ құрылысқа бөлінген ... ... ... ... ... ... сатып алуға нысандардың бастапқы құнына енетін және
өндірістік жабдықтар бойынша ... ... ... ... лабороториялық жабдықтарын қоса), құрастыруды, орнатуды талап етерін,
салынып жатқан ... ... ... ... ... ... шаруашылықта өсіріліп жатқан және негізгі табынған өткізілетін өнім
беретін малдар мен күш көліктерінің төлемдері.
Жоғарыда ... ... ... ... және ... ... ... дейін үстемеленген жиынтығымен
көрсетіледі. Жобалау-іздестіру жұмыстарының шығындары осы ... ... және ... да ... төленген сомада көрсетіледі. Егер
жобалау-іздестірілу жұмыстарының шығындары бірнеше салынып ... ... ... ... ... онда ... нысандардың
сметалық құнына таратады. Негізгі құралдарды салу-құрастыру жұмыстарының
аяқталуына, жұмыс істеу қабілетіне жеткізуге қарай малдарды төл, көп ... ... ... ... жасқа толуына байланысты қабылдау ... ... ... ... кіріске алады. Бұндай кезде ... ... ... 12 ... ... бөлімшесінің сәйкес
шоттарын дебеттеп, 126 «Аяқталмаған құрылыс» шотын ... ... ... ... ... ... жүргізген кезде негізгі
құралдардың мүліктік ... ... және ... ... ... ... ... жүргізілетіндігіне назар аударуы керек.
Негізгі құралдардың құнын ұлғайтпайтын шығындарының 126 ... ... ... 821 ... ... ... шығысқа
шығарылғандығын, олардың құрамын анықтауға тиісті.
Негізгі құралдардың ... ... ... жататындар:
құрылысты нысанын салып ... ... ... үшін ... дайындау шығындары; болашақтағы сипаттағы геологиялық барлау,
іздестір, басқа да ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі жоқ шығындар; егер салынып біткен құрылыс нысаны басқа
ұйымның меншігіне ... ... ... ... ... ... ретінде берілген қаржылар; құрылысты салуға жер ... ... ... ... ... ... талап ететін құрылғылар мен екпелерге
байланысты шығындар; құрылыстың құны есептелген жиынтыұ ... ... ... ... Ұлттық банкі бекіткен банк несиелеріне
қойылған пайыздарын жоғары ... ... ... ... ... ... ... ғимараттар және құрылғылардың
бүлігуігег болған шығындар (оның ... ... ... ... ... доғару, тоқтату шығындары; құрылысы тоқтаған нысандарды күзету,
бұзу, жою шығындары; қаржы шаруашылық қызметін бұзуға ... ... ... ... мен ... және басқа да шығындары.
Құрылыс монтаждау жұмыстары мердігерлік және шарпуашылық әдіспен жүзеге
асырылуы мүмкін. Аудитор ... ... ... мен ... асырылған,
құрылыс-монтаждау жұмыстарының шығындарының есебімен ... ... ... ... Сондай-ақ аудитор негізгі
құралдар нысандарын заңды тұлғаларын сатып ... ... ... ... ... дұрыс көрсетілгендігін тексеруге
міндетті.
Аудитор шаруашылықтың негізгі құралдарды жеке ... ... ... на ерекше назар аударуға міндетті. ... ... ... төл ... ... көрсетіп сатып алу – сату шарттарын
толтыру арқылы жүзеге асырылады.
Жеке тұлғалардан оның жеке ... ... ... ... оған ... ... бекітілген тәртіп бойынша, табыс салық ұстап
бюджетке аударылуға тиісті (үй, ... ... ... және басқа да
мүліктерді сатып алғанда). Кәсіпорын келісімшарттағы исома және ... ... ... ... ... ... оның тұрақты тұратын
мекен-жайын көрсетіп хабарлауға міндетті. Егер жеке тұлға кәсіпкер ретінде
тіркелсе, онда негізгі ... ... ... кезщде одан табыс салық
ұсталмайды.
Аудитор шаруашылықтың сатып алған ... ... ... тасымалдау құралдарына есептелген бастапқы құнына, ... ... ... ... ... Егер ... ... келтірсе, онда жасалған келісімшартқа жауапты тұлғаларынан жазбаша
түсініктеме ... ... ... ... ... ... инспекциясы сатып алынған тасымалдау құралдарына
төленген салықтар туралы анықтаманың дер кезінде ... ... ... ... ...... және материалық емес
өндірістік салаларда еңбек ... ... ұзақ ... (бір ... ... қалпын жоймай сақтап пайдаланылатын материалдық активтер.
Негізгі құралдар субъектінің материалды-техникалық жарақтану ... ... ... қызметіндегі жетекші бағыттарды іске
асыруда маңызды рөл ... ... ... ... есепке алу және
пайдалану ерекшелікетерінен оның аудитінің ... ... ... ...... құралдардың сақталу орындары бойынша ішкі және
сыртқы қозғалыстарының ... ... ... ету ... енгізілген
өзгерістерінің дер кезінде бухгалтерлік есепте дұрыс көрсетілгендігін және
оларды ... ... ... сәйкестігін тексеру болып
табылады. аудиттер алдына қойған мақсатына жету үшін тексеруді талап ... ... ... ... ... ... сақталу, есепке алу және пайдалану есебінің
аудитінің басты ... ... ... ... ... барлығына және сақталуына бақылаудың
қамтамасыз етілгендігін;
- еңбек құралдарының негізгі құралдарға дұрыс жатқызылғандығын, олардың
жіктелуі, меншіктік қатынасы және ... ... ... сипаты
бойынша топталғандығын;
- есепте негізгі құралдардың дұрыс бағаланғандығын;
- есепте негізгі құралдардың кіріс және шығыс операциялардың ... ... ... ... ... тозудың және жөндеудің дұрыс есептеліп
құжатталғандығын;
- негізгі құралдардың дұрыс және тиімді пайдаланылғанын;
- бухгалтерлік есеп пен ... ... ... қолда бар негізгі
құралдардың және ... ... ... ... ... ... ... міндеті қолда бар негізгі құралдардың сақталуын бақылаудың
қалай ... ... ... ... ... ... байланысты атқарылған іс шараларды да тексеруге міндетті.
Ол үшін: шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... материалды жауапкершілікті тұлғаның
тағайындалғандығын; ... ... ... ... материалдық
жауапкершілігі туралы шарт жазбаша жасалғандығын; негізгі құралдардың
сақталуына тексеру жүргізетін тұрақты жұмыс ... ... ... ... қорытынды қаржылық есеп ... ... ... ... нәтижесінің дұрыс құжатталғандығын;
жылдық қорытынды қаржылық есеп жасаудың алдында түгендеу жүргізілгендігін;
түгендеудің нәтижесінің дұрыс құжатталғандығын және оны ... ... ... ... кем ... ... ... фактілер
орын алған жағдайда кінәлі тұлғаларына қандай ... ... ... ... жоғарыда аталған басты міндеттерді тиянақты орындау үшін
нешізгі ... ... және ... ... ... ... ... Бағдарламада етксерілетін мәселелер,
жоспарланған аудиттің ... ... ... және ... ... ... ... және шетелдік авторлардың жасаған бағдарламаларына
сүйене ... ... ... ... және пайдалану есебінің
аудитінің бағдарламасы мынандай мәселелерді ... ... ... бас кітап, есеп регистрларындағы және
машина жазбалардағы мәліметтермен сәйкестігін тексеруді;
- негізгі құралдардың аналитикалық және ... ... ... тексеруді;
- негізгі құралдарды сақтау, пайдалану орындарындағы нақтылығын және
оларға бақылаудың ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы қозғалыстарының ... ... ... ... ... ... сынапталғандығын тексеруді;
- негізгі құралдарды бағалау және ... ... ... ... ... ... кіріске алу және шығыс жасау ... ... ... ... тозу ... және ... ... тексеруді;
- негізгі құралдарды жөндеуге (күрделі ағымдағы) жұмсалған шығындардың
негізділігін және олардың бухгалтерлік есеп шоттарында ... ... ... ... ... ... жағдайын және олардың ... ... ... құралдарды сақтандыру және оларға салық есептеу
операцияларының дұрыстығын тексеруді.
Негізгі ... ... ... ... ... ... баланста дұрыс көрсетілгендігін дұрыс тексеру үшін 12 «Негізгі
құралдар», 13 «негізгі ... ... ... ... ... ... ... Бас кітаптағы басқа ... ... ... ... ... ... есеп ... көрсеткіштерінің қосындысының жиынтығы
синетитикалық есеп ... ... ... ... есеп ... мәліметтерімен сәйкестігін анықтау ... ... ... ... және ... ... айлық айналымдары
сәйкес келуі керек. Мәліметтерінде ауытқулар кездескен жағдайда, ... үшін ... ... құралдарға түгендеу жүргізу ұсынуы керек.
Аудитордың тексеру бағдарламасы бухгалтерлік есеп жүргізуге, оның
күшіндегі ... ... ... ... ... қорытынды есеп мәліметтерінің ақиқаттығын растауға бағытталған.
Аудитор бағдарламада құралған ... ... ... ... ... ... қамтитын және ішкі бақылаудың ұйымдастырылу
дәрежесін текесру үшін өзінің іс-тәжірибесіне сүйене ... тест ... ... ... ... басшыларынан, мамандарынан және басқа
да мүдделі жақтарынан қойылған ... анық ... ... алу ... және ... ... ... тест жүйесі ішкі бақылау жүйесінің
жағдайы туралы қажетті ақпараттар алу үшін өте ... әдіс қана ... ... шаруашылықтың басышысының және мамандарының ... ... ... ... ... құнды материал болып
табылады. Оған дәлел –аудитор аудиторлық тексеру бағдарламасында ... ... ... ... аудиттің іс-әрекетінің
дәйектілігін сақтай отырып талдап, бухгалтерлік есеп және ... есеп ... тест ... нәтижесінде алынған
жауаптардың дұрыстығын анықтап, ішкі ... ... баға беру ... ... түрде тест жасау керек деп ой туындамау керек. ... ... ... өз ... ... те, аудитке қалам тартып
зерттеп жүрген ғалымдар мен авторлардың ... тест ... ... негізгі құралдар нысандарының топталып сыныпталуын ... ... ... ... көз ... ... ... құралдарды кіріске алуесеп акт ісіне тіркелетін техникалық
құжаттарының сақталғандығына, ... ... ... және ... ... ... құралдар нысандарының толық мінзедемесі жазылған мүліктік
есеп карточкаларының ... ... ... ... ... ... қарай кіріске алынып,
техникалық құжаттары мен ... ... ... ... ... ... ... – негізгі құралдар нысандарының прайдалану
мақсатына, сипатына, заттық ... ... ... болмыстық
құрамдарына қарай дұрыс топталып сыныпталғандығын анықтау болып ... ... ... ... ... болсақ:
1. Өндіріске пайдалану мақсаты бойынша негізгі ... екі ... ... ... ... ... ... емес мақсаттағы негізгі құралдар.
Өз кезеңінде өндірістік мақсаттағы негізгі құралдар ... ... ... салаларына бөлінеді.
2. Заттық нысанына қарай негізгі құралдар бухгалтерлік есеп шоттарының
типтік жоспарында көрсетілген тәртіп бойынша топталады.
3. ... ... ... ... және ... ... ... Пайдалану сипатына қарай да пайдаланудағы, пайдалануда жоқ (нақты
қолда бар, ... ... ... негізгі құралдар) және
резервтегі негізгі құралдар болып үш топқа бөлінеді.
5. Болмыстық құрамдарына ... ... ... ... және ... ... екі топқа бөлінеді.
Болымыстық күйіне ұстап, көзбен көріп, санауға болатын негізгі
құралдарды ... ... ... ... ... ... т.с.с.).
Ал заттық нысаны жоқ санауға келмейтін күрделі шығындарды мүліктік емес
топқа ... ... ... ... ... тастардан
тазалау, эрозияға қарсы жерді гипстеу, әктеу, т.с.с. шығындар).
Аудитор ... ... ... ... ... ... ... олардың бағалану тәртібіне назар аударуы тиіс. аудитор
негізгі құралдардың бағалануын тексеруді жүзеге асырып, табысты ... ... ... ... ... ... ... алуға тиіс:
- негізгі құралдар нысандарының кіріске алынған сәтінде келіп түсу
көздеріне қарай дұрыс бағаланғандығын;
- жеке тұлғалардан ... ... ... құны ... екі жақты
шарт жасалғандығын;
- құрылтайшыларының шаруашылықтың жарғалық капиталына қосқан үлестері,
кіріске алынып, келісім бағасына ... ... және ... ... ... тәртібінің сақталғандығын;
- негізгі құралдар нысандарын ұзақ мерзімге жалға (сатып алу ... ... ... жалға беруге және алуға жасалған шартта нысанның
құны көрсетілгендігін;
- негізгі құралдар нысандарының бастапқы (ағымдағы) ... жәй ... ... қосымша салымдардың нәтижесін, ішінара жою немесе қайта
құрастырудың салдарынан ... ... ... ету ... ... қысқарғандығын;
- негізгі құралдар нысандарының нарықтық құны ... ... ... растаған сараптама қорытындысы жазылған
құжаттарын;
- негізгі құралдар ... ... ... және сатушы ұйымдардағы
тауардың бағасы туралы және баға ... ... ... ... ... бар ... активтерді сатып алған кезде, есепке алғанда, олардың
пайдалану мақсатын анықтаудың ... зор. ... ... пайдалану
мақсаттарына қарай кіріске алған кезде олар негізгі құралдар, тауарлы
материалдық ... ... ... инвестициялар құрамында көрсетілуі
ықтимал.
Мысалы: Шаруашылықтың қызметіндегі қажеті бойынша пайдалану мақсатында
сатып алған комбайн негізгі құралдар құрамында ... ал егер оны ... ... ... табу ... ... комбайнды тауарлардың құрамында
көрсетеді. Шаруашылықтың өзі ... үшін ... ұзақ ... ... ... сатып алған жер учаскелері мен ... ... ... ... негізгі құралдарды кіріске еесепке алған кезде, ... ... ... ... маңызы зор.
Шаруашылықтың балансында көрсетілген негізгі құралдар кіріске ... ... ... ... ... пайдалануда болғанын көрсетпейді.
Өйткені негізгі құралдар резерв ретінде қоймада белгілі тәртіппен сақтаулы
тұруы немесе жалға ... ... ... негізгі құралдар бастапқы құнйы бойынша, есепке алу
сәтінде көрсетіліп, оған негізгі құралдарды салу немесе сатып ... ... ... ... оның ішінде сатып алған кезде төолейтін
қайтарылмайтын салықтар мен алымдар ... мен ... ... ... ... ... ҚҚС, сатып алуға арналған шартты ... ... ... баж және т.б.), ... ... құру, пайдалануға
қосу жөніндегі шығындар, құрылыс кезінде берілген несие үшін ... ... ... сай пайдалану үшін жұмыс ... ... ... кез ... ... да шығындар жатады. ... ... ... ... ... болған ақауларды жөндеуге кеткен
шығындар бастапқы құнға енбей, ағымдағы кезеңнің шығыны ретінде ... ... ... ... ... құнының анықтау тәртібімен
танысқаннан кейін, ... ... ... ... бастапқы құнының
құжаттарындағы нақты шығындар көлемінде анықталғандығына ... ... ... ... бастапқы құны:
- құрылтайшылар жарғылық капиталға өз салымдары есебіне құрылтайшылар
арасында келісілген құны бойынша негізгі ... ... ... негізгі құралдарды өзі дайындаған немесе нақты шығын
сомасы бойынша ақы төлеп ... ... ... абсқа заңды немесе жеке тұлғалардан сатып алған нысандарды сараптау
жолымен ... ... ... ... бойынша салып
алынған сәтінде анықталғандығына.
Айырбастау операциялары нәтижесінде ... ... құны ... ... құны ... ... ... қосымша алынған (төленген)
ақша қаражаттар сомасына түзетіліп, ағымдағы құнға теңестіріледі.
Айырбастау бірдей мақсатқа ... ... және сол ... құны ... ... ... де, ... әр түрлі мақсаттағы
ағымдағы құны әр түрлі активтер де жатады.
Ұқсас емес ... ... ... үйге ... ... ... берілген активтің өткізілу құны бойцынша ақша ... ... ... ... сома есепке алына отырып көрсетіледі.
Ұқсас емес активтерді мысалы автокөлікті, үйге айырбастаған ... ... ... ... өткізілу құны бойынша ақша қаражаты түрінде
алынған немесе ... сома ... ... ... көрсетіледі.
Аудитор бастапқы құнға өзгеріс енгізуге қандлай жағдайларда ғана рұқсат
етілетіндігіне және оның сақталғандығын анықтауы тиіс:
- қосымша күрделі салымдар жасау ... ... ... ... ететіндей ішінара кеңейту, жоюдың немесе қайта құрастырудың пайдалы
қызмет ету мерзімін өзгерткен (ұзартса ... ... ... ... қабылдаған шешімдері бойынша ... ... ... жүргізіліп, ағымдщағы құнының белгілі бір мезгілге (күнге)
қолданылып жүрген негізгі нарықтық баға ... ... ... ... ... ... бастапқы немесе ағымдағы
құнынан жинақталған амортизациялану сомасы шегеріліп көрсетілгендігін;
- өткізуі (сату) құнының ... ... ... ... әзір тәуелсіз
тараптардың арасындағы негізгі құрал-жабдықтарды ауырбастауға ... құны ... ... ... ... – нысанды есептен шығару ... ... ... ... ... ... қызмет мерзімінің аяқ шенінде негізгі
құрал-жабдықтарды жою кезінде кіріске алынатын қосалқы ... және ... да ... ... темір сынықтарының болжамды
құны ретінде алынғандығын;
- тозу құнының – негізгі құралдардың бастапқы және ... ... ... ... айтқанда, негізгі құралдардың ескіріп,
амортизациялану құны есептеліп өндіріске ... ... ... ... ... ... ... қалдық құнының - өндірілген өнімге, орындалған
жұмысқа және көрсетілген қзыметке әлі аударылмаған құнын есептеген ... ... ... ... ... пайдалану мерзімі ұлғайған
сайын мөлшері өсе түсетін есептелген тозу сомасының шегерілгендігін:
Уақыт өткен сайын негізгі ... ... ... ... ... қайта бағалау жүргізудің нәтижесінде реттеулер
енгізіліп, ... ... құны ... отырылады. Қайта бағалаудың
мақсаты негізгі құралдардың бастапқы бағасын сол кездегі ... ... ... бағаға сәйкес келтіру болып табылады.
Қайта бағалауға байланысты атқарылған іс-шаралардың ... сай ... көз ... үшін ... мына ... ... аударуы
тиіс:
- қайта бағаланған негізгі құралдар нысандарының тізіміне;
- қайта ... ... ... ... (нұсқауына) және
статистикалық агенттіктің анықтап белгіленген есептеу коэффициентіне;
- қайта бағалау нәтижесінде кездескен өзгерістердің дер ... ... ... ... есеп ... және есеп ... қайта бағалаудың нәтижесінде есчептелген тозу сомасына реттеулердің
енгізілгендігіне;
- нысанның қайта ... ... ... ... ету ... бірдей бөлікте бөлінбеген табысқа жатқызылатын сомасының анықталып,
жыл сайын аударылып отырылғандығын, шығысқа шығарылу ... ... ... ... ... ... нәтижесінде негізгі құралдар ... ... ... ... құны ... бойынша көрсетіледі. Қайта бағалау
субъектінің өз меншігіндегі ... ... ғана ... қоймай,
сонымен ұзақ мерзімге жалға алынған құрал-жабдықтарға, әлі орнатылмаған
қоймадағы ... және ... ... құрылыс нысандарына
жүргізілгендігі аудитордың назарынан тыс қалмауы тиіс.
Аудитор, сондай-ақ ... ... ... бағалаудың нәтижесінде
негізгі құралдар нысандарының ... ... бір ... ... І ... тыс ... ... 12 «Негізгі құралдар»
бөлімшесіне сәйкес шоттарының дебетіне, V «Меншікті капитал» ... ... 541 ... құралдарды қайта бағалаудан түскен қосымша
төленбеген капитал» шотының кредитінде көрсетіледі.
Қайта бағалаудың нәтижесінде ... ... ... ... ... ... тозу ... түзетулер енгізіліп, пайда болған
тозудың үстеме сомасын 123 ... ... ... ... ... 13 «Негізгі құралдардың тозуы» бөлімшесінің сәйкес
шоттарының кредиті ... ... ... ... негізгі
құралдардың ағымдағы құнының өсуі, оның тозу сомасының өсуіне ... ... ... ... ... құралдарды, қайта бағалаудың нәтижесінде,
артқан сомасына және тозу сомасына енгізілген өзгерістерді ескере отырып
есептеп шығару ... ... ... зор. ... ... ... соманы нысанның кейінгі пайдалы қызмет ету мерзіміне теңдей етіп
бөліп, жылдық бөлігін 561 ... ... ... ... ... ... кредитіне 541 «Негізгі құралдарды қайта бағалаудан түскен
қосымша төленбеген капитал» шотының ... ... ... ... ... бағалаудан кейін қызмет ету мерзімінен бұрын есептен
шығарылса, онда ол шығарылған ... ... ... ... ... ... назар аударуы керек.
Негізгі құралдарды жаңартып, толықтырып ескіргендігін және шаруашылыққа
қажет емес пайдаланылмай тұрғандарын дер ... ... ... отырудың
маңызы зор. Негізгі құралдарды кіріске аоу және ... ... ... сай ... ... олардың қозғалысына
бақылау жасауға мүмкіндік береді. Негізгі құралдардың есебінің ... ... ... ... ... ... анықтап алуға
міндетті:
- шаруашылықтың басшысының ... ... ... ... ... ... ... тұрақты жұрыс істейтін комиссия құру туралы
бұйрығының, өкімінің шығарылғандығын;
- қабылдау комиссиясының құрамына кәсіби талапқа сай екендігін;
- қабылдау-өткізу ... дер ... ... толтырылып, техникалық
құжаттарының (төл құжат, тұтастық ведомостары, ж.б. ... ... ... ... басшысының бекіткендігін;
- қабылданған нысандарға мүліктік ... ... ... соғылғандығын;
- кіріске алынған негізгі құралдар нысандарының тұрған және пайдалану
орындары бойынша ... ... ... ... ... шарт ... ... алынған негізгі құралдар нысандарының жұмсалған қаржы
көздеріне сәйкес бағаланғандығын.
Аудитор шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын тұрақты жұмыс істейтін комиссия құру ... және ... ... ... танысқаннан кейін, негізгі
құралдардың кіріске алу көздерін анықтауы тиіс. ... ... ... ... ... негізгі құралдарды даңартып және
толықтырып отыру көздеріне ... ... ... ... ... ... тиіс:
- күрделі қаржы салымына (жаңа ғимараттар, ... мен ... ... ... жаңа ... ... алу және ... заңды және жеке тұлғалардан жаңа және бұрын ... ... ... нысандарының сатып алу ерекшеліктерінің сақталғандығына;
- тауарлы-материалдық құндылықтарға айырбастау (бартерлік) ... ... ... ... және жеке ... ... ... тегін алынған және және
бұрын пайдалануда болған негізгі құралдарға;
- құрылтайшыларының жарғылық капиталға ... ... ... ... ... ... ... анықталған есепте жоқ (артық) негізгі құралдарға;
- ұзақ мерзімге жалға алу жолымен ... ... ... ... ... ... түсуі кезедеріне қарай дер кезінде
кіріске алу құжаттары толтырылып тіркелгендігіне көз жеткізуі керек.
Негізгі құралдарды ... ... ... ... ... ... немесе өкімімен тағайындалған тұрақты жұмыс істейтін
комиссиясының құрамының түгелдей қатысып, оның құрамына әр ... ... ... мен ... ... ... ... бөлімнің
өкілдерінің технкиалық қауіпсіздендіру мамандарының бухгалтерлердің ... ... ... ... ... құралдарды пайдалануға, қабылдау комиссиясының қатысуымен
қабылдау-өткізу ... (ү. НҚ-1) ... ... ... толық
сипаттамасы – сатып алу (салу) көздері, ... ... ... ... ... ... ... өткізудің нәтижесі, оның техникалық
жағдайына сәйкестігі, бастапқы құны мен ... тозу ... ... ... және ... ... ... жазылғандығы анықталады. Толық толтырылған ... ... ... (төл құжат, тұтастық ведомсы, ж.б. арнайы
құдаттары) ... ... ... бекіттіріліп, содан кейін
бухгалтерияға беріледі. Осы ... ... ... ... ... ... нысанға мүліктік карточка
ашылғандығын, оларға мүліктік нөмір беріліп, олардың ... ... ... және ... карточкаларын тіркейтін тізімге
(тұрған және ... ... ... тіркелгендігін, бухгалтерлік
есепшоттарына таратылып жазылғандығын анықтап, кіріске алынған ... ... ... ... төл ... ... қажет.
Аудитор нақты қолда бар негізгі құралдардың сақталуын ... ... ... есебіне назар аударады. Яғни, әрбір
негізгі құралдар ... ... ... ... орнының, бастапқы құнын жүргізілген қайта бағалаудың нәтижелерін
көрсетіп ашылатын мүліктік карточкаларының ждұрыс толтырылғандығын және ... ... ... ... ... ... құралдарды пайдалану барысында олардың құнына, пайдалы қызмет
ету ... ... әсер ... ... ... ... көрсетіледі. Мүліктік карточкалардағы көрсетілген мәліметтер
бастапқы құұжаттарындағы ... ... ... ... ... және бастапқы құжаттарындағы мәліметтерін ... ... ... ... және ... ... ... есеп ақпарларындағы жағадйына сәйкестігін анықтауға болады.
аудитор ... ... ... ... ... қарамастан,
аналитикалық есеп пен синтеткиалық есеп ... ... ... ... ... ... ... байланысының жазылу
дәйектілігінің ... және ... ... ... ... есеп құжаттарында жазылып толтырылғандығын ... ... ... ... бекітілген тәртіпке сәйкес
толтырылғандығын, құжатты рәсімдеуге қатысқан жауапкершілікті ... ... ... тексеруге тиісті. Кеткен кемшіліктер мен
анықталған тәртіп түзу ... ... ... ... ... ... ... болған жағдайда, аудитордың тқарама-
қарсы тексеру жүргізуді талап етуіне құқы бар. Аудитор ... ... ... дер ... дұрыс толтырылып рәсемделгеніне назар
аударуы қажет. Өйткені кейбір субъектілерде бұған онша мән ... ... ... ... ... ... ... фактілері кездесіп қалады.
Кіріске алынған негізгі құралдарды, оларды топтау принциптерін сақтай
отырып, бухгалтерлік есеп шоттарының ... ... 1 ... ... ... 12 ... құралдар» бөлімшесіне сәйкес синтетикалық
шоттарына ... ... Бұл ... ... қатынасы бойынша активті
боғландықтан, дебетінде кіріске алынған негізгі ... ... және ... ... құны анықталып көрсетіледі. Яғни, негізгі
құралдарды бухгалтерлік есеп шоттарында көрсету тәртібі оларды қандай ... ... және ... ... де ... жағдайда негізгі құралдарға қаржы салымы үдемелі және негізгі
құралдар құрамының сапасын жақсарту шығындарының жиынтығын білдіреді. ... ... ... ... ... және ... жұмсалған шығындарды
күрделі қаржы салымы деп атайды.
Аудитор ... ... ... ... негізділігін, күрделі
қаржы көзінің салымдарының игерілуін және өзіндік құнын ... ... тыс ... тиіс. Күрделі қаржы салымын бақылау және ... үшін ... есеп ... ... ... ... ... шоты қаралған. Бұл шотта барлық жұмсалған шығындары
көрсетіледі: ғимараттарды және ... ... ... джәне
сметаларды құрастыру, күрделі құрылыс смета-қаржылық есептер ... ... ... ... ... ... (қарамастан) бойынша,
сондай-ақ құрылысқа бөлінген несиенің пайзыдары, құрылысты салуға және
негізгі құрадарды сатып ... ... ... құнына енетін және
өндірістік жабдықтар бойынша (шеберханалар, тәжірибе жүргізетін қондырғы
мен лабороториялық жабдықтарын қоса), ... ... ... ... ... ... ... салымдар нысандарына арналған қондырғылар
үшін; шаруашылықта өсіріліп жатқан және негізгі табынған ... ... ... мен күш ... ... келтірілген құрылыс-монтаждау жұмыстарының шығындары
құрылыстың және трүлендірудің басынан соңына ... ... ... ... ... ... осы ... жобалау және басқа да ұйымдарға төленген сомада көрсетіледі. Егер
жобалау-іздестірілу ... ... ... ... ... жатқан нысандарға жататын болса, онда оларды нысандардың
сметалық құнына таратады. Негізгі құралдарды салу-құрастыру ... ... ... ... ... қарай малдарды төл, көп жылдық
екпелерді өнім, жеміс беретін жасқа толуына байланысты қабылдау актісінің
негізінде ... ... ... кіріске алады. Бұндай кезде мынадау
бухгалтерлік жазулар жасалады. 12 «Негізгі ... ... ... ... 126 ... ... ... кредиттейді. Аудитор
күрделі шығындаро есебіне аудиторлық текесру жүргізген кезде ... ... ... ... және ... ... ұлғайтпайтын
шығындарының есебінің жеке-жеке жүргізілетіндігіне назар аударуы керек.
Негізгі құралдардың құнын ұлғайтпайтын ... 126 ... ... ... 821 «Жалпы әкімшілік шығындарына» шығысқа
шығарылғандығын, олардың ... ... ... ... ... ... ... жататындар:
құрылысты нысанын салып ... ... ... үшін ... ... шығындары; болашақтағы сипаттағы геологиялық барлау,
іздестір, ... да ... ... құрылыс нысандарының құнына ... ... жоқ ... егер ... ... ... ... басқа
ұйымның меншігіне пайдалануға қабылданған жағдайда, құрылыс нысанын салуға
үлес ретінде берілген қаржылар; ... ... жер ... ... жойылуға тиісті құнын қайтаруды талап ететін құрылғылар мен ... ... ... құны ... ... ... ... Қазақстан РЕспубликасының Ұлттық банкі бекіткен банк несиелеріне
қойылған пайыздарын жоғары ... ... ... ... ... ... бітпеген ғимараттар және құрылғылардың
бүлігуігег болған ... ... ... оларды жоюға әкеліп соққан);
құрылысты доғару, ... ... ... тоқтаған нысандарды күзету,
бұзу, жою шығындары; қаржы шаруашылық қызметін бұзуға байланысты айыппұл,
пайыздарды ... ... мен ... және ... да ... монтаждау жұмыстары мердігерлік және шарпуашылық әдіспен жүзеге
асырылуы мүмкін. ... ... ... ... мен ... ... жұмыстарының шығындарының есебімен ... ... ... ... ... аудитор негізгі
құралдар нысандарын заңды тұлғаларын сатып алған ... ... ... ... ... ... ... шаруашылықтың негізгі құралдарды жеке тұлғалардан ... ... на ... назар аударуға міндетті. Мұндай операциялар –
сатушының төл құжатының мәліметтерін көрсетіп ... алу – сату ... ... ... асырылады.
Жеке тұлғалардан оның жеке ... ... ... ... оған ... сомадан бекітілген тәртіп бойынша, табыс салық ұстап
бюджетке аударылуға тиісті (үй, саяжай, автокөлік, ... және ... ... ... алғанда). Кәсіпорын келісімшарттағы исома және ұсталған
салық туралы салық ... ... ... оның ... ... ... хабарлауға міндетті. Егер жеке тұлға кәсіпкер ретінде
тіркелсе, онда негізгі ... ... ... ... одан табыс салық
ұсталмайды.
Аудитор шаруашылықтың ... ... ... дұрыс кіріске
алынғандығын, тасымалдау құралдарына есептелген бастапқы құнына, салыққа
төленген соманың ... ... ... Егер ... ... ... онда жасалған келісімшартқа жауапты тұлғаларынан жазбаша
түсініктеме ... ... ... жүргізу қажет.
Шаруашылықтың салық инспекциясы сатып алынған тасымалдау құралдарына
төленген салықтар туралы ... дер ... ... көз
жеткізу қажет.
3.3. Негiзгi құралдардың пайдаланылу тиiмдiлiгiн талдау
Халық шаруашылығының алдына қойған мiндеттердi табысты ... ... ... - ... ... мен ... басқаруды
жетiлдiрудiң маңызы зор. Бұл тұрғыдан негiзгi мақсат болжам жасау мен
шаруашылық жүргiзу деңгейiн ... ... ... ... ... ... ... жетiлдiру және еңбек өнiмдiлiгiн
артыру, өнiм және қызмет сапасын жақсарту сондай-ақ осы ... ... ... ... Экономикалық талдау кәсiпорын
жұмысының нәтижесiн объективтi ... ... iшкi ... ғана ... ... ... ... бөлiмшенiң дамуына
заңдылықтар орнатуы ... ... ... ұлттық байланыстың бiр бөлiгi
елiмiздiң ... ... ... ... базасы болып
табылады. Сондықтан, өндiрiс тиiмдiлiгiн әрi қарай ... ... ... ... тығыз байланысты. Қоғамдық өндiстiң
тиiмдiлiгi едәуiр дәрежеде негiзгi ... ... ... ... ... ... тиiмдi пайдаланылуының
негiзгi мiндеттерiне мыналар жатқызылады:
- негiзгi құралдардың құрамы мен ... ... ... ... ... ... ... және олардың
құрылымдық бөлiмдер арасында ... ... ... ... ... әсер ... ... ықпалын анықтау;
- негiзгi құралдардың пайдаланылуын жақсарту резервтерiн анықтау;
- пайдалану тиiмдiлiгiн арттыру жөнiндегi ... ... ... ... құралдардың құрамы мен қозғалысын зерттеуден
басталады. Осыған сәйкес ... ... ... ... ... ... ... және олардың қаншалықты тиiмдi
пайдаланылғанын жан-жақты зерттеу керек. Кәсiпорынның өндiрiстiк ... ... ... ... көп ... ... ... Өндiрiстiк қуат негiзгi құралдардың құрамының әркелкi
болуына ... ... ... ... бiр ... өндiрiс процесiне
тiкелей қатысады, өндiрiлген өнiмнiң көлемiне тура ықпал жасайды. ... ... ... ету үшiн ... ... Кәсiпорынның негiзгi
құралдарының көлемiн, құрамын және қозғалысын зерттеу олардың ... ... ... ... ... құралдарының қолда бары
мен ... 2007 жыл ... ... ... |Жыл басы |Жыл соңы |
| |тг. |% |тг. |% ... мен ... |25845 |70,49 |27365 |70,23 ... мен ... |3737 |10,19 |3949 |10,14 ... ... |6193 |16,88 |6982 |17,93 ... |894 |2,44 |666 |1,70 ... |36669 |100 |38962 |100 ... ... ... ... басқармасының 2007 жылғы бухгалтерлік
есебі бойынша
Бұл кестеден ''Қызмет жасау басқармасының'' 2007 ... ... ... ... ... Оның өсу ... 2293 (38962-
36669) теңгенi құраған. Бұның iшiнде үйлер мен ... 1520 ... мен ... 212 ... ... құралдары 7900 теңгеге ал
басқадай негiзгi құралдар 789 ... ... Егер ... үлес салмағына
келер болсақ 2007 жылдың басында ... ... мен ... ... ... құралдардың 70,49 пайызын құраса, жыл соңында ... 70,23 ... ... ... яғни 0,23 ... азайған. Машиналар мен
жабдықтар 10,19 пайыздан 10,14 пайызға жетiп 0,05 ... ... ... ... ... үлес ... жыл басында 16,88
пайызды құраса, жыл соңында 17,93 пайзға жетiп, яғни 1,05 ... ... ... ... ... ... үлес салмағы 0,74 процентке
ғана ... жыл ... ... ... құралдардың 1,70 процентiн құраған.
Кәсiпорынның негiзгi қүралдарын талдаудың тағы бiр маңызды кезеңi
болып олардың жаңару, шығыс ... тозу және iске ... ... есептелiнедi. Бұл көрсеткiштер ... ... ... табу үшiн негiзгi құралдардың тозу сомасын
негiзгi құралдардың ... ... ... Бiз ... отырған
жауапкершiлiгi шектеулi серiктестiгiнде бұл көрсеткiш 2007 жылы 4,19 ғана
пайызды құрап отыр (15,4 : 36669 х 100).
Негiзгi ... iске ... ... табу үшiн ... ... ... негiзгi құралдардың бастапқы құнына бөлемiз
немесе 100-ден тозу коэффицентін шегеремiз. ... бұл ... ... ... ... жыл бойы кiрiске алған негiзгi құралдарының бағасының жыл
соңындағы негiзгi қралдардың бағасына ... ... ... ... Бұл ... 2007 жылы 0 ... құрап отыр. Себебi бұл ... ... ... құрал кiрiс етiлмеген және сондай-ақ негiзгi
құралдардың ешқайсында шығыс етпеген.
Кәсiпорындағы негiзгi құралдардың шығыс етiлу ... жыл ... ... ... ... ... жыл ... негiзгi
құралдардың бағасына бөлу арқылы табылады. Осы қарастырып отырған жылда
кәсiпорын негiзгi ... ... ... бұл ... ... ... ... жоғарыдағы көрсетiлгенге сүйене отырып жыл бойы ... ... ... жалпы субъективтi бойынша
негiзгi құралдардың жаңа екендiгiн көруiмiзге ... ... ... ... ... ... ... бөлiгенiң есептеп
шығарылмауы кәсiпорынның өнiм өндiру көрсеткiшiне оң әсер ... ... да ... ... негiзгi құралдарды уақытылы есептен
шығару оң фактор ... ... ... өнiм ... үшiн ... ... құралдардың
бiр теңгесiне келетiн өнiм көлемiн көрсетедi. Ол жыл бойы ... ... ... ... ... ... ... қатынасы ретiнде
анықталады.Бұл жағдайда негiзгi құралдардың құнына кәсiпорын меншiгiндегi
және жалға алынған негiзгi ... құны ... де, ... және ... ... берiлген негiзгi құралдарының құны
есептелiнбейдi.
Қор қайтарымдылығына керi шама болып табылатын қор ... ... ... ... өндiрiлген өнiм көлемiң қатынасы арқылы
табылады. Өнiм көлемiн арттыру барлық негiзгi ... ... ... байланысты болады. Өнеркәсiптiк негiзгi құралдардың
пайдаланылуын жақсарту қосымша күрделi ... ... ... ... ... ... ... Негiзгi құралдардың тиiмдi пайдаланылуын
арттыру ... ... ... артыруға, өндiрiлген өнiмнiң өзiндiк
құнын кемiтуге, пайданы арттыруға ... ... ... ... ... көрсетiлгендей, басқарманың 2007 жылғы өнiмдердi сатудан,
қызмет көрсетуден түскен табысының мөлшерi 2006 жылға ... ... ... асып ... ал ... ... жылдық құны +230 мың
тенгеге асты. Негiзгi құралдардың ... ... ... ... қор ... ... ... басқармасындағы негiзгi құралдарды пайдалану
тиiмдiлiгiн талдау
| | | | ... |2006 |2007 ... ... ... ... |4660 |7408 |+2748 ... ... табыс (м.тт) | | | ... ... ... құны ... |3666 |3896 |+230 ... ... тенге |1,27 |1,90 |+0,53 ... ... ... ... басқармасының 2006- 2007 жылғы
бухгалтерлік есебі бойынша.
. Бiздiң талдау жүргiзiп ... ... ол ... ... ... +6,3 ... артып отыр. Талдау барысында өнiмдердi сатудан,
қызмет көрсетуден түскен табыстың мөлшерiндегi ... (+2748 мың ... ... ... және қор ... ... ... әсерiн анықтау қажет.
Талдаудың әдiстемелiк жолын қолдана отырып өнiмдi сатудан, қызмет
көрсетуден ... ... ... (+2748 тг.) негiзгi құралдардың
құнындағы болған өзгерiсттiң әсерiн анықтаймыз. (+2390 х 1,27) = ... ... қор ... көрсеткiшiнiң дейгейiнде болған өзгерістiң
әсерi, (+9,63 х 3896) =2454,0
Сонымен, ... ... құны мен ... ... ... ... ... мөлшерiндегi
болған өзгерiстер факторларының (+230,0 мың тенге және 0,63 ... ... ... ... ... ... ... мөлшерiндегi өзгерiс
көлемi (+2748,0 мың тг.) тең болып отыр (+2930,0 + 2454,0) = 2748,0 ... ... ... ... ... ... ... Құралдардың пайдалану тиiмдiлiгi көрсеткiшiнiң (қор қайтымдылығы)
тек өнiмдердi сату мен ... ... ... ... деңгейiне ғана
емес барлық өндiрiстiң ... ... ... жоғары екенiн дәлелдеп
отыр.
ҚОРЫТЫНДЫ
''Халыққа қызмет жасау басқармасының'' негiзгi құралдарының ... ... және ... экономикалық тиiмдi пайдалануын зерттей келе теориядан
алған бiлiмiмдi салыстыра отырып, келесiдей қорытынды шығаруға болады.
1. ... ... ... ... ... ... бухгалтерлiк есебiнiң стандарттарына сәйкес жүргiзiледi.
2. ''Қызмет жасау басқармасының '' негiзгi құралдардың ... ... ... пайдалануына толық жағдай жасалынған. Бұл тұрғыда
субъективтiде ... ... ... ... адам ... олар
кәсiпорын басшысының бұйрығымен бекiтiледi.
3. Кәсiпорынның НҚ № 16-шы бухгалтерлiк есеп стандартына сәйкес, ... ... ... бағалар бойынша бағаланады.
4. Жыл сайын шаруашылық субъектiсi жылдық есеп ... ... ... ... ... жұмысын жүргiзiп тұрады. Сонымен қатар
әрбiр бөлiм басшылары өздерiнiң жауапкершiлiгiндегі (қарасты) ... ... жыл ... есеп ... яғни жыл ... ... ... болғаны, жыл бойы кiрiске алғандары мен шығыс
етiлгендерi, жыл ... ... ... Осы есеп беруде олар
келесi жылға негiзгi қажет болып ... ... ... ... ... ... тапсырыс бередi.
5. Барлық негiзгi құралдардың топтамалық және талдамалық есебi заңға
сәйкес белгiленген ... ... ... Олардың
уақтылы толтырылуына жауапты адам ... 2006 және 2007 ... ұйым өз ... негiзгі құралдарына
ағымдағы жөндеу жұмысын жүргiзген.
Әйтседе осы ... ... ... ... басқармасының''
негiзгi құралдардың есебiн жүргiзiуден кемшiлiктер болмаса ... ... ... яғни ... ... ... тұру үшiн келесiдей ұсынысымды айтқым келедi:
Негiзгі ... ... ... ... ... ... көшу.
Тозуы жеткен негiзгi құралдарды уақытылы ... ... ... ... ... күн ... ... өнiмдiлiгi жоғары негiзгi
құралдар сатып ... ... тез ... ауыстырып отыру үшiн, яғни табиғи
тозуы ... ... ... ... ... ... ... жаңаларын алу барысында амортизациялық аударым есептеудiң
жылдамдатылған әдiсiн қолдану.
Бұл ұсыныстар ''Қызмет көрсету ... ... яғни ... ... ... ... деп ойлаймын. Сондай жағдайда ғана
кәсiпорын қазiргi нарықтық ... ... ... ... ... өнiмдерiн халықаралық базарларға шығаруға мүмкiндiк ала алады деп
ойлаймын.
әдебиеттер тізімі:
1.Қазақстан Республикасының Президенті Н .Ә.Назарбаев Қазақстан Халқына
Жолдауы «Дағдарыстан жаңару мен ... 6- ... 2009 ... Д. О.«Теория аудит» Алматы 2006 ,жыл
3.Абленов Д.О.«Аудит негіздері» Экономика 2005 жыл
4.Астахова В.П «Анализ финансовой ... ... ... 2006
5.Әбдіманапов «Бухгалтерлік есеп теориясы» Алматы, 2006 жыл
6.Әжібаева З Н ... Б Е ... ... ... ... 2007 жыл
7.Әбдіқадіров Т Ә «Аудит және бухгалтерлік есеп » Алматы 2005 жыл
8. Баканов М.И. Шеремет А.Д. «Теория экономического анализа»
Москва,«Финансы и ... » 2005 ... М.Д. ... ... Тулегенов Ә.Т.«Аудиторлық іс-
қызмет туралы» 2005 жыл.
10.Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы 2006 жыл 24-маусымдағы
ҚР- ның 309 -116 ... ... есеп ... ... ... ... ... құжаттары ,жинағы Алматы ,« Раритет» 2008 жыл
12.Дюсембаев К.Ш. «Теория аудита» Алматы 2005 жыл.
13. Дюсембаев ... ... ... предприятия» Алматы 2006 г.
14. Заочная школа аудитора № 1,2,3 10,11. ... К. К. ... есеп 2006 ... ... К. К «Бухгалтерлік есеп принциптері» Экономика 2006 жыл.
17.Назарова ... есеп » ... 2005 ... ... В.Л .«Бухгалтерлік есеп » Экономика 2005 жыл.
19. Назарова В.Л .«Шаруашылық жүргізуші ... ... » ... 2006 ... В.К. ... В.В, ... О.И. «Бухгалтерский учет на
предприятии» Изд.«Центраудит –Казахстан » Алматы 2006 ... ... В.К. ... ... ... есеп» Алматы
2007 жыл.
23.«Стандарты по аудиту РК» Алматы 2005 год.
24.Сейдахметов Ф.С. Современный бухгалтерский учет 2007 год.
25.Салина А.Г. Бухгалтерлік есеп ... ... 2007 ... Тоқсанбай С.Р. Толық экономикалық орысша- қазақша сөздік Алматы
2007.жыл.
27. ... ... ... ... Оқу ... Алматы 2005 жыл.
Радостовец В.К. Радостовец В.В,
28.Тасмагамбетов ... А.Ш, ... Н.П. ... и ... в ... предпринимательской деятельности» Алматы 2007 год.
29.Тулегенов Е.Т,Бралиева Н.Б, Стороженко Л.А, Матаеева И.А«Бухгалтерские
информационные системы » Алматы 2007 год.
30. ... и ... » ... ...

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 87 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебін ұйымдастыру15 бет
"Ай Ер Нур" Жауапкершілігі шектеулі серіктестігін бойынша өндірістік іс-тәжірибе есебі37 бет
«TASTOBE RESOURCES» ЖШС42 бет
«КАЗОЙЛСЕРВИС» жшс-дегі іс-тәжірибе бойынша есеп беру43 бет
«ОЙЛСТРОЙСЕРВИС» ЖШС-ДЕГІ іс-тәжірибе бойынша есеп беру92 бет
«Оңтүстік жарық" ЖШС-дегі іс-тәжірибе бағдарламасының жоспары:30 бет
Айналым құралдарды кіріске және есептен шағарудың есебі22 бет
Банктің қызметіндегі табыстар мен шығындардың сипаттамасы20 бет
Бухгалтерлік есеп пен аудиттің жалпы құрастырылу принципі19 бет
Бухгалтерлік есептің мәні6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь