Қоршаған ортаның химиялық заттармен ластануы

Кіріспе
Қазіргі кездегі қоршаған ортаның химиялық заттармен ластану дәрежесі
Кәсіпорын орналасқан аймақтың табиғи.климаттық
сипаттамасы
1.3 Қорғасын, мыс, мырыш және кадмий элементтерінің
биологиялық әсері
1.4 Антропогенді факторлардың өсімдіктерге, жануарларға және
адам организміне әсері
1.5 Қоршаған ортаны қорғаудағы мемлекеттік іс.шаралар

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Өндiрiстiк прогресс қоршаған ортаға көп мөлшерде зиянды заттардың түсуiмен және қалыптасқан табиғи тепе-теңдіктің бұзылуымен қатар жүруде. Бiздiң республикамыздың қазiргi экологиялық жағдайы күрделі — барлық жерде өндiрiстiк қалдықтармен, радиациямен ластану, ауру түрлерi мен мутациялардың өсуi, су мен тамақ өнiмдерiнде нитраттардың, пестицидтердiң, ауыр металдардың мөлшерiнiң өсуi етек алуда. Соңғы кезде металлургия өндiрiсi дамыған, өндiрiстен және автотранспорттан бөлiнген зиянды қалдықтармен ластану дәрежесi жоғары аймақтарда ауыр металдардың артық мөлшерiнiң қоршаған ортаға және адам организмiне түсуiне, олардың зияны мен биологиялық рөлiн зерттеуге ерекше көңiл бөлiнуде.Түстi металлургия өндiрiсi орналасқан аудандардың атмосферасына көп мөлшерде әртүрлi химиялық қосылыстар түседi, олардың iшiндегi негiзгiлерiнiң бiрi — ауыр металдар. Ауыр металдардың 80% микроэлементтердiң қатарына жатады. Микроэлементтердiң тiршiлiк ортасында, оның ішiнде ауыз су мен тамақ өнiмдерiнде жетiспеуi немесе артық мөлшерде болуы зат алмасудың бұзылуына, нәтижесiнде эндемиялық аурулардың дамуына әкелiп соқтырады. Ал өсiмдiктерде артық мөлшерде жиналуы, олардың организмiнде өтетiн тiршiлiк үшiн маңызды процестерге қауiп төндiретiнi белгiлi. Бұл ауыр металдардың суда және басқа геохимиялық орталарда қалыпты мөлшерде болуы қажеттiгiн көрсетедi.
Қоршаған ортаның өндiрiс орындарынан бөлiнген зиянды қалдықтармен ластану дәрежесi, олардың адам денсаулығына әсерi және санитарлы-гигиеналық маңызы көп ғылыми еңбектерде келтiрiлген. Қазақстанның бүкiл облыстары мен өлкелерi экологиялық апат аймағына айналып отыр. Солардың бiрi - қорғасын өндiрiсiнiң қалдықтарымен ластанған Шымкент қаласының территориясы. Осыны ескере отырып бiздiң алдымызға қойған мақсатымыз- Шымкент қаласының ауыр металдармен ластану деңгейiн анықтап, олардың трофикалық тiзбек арқылы тасымалдана отырып тiрi организмдерге, яғни биотаға және адам денсаулығына әсерiн зерттеу. Сонымен қатар, алынған нәтижелерге сүйене отырып, Шымкент қаласының қазiргi жағдайын биологиялық тұрғыдан бағалау болып табылады. Қазiргi кезде экологиялық проблемалар жан-жақты комплекстi зерттеудi талап етедi.
Өндiрiстiк қалдықтардың қоршаған орта объектерiне түсуiн, жиналуы мен миграциясын зерттеу, олардың әсерiн дұрыс бағалауға мүмкiндiк береді.
1. Тулебаев Р.К. Хроническая свинцовая интоксикция. -Алматы: Ғылым, 1995. —С. 9,11.
2. Белозеров Э.С., Жасыбаева Т.С. Социально-экологические аспекты здоровья человека. -Алматы, Ғылым, 1993. -С.3, 111.
3. Бигалиев А.Б. Генетика и окружающая среда. -Караганда,1987.—С.120.
4.Захидов С.Т. Антропогенный мутагенез и современные экологические катастрофы. Опасности преувеличены? 7/Вестник Московского университета. Серия 16. Биология. —1997. №2. -С.11,16.
5. Владимиров А.М. Охрана окружающей среды. -Ленинград,1991. —С.281-286.
6. Артамонов В.И. Растения и чистота природной среды. -Москва: Наука, 1986. —С.27-34.
7. Ленина Э.Г. Общая токсикология металлов. -Л., 1972. — С.183.
8. Битнерович А. //Охрана природы и воспроизводства природных ресурсов. —1999. -№4. —С.45.
9. Байсейiтова Н.М., Бигалиев А.Б., Баранова Ю.В. Өндiрiстiк қалдық заттардың өсiмдiктердiң фенологиясына әсерi //ҚАЗМУ Хабаршысы. — Алматы, 2000. —№6-7. -Б. 184-188.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
1. Қазіргі кездегі қоршаған ортаның химиялық заттармен ластану
дәрежесі
2. ... ... ... ... ... мыс, мырыш және кадмий элементтерінің
биологиялық әсері
1.4 Антропогенді факторлардың өсімдіктерге, жануарларға және
адам организміне әсері
1.5 Қоршаған ортаны қорғаудағы ... ... ... тізімі
КIРIСПЕ
Өндiрiстiк прогресс қоршаған ортаға көп мөлшерде зиянды заттардың
түсуiмен және қалыптасқан табиғи ... ... ... ... ... ... экологиялық жағдайы күрделі — барлық жерде
өндiрiстiк ... ... ... ауру ... ... өсуi, су мен ... ... нитраттардың, пестицидтердiң,
ауыр металдардың мөлшерiнiң өсуi етек ... ... ... ... ... өндiрiстен және автотранспорттан бөлiнген зиянды
қалдықтармен ластану ... ... ... ауыр ... ... ... ... және адам организмiне түсуiне, олардың зияны мен
биологиялық рөлiн ... ... ... бөлiнуде.Түстi металлургия
өндiрiсi орналасқан аудандардың атмосферасына көп мөлшерде әртүрлi химиялық
қосылыстар түседi, олардың ... ... бiрi — ауыр ... ... 80% микроэлементтердiң қатарына жатады. Микроэлементтердiң
тiршiлiк ортасында, оның ... ауыз су мен ... ... ... артық мөлшерде болуы зат алмасудың бұзылуына, нәтижесiнде эндемиялық
аурулардың ... ... ... Ал ... артық мөлшерде
жиналуы, олардың организмiнде өтетiн тiршiлiк үшiн маңызды ... ... ... Бұл ауыр металдардың суда және басқа геохимиялық
орталарда қалыпты мөлшерде ... ... ... ... ... ... ... зиянды қалдықтармен
ластану дәрежесi, олардың адам денсаулығына әсерi және санитарлы-гигиеналық
маңызы көп ғылыми еңбектерде келтiрiлген. Қазақстанның бүкiл ... ... ... апат ... ... ... Солардың бiрi - қорғасын
өндiрiсiнiң ... ... ... ... ... Осыны
ескере отырып бiздiң алдымызға қойған мақсатымыз- Шымкент қаласының ауыр
металдармен ластану ... ... ... ... ... арқылы
тасымалдана отырып тiрi организмдерге, яғни биотаға және адам денсаулығына
әсерiн зерттеу. Сонымен қатар, алынған нәтижелерге сүйене ... ... ... ... ... тұрғыдан бағалау болып табылады.
Қазiргi кезде экологиялық проблемалар жан-жақты комплекстi зерттеудi талап
етедi.
Өндiрiстiк ... ... орта ... түсуiн, жиналуы мен
миграциясын зерттеу, олардың әсерiн дұрыс бағалауға мүмкiндiк береді.
1.1 Қазiргi кездегi ... ... ... ... ... ... ... экотоксиканттар метеорологиялық факторлардың
әсерiнен топырақта, суда және атмосферада кең таралып, тiрi ... ... керi әсер ... ... ... ... ... физикалық және физика-химиялық ... ... ... ... т.б ... Қазiргi кезде барлық
табиғи орталарда бақыланып отырған ластаушы ... ... бiрi — ауыр ... Бұл бiр ... ... активтiлiгiне байланысты. Сонымен қатар, олар ... ... ... берілмейдi, биохимиялық айналымға
түскенде ұзак сақталады. ... әсер ... ... заттардың аз
мөлшерiнiң өзі өсiмдiктер, жануарлар және адам организмiне канцерогендi
әсер етедi.Көптеген ауыр ... ... ... ... кадмий, хром,
никель улы заттардың қатарына жататыны белгiлi. Олар тiрі организмдерде
жинақталып, ұзақ ... бойы ... ... және ... у ... ... Бұл ... тiрi организмдердегi концентрациясы қоршаған
ортадағы концентрациясынан 100-1000 есе ... Адам ... ... ... атап ... ... су, ... тiрi организмдер
құрылымында қорғасын миграциясы үлкен көлемдi қамтиды. Атмосфераның
өздiгiнен ... ... ... ... ... ... ... шөгедi немесе жауын-шашынмен бiрге құрлық пен мұхиттарға
қайтып оралады. ... ... ... ... массасының
құрлык пен әлемдiк мұхит арасындағы таралуы ... ... ... ... ... ... 1мкг/л болатын өзен суы мен
мұхитқа жылына суда еритiн қорғасынның шамамен 40·10³ т ... ... ... ... ... 2800·10³ т жұқа органикалық дентритте
10·10³ т ... ... Ауыр ... миграциялық ағыны мұхитқа тек
қана өзен суымен ғана емес, атмосфера арқылы да түседi. ... ... ... ... ... ... түседi. Жаңбыр суы арқылы
түскен мөлшерi жылына (400-2500)·10³ т бағаланады. Аса улы ауыр ... - ... Оның 70-шi ... ... ... ... 15·10³ ... Атмосфераға бөлiнген кадмийдiң көлемi жылына (1,7-8,6)·10³т
құрайды.
Адам өз әрекетi ... ... ... ... ... ... ... көздерден атмосфераға түсетiн қорғасын
қалдықтары табиғи қалдықтармен салыстырғанда 18,3 есе, кадмий - 8,8 ... 7,2 есе ... ... мен су ... ауыр ... суға ... анағұрлым жоғары. Су тубiнде ауыр металдардың
концентрациясы: мырыш - 160,мыс-25, қорғасын-47,никель-43, күмiс - ... ... ... ... ауыр металдар бiркелкi таралмайды, негiзiнен
органикалық заттар шоғырланған жерлерде көп кездеседi.
Балхаш суының ластану коэффициентi соңғы 30 ... 2-3 есе ... ... ... ... ... ащы бөлiгiне қарай) ... 2-ден 9-ға ... ... ... Бұл көл ... сапасының
қалыпты деңгейден 3-10 есе төмендiгiн көрсетедi.
Ақтөбе облысында ауыл шаруашылығына ... ... ... ... ... қорғасынның мөлшерi 400 мг/кг (20 ПДК),
мыс - 200 мг/кг (20 ПДК), мырыш - 2000 ... (40 ПДК), ... - ... ПДК), марганец — 1000 мг/кг, титан — 5000 мг/кг, фосфор — ... ... — 1500 ... ПДК), ... - 400 ... ... және Солтүстiк Шығыс Қазақстанның аудандарында ... етек ... ... ... ... көп ... түрде кездеседi, олар:сульфатты (2%), оксидтi (6%) және ... ... (20%) ... ... ... ... ... мырыш комбинатына жақын аймақтарға шөккен қорғасынның мөлшерi
жылына 4 т ... ... ... ... ... 33 есе ... ... және оған жақын аудандардың топырақтағы қорғасынның
мөлшерi 160-170 мг/кг, яғни ... ... 5 есе ... . ... экономикалық дағдарысқа байланысты Шымкент қаласында кейбiр
өндiрiс орындары үзiлiспен немесе ... ... ғана ... ... ... ... ... өндiрiстiк қалдық заттардың
мөлшерi де бiршама төмендедi. Әйтседе кейбiр зиянды ... ... ... ... концентрациядан (ПДК) артып кеткендiгi байқалды.
Атмосферадағы қорғасынның мөлшерi орта ... ... 1995 ж. - 2 ... - 1,5 есе, 1997 ж.-2,7 есе жоғары. Көмiртегi тотығы 1995-1997 жж - 1
есе, азоттың қос тотығы 1995 ж.-1,2 есе, 1996 ж.-1 есе, 1997 ж.-1,25 ... ... 1995- 1996 жж-1 есе, 1997 ж.-0,75 есе ... ... - 2,33 есе, 1996 ж.-2 есе, 1997 ж.-1,66 есе ... 1995-97 ... ... ... ... заттардың жиынтық мөлшерi мынадай
мәлiметтермсн сипатталады:
- “Шымкентмұнайоргсинтез” акционерлiк қоғамынан: 1995 ж - 10279,97 т, ... ... ... ... акционерлiк қоғамынан: 1995 ж -4451,49т, 1996ж-
2039,43т,1997ж-4410т;
-жылу электр орталықтарынан:1995 ж-3079,8т, 1996 ж-3410,6т, 1997ж-2367т;
- “Шымкент цемент” акционерлiк қоғамынан: 1995 ж - 1031,12 т, 1996 ж ... т, 1997 ж - 277,58 т ... ... ... ... /13/
1.2. Кәсіпорын орналасқан аймақтың табиғи-климаттық сипаттамасы
Оңтүстік Қазақстан облысы-Қазақстан Республикасының оңтүстігіндегі
әкімшілік аумақтың бөлігі. 1932 жылы 10 ... ... ... облысы деп аталды. Аумағы 117,3 мың км². ... 2,18 млн. ... ... ... жер ... ... ... Солтүстігінде
тасты-сазды Бетпақдала шөлінің оңт.-батысы, Ащыкөл ойысы, Тоғызкентау жоны,
Шу өзенінің төменгі ағысы және ... ... ... ... ... ... Қаратау жотасы солт.-батыстан оңт.-шығысқа қарай
екіге бөліп жатыр. Ең биік жері – Бессаз тауы (2176м). ... ең ... ... ... мен кен байлықтары Облыс жерінің көпшілік бөлігі Тұран
плитасының құрамына кіреді. Геол. құрылымы негізінен кембрийлік, ... ... ... ... ... әктас), таулы бөлігі төм.
палеозойлық жыныстардан (құмтас, гранит, конгломерат) ... ... ... қоңыр көмір, темір, уран кентастары, фосфорит,
тальк, барит, гипс, ... ... кен ... барланған. Қаратауда
Ащысай, Мырғалымсай, Байжансай қорғасын-мырыш кеніштері ... ... ... ... ... уран кентастарының қоры жағынан
бірінші орын, фосфорит және темір кентасының қоры ... ... ... ... ... ... Қысы ... жұмсақ, қар
жамылғысы жұқа, тұрақсыз. Қаңтар айының жылдық орташа ... ... Жазы ... ... қуаң және
аңызақты. Шілде ... ... ... температурасы 25-29ºС. Шөлде аймағында
жауын-шашынның жылдық орташа мөлш.100-150мм, тау ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін негізінен мұнай өңдеуші
және металлургия кәсіп-орындары құрайды. Түсті металлургия, машина жасау,
химия, ... ... ... ... ... Шымкент, Кентау қалаларында
жақсы дамуда. Облыс өнеркәсібінде 147 ірі және орта кәсіпорын бар. Мұнай-
химия өнеркәсібі ... ірі ... ... ... және ... ААҚ. ... ... басты кәсіпорын
«Южполиметалл» ЖАҚ; машина ... ... ... ... ААҚ, ... ЖАҚ; ... өнеркәсібінен-«Химфарм» тағы басқа
жұмыс істеуде. Сонымен қатар, тағы да ... ... ... өте көп.
1.3 Қорғасын, мыс, мырыш және кадмий элементтерiнiң биологиялық әсерi
Ауыр металдар - биологиялық активтi заттар. Олардың мұндай қасиетiн
организмдегi ... ... ... ... ... ... ... болады, әсiресе, олар ... ... және ... ... амин ... активтi
әрекеттесiп, нәтижесiнде белок денатурацияланып, клеткалар мен ұлпалардың
және зат ... ... ... ... қызметi бұзылады.Ауыр
металдар, атап айтқанда: РЬ,Cd, Сu, Zn, Ni, Со, Hg, Мо, Те ... ... және ... ... ... гео және ... өте
бейiм элементтер. Экологиялық тұрғыдан оларды шартты түрде 2 ... ... ... т.б. - ... ... ... жүруiне
қажеттi микроэлементтер, РЬ,Cd, Hg биологиялық процестерге қатысуы ... ... ... ... ... ... бiрi — ... ұйыту
процесiне және клетканың тыныс алу активтiлiгiне қатысады. Мыс темiрдi
гемоглобин синтезiне жеңiл ... ... ... ... ... анемия пайда болып, қан тамырларының құрамындағы эластиннiң
құрылымы өзгередi, нәтижесiнде аорта ... ... ... ... дамуы және пигметтердiң түзiлуi бұзылады.
Мырыш организмде инсулин мен глюкогенның түзiлуiне ... ... ... ... мен ... ... бөлiгiнiң гормондарын
активтендiредi. Мырыш адам мен жануарлардың организмiнде белок, ... ... ... ... әсер етедi. РНК және белоктардың
синтезiн индукциялайды. Атмосферадағы ... ... улы әсер ... ... ... және ... ерекшелiктерiне
байланысты және түрлi абиотикалық, биотикалық факторлардың әсерiнен ... Ауыр ... ... ... ... ауыр ... ластанған аймақтарында өсiмдiктер тiршiлiгiн жоятындығы белгiлі.
К.Тырыцэ мен ... ... ... ауыр ... ... жоғарылағанда (әсiресе РЬ²*),
атмосфераға бөлiнетiн Сo2, төмендейдi. Co2 ең жоғары ... 11 ... ... Рb2 =2-5 ... ... ... Рb2 орташа
және жоғары концентрациясы, сонымен қатар Zn²* ... (150 ... ... топырақ микрофлорасының жойылуына және
микроорганизмнiң ... ... ... ... ... соғады. Бiрақ
мұндай маманданған түрлердiң қалыптасуына ұзақ уақыт керек. Ал бұл аралықта
топырақтың күштi десорбциясымен және ластаушы ... жер асты ... ... екiншi (iштей) ластанудың жүруi мүмкiн.
Өсiмдiк және жануарлар организимінде ауыр металдардың жиналуы,
бiрiншi кезекте бос ... ... ... Ауыр металдардың
организмге енуiне әсер ететiн екiншi фактор ... ... және ... ... химиялық формалардың болуы есептеледi.Металдар генетикалық
өзгерiстердiң кең спектрiнiң түзiлуiне себепкер. Бiр метал клетканы ... ... ... Мысалы, кадмий ДНК молекуласын зақымдауға,
лизосомаларды бұзуға, ДНК репарациясын ... ... ... ... ... ... бұзады, ДНК-ның үшiншiлiк структурасын
өзгертедi. Мыстың жоғары мөлшерi ДНК конформациясын өзгертедi және ДНК ... ... ... ... ... ... ... өсiмдiктерiнде ауыр ... ... ... әсiресе цитокининдердiң ... ... ... ... ... ... ... активтiлiгiнiң артуымен сипатталады. Алайда қоршаған орта
ауыр ... ... ... олардың активтiлiгiнiң деңгейi төмен
күйiнде қалады (ластанбаған ... ... Бұл ... ... ... ... тежеушi факторлардың бiрi.
Қоршаған орта ауыр металдармен ластанғанда өсiмдiк құрамындағы қанттардың,
әсiресе ... ... де ... кетедi. Демек, орта ... ... ... ... ... ... даму жолына көшуіндегi маңызды жағдайға фитогармондар мен
каниардың ... керi әсер ... ... мен ... ... ... ... генеративтi морфогенезге көшуінің шектеушi ... ... ... ... және ... ... ... 35-
40А°)липоидты қабықшадан тұратын капилляр қабырғаларының рөлi ... ... ... ... ... ... еркiн өтедi. Ауыр металдардың
өсiмдiктердегi мөлшерi тек топырақтың ... ғана ... ... ... ... Коллоидты жағдайда металдардың
қандағы айналым ұзақтығы олардың дисперстiлiгiне де ... ... ... баяу ... да ... ... ал ... iрi
бөлшектер қаннан тезiрек шығып, бауыр мен көк бауырға жиналады.
Мырыш ... ... ... эритроциттерде ал бiраз
бөлiгi қанның ... ... ... Ол ... және
25%-тi альбуминдермен байланыса алады. Мырыш әлсiз ... ... ... ... Ол ... үстi ... ... асты
безiнде және ұрық бездерiнде жинақталады.
Металдардың улылығын анықтаудағы маңызды жағдайдың бiрi
организмнiң металдар аэрозолiн ... ... ... ... ... қорғасын мен мырыштың сульфаттары мен хлоридтерi
биосферада оңай ерiп, бүкiл организмге жеңiл ... ... ... ... бiр ... ... ... шаң түрiндегi
комплексi бөлiнедi, ол газды заттардың организмге бiрлескен күйде әсер
ететiнiн көрсетедi. Мұндай ... ... ... ... ... атап айтқанда ауа температурасына, ... ... ... ... ... (1989) ... көрсеткендей қорғасын мен мыс та
организмде антагонистер болып табылады. Мыс ... ... Ал ... мыстан айырмашылығы, қорғасынмен бiрге организмге
ұзақ уақыт түскен кезде соңғы металдың улылығын ... ... ... ... әсер ... ... элементтi немесе қосылысты
анықтап алудың мәнi зор. ... ... ... зерттеу аймақтарымызда
кездесетiн негiзгi химиялық заттардың зиянды әсерiне қысқаша сипаттама
беремiз.
Улылығы ... ... ... ... ... ... ... концентрациясы қауiптi болып есептелетiн химиялық
заттар Pb,Cd,Cu,Zn элементтерiнiң қосылыстары. ... ... ... ... ... үшін маңызды процестердiң қалыпты жүруiне
керi әсерiн тигiзедi.Қорғасынның ... ... ... ... ... ұзынынан өсуiн, тамыр талшықтарының түзiлуiн
тежейдi. Қорғасынның артық мөлшерiнен, ... жас ... ... ... Қорғасын I және II фотосистемалардың активтiлiгiн төмендетедi,
әсiресе ... бұл ... ... өте ... ... ... изоляцияланған хлоропласттардың жарықта оттегi
бөлуiн тежейдi. Автомобиль жолдарына жақын ... ... ... ... баяу ... анықталған. Өсiмдiк
неғұрлым автомобиль жолынан алыс ... ... ... АТФ көп ... ... ... клеткалары тургорын жоғалтып,
нәтижесiнде жапырақ солып қалады. Тамыр ... ... ... ... ... ... ... нашарлайды. Қоршаған ортаны
қорғасынмен ластайтын өндiрiс орындарына жақын себiлген мәдени ... ... ... де ... ... Мұнымен қоса алынған өнiмнiң
сапасы да ... ... ... ... жүргізілген тәжiрибе қорытындысы
көрсеткендей, автомобиль жолынан 30 метр қашықтықта ... ... мен ... ... ... 200 метр ... өсiрiлген
өсiмдiкпен салыстырғанда мүлдем төмен. Күз ... ... жол ... ... 55% кем екендiгi анықталған.
Металдардың фитотоксиндiлiгi мен оларға өсiмдiктердiң төзiмдiлiгi
көптеген факторларға ... ... ... ... ... заттардың мөлшерi, топырақтың рH және катионды-алмасу қабiлетiн
атауға болады. Ауыр металдардың өсiмдiкке сiңiрiлуi ... ... ... ... ... ... ... организмiне
жапырақтары мен тамыр системасы арқылы түседi. Ауыр металдардың өсiмдiкке
тамыр системасы ... ... әр ... клетка қабықшаларының химиялық
құрамы мен құрылысына қатысты орындалатын және ... ... ... ... ... Ал ауыр ... ... жапырақ арқылы
сiңiрiлуi устьицелер мен кутикулалар арқылы орындалады. Сонымен ... ... бетi ... ... ... ауыр ...... тұтып ұстап қалатыны анықталған. Ауыр металдардың ... оның ... ... болатындығына байланысты, әдетте ерiген түрiнiң байланысқан
түрiнен улылығы жоғары.Ауыр металдардың ... ... ... ... ... деңгейлерiнде, яғни клеткалық, организмдiк және
популяциялық деңгейлерде байқала бередi. ... ... ... ... ... қатысты жалпы байқалған стресс және клетка
мембраналарының зақымдануы мен ферменттердiң активтiлiгiнiң өзгеруi ... ... ... жеке ... морфологиялық
және физиологиялық зақымданулар байқалады. Оларға жапырақтардың некрозы,
пiшiндерiнiң өзгеруi, өркендерiнiң қурап қалуы, ... ... ... ... ... ... ұлпасы мен механикалық ұлпа,
эпидермистiң клеткалық қабаты әлсiз жетiлген және ... жұқа ... ... ... ... толық циклы бұзылады. ... ... әр ... ... әртүрлi жүредi.
Ауыр металдардың тұздары өсiмдiктер клеткаларында ... яғни ... ... әсер ... ... ... ... ауыр металдар жануарлар мен өсiмдiктердiң клеткаларында хромосомалық
және генетикалық мутациялардың кең спектрiн құрайтыны ... ... ... ... ... ... ... сақтайтын және қайта қалпына келтiретiн ... ... ... ... ... ... жинақталып,
трофикалық тiзбек арқылы тарала отырып, тiрi организмдердiң әртүрлi
таксономиялық топтарына, оның ... ... да ... әсер ... ... ... ... клеткаларда хромосомалық
аберрациялардың жиiлiгiн 2 есе арттырады. Көп ... ... ... тұқымдастары құмды топырақтар мен өндiрiстiк территорияларда ... ... ... ... ... ... ағаш ... өндiрiстiк газдардың әсерiне төзiмдi. Дәндi ... ... көп ... ... ... өсе алатындығы
белгiлi.Ауыр металдар иондарының жоғарғы концентрациясы,хромосома ... ... ... поляризациясын тудырады. Бұл жағдайда
барлық “ионды” мутациялар хромосомалардың түзiлуiмен сипатталады.
Мыс -- өсiмдiктердiң тiршiлiгiне қажеттi ... ... ... организмiнде артық мөлшерде жиналуынан тамыр системасының дамуы
мен өсуiнiң тежелуi, өсiмдiктердiң жер үстiндегi бөлiмдерiнiң баяу ... ... ... ... ... ... артық мөлшерiнен туындайтын
патологиялық өзгерiстердiң нәтижесiнде, мәдени ... өнiмi ... та ... ... ... ... ... Алайда мырыштың жоғары концентрациясы өсiмдiктерге керi әсерiн
тигiзедi. Бұл металдың ... бiр ... ... өте ... ... ... қарағайы, қызыл емен және кәдiмгi
шырша мырышты өте жылдам сiңiретiнi сонша, тiптi бұл ... ... ... ортадағы мырыш мөлшерi арасында ... ... ... ... көп ... ... пайда болады, тамыр мен жер
бетiндегi мүшелерiнiң өсуi баяулайды, ... ... ... және ... көп ... автомобиль жолдары бойында өскен өсiмдiктерде
анықталған. Осындай жағдай қоршаған ... осы ... ... ... ... ... де байқалады. Кадмийдiң артық
мөлшерiнiң жиналу белгiлерi: өсiмдiктердiң жапырақтарының ұшы мен ... ... ... Жапырақтар жиырылып немесе ... ... өсуi ... Оның 20 мг 1 кг ... сепкенде өсiмдiктiң
өнiмдiлiгi 50% кемидi.Өнiм мөлшерiнiң осылайша төмендеуi бидайда кадмийдiң
15 мг/кг топыраққа сепкенде байқалған. Өзiнiң әсер ету күшiне ... ... ауыр ... ... улы.Топырақта кадмий мөлшерi ... ... ... ... ... ... көп ... мырыш рудаларын өндiру және өңдеу кезiнде ... ... ... тежелуi-фотосинтез процесiнiң әлсiреуiне
байланысты. 1 кг жапырақта 96 мг кадмийдiң болуы фотосинтез қарқындылығын
50% төмендетедi. Алайда бұл ... ... улы ... ... ... ... адам және жануарлар денсаулығы үшiн
кадмий 10 есе ... Ол ... да ... жоғары ауыр металдардың
көпшілiгi сияқты адамның бүйрегiнде жиналады. ... ... ... ... ... және ... ... жинақталады.
Кадмий ДНК молекуласымен коваленттi байланыс түзе отырып, тiзбектердiң
түзiлуiне, ДНК-ның В-формасының ... ... ... мен ... ДНК ... әсер ете ... оның синтезiнiң
дәлдiгiн бұзады.Химиялық заттардың жыныс клеткаларының ... әсер ... ... ... мен хромосомаларды
тасымалдаушылардың жиiлiгi артады. ... ... ... ... рак ... ... болуы жиiлейдi.
Металдардың улылығын бағалауда ... ... ... ... ... ... метаболизмi, организмнен шығарылу
жолдары мен жылдамдығы ... ... ... ... ... ... ас ... жолдары арқылы организмге түскен металдар су және липидтi
барьерлер ... ... ... және ... ... ... ... соң клеткаларға және ... ... ... ... ең ... клетка мембраналарының үстiңгi бетiнде алғашқы
реакцияға түсiп, ... ... ... ... ... клетканың
iшiне оңай өтiп алады. Бұл жерде клетка мембранасының қорғаныштық қызметi
де бар.
Қорғасынның адам және ... ... ... әсерiне
келсек, оның қосылыстарының 50% негiзiнен тыныс жолдары арқылы организмге
түседi. ... ... тез ... ... жоғары концентрациясы
ұзақ уакыт әсер етсе, қорғасын интоксикациясына әкеледi, ол өз ... ... ас ... ... ... ауыр ... анағұрлым қозғалғыш элемент. Жануарлар мен адам ... ... шаң мен ... арқылы түседi. Қорғасын организмдi жалпы
уландыруымен қатар, эмбриотоксиндi, тератогендi, ... ... ... ... ... ... жоғарғы көрсеткiшiнде
Рb гидроксид, фосфат және карбонат түрiнде ... ... ... де, ... компоненттермен де жеңiл
абсорбцияланады, ... ... көп ... оның ... ... ... топырақтағы органикалық заттармен берiк
қосылыс түзетiндiктен, негiзiнен органикалық қабаттарда жиналады. Мырыштың
органикалық қосылыстары өте ... және ... ... ... классификация үшiн ауыр металдарға атомдық массасы ... ... және ... 5 ... ... ... ... металдарды
жатқызған дұрыс. Ауыр металдардың 90% адам организмiне қорек арқылы, ал 10%
- су арқылы түседi. ... ... ... ... олар ұзақ ... ... мөлшерде жинақтала отырып, олардың құрылымы мен қызметiнде
нұқсан келтiредi.Ауыр металдардың мөлшерiнiң қоршаған ортада көп болуы ... ... ... және сүйек ұлпасының ауруларын тудырып, терi ... ... ... ... ... төмендетедi. Сонымен
қатар, кейбiр ауыр металдардың мутагендiк, тератогендiк, ... ... ... ... және ас қорыту жолдары арқылы
организмге түсiп, су және липидтi барьерлер арқылы қанға, ұлпа мен ... ... ... соң ... мен клетка құрылымдарына түседi.
Металдар клетка мембранасында алғашқы реакцияларға түсiп, оны ... iшкi ... ... ... олар ... ... ... ұсақ
бөлшектерi ұлпаларда жиналады. Ауыр ... ... ... ... ... Ауыр ... қан мен ұлпа ... негiзiнен
фосфаттардың органикалық комплексi түрiнде және кальций қосылыстары түрiнде
кездеседi, аз ... ион ... ... бiр жерге
шоғырланғыштық қасиетi бар. Көптеген зерттеулер көрсеткендей қорғасынның
көп мөлшерi адам ... ... ... тiс дентинiнде, бауырда,
бұлшық еттерде, бүйректе, мида, өкпеде және ... ... ... осылайша таралуы барлық жас ерекшелiктерiне тән, алайда бүйрек
пен мида көп жинақталуы ересектерде көп кездеседi. ... ... ... және ... ... ... тудырып,
осмосты қысымның өзгерiсiне және механикалық әсерге ... ... ... у ... байланысты қорғасын
организмдегi барлық ұлпаларға әсер етедi.Қанда қорғасын концентрациясы
артқан ... ... ... өзгерiстердiң болуы, өткiзгiштiктiң
бұзылуы, аритмия, реполяризация процестерiнiң бұзылуы байқалады.
Зиянды заттардың аз ... ұзақ ... әсер етуi ... системасының әлсiреуiне әкелiп соғады.
Әдебиеттегi мәлiметтер бойынша, қорғасын әсер еткенде темiрдiң
протопорфирин ... ... ... ... ... қанда темiр
мен порфириндер жеткiлiктi болса да гемоглобин синтезi әлсiрейдi.
Қорғасынның ұзақ әсер етуiмен адам ... ... ... ... түсi жер түстес сұр ... ... ... ... тез
шаршау, тәбеттiң төмендеуi, ұйқының бұзылуы, бас ... есте ... ... ... т.б. ... байқалады. Қанда
қорғасынның мөлшерi жоғарылаған сайын гемоглобиннiң мөлшерi төмендейдi, ал
ретикулоциттер мен лейкоциттердiң мөлшерi керісiнше артады.
Кадмийдiң адам ... ... ... осы ... ... ұзақ уақыт пайдаланудан туады. АҚШ-та ересек адамның организмiне
тәулiгiне 50-60 мкг, Швецияда 15-20 мкг, ал ... 70-80 мкг ... ... ... адам ... ... кадмийдiң аз мөлшерi ғана
абсорцияланады (2 мкг/тәулiгiне), ал қалған бөлiгi организмнен ... ... ... өте улы. Аз мөлшерiнiң әсер етуiнiң
өзi ... ... және ... ... ... ... ... еритiн қосылыстары ең алдымен тыныс ... мен ас ... әсер ... Кадмий сонымен қатар орталық және ... ... iшкi ... ... жүрекке, бүйректерге, бауырға,
бұлшық ет системасына әсер етедi. Кадмийдiң әсер ету механизмi организмдегi
карбоксильдi, аминдi және ... ... ... ... ... ... арқылы бiрқатар ферменттi системалардың активтiлiгiн
төмендетуiмен түсiндiрiлелi. Кадмий организмдегi ... ... ... және бiрқатар микроэлементтердiң метаболизмiне әсер етедi.
Кадмий эритроциттерде жинақталады және гемоглобинмен байланысып қанда ұзақ
сақталады. ... ... ... бездерiнде жинақталған кадмийдiң аз
мөлшерi ұзақ уақыт әсер ... ... ... ... ... ... ... болуына әкеледi. Ал үздiксiз әсер ету мұрыннан
қан кету, бүйрек пен бауырдың бүлiнуiне әкелiп соғады. Мырыш, мыс және ... ... ... ... бiр ... ... таңдамалы
түрде, негiзiнен бүйрек ұлпасында, сүйектерде, iшкi секреция бездерiнде,
қалқанша және ұрық бездерiнде жиналады.
1.4 ... ... ... және ... ... ... ... аудандарда топырақ бетiндегi ауыр
металдардың мөлшерi 30%-i құрайды. Ал еңiсте және ... ... ... ... бұл шама 60%-ке ... ... Ауыр металдар ... ... ... яғни ағаш ... ... дiңiнде, қабығында, тамырында, мүктерде,
қыналарда, саңырауқұлақтар мен төменгi ярустың өсiмдiктерiнде жинақтала
алады.Ауыр ... ... ... ... макрофиттерiнiң
жапырақтарында да жиналатыны анықталған (Cd-541, Pb-379, Zn-424, Cu-1О6
мкг/г). Макрофиттердiң ұлпаларында ... ауыр ... ... ... соң ... суға ... Организмнiң металдарға регуляторлық
мүмкiндiгi шектеулi. Ол ... ... ... артық мөлшерiне
өте сезiмтал.
Ауыр металдар(Zn, Cu) мен күкiрт тотығы (So2) ағаш ... ... ... ... ... әсер ... орман массивтерiнiң 23% дефолияциамен бүлiнген (интенсивтiлiгi
25%). Қылқан жапырақтыларға қарағанда емен, жөке сияқты жапырақты ... ... ... мен Т.В.Николаевскаяның ... ... ... алыстаған сайын ластанудың ... ... ... ауыр ... басқа күкiрт ангидридi, күкiрт қышқылы,
фтор қосылыстары, т.б. ... ... ... ... әсерiнен топырақ құрамы өзгередi, ... ... ... гумус мөлшерi төмендейдi (кей жерлерде

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі кездегі қоршаған ортаның химиялық заттармен ластануы66 бет
Кентау қаласының қазіргі экологиялық жағдайына баға беру35 бет
Химиялық және биологиялық заттардың қоршаған орта мен өндірістік аймаққа түсуіне жол бермейтін заманауи әдістер. Өндірістік және қоршаған орталардың биологиялық ластануының алдын алушы негізгі әдістер13 бет
Ет, құс, жұмыртқа және олардың өнімдерінің химиялық қауіпсіздігінің көрсеткіштері15 бет
Кеңқияқ мұнай кен орының бу-жылулық өндеу арқылы игеру әдісі57 бет
Урбанизацияланған аймақтардың қоршаған ортасының жағдайына әртүрлі химиялық заттардың қауіптілігі мен әсерінің сипаттамасы54 бет
Топырақтың эпидемиологиялық маңызы9 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»51 бет
«Қоршаған ортаның сапасы — қоршаған ортаның құрамы мен қасиеттерінін сипаттамасы»6 бет
Қазіргі кездегі қоршаған ортаның химиялық заттармен ластануы66 бет
Кентау қаласының қазіргі экологиялық жағдайына баға беру35 бет
Химиялық және биологиялық заттардың қоршаған орта мен өндірістік аймаққа түсуіне жол бермейтін заманауи әдістер. Өндірістік және қоршаған орталардың биологиялық ластануының алдын алушы негізгі әдістер13 бет
Ет, құс, жұмыртқа және олардың өнімдерінің химиялық қауіпсіздігінің көрсеткіштері15 бет
Кеңқияқ мұнай кен орының бу-жылулық өндеу арқылы игеру әдісі57 бет
Урбанизацияланған аймақтардың қоршаған ортасының жағдайына әртүрлі химиялық заттардың қауіптілігі мен әсерінің сипаттамасы54 бет
Топырақтың эпидемиологиялық маңызы9 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»51 бет
«Қоршаған ортаның сапасы — қоршаған ортаның құрамы мен қасиеттерінін сипаттамасы»6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь