Қазақстан Республикасының қор нарығының даму ерекшеліктері

Кіріспе
1. Қор нарығының экономикалық негіздері
1.1 Қор нарығының экономикадағы рөлі және ерекшелігі
1.2 Биржа қор нарығының құрамдас бөлігі ретінде
1.3 Қор нарығына байланысты шетелдік тәжрибе
2. Қазақстандағы қор нарығының даму жолдары және перспективалары
2.1 Қазақстан республикасының қор нарығының қазіргі даму жағдайы
2.2 Қазақстан Республикасының қор нарығын дамытуды құқықтық қамтамасыз етілуі мәселелері
2.3 KASE.тің негізгі принциптері және даму жағдайлары
3. Қор нарығы бойынша колледжде және мектепте беретін әдістеме
3.1 Қор нарығы туралы колледжде және мектепте беретін байланысты әдістеме.
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Дипломдық жұмыстың мәні - Қазақстан Республикасы XXI-ғасырға күрделі өзгерістермен аяқ басты. Бұл мәселенің өзектілігі әлемдік экономикалық қауымдастықта еліміздің нарықтық бағытта дамушы ел деп танылуымен арта түсті.Себебі, елбасымыз атап көрсеткендей « Біз тиімді жұмыс істейтін қор рыногын құруымыз керек. Халықты өзінің жинақ ақшасын бағалы қағаздарға салуға кеңінен тартпайынша, оның дамуы мүмкін емес. Халықты инвестициялық сауаттылық әліппесі бойынша нысаналы оқыту бағытында ауқымды жұмыстар жүргізу де қажет».[1] Сондықтан, бүгінгі күні экономикалық дамудың тиімді жолдарын табу туралы мәселелі сұрақтар кең түрде талқылауға түсіп отыр. Ол үшін елде тұрақты, әрі дұрыс таңдалған экономикалық өсуді қамтамасыз ету үшін мемлекеттік бағдарламалар мен стратегиялар қажет.
Қазіргі кезде халықаралық қатыныстардың кең көлемде дамуына байланысты, бос ақша қаражаттары бар және оны тиімді етіп орналастырғысы келетін инвестор өз ұлттық нарығына, не басқа мемлекеттердің нарығында бағалы қағаздар қоржынын құрастыруға барлық жағдай жасалған. Мысалы, біздің отанымызда «KASE», яғни Қазақстан Қор Биржасы бар, мұнда инвесторлар бағалы қағаздарын сатып алуғада мүмкіндігі бар.
Сонымен, менің дипломдық жұмысымның тақырыбын «Қазақстан Республикасының қор нарығының даму ерекшеліктері» деп таңдаған себебім, қазір нарықтық экономика жағдайында Қазақстан өте жақсы қарқынмен дамып келеді және 50 бәсекелестік тұрақты мемлекеттер қатарына кіруіміз, шет мемлекеттерге сай қаржылық іс әрекет жасауымыз керек дегенді білдіреді, яғни қазіргі дүниежүзі қор нарықтары мен бағалы қағаздар нарығының деңгейін ашып білу, олардың тәжрибесін қолдана білу мемлекетке керек.
Қор нарығының тұрақтануы бірқатар қиын кезеңдерді басынан кешірді. Оған 90 жылдардың басында орын алған инфляцияның өсуі, өндіріс ошақтарының тоқтауы, көптеген шаруашылық етуші субъектілердің қор нарығында жұмыс істеу тəжірибесінің болмауы басты себеп болды. Қор нарығында орта топ өкілдерінің аздығы, ішкі өнімді өндірушілер негізінен ірі стратегиялық компаниялардың болуы қор нарығының тиімді жұмыс істеуіне кедергі келтіріп отырған қазіргі таңдағы басты себептер болып табылады.
Ірі компаниялар қор нарығына белсенді қатысудың орнына құнды қағаздарын бір қолға шоғырландырып, оларды айналымға енгізуден бас тартуда. Осындай тығырықтан шығу мақсатында еліміз бірқатар реформаларды іске асыруда, олардың ішінде əлемдік тəжірибеге негізделген Алматы өңірлік қаржы орталығын құруды ерекше атап өтуге болады.
2009 жылы Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаев Қазақстан халқына арналған Жолдауында Алматы қаласын қаржы жəне іскерлік белсенділіктің ірі өңірлік орталығы ретінде дамытуды қолға алу туралы атап өтті.
1. Қ.Р Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Жаңа онжылдық - Жаңа
экономикалық өрлеу - Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Казақстан халқына жолдауы 29 каңтар 2010
2.Н.И Берзон Фондовый Рынока .-М.: 2010.
3.Экономическая теория под общей редакций А.И Добрынина, Л.С Тарасевича.-СПб:2001
4. Н.И Берзон Фондовый Рынок .-М.: 2010.
5. В.А Галанов Рынок Ценных Бумаг.М.:2003.
6. « Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар мен мәмлелерді тіркеу туралы», Қазақстан Республикасының Заңы 05.03.2004ж
7. Н.К Мамыров, А.Н Саханов, Ш.С Ахметова, Л.Бруза. Государство и бизнес.1-том,.A.2002
8. Ширинсская Е.Б. Операции коммерческих банков и зарубежный опыт.-М: Финансы и Статистика, 2005ж
9. Основы экономической теории: Учеб. Пособие / В.Л Клюна, М.Л Зеленкович, Н.В Черненко и др./ Под ред. В.Л Клюни .2004
10. А.Д Некипелов Большая Российская энциклопедия. М.:2001.
11. Экономикалық теория негіздері. Оқу құралы. Акад. Я.А Аубакиров, Е.Б Жатқанбаев, М.Д Исқалиевт.б- Алматы, 1998 ж
12. Д.Т Бохаев, У.М Искаков, Э.А Рузина Финансовые Рынки и посредники.- Алматы: Экономика.-2005.
13. Берденов Қ. Қазақстан мемлекет ретінде қалыптасуы мен экономиканың дамуы. – Алматы, 1998 ж.
14. Ресми сайт NYSE http://www.nyse.com/
15. WWW.FINAM.RU
16. Борис Рубцов Современные фондовые рынки. — М.: Альпина Бизнес Букс, 2007.
17. Ресми сайт NYSE http://www.nyse.com/
18. "Временное положение о деятельности товарных бирж в РСФСР", "Рынок", N 8, 2001г.
19.Ресми сайт WWW.FINAM.RU
20. Бюджет жүйесі туралы. Қазақстан Республикасының Заңы «Қаржы-қаражат» 2007ж
21. www.rfca.gov.kz
22.www.rfca.gov.kz Алматы Өңірлік Қаржы Орталығының 2010 жылға дейін даму стратегиясы.pdf
23. Сахариев С.с., Сахариева А.С., Әлем экономикасы, оқулық 1 бөлім,2003
24. Смагулова Р. Қаржы нарқы : Оқулық – Алматы : 2001
25. «Бағалы қағаздар нарығы туралы» 2003ж. 2 шілдедегі ҚР-ң заңы.
26. «Азаматтық кодекс» 2003ж. 2 шілдедегі ҚР-ң заңы.
27. Оразәлі С. ХХІ қандай экономикамен келем. – Алматы. – Қазақстан. - 1996ж.
28. «Қазақстан Республикасының бағалы қағаздармен мәмлелерді тіркеу туралы», Қазақстан Республикасының Заңы 05.03.2004ж
29.С.Н.Нысанбаев, Ж.Т Қожамқулов. Коммерциялық кәсіпкерлік негіздері:Оқу құралдары.-Алматы: Қазақ университеті, 2004
30.Қазақстан Республикасындағы вексель айналысы туралы 1997 ж.
31. www. kase.kz – Қазақстан қор биржасы.
32.Н.С Әлқожаева Педагогикjа (оқу әдістемелік кешен).- Алматы- 2006ж
33.Жатқанбаев Е.Б Основыформирования смешанной экономики-А.:1998
34.Бағалы қағаздар рыногы туралы 2003 жалғы 13 мамырдағы # 415-ІІ
Қазақстан Республикасының Заңы
35.Ғ.Р Даулиева Білім беру саласының экономикасы-Алматы-2004
36.ҚР Статистика агенттігінің сайты www.stat.kz
        
        Кіріспе
Дипломдық жұмыстың мәні - Қазақстан Республикасы XXI-ғасырға күрделі
өзгерістермен аяқ басты. Бұл мәселенің өзектілігі ... ... ... ... ... ... ел деп танылуымен арта
түсті.Себебі, елбасымыз атап көрсеткендей « Біз ... ... ... ... ... ... ... өзінің жинақ ақшасын бағалы қағаздарға
салуға кеңінен тартпайынша, оның дамуы мүмкін ... ... ... ... ... нысаналы оқыту бағытында ауқымды жұмыстар
жүргізу де қажет».[1] Сондықтан, бүгінгі күні экономикалық ... ... табу ... ... сұрақтар кең түрде талқылауға түсіп отыр. Ол
үшін елде ... әрі ... ... ... ... қамтамасыз ету
үшін мемлекеттік бағдарламалар мен стратегиялар қажет.
Қазіргі кезде ... ... кең ... ... бос ақша ... бар және оны тиімді етіп орналастырғысы
келетін инвестор өз ұлттық ... не ... ... ... қағаздар қоржынын құрастыруға барлық жағдай жасалған. Мысалы, біздің
отанымызда «KASE», яғни Қазақстан Қор Биржасы бар, ... ... ... ... алуғада мүмкіндігі бар.
Сонымен, менің дипломдық жұмысымның тақырыбын «Қазақстан Республикасының
қор нарығының даму ... деп ... ... ... ... ... ... өте жақсы қарқынмен дамып келеді және 50
бәсекелестік тұрақты мемлекеттер қатарына кіруіміз, шет мемлекеттерге ... іс ... ... ... дегенді білдіреді, яғни қазіргі
дүниежүзі қор нарықтары мен бағалы қағаздар нарығының деңгейін ашып ... ... ... білу ... ... ... тұрақтануы бірқатар қиын кезеңдерді басынан кешірді. Оған ... ... орын ... инфляцияның өсуі, өндіріс ошақтарының тоқтауы,
көптеген ... ... ... қор нарығында жұмыс істеу
тəжірибесінің болмауы басты себеп болды. Қор нарығында орта топ өкілдерінің
аздығы, ішкі ... ... ... ірі стратегиялық компаниялардың
болуы қор ... ... ... ... ... ... ... қазіргі
таңдағы басты себептер болып табылады.
Ірі компаниялар қор ... ... ... ... құнды
қағаздарын бір қолға шоғырландырып, оларды айналымға енгізуден бас тартуда.
Осындай тығырықтан шығу мақсатында еліміз ... ... ... ... ішінде əлемдік тəжірибеге негізделген Алматы өңірлік қаржы
орталығын құруды ерекше атап өтуге болады.
2009 жылы Қазақстан Республикасының Президенті Н. ... ... ... ... ... ... қаржы жəне іскерлік
белсенділіктің ірі ... ... ... ... қолға алу туралы атап
өтті. Жолдауда айтылғандай Орталық Азия өңірінің басты қаржы ... ... ... дамуы Қазақстанның ірі қаржы ұйымдарын өңірлік
үлкен бизнес- жобаларға арналған ... ... ... мен ... ... ... ... “мердігерлерге” айналдыру үшін қолайлы
жағдайлар мен мүмкіндіктер туғызу мақсатына ... ... ... ... ... ... ету ... инфрақұрылымдар, ең алдымен, телекоммуникациялар жасақтауда.
Қазақстан Республикасының қор ... даму ... осы ... ... жұмыстың мақсаты- Қазақстандағы қор нарығының даму жағдайын
анықтау мен сауда нарығынан ажырату ... ... ... қатар, биржа
қор нарығының құрамдас бөлігі ретіндегі қызметі, оның ... ... және ... ... ... ... ... мәліметтерді
анықтап жиынтыққа келтіру, қор нарықтарының мемлекет пен ... ... және ... қор ... шет ... ... қандай
өзгешеліктері бар екенін ашу және қор ... ... бен ... ... ... әдістемесін ашып көрсету.
Тақарыптың ғылыми зерттелу дәрежесі – Қор нарығы пәні бойынша ... ... Н. ... Н. ... Некипелов, М.К Багісиев,Е.Б
Жатқанбаев,А.Я Аубакиров, Ж.Р Аубакирова, Ж Молдаахметұлы және т.б есімді
ресейлік және қазақстадық ғалымдардың ... ... ... ...... қор ... жағдайын
анықтау.
Дипломдық жұмыстың құрылымы – үш тараудан тұрады: «Қор нарығының
экономикалық негіздері», ... қор ... даму ... ... «Қор ... ... ... және мектепте беретін
әдіснамасы».
Бірінші бөлімде Қор нарығы мен биржа деген сөзінің мәнін ... ... шет ... ... ашып ... ... қор ... қазіргі жағдайын зерттеу,құқықтық қамтамасыз
етілу мәселелері және ... ... және даму ... ... ... қор нарығы туралы колледжде және мектепте беретін ... ... оқу және ... ... ... дәрежесі кең.
Осы дипломдық жұмысты жазу барысында ... ... ... ... ... ... «KASE» ... ішкі ережелері, оқу әдебиеттері пайдаланылды.
Дипломдық жұмыстың зерттеу обьектісі – ... қор ... ... ... ... Қор ... экономикалық негіздері
1. Қор нарығының экономикадағы рөлі және ерекшелігі
Экономикаға инвестициялық ресурстарды ... ... ... ... ... ... нарығы құрылмағанша, түбегейлі экономикалық
реформалар аяқталмаған болып ... ... ... ... ... ... ... өзгерістердің көлемін ескере отырып,
кәсіпорындардағы бюджеттік жүйе және ... ішкі ... ... өте ... ... құралдары қажет екенін мойындау керек. Осыған
байланысты экономика дамуындағы қаржы нарығының мәні өте ... ... ... ... нарығы ақша нарығынан және капитал
нарығынан тұрады. Қаржы нарығының екіге ... ... және ... ... ... ... ... айналымының ерекше
мінездемесімен анықталады. Ақша нарығында қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ететін құралдар айналады. Капиталдар
нарығында бір жылдан астам мерзімдегі ұзақ ... ... ... ... ... ... қағаздардың нарығы ақшалай нарықпен ... ... да ... ... ... ... ... ресурстар
қолзғалысының тек бөлігін қамтитынын ескеру қажет. Құнды қағаздардан бөлек,
тікелей банк ... ... ... және ... орын ... ғылым мен тәжірбиеде құнды қағаздар нарығының синонимі ... ... ... ... ... Ары ... осы екі термин бір түсінік
ретінде қолданылады. Қор нарығы – ол ... ... ... ... ... түрде бұл қағаздардың ешқандай құны жоқ, бірақ олардың құны
активтермен (мүлікпен, бағалы әшекейлермен және т.б.) ... ... ... ... ... ... ... кезде нәтижелі
жұмыс істейді.
Макроэкономикалық тұрғыдан тұтынушылық қажетке арналған жинақтар
алынған табыс пен ... ... ... ... ... түрде тұтыну заттарын өндіру көлемінің өндірістің
жалпы көлемінен артуы ретінде ... ... ... ... мақсатқа қолдануға қарастырылған өндірістің қосымша ... ... ол ... активтерінің көбеюінің көрсеткіші. Бірақ, бұл
активтер тек өндірістік процеске енгізілген кезде нақты пайда ... ... ... ... ... экономикалық субъектілер (кәсіпорындар,
фирмалар, компаниялар) ... ... ... ... ... ... қажет. Көлік, жабдық және өзге ... ... ... ... қамтамасыз етуі, кәсіпорынның дамуын
қаржыландырудың көздері болып табылады (амортизациялау және табыс), олардың
жетіспеушілігі ... ... ... қарыздарға жүгінуге, яғни
халықтағы бар ... ... ... ... ... қаражаттардың
қозғалысы мынадай тәртіппен іске асады: ... ... бір ... ... ... ... ал ... қалады. Осыған байланысты капиталдың бір сектордан бір секторға өтуі
байқалады. Қаражат қозғалысы қаржы ... ... ... ... қаржы ресурстары қолданушысы арқылы жүреді. Қаржы ... ... ... ... ... ... деп ... Бірақ, осы
ұғым көп мағыналы. Кейбірде делдалдар капиталды тартуымен ... ... ... заем ... ... тыс заем ... ұсыныспен шығуына мүмкіндік бар болса, ол тартылған ресурстардың
бағасын арзандата түседі. Бұл қаржы нарығының ... ... ... – ол ... ... ... қағаздар рөлін
ұлғайту процесі. Секьюризациялау кезінде төменгі ... ... ... ... ... ... Жиі кездері құнды
қағаздардың эмиссиясы қаржы ... ... ... және ... мүмкіндік береді. Мысалы, кәсіпорында қаржы ресурстары ... ... ... алу үшін жүгінеді немесе облигация шығаруға дайындалады.
Бірінші жағдайда банк ... ... ... және өз ... ... ... ... жағдайда кәсіпорын облигацияларды ... ... ол ... ... ... [2].
Қаржы құйылымдары.Экономикада. Мемлекет экономикасында ... ... ... үшін 4 негізгі секторларды белгілеуге
болады. Және осыған орай мына секторларды көрсетуге ... үй ... ... ... ... және ... делдалдар. Үй
шаруашылығы секторы капиталдың үлкен бөлігін өз ... ... Аз ... ... ... ... қалыптастырылады. Дәл
үй шаруашылықтарында қаржы қаражаттардың негізгі ... ... ... комерциялық фирмаларды мемлекетті қаржыландыруға ... ... орын ... Суретте тегіс сызықпен қаржы ресурстардың
дефициті бар секторлардан қаржы ресурстары ... ... ... ... ... аса ірі заем ... ... мемлекеттің қаржы
қаражаттарында үлкен қажеттілігі бар. ... үй ... ... және ... ... ... ... кері байланыс бар, онда қаржы ... ... ... ... ... ... секторларға түседі. Атап айтқанда
мемлекет жұмысын жаңадан бастап жатқан ... ... ... көмек, жеңілдік несиелер түрінде қолдау көрсетеді. Нәтижесінде
экономиканың барлық ... ... ... ... (қаржы активтері)
инвестициялардың (қаржы міндеттері) инвестициялардың ... тең. ... ... ... кәсіпорындар, корпорациялар, мемлекет үшін қосымша
қаржы ресурстарын тарту қажеттілігі туындаған ... және бос ... бар ... ... жәй ... ... кезінде орын
алады. Дәл құнды қағаздар нарығында қаржы қаражаттарын сатушылар мен ... ... ... ... ресурстарын қолданушыларға ұсынуы екі түрде
жүргізіледі. Несие түрінде және жекеменшік құқығын сатып алу түрінде.
Инвестор қаражатты ... ... ... ... ... онда бұл ... несие болып табылады. Бұл мерзім біткеннен кейін
ол бұл қаражаттарды қолданушыдан белгіленген ... ... ... ... ... ... қайтармау негізінде берсе,
ол кәсіпорынның және өзге мүлік және ... емес ... ... ... ... ... ... Қаражатты ұсынудың осы түрінің
мысалы ретінде инвестордың кейбір компанияның акцияларын сатып алуы болып
табылады.
Мемлекет ... ... ... ... ... ... ... табылады. Мемлекеттік шығындарды қаржыландыру үшін үкіметтің
қаражаттарды алудың үш негізгі көзі ... ... ... ... активтерді сатудан түскен түсімдер (жекешелендіруден
түскен түсімдер);
- ішкі және сыртқы қаржы нарықтардан қарыз алу.
Қор ... ... ... ... қор ... ... ... келесі факторлармен анықталады:
- өндірісті дамыту үшін инвестициялар түрінде бос қаражаттарды тарту;
- өшіп жатқан ... ... келе ... ... ... ... ... Федералдық және жергілікті бюджеттердің шығынын жабу үшін қаражатты
тарту;
- Қор ... ... ... ... ... ... ... құнсыздану қарқынының өзгеруіне ықпал ету;
- құнды қағаздар ... ... өзге ... сияқты операцияларды
жүргізудің белгіленген технологиясы бар, күрделі ұйымдастыру -
құқықтық жүйе ... ... ... ... ... ...... экономикаға
тарту. Бұл мақсатты жүзеге асыру үшін келесі шарттардың болуы қажет:
- капиталдың ... ... ... мен ... ... ... саны ... сату және сатып алу
бағаларының аз ғана айырмашылығы арқылы жүзеге асатын ... ... ... ... ... мен сатып алушылардың байланысын қамтамасыз ... ... ... нарықтың ақпараттық тұрғыдан ашық болуы;
Ақпарат нақты дұрыс және мазмұнды болуы қажет. Сондықтан қор нарығында
төмендегілер жағынан ... ... ... ... ... аударылады:
- эмитенттерден кәсіпорынның қаржы жағдайы туралы, ... ... ірі ... және т.б. ... қор ... ... қатысушыларынан өз біліктілігі, клиенттерге әр
түрлі қызметтерді ұсыну жағдайлары, өз қаржы ... ... ... ... ... ... листинг жағдайлары және
т.б. туралы;
- реттеу ... ...... ... өзгерулері, қаржы
нарығының қызметін бақылау жүйесі және жұмыс ережелерін сақтау туралы;
Қаржы нарығы барлық экономиканы нәтижелі жұмысын қамтамасыздандырудың ең
маңызды ... ... ... ... ... құнды қағаздар нарығы
нарықтық қатынастар тұрақтануымен бір уақытта енді ғана ... ... ... ... ... ... құндылығы жоқ – құнды қағаздар айналады.
Бірақ, олар жекеменшіктің ... ... ... ... артында нақты
құнды қағаздардың бағасын негізінде ... ... ... ... нарығындағы қызметтің ерекше мінезін ескерсек, барлық елдерде бұл
нарықта ұйымдарды жұмысқа жіберудің қатаң жүйесі енгізілген. Құнды ... ... ... ... үшін ұйым құнды қағаздар мен жұмыс
жүргізу құқығына лицензия алу ... қор ... ... лицензиялау 1992 жылдан
жүргізіледі. Алдында бұл функция қор нарығында жұмыс істейтін инвестициялық
институттарға ... ... ... ... ... жүктелген. Атап айтқанда төмендегілерге:
- делдал (қаржы брокері);
- инвестициялық кеңесші;
- инвестициялық компания;
- инвестициялық қор;
- бір уақытта Қаржы ... қор ... ... ... қор
бөлімдері қызметінің лицензияландыруын жүргізген;
- қор нарығының дамуымен қызмет көлемінің ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік орган болуы
қажет;
Аталған орган іс жүзіндегі тәртіп бойынша келесі жұмыстарды жүргізеді:
- компанияларды басқарушылардың қызметін лицензиялау;
- инвестициялық қорларды және аталған ... ... ... ... ... ... арнайы тіркеушілердің қызметін
лицензиялау;
- брокерлық және дилерлық қызметін лицензиялау;
- депозитарлық қызметті лицензиялау;
- клиринг ... ... ... ... ... ... бойынша қызметін лицензиялау;
- аталған нарықта құнды қағаздар нарығының кәсіби қатысушыларынан басқа
институциялық инвесторлардың басым саны ... ... Атап ... ... ... емес ... қорлар;
- сақтандыру компаниялар;
- аталған ұйымдардың айтарлықтай қаржы ресурстары бар. Олар қор нарығына
түсіп, көбінесе нарықта болып жатқан жағдайды анықтайды [3].
Қаржы ... ... ... ... мемлекетте жинақтар және инвестициялық тауарлар болған кезде
нәтижелі жұмыс істей алады. Макроэкономикалық тұрғыдан жинақтар тұтынушылық
қажетке ... ... ... айырмашылығы болып табылады.
Инвестицияларды жалпы түрде тұтынатын ... ... ... ... ... асуы ... қарастыруға болады. Егерде экономикада ондіріс
мақсатында қолдануға арналған өндірістің қосымша құралдары ... ол ... ... өсуі ... ... ... Бірақ, бұл
активтер нақты табысты өндірістік процесіне енгізілген кезде ғана әкеледі.
Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... шығарылған инвестициялық тауарларды
сатып алуға мүмкіндігі ... ... ... жабдықтарды және өзге
инвестициялық тауарларды сатып ... ... ... даму қаржыландыруының ішкі көздері болып ... ... ... Ал, ... ... ... ішкі ... мәжбүр яғни халықтағы жинақтарды тартуға мәжбүр.
Қаржы нарығында қаражаттардың қозғалысы мынадай тәртіппен іске асады:
жинақтаушылардан қолданушыларға. Экономиканың бір ... ... ... ал өзгелерінде жетпей қалады. Осыған байланысты
капиталдың бір сектордан бір секторға өтуі ... ... ... ... ... ... тікелей инвестордан қаржы ресурстары
қолданушысы арқылы жүреді. Қаржы делдалдары капиталдың жоғары ... ... ... деп ... Бірақ, осы ұғым көп ... ... ... тартуымен байланысты шығындарды көбейтеді.
Егерде заем алушының ... тыс заем ... ... ... ... бар ... ол тартылған ресурстардың бағасын арзандата
түседі. Бұл ... ... ... ... ... – ол қаржы нарығындағы құнды қағаздар рөлін ... ... ... ... ... ... ... құнды қағаздарға айналады. Жиі кездері құнды ... ... ... ... арзан және тезірек тартуға
мүмкіндік ... ... ... ... ... жетіспейді ол банкке
несие алу үшін жүгінеді ... ... ... дайындалады. Бірінші
жағдайда банк делдал рөлін атқарады және өз қызметіне ... ... ... ... ... облигацияларды тікелей инвесторларға
сатады, ол трансакциялық шығынды төмендетеді.
Қаржы ресурстарының инвестордан соңғы несие алушыға (кәсіпорынға) ... ... ... ... ... алушы) Банк Инвестор
Кәсіпорын ... ... ... ... ... ресурстары қозғалуы [4]
Бірінші жағдайда (1а суреті) қаржы ресурстарының қозғалысы ... ... ... іске асырылады. Ол инвесторлардың қаражаттарын тартып оларға
белгіленген ... ... ... мысалда 8 пайыз) жиналған қаражаттарды
банк несиелер ... ... Ол үшін ... ... ... одан ... пайызбен (12 пайыз) несие және депозиттік
ставкасы арасындағы айырмашылық ... ... ... ... (1б ... кәсіпкер тікелей инвесторларға жүгініп,
облигациялар шығарады.Қаржы делдалының болмауы кәсіпорынға бір ... ... ... ... ... облигациясы бойынша төлем жүргізеді. Ол
тартылған ресурстардың бағасын арзандата түседі. ... ... ... ... ... ... қарағанда одан жоғары табыс алуға
мүмкіндік береді. Қазақстан банктеріндегі пассив және ... ... ... ... үлкен санды құрайды.
Тәуекел және табыс.Қор нарығындағы қызмет әрдайым белгілі тәуекелдермен
байланысты. ... ... өз ... салған инвестор тәуекелге бел
буады. Инвестициялау туралы шешім қабылдау ... ... мен ... ... ... табысқа ие болу үшін инвестор қаражатын аса
тәуекел құнды қағаздарға салады.
Тәуекел мен табыс ... ... ... түрде түзу
сызықпен көрсетуге болады.Ол экономика ғылымында «Құнды қағаздар ... деп ... ... ... ... нарығының сызығы а
нүктесіндегі тік осін қиып өтеді.Ол инвестордың өз ... ... ... ... ... аз ... ... көрсетеді.
Осы нүктедегі табыс деңгейі тәуекелсіз ставка деп ... ... ... ... ... бойынша табыс қарастырылады. Мемлекеттік
қарыз міндеттемелер ең сенімді құнды қағаздар ... ... Олар ... ... өте төмен.
Кіріс
В
Тәуекелге
сыйақы
А
Тәуекелсіз
қойылым
Тәуекел
Сурет 2.Құнды қағаздар нарығының сызығы[4,14б]
Осыған сәйкес қағаздардың табысы өзге ... ... ... ... деңгейде тұрады. Егерде инвестор айтарлықтай ... ... ... ол өз ... аса ... ... ... қажет. Ол
үшін инвестор табыстың жоғары деңгейі түрінде белгілі бір сыйақы ... ... ... ... сызығы – ол күтілетін табыспен жүелік
тәуекел арасындағы бір салмақты ... ... ... тәуекелге
бейімдігіне байланысты сызықтың төмендеуі әртүрлі болады. ... ... ... ... ... қағаздар нарығында аса тәуекел саясатын
жүргізеді. Құнды қағаздар нарықтық сызығының жағдайы екі ... ... ... ... және ... күту. Құнсыздандыру сызықты
оның алғашқы ... ... ... ... немесе паралель бойынша
жылжытады. Тік осінде ... ... ... ... деп ... ... ол, ... табыстан құнсыздандыруды алып тастауына тең. Инвесторды қор
нарығының құйылымдарынан табыстың нақты деңгейін алуы қызықтырады. ... ... ... ... ескереді. Егерде құнсыздандыру
қарқынының өсуі байқалса, ... ... ... құнсыздандыру өзгеруінің
көлеміне жоғары қарай жылжыйды.
Инвесторлардың күтуі нарықтағы экономикалық жағдайдың қалыптасуымен
және қаржы ... ... ... ... ... ... ... қатар, саяси жағдай халықаралық ... және ... ... ... ... инвестор даму перспективалары туралы өз
көзқарасын қалыптастырған, оның бағалауы өзге инвесторлардың күтілуінен
айырмашылыға ... ... ... ... ... ... инвесторлардың
күтуінің өзгеру тенденцияларын анықтайды.
Кіріс ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығы сызығы жағдайының құнсыздандыру қарқына
байланысты өзгеруі [4, 17б]
Экономикалық дамудың жағымды болжамы ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда инвестор тәуекелдің болған
деңгейінде аз табысқа да ... ... ... ... ... ... болса, ол салынған капиталға жоғары табысты талап етеді.
Бұл жағдайда сызықтың төмендеуі көлденең осіне қарағанда арта түседі. ... ... ... өзге ... ... ... ... экономиканың нақты секторымен салыстырғанда қор нарығының өз
ерекше тәуекелдері ... Қор ... ... ... ... ... классификациялап көрсетуге болады. Көптеген тәуекелдердің арасында
үлкен екі топтың ... ... атап ... ... ... (диверсификацияланбаған) ... ... ... ... ... ол – ... құнды қағаздар нарығының құлауы. Бұл
тәуекел нақты эмитенттің құнды қағаздардың иесі болуымен байланысты ... ... ... қағаздар түріне қатысты. Құнды қағаздар нарығының құлауы
жағдайында инвесторлар өз ... ... ... түріне қарамастан өз
капиталдарын жоғалтып алады немесе ... ... ... ... ... ... бағалай отырып инвестор қор нарығындағы ... ... ... ... ... ... ... тікелей инвестицияларға және т.б.)
Жүйелі емес тәуекел – ол эмитенттің нақты құнды қағазының ... ... Бұл ... диверсификацияланған болып табылады. Оны құнды
қағаздардың оптималдық портфелін қалыптастыру арқылы төмендетуге болады.
Тәуекелдерді классификациялау инвестициялаудың ең ... ... ... ... ... ... қазақстандық
нарығында жалпы экономикалық ... ... ... қор ... ... дамуының
қанағаттанарлықсызығына көптеген шығынды кәсіпорындардың болуын ... ... ... бар. ... Қазақстандағы қор нарығындағы
жұмыс тәуекелінің деңгейі дамыған мемлекеттермен салыстырғанда өте жоғары
[5].
1.2 Биржа қор ... ... ... ... ... не?» деген сұраққа жауап бермес бұрын, сол ... ... ... ... нені білдіретінін анықтауымыз қажет. Ең
біріншіден, заңнамалық ... олар ... ... ... сауда
жинақтарында түрлі етіп кездеседі, өйткені экономикалық маңыздылығы және
биржаның ... ... ... макроэкономикалық көрсеткіштеріне
қарап, салыстырып көруге болады. (Мысалы: ЖІӨ) одан басқа, биржа шаруашылық
субъектісі және ... ... ұйым ... ... яғни биржаның
қызметін іске асыруда, сатушы мен сатып ... ... ... ... ... ... биржа өзінің тұрақты ... ... ... ие ... ... мен ... ... қасиеті сол
экономиканың оқшауланғандығымен және маңыздылығымен, яғни ... ... ... аталынғандарды
қорытындылап, логика түрде, «биржа» терминіне анықтама беріп, нарық сөзінен
айырмашылығын ашып ... ... ... сөзі ... ... ... (n-көшесінде
орналасқан), одан кейін уақытты (биржа n уақытынан m ... ... және ең ... ... ең ... ... ... және алдыда осы
көрсетеіш туралы көқбірек айтылады.
Ең бастыды, әр ... ... орны бар ... онда ... орнн бірі басып
отыра алатын құндылықтармен сауда жүріп отыратынын және биржа залында тауар
да,ақша да ... айта ... ... ... ... ... тек
құндылықтармен ғана емес,сонымен қатар фрахт нарығында да жұмыс істейді,
мысалы, ... кеме ... ... жүріп жатқанда тауардың өзі болмауы керек, ол тауардың
шын мәнінде де болмауы мүмкін. Бұл тек орын ... ... ... ... ... ... тұр. Одан ... тауардың
белгіленген иелері (сатушы,сатып алушы т.б) ... ... ... ... яғни белгіленбеген сатушы,тұтынушылар және расталмаған
иелер айналыса алады. Осыны алып сатар деп атауға болады.
Екіншіден, ... ... ... бірі деп – ... қасиетін
айтсақ болады. Алыпсатарлық биржадан тыс жерлерде де ... ... ...... мен ... ... саудасын жеңілдету
болып табылады, біз темір жолдарын да ... ... деп ... ... олар ... ... ... Сондықтан, биржаның нарықтан
тағы басқа өзгешеліктерін табу керек.
Біз ... бір ... ... ... ... ... ... ең біріншіден тұраұты орында келісім ... ... ... ... ... жинақталған орнын айтуымыз жөн. Орын мен
уақыт – негізгі тұрақтылар, ал операциялармен ... ... ... жинақталған тұлғалар белгіленген уақыт кезеңінде болмаса, онда биржа
туралы сөз де бола алмайтын еді. ... ... ... ... ... ... ... белгілерменкөре аламыз:
1) Биржада болмайтын, бірақ бірінің орнын бірі баса алатын ... Ашық ... ... ... ұймдардан өзгеше болуы;
3) Биржадағы бағам мен котировканың өзгешелігі.
Егер, осы үш белгілердің кемінде біреуі орындалмаса, онда ло ... ... ... ... неді ос үш белгілерге кезек-кезек тоқталайық.
Биржаның негізгі мәні – оның ... ең ... түрі ... ... онда
құндылықтарды сатумен сатып алумен операциялар жүріп отырадыжәне олар ... және ... ... ... да ... Орын басуш
құндылықтар дегеніміз не? Бұл – сауданы мәні болып табылатын тауарлардың
мінез құлқымен ... ... ... ... бір ... сатып
алады, белгілі гүлдерді, етті сатып алады, үй шаруашылығыменайналысатын
әйел азқ – түліктің өзіне баяғыдан белгілі ... мен ... ... ... Бұл ... ... ... түрі бар және оларды қарап,
тадап алуға мүміндік бар, яғни ... ... «Қап ... ... қалу ... жоқ. Одан ... төлем және алмасу қызметі жүреді. Нарықтың
қасиеті – сатушылар мен сатып алушлардың, ақша мен ... ... ... ... ... ... болады және көбінде олар – сатушылар. Биржа
қалыптаса бастаған уақытта ... ... де, ... да болған
бірақ, кейінен сатып алушылар олардың орнын ... ... ... түрі бар ... ... емес ... бір қап ... жалпы бір
тауардың екіншісімен орын басуға мүмкіншщілігі бар ... ... ... ... орын басушы немесе орын басылушы болып табылады. Биржада
бірінің орнын бірі баса алатын тауарлармен сауда ...... ... және ... яғни айналыстағы тауарлар немесе бағалы ... ... ... ... анықталады. Бұл қасиет биржамен сауда
ұғымдарына үлкен айырмашылық беруде.
Тауарлар мен ... ... басу ... ... қасиет
туындайды. Тауарлар мен бағалы қағаздардың ... ... ... олар ... ... де ... мүмкін, яғни осылар биржа
спикуляциясын құрайды немесе алып сатарлық, ... әр ... ... сатумен және керісінше сатып алумен ... ... ... ... ... ... ... шарт жасалады, бірақ сол
қантты жасайтын қызылша әлі отырғызылмаған, яғни әлі ... ... ... Биржаның екінші өзгешелігі ... ... ... нарық яғни онда басқарумен, тәртіп сақтаумен, биржалық
келісім шарттарды дұрыстаумен айналысатын өздерінің белгілі бір ... ... тек ... ... ... бар.
Биржа мүшелерінің жалпы
жиналысы
Ревизиялық
комиссия ... ... ... ... ... қызметі
Котировка бөлімі Экспертиза қызметі ... ... ... ... да бөлімдер
мен қызметтер
Сурет 4. Биржаның ұйымдастырушылық құрылымы [6]
Осы тұрақты ұйымдастырушылық құрылымынан басқа, ... ... ... мен ... ... яғни ... ішкі нормативтік
актілері де болады. Оларға құрлтайшылқ келісім шарт, жарғы, сауда ... ... ... шартта биржа құрылтайшларының тізімі, алға
қойған мақсаттарының іске асу ... оның ... ... ... қордың бастапқы көлемі, оның бөлінуімен ацияларға бөлу,
құрылтайшылардың құқықтары мен міндеттері, табысты бөлу кезегімен ... ... ... ... жері мен ревизиттері өрсетілуі
тиіс.
Биржа жарғысы келесідей бөлімдерді қамтиды: жалпы ережелері; жарғылық
капиталдың және биржа ... ... ... ... ... ... биржа қызметтері; биржа мүшелерінің міндеттері мен ... ... ... ... мен тіркелуі; биржанң қызмет көрсетуін
тоқтату.
Сауда жүргізу ережелерінде – биржалық ... мен оны ... ... тауарды саудаға орналастыру мен алып тастау; биржалық
келісім шарттар, ... ... ... ... ... тәртібі;
келісім шарттарды бұзылуымен олардың ... ... шешу ... ... ... бұзылғандығ,ы туралы анықталған ... ... [5] ... – тек алмастырушылық қасиеттері бар заттарды сатпай сонымен
қатар, ... баға ... - ... бірі ... табылады. Биржада
баға орнату жүйелі түорде жүріп отырады және жалпы ... ... ... ... ... бүкіл жиналыс басқарушылардың бақылауында жүріп
отырады. Осындай ресми когтировка жоқ жерде биржада жоқ деп айтуға ... ... ... әр бағалы қағаз, әр тауар және т.б. өзінің бастапқы
бағасына ие болады және осы ... ... ... ... ... отырады.
Енді біз биржаға анықтама бере аламыз: Биржа дегеніміз – баға орнату
үрдісі ... ... ... ... ... алмастыру қасиетіне ие
құндылықтардың саудасын ... ... ... ... мақсаты - экономиканы шикі затпен, капиталмен немесе ... ету ... ... ... ... және ... нарықтарын
ұйымдастыру, біріңғайландыру және бірегейлендіру болып табылады.
Жоғарыда ... ... ... биржаның мынадай қағидаларын
көрсетуге болады:
1. Биржалық механизм арқылы ... ... ... нәтижелерге
әкеледі:
- Биржа ең біріншіден, сұранысты қамтамасыз етеді, биржаның өзгешелігі
– биржа сұранысы мен ұсынысын биржа қайраткерлері ... яғни ... ... ... тауардың өзі айналыста жүрмейді, онда сол тауарға ... сол ... ... ... - шарты жүргізіледі. Биржа тауарлар
массасының қозғалысын байланыстырмай ... пен ... бір ... Бұл ... ... ... ... бір құрамдас бөлігі шығады
– баға бірқалыптылығы:
- орналған сұраныс пен ұсыныс әсерінен туындаған бағаның тұрақсыздығы ... ... ... ... ... көтермелейтін орын емес,
тұрақтандыратын орын болып табылады.
- Бағаны тұрақтандыру факторы ... ... ... немесе бағаның
биржалық күннің басталуымен аяқталуы мерзімінде халыққа көрсету, ... ... ... ... болады.
3. Ақша массасы мен несиені жеңілдету, биржа ақша массасының көлемінің
қоғалысын азайтады, ... ... ... ... ... Дау ... қалу ... азайту - арбитраждық қызмет.
5. Нарықты ақпараттандыру биржаның маңызды қызметі болып табылады.
Қаржы қатынасы – кез-келген ел ... даму ... ... ... нарығы экономикалық нарықтың бір бөлігі ғана бола ... ... мен жеке ... ... ... ... ... қаржылық ұйым болып табылады. Қаржылық ... ... ... ... ... атқа ие. Әлемдегі қаржы нарықтарын мына
келесі түрлерге бөліп қарастыруға болады, ... ... ... ... дегеніміз – қаржы құралдарының сұранысы мен ұсынысы
нәтиждесінде нарықтағы ұйымдастырылған ... ... ... ... ... кең мағынада қалалар, региондар десек, тар ... ... ... ... немесе сатып алынатын орны деп
түсінеміз. Әр елдің экономикалық ерекшелігіне байланыст ... ... мен ... ... ... ... – бұл капиталға деген сұраныс пен ұсынысты қалыптастыру
барысындағы делдалдардың көмегімен несие ... мен ... ... ... қайта бөлу механизмінің жүйесі.
Ол іс-тәжірбиеде ақшалай қаражат ағымын меншік иелеріне қарыз алушыға
және оған керісінше бағыттап отыратын – ... ... ... ... ... ... ... ал Лондонда бүкіл дүнеи жүзілік
бағалы қағаздар айналысы жүреді.
Қаржы нарығының қызметтері:
1. Реттеушілік – бұл мемлкеттік басқару ... ... және ... ... ... ... болған қызмет;
2. Ақпараттандыру - қаржы нарығыныа ... ... ... сауда жағдайы бойынша заңмен шектелген ақпараттарды ... ... ... ... ... – қаржы нарығының құралдары бір саладан екінші салаға, ... ... ... бір аймақтан екінші аймаққа, бір
мемлекеттен екінші мемлекетке ауысып отырады. Осы кезде қаржының қайта
бөлінуіә іске ... ... - ... ... ... ... пайда әкелуі
тиіс.
5. Баға орнатушы – ... ... ... пен ұсыныс
нәтижесіндегі қаржы инструменттеріне қойылатын ... ... ... үй шаруашылығы (жеке тұлға);
барлық меншік түріндегі шаруашылық субъектілер; ... ... ... ... ... ... ... әсерн
ететін мына факторларды айтуға болады:
- Қаржы ресурстарын қайта бөлуде мемлекеттің қатысуын барынша азайту
(мемлекеттік емес ... ... ... мемлекеттік реттеу
міндетті түрде қажет);
- Монополияны болдырмау және бәсекелестікті сақтау мақсатында шаруашылық
субъектілердің толқ дербестігін ... ... ... ... тапшылығын қаржыландыру үшін Орталық Банктердің
сауда қорын пайдалануын тоқтату керек. Егер ... ... ... ... ... жүзінде бюджет бағалы қағаздарды шығару ... ... ... ... ... жұмсауға мүмкіндігі бар шаруашылық
субъектілер мен халықтың табысын тұрақты арттыру керек; ... ... ... ... мүмкіндікті арттыру керек,
кәсіпорындарға инвестиция салу керек; несие беру - қаржы ... ... ... ... және ... ... құрылымы мен
делдалдарын келтіретін болсақ, елдің ... ... ... ... ... ... әр елде әр ... бөлінеді. Он сол елдегі реттеу
органдарының жағдайымен, экономикалық даму қарқнымен және тағы ... ... ... ... ... ... нарығының қалыптасу
моделі Американдық болса, ал 2004 жыл ... ... ... ... ... ... реттейтін бүгіндей ұйым ретінде барлық
қаржы нарықтары мен ... ... ... қадағалайтын және реттейтін
ұйым болып табылады [7].
Қаржы нарығының құралымы ... ... ... ақша нарығы; депозит нарығы; несие нарығы; ... ... ... ... сақтандыру нарығы; зейнет ақы нарығы.
Қаржы нарығын құрайтын және делдал болып ... ... ... ... ... ақы ... инвестициялық компаниялар;
инновациялық компониялар; ипотекалық компаниялар;несиелік одақтар; несиелік
серіктестер; пошта; ломбардтар; траст компаниялар; ... ... ... ұйымдар.
Осы мекемелермен қатар қаржылық нарықтық делдал ретінде келесілер де
аталады: қор биржасы; ... ... ... тіркеуші
компаниялар; депозитарлық компаниялар; клирингтік ұйымдар; бағалы қағаздар
портфелін басқарушы компаниялар; кастодиандық банктер.
Қаржы нарығының негізгі мақсаты-сатушылар мен ... ... ... ... ...... экономикалық субъектілердің қозғалмалы ұснысы
мен сұранысының ақша ресурстарына қатынасы ... ... ... ... ... ... ... құралдарының міндеттерін орындайтын және қолма-
қол ақша айналымында орналасқан нарық;
2) қысқа және ұзақ мерзімді банк ... яғни ... ... ... ... ... ... мерзімді несиелерді қолданады,
өйткені қамтамасз ету жағдайы тұрақты.
Н.И.Берзон бойынша волюта ... ... ... ... ... шетел волютасы; бағалы қағаздар; бағалы металдар.
Бағалы қааздар нарығын, олардың шығуы мен бағалы қығаздар нарығына
қатысушылар арасындағы экономикалық ... ... ... ... Бұл тұрғыдан алғанда ол кез-келген басқа тауар ... ... ... ... ... ... ... дамыған елдер үшін тән болады [8].
Бағалы қағаздар нарығынсыз экономикалық әлеуметтік өсу ... ... ... ... ... ... және қаржылық
емес мекемелер өз қызметтерінде қаржылық ... әр ... ... ... ... ... ... халықаралық және ұлттық; ұлттық және
аймақтық; ... ... ... ... мемлекеттік және корпаративтік;
алғашқы және қайталамалы; негізгі және ... ... ... ... ... себептері:
1. Несие бойынша алынатын қарыздық ставкасының жоғары болуы;
2. Инвестицияға қажетті ... ... ... ... қысқа
болуы;
3. Несие бойынша қажетті құжаттардың көп болуы және ұзақ ... ... ... алу ... ... шарттарының қарыз алушыға тиімсіз болуы;
5. Экономикалық салаларына территориялар мен елді мекендерге, халыққа,
мемлекетке және тағы басқа ... ... яғни ... ... Өз ... кпиталға деген, ақпаратқа деген, басқару ісіне деген
қосымша құқықтарды ... ... ...... операцияларды көтерме түрінде
жүргізетін, бағалы ... ... ... ... ... тұрақты қаржылық инструменттерін сатуға арналған
ұйымдастырылған нарық.
Қор биржасы – ол қор ... ... ... ең ... делдалдармен
(ең ірі, қаржылық тұрақты және сенімі жоғары) ең жақсы бағалы ... ... ең ... нарық.
Қор нарығы дегеніміз – бағалы қағаздарды сатумен және ... ... ... (жабдықтаушы) мен сатып алушылардың (сұраныс
орнататындар) ... ... ... ... ... ... мен қор ... ұғымдары өте ұқсас болып
келеді. Бағалы қағаздар нарығында тауар болып табылатын ... ... ... ... жерін қызмет ету ерекешелігімен реттеу
ережелерін анықтайды. Айта кететін ... ... ... ... қағаздар
нарығының құралдарына әсер етеді, яғни ... ... ... ... құралдарының бағаларымен көлемінде үлкен көрініс алады.
«Биржа - өмірдегі ең жақсы да, ең жаман, ең ... да, ең ... ... тасымен тым батылдың жазасы, құнарлы заттардың сандғы мен
зұлымдықтардың жиынтығы, ешқашан демалмайтын Сизив бейнесі», - деп ... de la Veda ... ... деп айта алмаймыз, шынында да, ... ... ... ... ... онда ... адамдардың қолының
астынан ақша тонналап жүріп отырады. Ақшаның зұлымдғы да, ... ... ... да ... алады, ақшаның қасиеттері көп, егер адам оны дұрыс
түсіне қойып, жақсы бағытта қолданылып, жаманшылыққа салмай, зиян ... онда сол ... ... ... дау жоқ. Бірақ, біз ақшаның
жақмылығы мен жамандығы туралы ... сол ақша ... ... ... ала ... ... ... баратынына көңіл аударайық.
Бағалы қағаздардың нарығы немесе қор нарғын жалпы түрінде бағалы
қағаздард ... және ... ... ... ... бойынша
экономикалық қатынастардң жыйнтығы ретінде анықтауға болады.
Бағалы қағаздардың кез-келген элемнтінің нарығының құрамдас бөлігі.
Сондай-ақ, бағалы қағаздардың нарығы ... ... ... ... ... ... ... мен сауда саттығы жүзеге асырылады.
Бағалы қағаздардың нарығы ... ... ... ... және қор
биржасы) арқылы мемлекеттің, заңд және жеке тұлғалардың жинақталған ақшалай
қаражаты, капиталдары өндірістік және өндірістік емес ... ... ... нарығы қаржы ресурстарын және капиталдарды ... ... ... болп ... ... ... бірқатар қызметтері бар., оларды шартты
түрде екі топқа бөлуге болады: әр ... тән ... ... ... ... нарықтардан ерекшеленетін қызметтер.
Жалпы нарықтық қызметтерге мыналар жатады:
1) оммерциялық қызмет, яғни сол нарықта ... ... ... ... ... яғни ... ... қалыптастыру үрдісі және тұрақты
қозғалысын және тағ басқаларды қамтамасз етеді;
3) Ақпараттқ қзмет; яғни бағалы қағаздар нарығының қатысушыларына сауда
нысандарымен ... ... ... ... ... ... ... яғни бағалы қағаздар нарығының операциялары
нәтижесінде саудаға қатысу ... ... ... шешу ... ... мен ... тіпті басқару
органдарын және тағы басқа реттеу заңдарын реттейді.
Бағалы қағаздардың нарығының арнайы функцияларына төмендегілерді
жатқызуға болады:
- бағалық және ... ... ... қағидасы;
- қайта бөлу қзметі – ақшалай қаражатты қаржы қызметі салалары арасында
қайта бөлу;
- ең ... ... ... қаражатын өндірістік нсаннан
өндірістік емес нсанға аудару;
- мемлекеттік бюджетті тапшлғн инфляциясыз ... яғни ... ... ... ... ... және ... тәуекелдерді сақтандыру функциясы немесе
хеджирлеу, туынды бағалы қағаздардың, фъючерлік және опциондық келісім-
шарттардың сынбының ... ... ... мүмкін болатын қызмет.
Бағалы қағаздарды сатып алушы әрбір адам ... ... ... ... ... ерте ... ... жақсы.
Көбінесе кәрілік шақ зейнетақы жинақтарымен ... ... ... ... ... ... ... автокөлік алғаннан гөрі
алдыңғы қатарлы қазақстандық компаниялар акциялары мен облигацияларын сатып
алған жөн. Кез-келген ... ... ... ... ... ... үнемі
жөндеуді қажет етеді. Ал қағаздар қымбаттап қана қоймай, сонымен қатар
өз иесі мен оның отбасын байытады.
Бағалы ... ... ... және ... ... болып
екі топқа бөлінеді.
Үлестік бағалы қағаздар немесе акциялар акция ұстанушыларының компания
мүлкіндегі үлесін анықтайды. ... ... ... ... және ... болып екіге бөлінеді. Артықшылықты
акциялар ... ... ... ... ... кіріс табу
мен компанияның жойылуы барысында мүліктің белгілі бір бөлігін алу құқығын
береді. Дегенмен ... ... ... ... ... ... ... басқару, мүлікті иемдену, акционерлердің
жалпы отырысы оларды қарапайым акциялар ... ... ... ... ... ... береді. Бұл жағдайда акцияларға инвестиция
салу дивиденд алумен ғана емес, ... ... ... де қызықты.
Алайда, егер тұлға акцияның тек 5 пайызын иемденсе, оның пікірі маңызды
шешім қабылдау барысында аса қатты ескерілмейді. ... ... ... басқа аталған құралдардың құны өзгерістерге
бейім, яғни, ... ... ... депозиттерге қарағанда
бағалы қағаздар құны айналым уақыты ішінде үнемі өзгеріп отырады.
Бұған қоса, бағалы қағаздар ұстанушылары үшін ... және ... ... ... ... ... ... қағаздар
бағаның өсуі кезінде қосымша кіріс табуға ... ... ... ... ... ... ... жоғалту тәуекелі туады. Кейбіреулер
компания-эмитент міндетті түрде акционерлерден олардың акцияларын ... ... ... ... ... ... пікір.
Біріншіден, акциялар мерзімсіз уақытқа арналып шығарылады. Егер
сіз компания бизнесінде акционер ... ... ... ... ... сатып жібере аласыз. Алайда, ... ... ... ... алуы ... емес.
Екіншіден, акционерлердің жалпы отырысының шешімі бойынша дивидендтер
төленбеуі мүмкін. Дивидендтер ... ... ... ... ... сатып алу келесі тәсілдер арқылы жүзеге асырылады.
Алғашқыда, клиент брокерге өтініш ... ... ... ... ... түсіндіреді. Брокер өз атынан өтінішті биржаға
өткізеді. Мәміле сомасына ... ... ... ... ... ... Мәміле соңында сатып алынған қағаздар, бағалы қағаздарды
сақтау мен тіркеуді жүргізіп, ... ... ... ... ... қайта тіркеуді жүзеге асыратын депозитарий шотына ... ... ... баға ... ... ... ... одан
көп мәмілелер кездессе, немесе ең үздік сатып алу өтінішінің құны жоғары
болса, не ең үздік сатылым өтінішінің құнына ... ... ... тіркеледі. Дегенмен, егер кросс кезіксе, мәміле жүйеде бірінші болып
шыққан өтініштің құны бойынша ... ... ... ... ... және ... ... және ұйымдастырылмаған түрінде ұсынылуы мүмкін.
Бағалы қағаздар – ... ... ... ... (оның объетілері)
болып таблады.
Бағалы қағаздарының қатысушылары екі топқа бөлінеді:
1) Жай қатысушы ретінде: ЖШС – тер (эмитент, ... ... ... Қор ... ... ... ретінде: Брокер дилерлік компаниялар; Тіркеушілер
(регистраторлар); Кастодиандық компаниялар; Бағалы қағаздар портфелін
басқарушылар; Клирингтік ұйымдар [9].
Бағал ... ... ... ... жеке ... ... қызмет атқарады, ал бағалы қағаздарды сату-сатып ... ... ... ксіби қатысушылар айналысады, яғни жеке
тұлға бағалы ... ... алу ... рұқсаты бар брокер-дилерлерге
өтініш береді. Брокер ... ... бұл ... қор ... ... тиімді жағдайда сатады немесе сатып алады. Бағалы қағаздар бойынша
мәміле осы жерде жасалады, ал есеп ... ... ... ... ... ... қағаздардың бірінші иесінен (сатушыдан) бағалы қағаздардың
сатып алушыға өтуі ... ... ... яғни бұл іс ... ... ... Әр ... анықтама беріп кетейік.
Эмитент дегеніміз- бегілі бір шарттарға сай кредиттік карточкалар мен
жол чектерін қоса, есеп ... ... мен ... ... ... тағы басқа бағалы қағаздарды айналымға шығаруға құқығы бар акционерлік
қоғам, ... ұйым ... ... ... ... ... қаржы нарығында ақша ағынын ұснатын және болашақта
одан табыс табуды көздейтін капитал иесі[10 92б].
Қор нарығы дегеніміз- баалы ... сату ... ... ... ... бір ... [10 291б].
Брокер-дилер деп- өз есебінен және өзгенің есебінен бағалы ... ... ... ... сататын және сатып ... ... ... ... ... қағаздардың делдалы
болып табылады.
Тіркеушілер- Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес құрылған
әрбір акционерлік қоғам ... ... ... ... ... ... бастап, бір ай ішінде ... ... ... ... және ... ... етуі керек.
Қор биржасының мүшелері оған бір санақта ... ... ... қатысуы, қор биржасындағы оның қызметі үшін ... ... және тағы ... ... ... мүмкін.
Биржа мүшелерінімынадай келесі міндеттері болады:
1) Айналыстағы бар зандылықтарды, жарлықтарды, басқа да ішкі құжаттардың
талаптарын орындауға міндетті;
2) Мүшелік жарналар менмүшелерде, құрамда,мерзімде және ... ... ... ... оның ... ... тәртіп
қызметкерлеріне әрбір бәртіп бұзушылық әрекеттерді хабарлап отыруға
міндетті.
Сонымен, биржа деп біз нені ... ... ...... ... ... ... табылады, өйткені сол нарықта басқа
нарықтардан гөрі қаржылық ... ... ... ... және
ресурстардың бір тұлғадан екіншәсіне жүруі қамтамасыз етіледі.
Негізінен, «биржа» сөзінің екі ... бар ... ... ... ... новолатиндық сөзінен аударғанда «Былғары амиян» дегенді
білдіреді, француздың ... сөзі ... ... сол ... мен
студенттің стипендиясын білдіреді, немістің «bourse» сөзі мен ... сөзі де сол ... ... ... ... ... деген голландық сатушының атымен байланысты
делінген, ол өз үйінде үш ... ... бар ... болған белгиялық
Брюгге қаласында өмір сүрген.
Қазір биржа сөзінің интерпритациясы уақыт келе ... ... ... алып ... ... ... пен қзметтерді
өрсететін, үлкен табыс әкелетін орын, өзін-өзі өтейтін, шығынсыз мекеме
болп табылады. Заңды ... ... ... олып ... ... пайдасының бәрін персоналдың қызметі үшін төлейді. Але ... ... асып ... онда сол сома ... ... орындарын ұлғайтуға, жаңа құрылғылар сатып алуға, жаңа технологиялар
енгізуге жұмсалады.
Биржа табыстары мен ... Есеп ... ... кепілденген
салымнан, мүшелерінің жылдық салымдары мен кіру ... ... ... ... ... үшін ... ... сақтамаған үшін айыппұлдан, листингкетізімге алу үшін ... ... ... үшін ... тұрады.
Қор биржасы «Бағал қағаздар нарығы туралы» Қазақстан ... ... ... өтеу ... ... акционерлік қоғам формасында
баалы қағаздар нарығының қатысушыларының көлемімен құрылған ... ... емес ұйым ... ... [11].
Қор биржасы Қазақстан Республикасының органдарына тәуелді болмайды және
басқа қызметтермен айналыспайтынерекше орын. Ол басқа ... ... ... және ... көмегімен жұмыс істейді. Қор биржасы бағалы
қағаздармен операцияларының жүргізуін қамтамасыз ететін филиалдар ... ... ... ... қарасақ, қор биржасы мынадай қызметтер
көрсетеді:
1) өз клиенттеріне бағалы ... ... ... үшін ... ... ... ... ету;
2) бағалы қағаздармен сауданы ұйымдастыру;
3) бағалы қағаздарға котировка қою;
4) өз мүшелеріне ұйымдастырушылық, ақпараттық, кеңес беру ... ... ... ... ... ... ... арасында клиринг жасау.
Ал, экономикалық жақтан алсақ, қор биржасы мынадай қызметтерді ұсынады:
1) баға ...... ... ... баға орнатылады;
2) баға болжаушылық және ақпараттық-аналитикалық – ... бір ... ... орны ... ... ... пен ... дамуының
тенденциясын болжаумен айналысады;
3) тәуекелден сақтандыру – тек ... ... ... тән;
4) баға тұрақтандырушылық – биржада күн сайын бағалардың ауытқуының тек
мүмкін жағдайына дейін ғана апарады;
Қор биржасы басқа да ... ... ... өз клиенттері алдында белгілі
бір міндеттемелерін орындайды. Биржа бағалы қағаздар ... ... ... ... ... өз ... уақытында орындамағаны үшін,
заңды және биржалық сауда ережелерін бұзғаны ... ... ... үшін ... ... ... қажет [12].
3. Қор нарығына байланысты шетелдік тәжрибе
Мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... күн тәртібіне келесі мәселелерді ... ... ... Қазақстан экономикасының жағдайына қаншалықты қолайлы және ... бола ма, әлде ... өту ... Қазақстан үшін шаруашылық
жүргізудің өзіндік моделі болуға тиіс пе? Бүл сұраққа ... беру жай ... ол ... ... ... ... етеді. Еліміздің бірқатар экономика
ғалымдары қазіргі уақытта ... ... ... ... ... басқарудың әкімшілдік және нарықтық ... ... ... ... ... ... тілге тиек етіп
жүрген жок. Бұл шешім ... ... ... аталмыш проблемалардың
теориясын анықтап енгізуге ... ... ... проблемалардың арасынан келесі жәйттерді бөлуге болады:
- экономиканы ... ... ... ... ... әр кезеңде қандай себептерге байланысты өзгеріп отырады.
- бәсекелестік нарықты ... ... не ... меншік иесін ауыстыру
мақсатында міндетті түрде және жаппай ... ме, жоқ, ... өз ... құрылған шағын және орта ... ... ... де осы ... қарастыра отырып, шетелдік экономиканы
мемлекеттік реттеу тәжірибесін Қазақстан жағдайында пайдаланылатын болса,
онда ... ... ... ... ... ... саясатты ғылыми негіздеу, стратегияны ... даму ... ... және ... айқындау
инвестациялық-құрылымдық, ғылыми-техникалық, ... ... ... пайдаланылады.
2. Кәсіпкерлердің, шағын және орта ... ... ... ... ... және жекеменшік
кәсіпорындарының тиімді ... ... ... ... ... ... ... асырады.
3. Әкімшілік, заң ... ... ... және ... ... кеңінен қолдана ... ... ... және жеке тұлғалар табыстарының, трансакциялық ... ... ... реттеу.
4. Сыртқы экономикалық саясатты жүргізуде ... ... ... ... ... және оның ... интеграциялық процесіне "жеңіл" кіруін іске асыруды қамтамасыз
ету.
1992 жылдан бастап ҚР ... ... ... ... және
кәсіпкерлікті мемлекет тарапынан қолдау туралы жарлықтар мен зандарға ... ... осы ... ... ... ... әлі де ... және субъективті түрдегі кедергілер бар [13].
Шет елдегі баға белгілеу механизмі үлкен қызығушылық көрсетуде. Ауыл
шаруашылық ... ... ... ... бірінші буынына табыс және
пайда сомасының минималды деңгейін қамтамасыз етуге кепілдік беру түрінде
құрылған. ... ... ... ... дағдарыс
жағдайынан шығу жолында үкімет баға белгілеу мен баға деңгейіне ... ... ... ... кұшейтгі. Қазір біз өндіріске ... ... мен ... ... ... ... ... толық ырықтандырылу, соңдай-ақ ауыл шаруашылығын материалды
өндіріс саласы ретінде даму үшін қажетті дотацияларды бөлмеу ... ... ... шет ... ... ... ... басқада шет
мемлекеттің қор биржаларын қарастыра кетуді жөн көріп отырмын. Мысалы: Нью-
Йорк, Лодон, Чикаго.
Нью – Йорк ... ... ... exchang ink (comex).Comex-1933 ж.
Нью – Йоркте тері, көпса, жібек – шикізаты, каучук және металлдармен ... 4 ... ... ... ... ...... мәміле бойынша әлемдегі ең ірі биржалардың бірі ... ... ... ... реттелетін өзіндік бақыланатын жеке
ұйым болып табылады.
Биржаның әкімшілік басқармасын құрамында 25 адам бар ... ... ... нақты тауармен саудагерлерді биржа сақинасындағы
брокерлер «комиссиондық үйлер »(фьючерстік саудадағы делдалдардың ерекше
түрі ) және ... ... ... ... директорлар кеңесі
жүзеге асырады. Бірінші –үш топ жеті орыннан тұрады, төртінші – үш ... ... ... ... ... ... таңдалады.
Comex – металдар биржасы, онда алтын, күміс, мыс, ... ... ... ... , ... қатар онда қазынашылық
вексельдермен (T – bills ) және ... ... ... – Йорк ... ... ... Merkantile Exchenge Nymex )
Nymex – Нью – Йорктағы ірі және динамикалық түрде дамып келе жатқан
биржалардың бірі ... ... Ол 1872 ж. май, ... және ... ... өз ... 10 ... кейін ала отырып пайда болды.
Біздің жүзжылдықтың 70 – ... ... ... және де басқа
энергия тасымалдаушыларға фьючерстік мәмілелерді негізу ... ... ... ... – те ... және нақты сауданың заттары
болып платина, палладий, күміс монеталар, картоп, мұнай, дизельдік ... ... май, ... және ... ... ... ... мен мұнай
өнімдерімен фьючерстік айналымдардың ... ... ... ... мәмілелердегі алдынғы қатарлы орнын дәлелдеді
[15].
Нью – Йорктің мақта және цитрус биржасы(New-York Cotton citrus ... Excheng ... 1870 ж. 106 ... ... ... ... ... апельсин согін мұздатып қатырылған концентратымен фьючерстік
сауда жүргізілетін цитрус бойынша филиал (Citrus Associates of the New ... Cotton Exchange Inc. ) ... ... ... ... of New – York Cotton ... ... ал мәміле объектісі болып сұйық пропан табылатын
фьючерстік нарықта қызмет атқарады.
1985 ж. ... ... ... мен ... ... үшін бағалы қағаздар бойынша биржаның филиалы құрылды.
Нью – Йорктің биржаларында жоғарыда каучук, балық ұны, жүн және ... ... ... Бұл ... ... болып, онда Нью –
Йорк және Европалық, ... ... ... ... биржаларының арасында
арбитражды мәмілелер орындалады Халықаралық ... ... ... ... ... ... белдеулерінде қызмет атқаратын, әртүрлі
елдердің биржалары арасындағы ұйымдастырушылық байланыстың ... ... мәні ... табылады.
АҚШ – та осы айтылғандармен ... да ... ... ... ... ... ... маңызды орынды бидай биржалары алады:
-Канзас – Ситиде (Kansas sity Boand of Trade), ... ... ... ... ... ...... фьючерстік мәмілелер
жүзегн асырылады.
-Миннеаполисте (Minneapolis Grain Exchange ), ... ... өте бай ... мен бидайлармен сауда жасалады.
-Жаңа Орлеанда шикі және тазартылған күріш, мақта, сонымен қатар соя
бидайымен ... ... ... ... ... ... ... арпа, сұлы, сонымен
қатар алтынға нақты және фьючерстік ... ... ... Exchange – ді бәрінен бұрын ерекшелеу қажет. (1972ж. ... ... ... ... ... ең ірі ... бірі
болған ), ал соңғы жылдары қазынашылық бондарымен саудасына көңіл бөлу
керек [15].
Лондон ... ... ... жылдар ағымында өте маңызды
әлемдік қаржылық орталық болды және солай ... Онда ... ... ... ... және фракталық мекемелер және осы
сияқты көбінде халықаралық айналымның ұйымның ... ... ...... ... ... көптеген Лондон тауар биржалары
жабылып қалып, соғыс біткеннен ... ... ... ... ... ... Бірақ Ұлыбританияның әлемдегі экономикалық орнының маңызды
түрде төмендеуі бұл елдің экономикалық ... ... ... ... ... мәнінің төмендеуімен сонымен қатар басқада
биржа ... ... ... ... ... ... тауар биржаларының бөлігі қазіргі кезде кризисті басынан
өткеріп жатыр, яғни ... ... ... ... ... ... түрде әлсізденуі мен айналымдарының қысқаруымен
сипатталады [16].
Лондон ... және ... ... London ... futures & Option ... ... ... қазіргі
атауын 1982 ж. қыркүйекте алған Лондон фьючерстік және опцион ... (ол ... ... ... ... деп ... ) .Бұл биржада айналым
заты болып ауылшаруашылық ... ... ... олар жеке формаьді
нарық ретінде ерекшеленеді.
Нақты және фьючерстік нарықта мәміленің орындалу объектісі болып келесі
тауарлар табылады:
- кофе – coffee Terminal Market ... мен ... ... заты ... ... түрде «Робуста » табылады).
- каучук – сауда қағидалары London Rubber Terminal Market ... ... ... ақ қант және қант ...... United ... ... арқылы жүзеге асырылады.
- картоп – нарық The London Potato Futures Association – ... май ... ... және ... ... жер
жаңғақ майлары )-бұл нарық London Vegetable oil Marke Association – мен
ұйымдастырылған.
Бұл аталған тауарлар бойынша мәмілелер таңертеңгі және ... ... ... ... ... және Нью – Йорк ... ... жүзеге асыру уақытында
сонымен қатар арбитражды мәмілелер уақытында операциялар ... ... ... Европадағы ең бірінші 1987 ж. коммерциялық операцияларды
жүзеге асыру ... ... ... ... ... биржалардың бірі
болып табылады.1990ж. бастап биржада жеке тауарға- түсті металлдардың
индексі оларға ... ... ... ... ... қолма – қол
ақшамен есеп айырысу.
Лондон сонымен қатар бидай, ерекше ... ... өте ... ... ... ... және ... мәмілелер бидаймен сауда
Бірлестіктерімен анықталған қағидалармен бекітіледі. (Grain and Fed ... – GAFTA ). ... ... ... ... екі ... Бұл ... «Марк Лейн » және «Балтик ». Негізіне жергілікті
өндірістік бидайы сатылатын ... Лейн » ... 1928 жылы ... ірі ...... биржа – Лондондағы Балтық биржасы 1903
ж. Балтық теңізі елдерімен ... үшін ... ... ... ... ... ... өсімдік және
жануарлардан пайда болатын шикізаттар арасында, жүнді (сауда London and ... Futures ... – мен ... ... ... ... беконды да (The London Meat Futures Association) ескеру қажет[16].
Лондондық металлдар биржасы.
(The London Metal ... ... ... 1882 ж. «Metal Market & Exchange Co LTD ... ... ... дүниежүзілік соғыс кезінде биржа қызмет
атқармады және 1945 ж. Англия үкіметінің рұқсатына сәйкесінше The ... Exchange ... ... ... ... дәстүрлі жетекшісі
болып табылады. түсті металдармен ... ... ... ... болып
табылады, Хиджириеу үшін ... ... ... ... ... ... ... объектісі болып мыналар табылады:мыс, алюминийй,
мырыш, олово (1985 ж. дейін ), никель және күміс. ... ... ... ... мәмілелер жүзеге асырылады. Ал нақты мәміленің маңызы ... ... ... шетел контрогенттердің мәмілелері құрайды,
сонымен қатар батыс Европалық, ... және ... ... ... ... ... құрайды. Биржадағы бұл металдардың күн сайынғы
котировкалары Халықаралық айналымда қабылданған әлемдік бағаның ... ... ... ... ... ... ... санатқа бөлінеді: биржада өз атынан мәміле жүргізе алуға құқы бар
биржаның жеке ... және ... ... ... ... ... және ... атынан мәмілелер жүргізетін мүшелер.
Жеке мүшелердің бір шама тобы артықшылықты жағдайда, өйткені оларға
сақинадан тыс ... ... ... беріледі ( биржаның артықшылығы жоқ
мүшелерінің тапсырысының жүзеге асырылуы өз есебінен және ... ... ... ... артықшылығы бар биржа мүшелері:
Биржаның артықшылығы жоқ мүшелелеріне мәміленің жүзеге асырылу кезінде
қатысуға және брокерлерге өте ұтымды ... ... ... ... ... ... биржа мүшелеріне арпалған үлкен залдарда өтеді. Бұл
сол айтылған -мәмілелер орын алатын биржалық сақина болып ... ... ... ... ... ... орын ... ал олар күніне
екі рет болады (сенбі, жексенбі және мейрам күндерінен басқа күндрі ).
Әрбір ... ... жеке ... ... Олар өтіп ... ... ... кезінде, бес минут бойынша екі ... ... ... ... ... 11. 50 де ... 13. 05 ... арнайы катировка
болады. Түстен кейінгі сессия 15. 20 – да басталып 16. 35 – те ... және ... ... ... ... ... ... емес сауда немесе керб (кепр) деп аталатын, биржалық сақина мүшелері
арасында арнайы емес ... ... ... Бұл ... тез ... ... болады және уақыт ... ... ... ережелермен
шектелмейді.
Лондон. London Gold Futures Market – мен ... ... және ... ... ... ... ... Бұл мекеме Лондондық
брокерлік фирмаларымен ұйымдастырылған және ... ... ... ... ... ... Мәмілелер фирмалардың бірінің
бюросында 8. 30 мен 19. 30 аралығында орындалады, ал ... 10. 30 ... 00 ... бекітіледі. Лондондық алтын нарығы интенсивтілігі бойынша
американдық нарыққа жол береді.
Лондондық ең жас биржалардың бірі ... 1980 жылы ... ... объектісі болып мұнай, мазут және дизельдік жанар – жағар ... ... ... Exchange of London ... ... бұл
биржаның белсенділігі сәйкесін америкалық биржаларға қарағанда, соның
ішінде Nymex – ке ... ... ... ... ... ... ... биржалары бар, олардың ішінде үлкен салмақ пен халықаралық әсерді
Ливерпулдағы мақта нарығы алады [17].
Орта америкалық тауар биржасы (M I D ... ... ... ірі, бірақ алдындағы екеуімен салыстырғанда кіші Чикаго биржасы
– American Commodity Exchange. Оның АҚШ ... ... ... 2 ... ... 1868 ж. құрылып және сауда бойынша Чикаголық Ашық Кеңесі болып
тіркелді.Олардың алаңдары мен ... бір. ... ... ... ... ... соя, күріш, қант, сиыр еті, тірі ірі ... ... ... алтын валюталар және қаржылық ... ... ... саудалар жүзеге асырылады.Чикагода фьючерстік мәмілелер сонымен
қатар күріш және ... ... да ... ... (Chicago Rise ... Exchange ) ... бұл мәмілелердің ондағы масштабы үлкен емес. АҚШ –
тағы барлық фьючерстік мәмілелердің 0,1%. Бұл ... ... жаңа ... ... ... 1893 ж. ... Ортаамерика Тауар Биржасының филиалы
ретінде қалыптасты.
Бірақ , Чикаго АҚШ – тағы фьючерстік мәмілелердің ... ... ... және бұл ... биржалардағы Халықаралық мәмілелердің
кеңею тенденциясы ... ... ... ... ... Нью – Йорктің
фьючерстік нарықтары халықаралық саудада үлкен маңызды орын ... ... ... ... ... өнімдермен сауда
жасай бастап, 1919ж. Чикаго ... ... ... ... ... ... ... ... ... келесідейлермен саудалар жүзеге асырылады:
1) көптеген ауылшаруашылық тауарлардың фьючерстік мәмілелерімен (ірі қара
мал, шошқа, шошқа төсі және т. б. ... ... ... (АҚШ – тың ... ... ... және евро ... үш айлық депозиттерімен
фьючерстік мәмілелер);
3) шетел валюталарына ... ... ... Канада доллары,
Француз франкасы, Герман маркасы, Жапон иендерімен және т. б. ).
1972ж. ... ... ...... ... ... Monetary Market ) ... 1982 ж. ашылған (Index and Option Market ) Индекстер мен Опциондар
Нарығы –биржа бөлімі Standard and Poor’s ( S & P-500) 500 ... ... ... ... ... – директорлар кеңесі, олар биржа мүшелерімен
таңдалатын 25 ... ... ЧКБ – ның ... ... ... ... мен олар ... сауда жасай алатынын анықтауға мүмкіндік беретін
айырмашылық ... бар. ... ... ... ... ... биржа комитеті қызметінде және саудаға қатысу, жиналыстарда ... ... ... ... тыңдау, әртүрлі тақырыптарға
ақпараттарды беру және т. б.
ЧКБ 2724 ... және 3 ... ... ... ... ... (биржа ережелерінде көрсетілген барлық шарттармен
сауда жасау құқығы );
- Халықаралық Валюта Нарығы секторындағы ... ... ... ... ... ... мен Опциондар нарығы секторындағы мүшелілігі (500 ірі
компаниялар, ... ... және ... шарттар опциондарымен
сауда жасау құқығы ). Фьючерстік мемлелердің қорытындысы операционды залдың
арнайы орындарында – «Шұңқырларда » жүзеге ... ... ... ... ... ... ерекшеленетін өте кіші ... көп ... ... ... ... ... ... соңғы мерзімге алдағы айдағы сегмент алып отыр.
Ереже бойынша, ЧКБ операция залында биржалық сессия уақытында 3-4 ... ... ... ... ... ... және
бақылаушылар).
Пиджактар – биржадағы тұлғалардың қызметтерінің түрін ... ... ... табылады. Мысалы, қызыл пиджак иелері – биржаның
тең құқылы мүшелер, көгілдір – биржалық ... ...... ... ... күні және ағымдағы уақыт
электрондық кестелерде көрсетіледі. Әрбір ... ... ... жаңа отыз
минуттық интервалдың дыбыстық сигналы беріледі, яғни сол ... ... ... ... ...... да бір ... туған
жағдайда мәміленің жүзеге асырылу уақытын дәл анықтаудағы көмек.
Биржадағы тапсырмаларды жүзеге асыру процесі 2-3 минутті алады.
- тапсырма биржаның операциялық залына ... ... ол ... ... «шұққырлары » участіктеріне
жіберіледі »;
- биржа брокері тапсырманың жүзеге асырылуына ... ... ... ... және ... бекітеді.
- биржа репортері ЧКБ курстарының компьютерлік хаттар жүйесіне
енгізу үшін бағаны тіркейді;
- ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы қор нарығының даму жолдары және перспективалары
2.1 Қазақстан республикасының қор нарығының ... даму ... ... ... да ТМД елдері қатарында ... ... ... оның басты құрамдас бөлігі бағалы қағаздар ... жəне ... ... ... ... ... бағалы
қағаздар нарығының қалыптасуы 90 жылдардың басынан бастау
алады, осы кезеңде КСРО заңдарының негізінде қор ... ... ... ... ... ... бірқатар қиын кезеңдерді басынан кешірді. Оған
90 жылдардың басында орын алған инфляцияның өсуі, ... ... ... шаруашылық етуші субъектілердің қор нарығында жұмыс
істеу тəжірибесінің болмауы басты ... ... Қор ... орта топ
өкілдерінің аздығы, ішкі өнімді өндірушілер ... ірі ... ... қор ... ... ... ... кедергі келтіріп
отырған қазіргі таңдағы басты себептер болып табылады.
Ірі компаниялар қор нарығына белсенді ... ... ... ... ... шоғырландырып, оларды айналымға енгізуден бас тартуда. Осындай
тығырықтан шығу мақсатында еліміз бірқатар ... іске ... ... ... ... негізделген. Алматы өңірлік қаржы
орталығын құруды ... атап ... ... жылы ... Республикасының Президенті Н. Назарбаев Қазақстан
халқына арналған Жолдауында Алматы ... ... жəне ... ірі ... ... ретінде дамытуды қолға алу туралы атап
өтті. Жолдауда айтылғандай Орталық Азия өңірінің басты ... ... ... ... ... Қазақстанның ірі қаржы ұйымдарын өңірлік
үлкен бизнес- ... ... ... ... сақтандыру мен қаржы
қызметін көрсету саласында негізгі “мердігерлерге” айналдыру үшін ... мен ... ... ... ... ... ... тиімді жұмысын қамтамасыз ету үшін
тиісті инфрақұрылымдар, ең ... ... ... ... ... ... орталығын құру жобасын жасауға Қазақстан
Республикасының Үкіметі Сингапур жəне ... ... ... ... жəне ... ... «Boston Consulting Group Inc.» компаниясын
тартып, оған ... ... ... ... ... ... зерттеуді жəне оның қорытындысы бойынша құрылуы жоспарлаған
өңірлік қаржы орталығының құқықтық, инфрақұрылымдық, басқарушылық негіздері
туралы ұсыныстар ... ... ... ... ... ... ... қаржыгерлері қауымдастығы жəне Қазақстан
қор биржасы өкілдерінен құрылған ведомствоаралық жұмыс ... ... ... негізінде «Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығы
туралы» жəне «Алматы қаласының ... ... ... құру мəселелері
бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заң актілеріне өзгерістер мен
толықтырулар енгізу туралы» Заңдары ... ... ... ... ... қаласының өңірлік қаржы орталығы қаржы
Орталығын ың қатысушылары мен мүдделі ... ... ... ... Республикасының қаржы нарығын дамытуға бағытталған
ерекше ... ... ... ... ... айтқанда қаржы орталығы
осы қаржы орталығында қызмет ететін қатысушылар үшін бірқатар жеңілдіктер
мен артықшылықтарды көздейтін ... ... ... ... тамыз айында Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығының
қызметін реттеу ... ... ... ... құрылып, оған қаржы
орталығының қызметін мемлекеттік реттеуді жүзеге асыру функциялары берілді.
Аталмыш мемлекеттік орган Қазақстан Республикасының ... ... жəне есеп ... жəне Қазақстан Республикасының ... ол ... ... ... ... ... ... орталығына қатысушылар - заңды тұлғаларды мемлекеттік
тіркеу (қайта тіркеу), қаржы орталығында қызметін ... ... ... ... аумағына келетін шетелдіктерге жəне азаматтығы
жоқ тұлғаларға Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен
виза ... ... ... ... қатысушыларына қызметкерлерді
іріктеуде жəрдем көрсету, олардың
құқықтары мен міндеттерін түсіндіру, қаржы орталығына қатысушылардың
Қазақстан Республикасының еңбек ... жəне ... ... ... ... ... ... бақылау, мемлекеттік органдарда жəне өзге
де ұйымдарда қаржы орталығының ... ... ету, ... ... ... ... жүргізу, қаржы орталығында еңбек
қызметін жүзеге асырып жатқан ... мен ... жоқ ... алу жəне халықты жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттік саясатты
іске асыруды үйлестіретін орталық атқарушы орган белгілеген ... ... ... атқарушы органына шетелдік жұмыс күшін тарту туралы
ақпарат беру, қаржы орталығы на ... ... жəне ... ... ... ... ... жəрдемдесу сияқты қызметтерді
атқарады.
Агенттіктің заңмен белгіленген негізгі қызметтерінің бірі ... ...... ... ... ... болып
табылады. Енді осы мəселе төңірегінде сөз қозғасақ. Мемлекеттік ... ... ... ... ... субъектілерге заңды тұлға
мəртебесін беру тəсілі болып ... оның ... ... Республикасы
Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығының қызметін реттеу агенттігі
төрағасының 2009 ... 13 ... № 11 ... ... ... ... ... өңірлік қаржы орталығының ... ... ... ... ... ... орталығының қатысушысы ретінде ... ... ... түрі ... брокерлік жəне (немесе) дилерлік ... ... ... ... ... ... тұлға туралы деректерді ... ... ... ... ... жəне заңды тұлғаның
мемлекеттік тіркеу ... ... ... ... тұлға құқықтарын
иемденгенінің ресми айғағы болып табылады.
Енді осы мəселелерді рет-ретімен ... ... ... ... ... тіркелуге жататын заңды тұлғалардан жəне оларды
тіркеу ... ... ... қаржы орталығының қатысушылары болып
табылатын заңды тұлғалардың жəне оларды тіркеу ... ... ... сұраққа жауап аламыз.
Біріншіден, қаржы орталығының қатысушысы ретінде тек брокерлік жəне
(немесе) дилерлік қызметті ... ... ... ... ... ... аталмыш заңды тұлғалар қаржы құралдарымен сауда-саттықты
қаржы орталығының арнайы сауда ... ғана ... ... ... қаржы орталығының қатысушысы болып табылатын заңды тұлғаның
Алматы қаласының ... ... ... істейтін органының болуы міндетті
[21].
Жоғарыда аталған Ережеге сəйкес Алматы ... ... ... ... болуға ынта білдірген заңда тұлғалар Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... орталығының қызметін реттеу
агенттігіне белгіленген үлгіде мемлекеттік жəне орыс ... ... ... өтініш, мемлекеттік жəне орыс тілдерінде
құрылтайшы жəне ... да ... ... жəне ... ... жəне ... ... сенімхатты тапсырады.
Заңды тұлғалар Алматы қаласының өңірлік қаржылық орталығының қызметін
реттеу агенттігінде «бір терезе» ... ... ... ... ... мынада: заңды тұлғаға мемлекеттік тіркеу туралы ... ... ... ... тіркелгенін растайтын салық төлеушінің
куəлігін жəне ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік тіркеу жəне аталған құжаттарды беру 3 жұмыс
күні ішінде жүргізіледі.
Алматы ... ... ... ... ... болу үшін заңды
тұлға ретінде мемлекеттік тіркеуден өту жеткіліксіз, қолданыстағы заңнамаға
сəйкес, Қазақстан Республикасының қаржы нарығы мен қаржы ... ... ... ... ... жəне ... дилерлік қызметті жүзеге
асыру құқығын беретін
лицензияны алу шарт.
Алматы өңірлік қаржы ... ... ... даму ... ... ... қаржы орталығын құру туралы жоба ... ... Н.Ә. ... бастамасымен дүниеге келді.
Аталған жоба ... ... ... ... жылы ... ... ... кездесуі мен 2004 жылдың қараша айындағы Қазақстан
қаржыгерлерінің конгресі барысында жариялады.
Жобаны жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасы Үкіметі тарапынан
Сингапур мен Тайланд ... ... құру ... ... «Boston ... Group» компаниясы тартылды.
Компанияның негізгі міндеті Қазақстан қаржы ... ... ... ... ... ... ... өңірлік
қаржы орталығының құқықтық, инфрақұрылымдық, басқарушылық позициялары
бойынша ұсыныстар әзірлеу.
Қазақстан Республикасында қаржы ... ... ... ... ... ... 2006 ... 1 наурыздағы «Қазақстанның
әлемдегі бәсекелестікке қабілетті 50 елдің қатарына ену стратегиясы» атты
жолдауында анықталды.
Сонымен қатар, Орта Азия ... ... ... ... ... Алматы
қаласының дамуына ерекше көңіл бөлінді. Осыған сәйкес, ірі аймақтық бизнес-
жобалар үшін қаржы және сақтандыру қызметі ... ... ... қолайлы жағдайлар мен мүмкіндіктер жасалынып, қаржы орталықтары
қажетті инфрақұрылымдармен қамтамасыз етілді.
2006 жылы 5 маусымда Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... қаржы орталығы туралы» № 145-ІІІ
Заңына қол қойды.
2005 жылы Қазақстан Республикасы Үкіметі қазіргі ... ... ... үшін ... болып отырған Алматы қаласының өңірлік қаржы
орталығын құру ... ... ... ... ... ... секторының ТМД елдерімен салыстырғанда дамуының озықтығы, жалпы ішкі
өнім құрамында қаржы қызметтерінің үлесінің және ішкі ... ... ... ... капиталдардың экспансиясының басталуы
мен қаржы сферасында мамандар ... ... ... ... ... себептеріна айналды. Қазақстан Республикасы экономикасының
диверсификациясы, әлемдік экономикаға ... ... ... процесінде қаржы орталығын құру шешуші ... ... ... ... ... қаржы орталығының ... ... ... ... ... ... және ең алдымен отандық
бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... байланысты
қаржы орталығын дамыту бағдарламасын брокерлік және дилерлік ұйымдардан
құралатын халықаралық қатысушылардың және ... ... ... ... ... нарығын әрі қарай дамытуға бағдарланған
өңірлік ауқымдағы бағалы ... ... ... ... ... ... ретінде анықтауға болады. ... ... ... ... ... ... шетелге
экспансиясына жағдай жасау үшін капитал нарығында ауқымды қаражат түзуге
мүмкіндік ... ... ... заңнама арқылы АӨҚО қатысушылары үшін келесі
бәсекелестік артықшылықтар мен жеңілдіктер қарастырылған:
- АӨҚО-да қызмет атқаруға ниет ... ... ... үшін
Қазақстанға келу визасын алудың жеңілдетілген процедуралары;
- АӨҚО қатысушылары — ... ... ... ... ... үшін ... ... (заңды және жеке тұлғалар);
- АӨҚО қатысушылары — брокерлер және (немесе) дилерлер үшін ... АӨҚО ... ... қаржы инструменттері эмитенттері үшін аудит
шығындарының ... бір рет ... ... ... ... ... ... орталығының арнайы
сауда алаңының тізіміне енгізіледі деп көзделген немесе ... ... ... ... ... ... ... Талаптар) «Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығы туралы» 2006
жылғы 5 маусымдағы Қазақстан Республикасы Заңының 6-бабының 5) ... ... және ... ... ... ... орталығының (әрі
қарай — қаржы орталығы) арнайы сауда алаңының ... ... ... ... эмитенттерге, сондай-ақ осындай бағалы
қағаздарға қойылатын талаптарды белгілейді [22].
  Эмитент — ... ... және ... қағаздарды шығаратын
мемлекеттік орган немесе кез-келген ... ... ... ... ... ... ... эмитент бола алады.
Қатысушылар.Қаржы орталығының қатысушылары ... ... ... ... ... қыметін реттеу жөніндегі өкілетті мемлекеттік
орган берген мемлекеттік тіркеу жөніндегі куәлік ... ... ... ... аккредиттелу туралы куәлікке ие, сонымен қатар Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... және ... берген брокерлік және (немесе) дилерлік қызметті жүзеге асыру
лицензиясы бар бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... қатарына банктер, зейнетақы ... ... ... ... жүзеге асыратын бағалы қағаздар
нарығының кәсіби қатысушылары, жинақтаушы зейнетақы қорлары енбейді. Қаржы
орталығының қатысушысы ... ... ... ... ... ... ... қызмет етуші органының болуы қажет.  Кәсіби
қатысушылар жүзеге асыратын ... ... ... ... ... қызмет
- бағалы қағаздарды басқару қызметі
- өзара міндеттерді анықтау қызметі (клиринг)
- депозитарлық ... ... ... иелерін тіркеуді жүргізу қызметі
- бағалы қағаздар нарығында саудаластық жүргізу қызметі
Аудиторлық ұйымдар - аудиторлық қызмет түрін жүзеге асыру ... ... ... ... - қаржы есептілігі, аудит жүргізу жөніндегі
аудиторлар мен аудиторлық ұйымдардың ... ... ... ... ... ... Әлемдегі аймақтық және басқа
да дүниежүзілік қаржы орталықтарымен салыстырғанда, Алматы ... ... ... ... қабылеттілігі Қазақстан ... ... ... ... - ... ... ... жылғы 1 наурыздағы қаулысында жарияланған дүниежүзінің бәсекеге
қабылетті ... ... ... ... ... Стратегиясын орындау кезіндегі маңызды құраушы ... ... ... мемлекеттің қолдауы салық жеңілдіктері мен басқа
да ынталандырудың ұйымдастырылған бағалы ... ... ... ... ... ... ... Яғни, инвесторлар мен кәсіби ... үшін ... қоса ... ... ... ... АӨҚО ... қаржы құралдары эмитенттерінің аудит шығындарын толтыру қызметі
ұсынылады.
ҚР Салық кодексіне сай, салық төлеушінің жылдық ... ... ... ... АӨҚО АСА-да қаржы қызметін көрсетуден түскен
кірісі шығарылады. Бұл нарық ... ... ... ... ... ... санын тартуға мүмкіндік
береді, ... ... ... ... сапасын жақсартады, жаңа
инвесторлар тартады және жаңа құралдардың пайда болуына жағдай жасайды.
Заңды және жеке ... ... ... салымынан мына жағдайлар
бойынша босатылған:
-АӨҚО АСА-да алынған бағалы қағаздар бойынша сыйақылар, ... АӨҚО ... ... ... ... ... ... кезіндегі
бағаның өсуінен алынған кіріс бойынша.
Қазақстан қор нарығын одан әрі дамытуды ... үшін ... ... ... ... ... ... енгізу бойынша
жұмыстар жүргізілуде:
1. АӨҚО АСА эмитенттері үшін ... ... ... ... ... ... ... операциялардан алынған кірістерді салық
салымынан босату;
3. туынды бағалы қағаздар операциясының кірістерін салықтан босату;
4. Ислам қаржыландыруы операциясынан түскен кірістерді салықтан ... ... ... ... ... кірістерді салық салымынан
босату.
АӨҚО АСА-на жіберілген қаржы құралдары эмитенттерінің аудит шығындарын
толтыру Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 ... ... ... қаулысына сәйкес, тек қаржылық есептілік стандарттары бойынша қаржы
есептілігі аудитін бұған ... ... АӨҚО ... қаржы құралдарын
орналастырған эмитенттердің ғана аудит шығындарының орны толықтырылады.
Өтініш жыл сайын бірінші мамырда қабылданады. Ал аудит ... ... ... ... ... кейінгі жылы бірінші ақпанда ... ... ... шығынының орнын толтыру бір рет 12 000 айлық төлем
көрсеткіштерібаламасының ... ... ... Жаңа брокерлік
компанияларды тіркеу мерзімінің азайтылуы Мемлекеттік тіркеуді жүзеге асыру
тәртібі «бір ... ... ... Агенттік тарапынан әзірленген
Ережеге сәйкес анықталады. Аталған принцип АӨҚО ... ... ... ... ... және өтініш тапсырылған сәттен бастап 3 жұмыс
күнінен кейін заңдық тұлғаның мемлекеттік тіркелгендігі ... ... ... ... куәлігін, статистикалық картаны алуға мүмкіндік береді.
Қысқартылған мерзім АӨҚО жұмысының тиімділігін арттырады, сол арқылы АӨҚО
қатысуышларының ... ... ... жылға дейінгі Даму бағдарламасын жүзеге асыру шеңберінде «Алматы
қаласы өңірлік қаржы орталығының ... құру ... ... ... жоба ... ... халқының қаржы сауаттылығын
арттыруға, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... білім орталығын құруға, қысқа ... ... ... нарығы мамандарының біліктілігін арттыруға
бағытталған. АӨҚО Академиясы бағалы қағаздар нарығында сұранысқа ие білікті
мамандарды оқыту мен үйретуге арналған ... ... ... ... нарығына арнап бағалы қағаздардың
жаңа түрлерін шығару жөнінде шарттар жасалды. Бағалы қағаздардың жаңа
түрлерін ... ... ... ... ... ... диверсификациялануына мүмкіндік береді. Сонымен қатар нарық
өтімділігін арттырып, жеке инвесторларды белсенді тартуға жол ашады.
2009—2011 ... ... ... ... ... ... Агенттік қаржы құралдарын ендіруге қатысты нақты жұмыстар
жүргізуде. ... ... ... ... маусым айында күшіне енген
жаңа листинг ережелерін жасап шығарды. Жаңа ... ... ... ... мемлекеттік емес бағалы қағаздар спектрі акциялар және
борыштық бағалы қағаздар секілді екі негізгі топтарға бөлінді. ... ... ... ... ... ... пайлық инвестициялық
қорлар, индекстік қорлар, туынды ... ... ... бағалы
қағаздар), отандық және шетелдік инвесторлар үшін инвестициялаудың аса кең
мүмкіндіктері пайда болды. Бағалы ... жаңа ... ... ... ... инвесторларға бағалы қағаздар ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Мәселен, Орталық-азия аймақтарында шетелдік инвесторларды тарту
мен индекстік қорларды, ... ... құру ... ... ... ... акциялары бар  Renaissance
Capital Central Asia Equity Index ... жаңа ... ... ... Ресейдің туынды бағалы қағаздар нарығы дүниежүзіндегі ең жылдам
дамуышы нарық болып танылды.
Сонымен қатар, отандық қор нарығына жаңа ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда алғаш
рет жылжымалы мүліктің инвестициялық трасты енгізілді: ... ... ... «АИФН „Великая стена“ АҚ 12 266 қарапайым акцияларын 1,472
млрд. теңге сомасына орналастырды.
Сондай-ақ, ... ... ... ... ... ... құру
үшін Агенттік Қазақстан Республикасының әрекет етуші банктік заңнамасына,
салық заңнамасына, және Азаматтық кодекстің жалпы ... ... ... ... ... ... ... биржалық сауданың тауарлар
арқылы (астық, мақта, ет және т. б.) белсенділігін арттыру мақсатында, ... ... ... ... ... жұмыстар жүргізілуде: Агенттік
астықтарға фьючерстер бойынша мәмілелер жүргізу, және ... ... ... үшін ... ... ... ... қызмет атқаруда.
Қазіргі уақытта секьюритизацияланған активтер, фьючерстер,
инвесторлардың ауқымды ... үшін ... ... секілді жаңа қаржы
құралдарын ендіру мен жасау жоспарлануда [23].
АӨҚО-да ... және алыс ... ... ... ... ... ... жұмыстар жүргізілуде. Осылайша, АӨҚО
Орталық Азиядағы ... ... ... ... ... ТДМ, ... және Азия ... келген жеке және
институционалдық инвесторлар бар. ... ... ... ... өңірлері
мен шетел мемлекеттерінің эмитенттері жұмыс жасайды
Ауқымды инвесторлық база.2007 жылғы экономиканың серпінді дамуы елдің
инвестициялық климатының жақсаруына ... ... ... ... ... алып пайдаланушылық пен ішкі инвестициялардың өсімі байқалды.
Ауқымды инвесторлық база ... ... ... ... ... кепілдендіреді.
Жағымды инвестициялық климат ішкі интитуционалдық ... ... ... ... ... ... ... жинақтаушы
зейнетақы қорлары, сақтандыру компаниялары мен инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... 11,6 трлн.
теңгені, зейнетақы қорларының активтері — 1,2 трлн. теңгені, сақтандыру
компаниялары — 0,2 ... ... ... ... ... ... трлн. теңгені құрады.
Осылайша, Қазақстан Республикасында үлкен ішкі ... ... ... ... ... ... KASE алаңдарының бірігуі
шеңберінде 2008 жылдың 1 маусымынан бастап жаңа листингтік талаптар ... ... ... ... еркін айналымдағы акциялар мөлшері бойынша
талаптардың қолданысқа енуі. Бұл акциялар ... ... ... қор нарығының өтімділігін арттырады. Листингтің жаңа құрылымы
акциялар мен борыштық ... ... ... қарастырады, және
қор нарығына шығу жөнінде эмитенттер үшін либералдық шарттар жасайды. ... ... ... және орта ... жаңа ... ... береді.
Осылайша, акциялар секторы 3 категорияға бөлінген:
-«көгілдір фишкалар» — аса ірі және өтімді компаниялар;
-орта бизнес компаниялары;
-жас, перспективалы, жедел дамушы компаниялар үшін.
Сонымен ... ... ... ... нарығы екі категорияға
бөлінген: рейтингті бағасы бар және ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығын
одан әрі дамыту, қазақстанды қомпаниялардың ... ... ... ... қор нарығына шығуы мақсатында 2008 жылдың
басында «Алматы қаласы өңірлік қаржы орталығының ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген. Онда халықаралық рейтинг ... ... ... ... АӨҚО РА-ң ... елдегі орта және кіші бизнестің дамуына
ықпал етеді, ... ... ... ... ... қор нарығына үлкен көлемде эмитенттердің шығуына мүмкіндік береді.
Нәтижесінде нарықтың ... ... ... ... оның одан
әрі бәсекеге қабылеттілігін көтереді.
Ел экономикасының серпінді дамуы.Қазақстан ... ... ... келе жатқан елдердің бірі. Осылайша, 2007 жылы ... ... ... өсуі ... ... экономика өсуі 8,5 пайызға ... ... ... ... ... ... ... 80 пайызынан астамын Қазақстан құрады. Мәселен, 2007 жылы
тікелей ... ... ... 17,5 млрд ... ... ... көрсеткіштен 65 пайызға жоғары. 1993—2007 жылдары арасында
Қазақстан 68,8 млрд АҚШ долларына тікелей шетелдік ... ... ... 4,4 мың долларды тартты.
Экономиканың қарқынды дамуы отандық компаниялардың өсу преспективасын
жандандырды. Ал бұл Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... соты. Алматы қаласындағы мамандандырылған қаржы
соты Қазақстан Республикасы Президентінің № 158 Жарлығына сәйкес, ... ... ... ... ... жаңадан құрылған сот жүйесі
Қазақстан Республикасындағы облыстық сот статусын алған, азаматтық-құқықтық
дауларды тек бірінші сатыда қарастыратын ... ... ... ... ... Мамандандырылған қаржы сотына шетелдік компания
өкілдері де араласа алатындықтан, ондағы іс жүргізу мемлекеттік және ... қоса ... ... ... ... ... ... сотының юрисдикциясы
экстерриториалдық ... ... ... ... қамтиды.
Аталған сотқа ұқсас қаржы соты ... ... ... ... ... Соты қаржылық сот қызметкерлерін шетелдің қаржы
және коммерциялық соттарында (Лондон, ... ... және ... ... отыр
Жана қаржы құралдары.АӨҚО-да капитал нарығына арнап бағалы қағаздардың
жаңа түрлерін шығару ... ... ... ... қағаздардың жаңа
түрлерін айналымға енгізу ұйымдасқан ... ... ... диверсификациялануына мүмкіндік береді. Сонымен қатар нарық
өтімділігін арттырып, жеке инвесторларды белсенді тартуға жол ашады.
2009—2011 ... ... ... ... ... ... ... қаржы құралдарын ендіруге ... ... ... ... ... аталған жылдың маусым айында күшіне енген
жаңа листинг ережелерін жасап шығарды. Жаңа листинг ... ... ... ... емес ... ... спектрі акциялар және
борыштық бағалы қағаздар секілді екі негізгі топтарға бөлінді. Сонымен
қатар ... ... ... ... ... пайлық инвестициялық
қорлар, индекстік қорлар, туынды бағалы қағаздар, ... ... ... және ... ... үшін ... аса кең
мүмкіндіктері пайда болды. Бағалы қағаздардың жаңа түрлерінің ... ... ... ... ... қағаздар нарығындағы
операцияларға қатысты тәуекелдерді хеджирлеуге, ... ... ... ... шетелдік инвесторларды тарту
мен индекстік қорларды, деривативтер нарығын құру ... ... ... ... акциялары бар  ... Central Asia Equity Index ... ... ... ... ... байланысты, Ресейдің туынды бағалы қағаздар
нарығы дүниежүзіндегі ең жылдам дамуышы нарық болып танылды.
Сонымен қатар, ... ... жаңа ... ... ... Агенттіктің өткізген шаралары нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... жылдың
маусым айында «АИФН „Великая стена“ АҚ 12 266 қарапайым акцияларын ... ... ... ... ... нарығының инфрақұрылымын жетілдіру жөніндегі
шаралар ... ... ... ... ... өңірлік қаржы
орталығының қызметін реттеу агенттігі тарапынан биржа жұмысын жандандыруға
мүмкіндік беретін Қазақстан ... ... ... ... ... Сонымен қатар қаржы нарығы заңнамалық базасын
жетілдіру ... ... ... ... Атап ... биржа листинг
ережелеріне өзгертулер енгізілді. Ондағы негізгі жаңалық еркін айналымдағы
акциялар ... ... ... ... ... Бұл акциялар
нарығындағы еркін айналым мен отандық қор нарығының өтімділігін арттырады.
Мұнымен қоса АӨҚО реттеу ... ... ... жөніндегі заңнамаға
өзгертулер енгізілді:
1. Қор биржасының коммерциялық емес ұйым ретінде қызмет ... ... алып ... Басқа қор биржаларында операциялар жүргізу бойынша ... ... ... кеңейтілді.
3. Басқа кәсіби қатысушыларға АӨҚО АСА-да жұмыс жасауға мүмкіндік
берілді.
Мұнымен қоса, 2008—2010 ... ... ... ... нарығы
ретінде биржаны дамытудың негізгі бағыттары бойынша ... ... ... мыналар жатады:
-KASE мен АӨҚО АСА алаңдарының біріктірілуі;
-биржада сауда өткізу барысында клиринг пен неттинг ... ... ... ... Т+0 есептеу схемасынан Т+3
схемасына өту мүмкіндігін қарастыру.
 Осы және басқа да жұмыстар биржалық нарық өтімділігін арттырады ... ... ... ... үшін қолалйлы жағдай туғызады.
Сауданы өткізудің жаңа автоматтандырылған жүйесін енгізу ... ... ... ... ... ... ... қатар
«Қазақтелеком» АҚ мен электрондық трейдинг өткізу үшін қалыпты интернет-
платформалары жасап шығарылды. ... ... ... ... ... қағаздардың орталық
депозитариі» АҚ жүзеге ... ... ... ... ... тарапынан «Бағалы қағаздардың орталық депозитариі» АҚ қызметін
автоматтандыру мен капитализация процесін алға ... және ... ... ... ... транцакциялық
шығындар мен операциялық тәуекелдерді азайтуға мүмкіндік ... ... ... ... басқару кодексі дайындалып, бекітіледі. Және
Thomas Murray ... ... ... ... ... ... халықаралық стандарттарға сәйкестендіру мақсатында, ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, клиринг жүйесін құру, капитализация деңгейін
арттыру ... ... ... ... шаралар жоспарлануда.
Бағалы қағаздармен операциялар жөніндегі есептеу-тіркеу жүйесі ... ... ... клирингтік палата құру қажет [24].
 Тауар биржасы.Тиімді қызмет ететін тауар биржасы мемлекетке ... баға ... үшін ... ... ... қамтамасыз етеді.
Тауар биржалары сонымен қатар нарықтың тиімділігін, қаржы мүмкіндіктері
мен айқындылығын ... ... ... ... жөніндегі агенттік мәліметтеріне сай,
Қазақстанда 9 тауар биржасы жұмыс істейді. Олар Алматы, ... ... ... ... ... Қарағанды, Қызылорда, Ақмола облыстарында
орналасқан. Алайда қызмет етуші биржалық алаңдардың жұмысы бірікпеген және
тар аймақтық сипатта. Жалпы тауар ... ... ... ... ... ... ... қызмет атқарады. 2009—2011 ... ... ... өңірлік қаржы орталығының қызметін реттеу
агенттігінің Стратегиялық жоспарын жүзеге асыру шеңберінде АӨҚО негізінде
халықаралық ... ... ... құру ... Жаңа тауар
биржасы алғашқы ... ... ... ... ... ... ... Астық нарығы Қазақстан экономикасы үшін
аса перспективалы. ... ... ... ... ... ... алдыңғы қатарлардың бірінде. 2007 жылы өндіріс көлемі 20 млн
тонна астықты құрады.
АӨҚО ... ... ... ... ... ... атап ... туынды бағалы қағаздарды ендіру
және дамыту;
-отандық және шетелдік нарық қатысушыларын тарту;
-бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеуді ... ... ... ... құру.
АӨҚО негізінде тауар биржасын құру туынды қаржы құралдарын дамытуға
мүмкіндік береді. Орта ... ... ... ... ... жағымды болмақ. Бұл:
- нарық пен экономиканы мемлекеттік басқару қажеттілігі арасындағы
қажетті балансты табу
- тауар сату ... ... ... баға ... ... ... басты макроэкономикалық индикаторларды болжау
- басты ойыншылардың сауда қызметінің ... ... ... ... ... ... ... тауар биржасын құру жөніндегі міндеттерді орындау шеңберінде
келесі шаралар жоспарланды.
2011 жылға дейін:
-Қоймалар мен элеваторлар жүйесін ... ... ... және ... ... ... құру.
 2012 жылға дейін:
-аймақтарды сауда алаңдары мен брокерлік компаниялар филиалдарын құру;
-есептік-клирингтік палаталар ... ... ... қор ... ... ... қамтамасыз
етілуі мәселелері
Кез-келген заңның мазмұны қоғамда орын алып және одан әрі ... ... ... ... сай болуы шарт. Себебі құқықтық
нормаларды шығару ... ... ... ... ... ... халық шаруашылығын дамытулдың «кеңестік» ... ... ... ... ... өту кезі ... ... реформалау арқылы нарықтық қатынастарды дамытуға жол ашатын заң
шығару қажет етеді. ... ... ... ... ...... ... жаңа заң шығару емес, революцияға дейіңгі Ресей империясы мен
Кеңес мемлакетінің жаңа экономикалық саясат ... орын ... ... ... ... және нарықтық үлгімен дамыған өркениетті
мемлекеттердің (мыс. АҚШ, ... ... ... және ... ... оны ... ... реттеуге
бейімдендіру.
Бағалы қағаздар нарығы ... ... ету ... ... бағалы қағаздар айналасы тиімді және мағыналы болуы үшін
белгілі-бір жағдай жасайтын заңдар шығару. Сол ... ... ... ... керегін қанағаттандырып бет ... ... ... ... сай келуі. Қазіргі кезде Қазақстанның заңдарына
мемлекетіміздің егемендік алғанынан ... ... ... ... және үкіметтің кауылары, сонымен қатар Бағалы қағаздар жөніндегі
Ұлттық ... ... ... ... Бағалы қағаздар нарығын
құқықтық ... ... ету ... ... ... ... ... оларды сату және сатып алу) және белгілі-
бір ұйымдық-құқықтық түрде құрылған шаруашылық субъектілерін басқару мен
олардың ... ... ... ... ... ... ... кұқық олар туралы шыққан заңдарда көрсетілген ерекше құжатпен
расталады. Ол құжат багалы қағаздар деп ... ... ... ... құқықтық қатынастармен расталғанымен бағалы қағаздар нарығына
айналыскд түспейді. Мыс, Қазақстан ... ... - ... куәліктер,
сол сияқты коносамент және тауарларды орналастыру құжаттары тауар нарығына
айналысқа түседі. Ал ... ... ... алдыңғы тарауда айтып
кеткеніміздей, қаржы нарығының құрамдас бөлігі. Қаржы нарығы ... ... ақша ... ... бұл ... осы ... екі ... қамтамасыз етілуі сөз болады.
Бағалы қағаздар туралы қазіргі Қазақстан заңдары біраз кезеңнен өтті.
1917 жылы Қазан революциясына дейін Қазақстан Ресей ... ... ... ... ғасырларда қазақ даласында азаматтық жэне сауда
қатынастары орыстың саудалық-қүқықтық ережелерімен реттелді. ... ... ... ... ... ... ... РСФСР-
дың азаматтық заңдарымен жүргізілді. Сол ... ... ... ... ... ... ... жаңа экономикалық саясатқа
байланысты шығарылған заңдар ... Атап ... ақша ... ... чектер, яғни қысқа мерзімді төлем құралдары сауда келісімінде кеңінен
қолданылды. ... ... ... ... жылжымайтын мүліктерді сатып
алу-сату келісімдерінде қоймалық, кепілдік куәліктер жэне т.б. ... ... Заң ... ... ... туралы жалпы ұғым
болғанымен, бұл айтылған қағаздардың өндірісті ұйымдастыру үшін ... ... жоқ. Ал ... ... ... яғни ... ... тұлғалардың облигацияларын шығаратын және кор биржалары мен бағалы
қағаздар нарығының ... ... ... мен ... ... негіз болмады. Себебі делдалдар социализм және ... жат ... деп ... жылы ... КСРО ... да жеке меншік, еркін
кәсіпшілік іс-әрекеттері қаралмагандықтан ... ... ... ... қоғамдар және баска шаруашылық кәсіпорындары ... ... кұру ... ... болған жоқ. Алайда,
мемлекеттің «өз ... ... ... ... облигациялар
шығарылып, олар бағалы қағаздар деп аталды. Мем лекетке де облигация сатып,
акша тарту, халыққа да ... ... ал ып, аз ... да не ... не ұтыс алу ... і болды. Бірақ ол облигациялардың ... ... алу ... яғни ... ... «ойын»
ұйымдастыратын қызығушылық ынта болмады. Себебі, мұнда азаматтық құқықтың
негізі - келісім еркіндігі ... жоқ, яғни ... ... ... ... бір бөлігінің орнына берілді[25].
Дегенмен КСРО халықаралық сауда-есеп ... ... ... ретінде
вексельдер, чектер жэне сол сияқты төлем құралдарын кеңінен пайдаланды.
Заң шығарудың келесі кезеңі - экономиканы қайта құру ... ... ... көздерін табу, кәсіпшіліктің тиімділігін арттыру, сол
сияқты азаматтардың өз ... ... ... ... ... құру ... табу керектігін меңзеді. Осы кезде КСРО
Министрлер Кеңесінің 1990 ... 19 ... ... ... ... ... ... одан кейін 1991 жылғы 31 мамырда Кеңес Одағы және
Одақтас республикалар жаңа Азаматтық заңдардың Негіздерін қабылдады. ... бір ... ... қағаздар туралы ұғымға және оның түрлеріне, сол
сияқты бағалы қағаздарды басқа біреуге беру ережесінің негіздерін ... ... ... ... дэл осы ... 1993 жылдың 30 қаңтарында
Қазақ КСР-ның Жоғары ... ... ... ... ... ққцық қатынастарын реттеу туралы» қаулысы ... ... ... ... өз ... ... 1990-1994 жылдары бағалы қағаздар шығарып және ... ... ... беретін жогарыда айтылған
Азаматтық заңдардың негіздерінде бірсыпыра құқықтық ... ... 1991 ... 21 маусымындағы «Шаруашылыц серік-тестіктері ... ... ... ... ... ... ... және
жауапкершілігі шектеулі ... ... ... өз ... үшін ... мен ... ... мүмкіндік беретін
заң;
- 1991 жылдың 11 маусымындағы «Бағалы қағаздар айналымы және ... ... ... ... ... ... оларды тіркеуге,
бағалы қағаздар нарығындағы ... ... ... ... ... жэне оның ... ... рұқсат беретін заң;
- 1991 ... 13 ... ... ... Министрлер
Кабинетінің қаулысы бекіткен ... ... ...... бағалы кағаздардың түрлерін және олардың әрқайсысында жазылатын
мағлұматтарды белгіледі;
- осы ... ... ... ... ... жиынтығы
мемлекеттік бағалы қағаздарды шығару, занды тұлғалар шығарған ... ... ... ... және басқа да қркаттарды
шығару тәртібін белгіледі;
- ... ... ... алу және ... арқылы
кэсіпорынды акцияландыру, сол сияқты ... ... ... ... ... ... мен ережелер;
- вексельдер,банктік(депозиттік)сертификаттардышығаруды және оларды
айналымға түсіруді, сондай-ақ банктік қызмет көрсетуді ... ... ... ... банкінің ережелері.
Сол жылдары кейбір акционерлік қоғамдар алғашқы акцияларын шығарып,
оларды айналысқа түсірді. Сонымен ... қор ... және ... ... ... қағаздар нарығының алғашқы кәсіби мамандары пайда
бола бастады [26].
Шығарылған актілерді қолданудың нэтижесінде Қазақстанда бағалы қағаздар
нарығын қалыптастыру идеясын іске асырудың ... ... ... ... аз да ... тәжірибе жинақтап және оның мәнін түсінуге мүмкіндік
туындады.
Өз ... ... ... нарығында мемлекеттің атқаратын рөлін
көрсетті. Бір уақытта ол әрі бағалы ... ... әрі ... ... қағаздар нарығын реттеуші және ондағы ... ... ... ... ... органдары ретінде катынасады. Айта кететін
жәйт, мемлекеттік орган басқа жақпен әрі «ойынға» ... әрі ... ... ... қатынасушыға да ойынның ережесін шығаруына кұқығы ... 1994 ... 20 ... ... ... «Бағалы
қағаздар нарығын қалыптастыру шаралары туралы» ... ... ... қатынастарды реттейтін және бақылайтын мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ережесін бекітті.
Бұл жарлық 1991 жылғы: «Бағалы қағаздар апналымы және қор ... ... және ... ... ... Ережені жойды. 1994 жылдың алты
айы бойы Қазақстанның бағалы қағаздар ... ... ... ... ... Тек 1994 ... 3 ... Министрлер Кабинетінің
қаулысымен «Бағалы қағаздар турал ы уақытша ереже» бекітілді. Ол ... ... ... ... ... ... ... 1995 жылдың
сәуіріне дейін пайдаланылды. 1995 жылдың қаңтарында Республика Президенті
Бағалы қағаздар жөніндегі ... ... ... оның ... ... және осы ... органның атқару комитетінің құрылуы
бағалы қағаздар нарығын калыптастырудағы асулы кезең болды. Дәл ... ... ... ... ... бекітілген қызметтерді атқаруға
кірісті.
Сөйтіп, 1995 жылдың сәуірінен ... ... ... ... және оның ... негіздерін қалаудың қазіргі кезеңі басталды.
Осы кезде негізгі ... ... ... Алматы қаласында
салтанатты жағдайда Орталық Азия қор ... ... ... ... ... дамытудың заңнамалық негіздері:
Қазіргі заңдар Республика Конституциясына негізделген. Олар ... және жеке ... ... ... ... ... ... Заңдар кәсіпшіліктің еркіндігін қамтамасыз етумен бірге бәсекенің
адалдығын корғайды. Осы ... ... ... ... ... (1994 жылы желтоқсанның 27-де қабылданған) жалпы
бөлімінде ... ... ... ... бір түрі ретінде азаматтық
құқықтың объектісі ... ... ... ... ... Оның ... 2 ... бағалы қағаздардын мазмұны көрсетіліп, олардың түрлері
анықталып, бағалы қағаздарды шығарудың және оларды біреуге ... ... мен ... ... ... нормаларына сәйкес мемлекет Президенті бағалы
қағаздар ... ... ... ... құрайтын заң күші бар
жарлықтар шығарды:
1. 1995 жылдың 30 ... ... ... ... ... № 2155 ... ... Ұлттық банкі мемлекеттік бағалы қағаздар
шығаруға құқылы және ол ... ... ... 1995 ... 17 сәуіріндегі «Лицензиялау туралы» № Заң шығарудың
келесі кезеңі Заң ... ... ... 2200 ... ... ... кәсіби қызметті және қор биржасының қызметін міндетті түрде
лицензиялау керектігі көрсетілген.
3.1995 жылдың 21 сәуіріндегі «Бағалы ... және қор ... ... 2227 ... ... ... емес бағалы қағаздардың эмиссиясын
тіркеуге қойылатын талаптарға, оларды орналастыру ... мен ... ... ... негізгі жағдайларға бағытталған. Атап
өтетін басты жағдай, онда ¥лттық комиссияның статусы ... ... ... ... ... ... оны ... жағдайы жэне
бағалы кағаздармен жүргізілген мәмілені тіркеу ... ... ... кор ... құру және оның қызметін ұйымдастыру туралы ереже орын
алған, бағалы қағаздар нарығына кәсіби қатысушылардың құқығы бекітілген.
4. 1995 ... 24 ... ... және басқа бюджетке төленетін
міндеттемелер туралы» № 223 5 жарлықтың біраз тармақтары бағалы ... ... ... төлеу сұрақтарына арналған.
5. 1995 жылдың 2 ... ... ... № 2255 ... ... ... ... құрып, оның дамуы
үшін акция және облигация түріндегі бағалы қағаздарды ... ... ... ... кұқықтық мүмкіншілігі бекітілген.
Акцияларды тек акционерлік ... ... ... ... жэне ... ... серіктестіктер шығаруға кұқылы.
6. 1995 жылдың 31 тамызындағы ... ... және ... ... ... № 2444 ... ... деңгейдегі
банктерге акция эмиссиялауға құқық берген. Банктік қызметтерге: заңды және
жеке тұлғалардың қарыз ... ... ... ... ... баска бағалы қағаздарды ... ... ... ... лицензиясы болған ... ... ... ... ... жатады.
7. 1995 жылдың 23 желтоқсанындағы «Жекеменшіктендіру туралы» №2721
жарлығы ... ... ... ... ... объектісі екенін, акциялардың мемлекеттік бумаларын
жекеменшіктендіру жағдайларын және тәртібін көрсеткен.
8. 1998 ... 10 ... ... ... ... 281-1 Қазақстан Республикасының заңы акционерлік ... ... оны ... ... ... кұру және тарату тәртібін;
акционерлер мен үшінші тұлғалардың құқықтарын, ... ... мен ... ... ... ... органдары
мен лауазымды адамдарының өкілеттілігі мен жауапкершілігін айқындайды.
9. Басқа да ... және ... - ... ... Оған ... ... және ... түсіру мәселелерін, Ұлттық ... ... ... жарлықтары жатады. Мыс, «Валютаны реттеу
туралы» заң бойынша Ұлттық Комиссия валюта қатынастарын, соның ішінде, ішкі
нарыққа ... ... ... ... ... ... ... болып
тағайындалды [26].
Жоғарыда айтылған құкықтық ... сай ... және ... ашылып, олар акциялардың мемлекеттік бумаларымен және басқа
мемлекеттік бағалы ... ... ... мәмілелерге қатысуда.
Сонымен қатар, Қазақстандағы акционерлік қоғамдардың эмиссиясын мемлекеттік
тіркеуден өткізу іске ... ... ... бағалы қағаздар
нарығында қызмет істеуге мамандану ... ... ... ... ... бола бастады. Бағалы қағаздар нарығын дамыту барысында
алғашқы даулар да (оның ... ... ... қою) ... ... бұл ... бағалы қағаздар туралы шыққан заңдар жетілген және
бағалы кағаздар нарығының құкықтық негіздерін қалыптастыру процесі ... ... еді. ... ... да ... ... ... айтылған заңдарды пайдаланудың нәтижесінде республикада ... ... ... ... құқықтық қамтамасыз етудің жетістіктері мен
кемшіліктерін анықтауға мүмкіншілік туындады.
Бұдан кейінгі жылдары ... ... ... ... ... ... ... жаңа заңнамалар кабылданып,
бұрынғьшарға бірнеше дүркін өзгерістер мен толықтырулар енгізілуде.
2.3 KASE-тің негізгі принциптері және даму жағдайлары
Біздің ... ... күні ... яғни ... қор ... “FEAS” – еуразиялық қор биржаларының федерациясы мен “FJBV”- ... қор ... ... ... ... болып
табылады. Қор биржасының жұмыс жасауының ұйымдастырылуы техникалық прогресс
пен биржалық істің жетілдіруіне қарамастан, ... ... да ... ... 20- ... ... Банк ... Валюта Қор
Биржасы деген атпен бекітілу рәсімі жүргізілді.
1996 жылдың 12- сәуірінде осы ... ... Қор ... деген
атпен қайта тіркеуден өтті.
Қазақстанда 1997 жылдың басында 3 қор биржалары болған: Орталық –
Азиялық, Қазақстандық және Банк ... ... 1996 ... ... ... ... ... тендерде Қазақстандық биржа ұтып алды, ал
МКФБ жабылып қалды.
1998 жылдың жаз айларында Қазақстандық қор биржасы тік ... ... емес ... ... ... ... үшін сауда
орталығын ашады және ол котировкамен биржадан тыс ... ... ... ...... қағаздар нарығы туралы ” Заңына сәйкес қор
биржасының мүшелері болып, тек ... қор ... ... енген
бағалы қағаздармен сауда жасайтын және биржада өз орны бар ... ... ... он ... кем болмауы керек , соның ішінде Қазақстан
Республикасының бағалы ... ... ... ... ... ... шет ел ... да бола алады. Мүшелікке алу туралы
шешімді Биржалық совет ... Қор ... ... ... ... ... айналысуға құқығы бар, ... ... тыс ... ... ... ... бола
алады, “С” категориалы тұлғадан басқа.
Қазақстан қор биржасының басқа биржалар ... ... ... мен ... бар, ... ... ішкі ... да болады. Әр
қасысына тоқталып , бірнеше сөздердің мәнін ашып кету жөн.
Ішкі құжаттар- 1998 ... 23- ... № 19 ... ... ... ұлттық комиссясыныңорнатқан бағалы
қағаздармен сауда жасауы туралы Биржаның ережелер жиынтығы.
Ұлттық комиссия – ... ... ... ... бойынша
Ұлттық комиссиясы.[27]
Биржаның ресми тізімі- белгіленген листингтік міндеттерге бағалы
қағаздардың қай түрі сай екенін анықтайтын ... ... бір ... ... ...... ... арасында қаржылық құралдар
арқылы келісім шарттар жасалып отырады, олар ... ... ... бір ... ... ... құрылғылар, техникалық-
бағдарламалық заттар, Ішкі құжаттармен басқа да керекті активтер мен
процедуралар.
Биржа ... ...... атынан бағалы қағаздарды қолданып
саудаға қатысатын заңды тұлға.
Биржа саудасына қатыса алатын Биржа мүшесі ... ... ... былай бөлінеді :
1) “Р” – Биржаның ресми тізіміне енгізілген мемлекеттік емес эмиссиялық
бағалы қағаздар саудасына қатысу құқығы бар;
2) “Н” – ... ... ... ... емес ... ... ... айналымға құқық берілген мемлекеттік емес эмиссялық бағалы
қағаздар мен ... ... ... ... саудаға қатысуға құқығы бар;
3) “К” – Биржа ... ... ... ... ... ... ... бар;
4) “С” – Биржа айналымында жүретін мерзімді мәмілелерімен саудаға
қатысуға ... ... “В” – ... ... ... ... құқығы бар [28].
Бір ұйым қор нарығында бірнеше нысандар бойынша мүшелікке ие бола
алады.
Қор ... ... тек ... берілген нысанға байланысты
бағалы қағаздармен сауда жасай алады, өз ... ... ... ... ала ... ... ... валюталық нарық бойынша
Биржалық кеңес комитетіне, биржа мүшелерінің жалпы жиналысына сауда, есеп
айырысу, ... және тағы ... ... ... ... ... ... қор биржасының мүшесінің мынадай міндеттері бар, олар:
- Істеп тұрған заңдылықтарды, жағы және ішкі құжаттарды сақтау, бұзбау;
- Өзіне берілген ... ... ... ... ... ... ... байланысты биржалық жиын мен мүшелік салымдар төлеп
тұру;
- Қор ... ... ... ... ... барысында пайда болатын
келеңсіздіктерді заңдылықтарға, жарғы және ішкі құжаттарға сәйкес
белгіленген міндеттерді толы, уақытылы және неғұрлым ... ... ;
- ... ... ... ... ... рұқсатсыз беруге тиым
салынған;
- Құрылтайшылық құжаттарында толықтырулар мен өзгертулер пайда ... ... ... мен ... ... ... және ... тұрған заңдылық қажет етсе,
мемлекеттік тіркеуден өткен құжаттар;
- ... ... сол ... оның ... ... тұлғаларына қатысты іс қозғалса, ол туралы кешіктірмей
айту;
- Өз меншілігіндегі ... ... ... ... және ... ... мүлде хабарламағандығы бойынша
жауапкершілікті мойнына ... Қор ... ... сол ... емес ... өз ... ... тиым
салынған.
Биржаның ішкі құжаттарына мыналар жатады:
1) Биржаның ішкі құжаттары ... ... ... толығымен құқығы бар.
2) Биржаның ішкі құжаттары өзнің мүшелеріне қағаз түрінде немесе
электронды ... ... ... ... ... ... мөр мен
көбейтілуі үшін Биржа өз ... ақы ... ... ал ... ... ақысыз болып келеді.
3) Биржаның ішкі құжаттары оның интелектуалды меншігі болғандықтан, тек
белгіленген мақсаттарда ғана қолдануға болады.
Биржа мүшелігіне алу ... арыз ... ... мен ... ... ... :
1) Арыз ... заңды тұлға ретінде мемлекеттік тіркеуден өту куәлігінің
нотариалды куәландырылған ... Арыз ... мөрі мен ... карточкадағы қол қою үлгісі;
3) Толтырылған анкета ;
4) Заявительдің трейдерлер тізімі;
5) Заявительдің ... ... бес ... не одан да көп мөлшері бар
тұлғалар тізімі ;
6) Биржа мүшелігіне алуы ... ... бен оған ... құжаттардың
болмауы Биржа басқармасымен қарастырылмайды;
7) Биржа ... ... мен ... ... ... ... Биржа
кеңесінің комитеті бес күн ішінде арыз берушіні мүшелікке алуы ... ... ... ... жіберіледі;
8) Арыз беруші мүшелікке алғандығы туралы құжатты алғаннан кейін екі апта
ішінде ... ... ... ... ... ... оған ... нөмірі
беріліп, Биржа мүшелігіне алынғандығы туралы мөрі басылған , Биржаның
бастығының қолы ... ... ... және тағы ... ... құқықтары:
1) Берілген мүшелік нысанына кіретін қаржылық құралдармен Биржа саудасына
қатысу;
2) Биржадан ... ... ... ... алу;
3) Берілген мүшелік нысанына байланысты Биржа жиналысында жүретін ... ...... ... ... ... іс-әрекеттерді жасауға құқылы
жауапкершілігі жоғары оператор.
Трейдер – ... ... ... жүйесінің көмегімен операцияларды
жүргізетін заңды тұлға [28 15,22 ... ... ... Қор Биржасы мына ... ... ... ... ... үшін ... ... сауда алаңдарын
өз клиенттеріне ұсыну;
2) Бағалы қағаздар саудасын ұйымдастыру;
3) Бағалы қағаздарға баға белгілеу;
4) Өз мүшелеріне ұйымдастырушылық;
5) ... ... ... ... ... ... жүргізу;
6) Құқықтық қатынастағы субъектілер арасында клирингті ұйымдастыру.
7) Ал, экономикалық тұрғыдан Қор Биржасының ... ... ... Баға ... акция бағасын секунд сайын беріп отырады)
2) Бағны болжау және ақпараттық талдау:
-фундаменталдық талдау ... ... ... ... ... қазіргі жағдайға қарап талдау жасау.
3) Ақпараттық қызмет – ... ... мен ... ... ... (бағамды ҚР-ның ҰБ-мен белгілейді);
4) Тәуекелді сақтандыру қызметі-Қор ... ... ... ... ... ... Бағаны тұрақтандыру қызметі-бағаның тұрақты болуы бағалы қағаздар
арқылы пайданың тұрақты түсіп отыруына ықпал жасайды.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... жүйесі
туралы заңымен реттелген.
Мемлекеттік бағалы қағаздардың бағасын анықтау Биржа алдындағы шетел
валютасын ... және ... ... ... ... ... ... жүретін биржа ... ... ... ... бағалы қағаздар көлемін анықтау үшін ... ... ... ... ету үшін тек ... ... Министрлігі мен Қазақстан ... ... ... ... қатар басқа да елдердің
заңнамалыиқ актлеріне сай ... ... ... ... ... қағаздардың қайта бағалану ... Әр ... ... ... ... бағаланатын бағалы
қағаздардан басқа;
- Биржаның Тәуекел комитетінің белгілеген кез ... ... ... ... үш ... ... ... қысқа және орта мерзімді ... ... ... МЕИКАМ, ұлттық жинаттақтаушы облигациялар, Ұлттық
Банк ноталары);
2) Қазақстан Республикасының ... ;
3) ... ұзақ ... ... ... ... кіретіндер бағалы қағаздарды ... ... ... ... болған соңғы аукционда болған бағаға сәйкес,
мерзімге сәйкес жүргізіледі.
Егер ... бір ... ... ... сол топқа
кірітін ... ... ... ... ... ... өзінен кейінгі бағалы қағаз табыстылығына байланысты орнатылады
.МЕИКАМ үшін нарықтық баға ... ... ... индекстеу
есептелмейді.
Бағалы қағаздардың екіншімен үшінші топтарына баға ... ... ... ... ... ... үш ... табыстылық мөлшерлемесіне байланысты;
-Қазақстан Республикасының еурооблигациялары өткен ... ... ... ... ... ... нарықтық баға мыналарға дисконтталады:
1) Бірінші топтың бағалы қағаздарына -10%
2) Екінші топтың бағалы қағаздарына ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздармен жүргізілетін операцияларды айтпастан
бұрын, біз бағалы қағаздар қатысушыларына , турасын айтсақ, эмитенттеріне
тоқталып кетсек,өйткені оларсыз ... еш ... ... ... ең негізгі субъектілер болып ... ... ... қағаздардың эмитенттері өздерінің ... ... ... ... ... және ұзақ ... ... және бұл ретте оған ... ... , ... және ... ... ... болатындығын дәлелдей алатын
адамдар болып табылады.
Жалпы ... ... ... ... ... ... өз міндеттемелерін өздері ... яғни ... ... ... жағдайындағы эмиссияның күрделі ... ... ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар ... ... ... қажет етеді. Сондықтан эмитенттер көпшілік
жағдайда ... ...... , брокерлердің
инвестициялық ... ... ... ... бәрі ... ... және ... ретінде бағалы
қағаздар нарығындағы ... ... ... алу ... ... ... ... салатындар
инвесторлар болып табылады. Бір ... ... бола ... ... ... ... ... ішінара
орналастыратын (мысалы, бір корпорациялардың ... ... ... ... ... ... ... нарығында
инвесторлар ретінде басымдыққа ие болады. ... ... ... жеке ... ... ... ... басымдығына өтудің тарихы дамуы байқалады.
Ал, енді сол ... ... ... жұмыс
жасауына тоқталып кетсек болады.
Әлемдік тәжірибеде ... ... ... әр ... бар:бағалы қағаздардың осы ұғымға кіретін тізбелері ... ... ... ... ... ... ... тәсілдері әр түрлі.
Бағалы қағаздар – құжат иесі қарызының осы ... ... ... ... мен ... куәландыратын ақша
құжаттары; оқшауланған құжаттар немесе шоттардағы ... ... ... ... ... ... пайыз( облигациялар)
немесе дивидент(акциялар) түрінде кіріс ... ... ... үш ... ... ... ... облигациялар және
олардан ... ... ... - ... ... ... ... ) осы қоғамның капиталындағы үлесін көрсететін
бағалы қағаздар және ... ... ... ... ... құқығын (жай атаулы) бере ... [29]. ... ... қағаздардың бұл түрін шығармайды, ... ... ... және ... ... ғана ... ... байланысты акционерлік іс ... ... ... әзірлеп шығарады.
Облигациялар – қарыз алушының белгілі бір ... ... ... ... ... бір ... ... және белгіленген немесе
өзгермелі пайыз түрінде кіріс төлеуге ... ... ... ... ... ... ... жалпы құнынан
түсетін белгіленген ... ... ... ... ... бұл ... ... өзгерістердің өзі қатаң нақты сипатта ...... ... ... ... және өз ... ... түлғада мерзім айақтала алдында онда жазылған
ақша ... ... ... ... ... ... беретін жазбаша
міндеттеме. Ол беру ... ... ... қол ... ... отырып, түлғалардың шектелмеген тобы арасында ... ... және ... ... бұл ... мекемелердің
салымшыдан ақша қаражатын алғаны туралы, салымшының енгізген ... ... ... алу ... куәландыратын жазбаша
куәліктері.Депозиттер талап ету бойынша (сертификатты ... бір ... алу ... ... және мерзімді (оларда
салымды алу мерзімі және ... ... ... ... ... ... ... бірі болып баға орнатшылық
қызметі астыда ... және ... ... және ... ... оның номиналына қатсты пайызбен ... ... ... бғамы деп аталады.Егер облигацияның
нарықтық бағасы номиналынан ... ... онда ол ... делінеді.Егер баға номиналынан төмен болса, онда жаңа ... ... ... ... ... алушы номиналды төлесе, онда
басымдық орын ... ... ... ... болсада, ол
бойынша пайыз ... ... ... нарықтық бағасы, бір жағына, ... ... ал, ... ... , ... әрбір сәттегі ақуалмен
айқындалады.Егер онда ... ... ... ... ... ... ... болса онда бұл ... ... ... екі ... ... әсер етуі ... егер жаңа заем ... бар облигациялар шектен
тыс ... ... онда ... ... ставкалары негұрлым
төмен облигацияларының ... ... ... ... номинал бойынша болатындықтан, пайда болатын ... жаңа ... ... ... ... ... егер бұл ... тым аз болса, олар номиналдан
жоғары бағаммен(сыйлықақымен) ... ... және жаңа ... ... ... ... жай ... бойынша
белгілейді. Ол акцияның титулында басылған және бір ... ... ... ... ... отырып, ақпараттық сипатта
болоды. Акцияның ... ... ... ... қозғалысына
номиналдың ешқандай қатысы болмайды. Ол тек ... ... ғана ... рөл атқарады. Бұл ... ... ... көпшілік алдында ашық сатылса, онда оның ... ... ... ... ... ... ... бағасы сатушылар келісімін беретін ... және ... ... ... ... ... эмиссиялық және ... ... ... бағасы да болады. Бұл қаржылық ... ... ... ... ... «кітап» бағасы ... ... Ол ... таза ... ... ... бөлу ... яғни капиталдың акционерлерге тиесілі, бір
акцияға шаққандағы шамасымен ... ... ... бұл ... егер корпарацияның
міндеттемелері төленгеннен кеін де активтер ... ... ... ... ... ... ... бір бөлігін
қайтаруға кепілдік береді [30].
Қор нарығы дамуының динамикасын ... ... ... KASE ... ... – аса өтімді акцияларға бағытталған. Индексте
бір жұмыс күні ішіндегі акциялармен жасалған ... ... ... ... ... ... ... табылады. Олар өкілетті
тізбені құрайды. Эмитент акциясы аталған индекстің өкілетті тізбесіне енуі
үшін, ... қор ... АҚ-ң қор ... ... ... сай, олар келесі талаптарға сай келуі тиіс:
- ... алты ай ... ... ... ... ай сайын кемінде он
мәміледен жасалу;
- аталған акциялар бойынша ай сайынғы ... ... ... алты ... ... 50 млн.теңгені құрау.
-кемінде саудаға қатысушы он адам соңғы алты ай ... ... ... жасасу.
KASE акцияларының индекстері 2007 жылдың 1 қазанында енгізілді. Бұл
индекстердің ... ... ... ... ... болды. Ол күн сайын
2000 жылдың 12 шілдесінен бастап есептеліп, ... «А» ... ... ... тізбесіндегі барлық акциялар бойынша ... ... KASE_BY ...... ... ... индексі. Ол KASE
ресми тізбесінің «А» категориялы ұжымдық облигациясының орташа өлшемді
кірісін сипаттайды.
3. KASE_BP ...... ... ... KASE ... «А» ... ... орташа өлшемдік баға индексі
(таза бағасы емес).
4. KASE_BC ...... ... ... KASE ресми
тізбесіндегі «А» категориялы облигациялардың орташа өлшемдік баға ... ... ... ... ... ... дамуы индекстер өсіміне
әсер етеді. Жағымсыз факторлар кезінде ... ... ... ... құнына әсерін тигізетін факторлар ... ... ... ... өзгерістер, саяси тенденциялар т.б.) және
микроэкономикалық (ірі мәмілелерді жасасу, компанияның шығынға ... ... ... ... Қор ... бойынша колледжде және мектепте беретін әдістеме
3.1 Қор нарығы туралы колледжде және мектепте беретін байланысты әдістеме.
1960-1970 жылдар аралығында оқытудың түсіндірмелі – ... ... кең орын алып ... ... белгілі. 1960 жылдың аяғында
оқушылардың ... ... ... ... ... ... жаңа
бағыттар пайда болды.Оқытудың бұл түрі ... ... ... ... біліь сапасының деңгейн көтеруге ықпал
етеді. Оқыту әдіс-тәсілдері ... - ... оқу ... жету ... мен оқушы іс-әрекетінің үйлесу тәсілі немесе мұғалімнің оқушыларды
білім және ... ... ... мен ... ... ... білімдік, тәрбиелік, дамутышылық мақсаттарыны сәйес қолдана
білудің маңызы зор [32].
Әдіс - «метод» гректің сөзбе-сөз аударғанда «бір ... ... ... ... ... ... Осы күнге дейін шешімін таппай келе
жатқан мәселелердің бірі – оқытуды ... ... ... ... Оқу ... жүйеге түсіріп, топтап жіктеудің оқыту ... орны ... Оны ... ... үшін де білімді қабылдап отырған
студент үшін де, оның танымдық іс-әрекеті үшін де мазы зор.
Белгілі ... Ю.К. ... ... ... ынталандыру және уәждеу: танымдқ ойындар, оқу ой толғақтары,
пікірталастар, мадақтау;
- оқу әреккетерін ... және ... ... ... ... ... дидуктивті, ұқсату, проблемді
іздену, ... ... ... ... ... кітаппен өз бетінше жұмыс тұрғысында ... ... ... - өте ... ... ... бұл ... категорияны
айқындайтын мәселенің аумағы да, қамтитын жүйесі де сапалы. Содықтан да
педагогика ілімінде ... ... ... ... ... ... жоқ десе де болады. Әдістеме ғылымның әр ... ... ... жақан пікірлер ұсынып оқыту, білгізу және
жүзеге асыру жөнінде білімдендендіруде ұймдастыру әдістерін өз ... ... жету ... – оқыту барысында ұстаздар мен шәктірттерін ынтымақтаса еңбектену
нәтижесінде қойылдған ... ... ... ... Оқту әдісінің
көмегімен оқушы белгілі бір деңгейдегі білімді, іскерлік ... ... ... ... ... ... қабілетін өрістетеді. Ал
оқыту барысында әдісті тандаштын және оны нақты ... ... ... ... ... ... дәріс, кіттаппен ... әдіс ... ... ... ... әдістер
(жаттығу, лабораториялық зерттеу, өзіндік оқу жұмстары, танамдық ойындар,
сетуатция, сұхбат), бақылау және өзіндік бақылау ... ... ... ... ... ... Сонымен оқыту әдісінің атқаратын қызметі
білімдендірудегі тиісті ... ... ал ... жету ... ... оқу ... тиімді ұйымдастыра білуіне,
шәкірттерді ынталандыра алуына байланысты.
Белгілі бір ... ... жас ... дегенде олардың көпшілігіне
тән ерекшеліктері мен сипаттарын айтамыз. Бұл ... ... ... қажет және соған сәйкес оқыту мен ... ... ... ... және ... пайдалану керек.
Мектеп табалдырығын аттаған балада әлеуметтік өзгерістер пайда болады
екен. ... ең ... ... әлі де ойын, сурет салу ойыншықтарды
құрастыру ... қала ... ... ... өзін ... ... ... осы әлемнің құбылысын өзінше бейнелеуге бағытталған.
Мектеп оқушының өсуі мен ... ... оның ... ... ... ... оны ... ретінде жаңа сатыға көтереді.
Жекедаралық ерекшеліктер жас ерекшеліктерімен тығыз байланыста болады.
Бұлар ... бір ... тән және оны ... ... ... ... мінезінің, ынта-ықыласын, ақыл-ой қызметінің ерекшеліктері. Олардың
сыныбы жоғарлаған сайын балаларға берілетін оқу ... ... ... да бір ... жасы ... ... ... сол оқу
материалдарын жеке ерекшеліктеріне байланысты әртүрлі қабылдайды, әртүрлі
деңгейде меңгереді. Сонда сыныпта үздік, ... ... ... ... ... жас және дара ... ... процесінде
ескеріп отыру олардың дамуы өте маңызды. Мектеп ... ... ... ... біріктіруге болады. Балалар типологиясында екі
ерекше бағытты ... ... қыз ... мен ер ... даму ... ... ... мен психологиялық жағынан қараусыз қалған балалар;
Жоғары сыныпқа барғанда оқушылар бір шама қалыптасып,көзқарастар
мен ... ... ... Онда ... ... ... ... өзара түсінітік негізінде ұйымдастырылған әрекеттер жоғары
нәтиже беріп отырады [32, 61б].
Тақырыпшаға ... яғни қор ... қор ... ... ... жоғары сыныптарда басталады. Оның өзінде біздің
уақытымызда мектептің жоғарғы сынып ... ... ... ... ... банк ... кең ... ашылып айтылмай, тек қысқаша ... ... ... ... және міндеттері айтылатын.
Ал қазіргі таңда, мқты кәсіптік лицейлер мен мектеп гимназияларында
оқұушылардың ынтасына, қабілетіне ... ... ... яғни
экономика мамандығы болсын, заңгер, ... ... ... тарихшы
болсын мамандықтары бойынша мектеп жасынан ... ... ... ... ... ... ... қанды білім, яғни экономикалық
кіріспесінен бастап, толық: экономикалық заңдар, инвестициялар, ... ... ... ... ... ... ... және орта кәсіпкерлік, бизнес жоспарлауға ... ... ... ... ... ... Биржаның не екендігін, қаржы нарығының ... ... ... ... қор ... ... коммерциялық
банктерінің түрлері мен атқаратын қызметі туралы, оның ... ... бар ... немен айналысатынын, мақсаты мен міндетін біле
алады.
Қазіргі таңдағы Қор нарығының мектепте оқытылу әдістемелері:
- жаңа ... ... ... ... оқуыту;
- соңғы статистикалық мәліметтерге сүйене отырып, қор биржасындағы
жаңалықтарды ... іс ... ... әлемдік тәжірбиеге сйкес жаңа электрондық хабарлар жинастыру;
- ... ... ... ... ... ... және
олардың атқаратын қызметтері туралы хабарлау;
- осы ... ... ... ... ... ... ... жаңа технологиялармен жабдықталған компьютерлік сыныптарда оқып,
үйрету;
- арнайы конференциялар, дебаттар, ашық сабақтар өтізу;
2007 жылдың 3 ... ... ... ... ... ... ... өткізілді. Интерактивтік сабақ арнайы кесте бойынша
1000 мектепте апта сайын өткізіледі. Мектептерді компьютерлендіру ... ... 21 ... аул ... 1 ... 20 ... ара қатынасқа қол жеткізілді. Мектептердің 96 %-ы ... ... ... 96 %-ы, ауыл мектептердің 97 % ы телефон
желісіне тартылды. Қазақстандық білім беру ... (www. ... ... ... ... ... білім беретін мектептер базасының материалдық техникалық
жай – күйі қазіргі заманның талаптарына әлі де жауап бере ... ... ... 7620 ... 63,0 %-ы типтік ғимараттарда, 37,0 %-ы бейімделген 202
мектеп ... ... тұр. ... 22,7 %-ы ... ... қажет
етеді. Мектептің 86,0 %-ы 1990 жылға дейін салынған. Мектептің 65,1%-ы екі,
ал 86 %-ы үш ... ... ... ... өңірлерінде білім берудің
бюджетін қалыптастру кезінде мектептердің оқу-материалдық базасының ... ... ... іс ... ... есепке алынбайды. Нәтижесінде
авариялық жағдайда тұрған мектептердің саны ... ... ... ... ... ғимараттарда орналасқан. Республикамызда
2002-2009 жылдары бұл үлес өзгермей отыр және 2010 ... ол ... ... 37,5 %-н құрап отыр.
Кесте 2
Білім беру деңгейлері бойынша мемлекеттік бюджет шығыстарының құрылымы*
|Білім беру деңгейлері |2007 |2008 |2009 |2010 |2011 ... ... ... |20646 |27288 |32067 |37776 |43568 ... ... | | | | | ... % |0,2 |0,2 |0,2 |0,3 |0,3 ... орта ... беру |265994 |292660 |366643 |399838 |399934 ... % |2 |1,8 |2,2 |2,5 |2,5 ... және ... | |33955 |48894 |49955 |51891 ... беру | | | | | ... % | |0,2 |0,3 |0,3 |0,4 ... ... беру |47642 |54815 |62187 |67543 |69437 ... % |0,4 |0,3 |0,4 |0,5 |0,5 ... ... ... |118579 |232343 |236687 |25481 |27534 ... | | | | | ... % |0,9 |1,5 |1,4 |1,5 |1,6 ... |480696 |641061 |746477 |76549 |77341 ... % |3,7 |4 |4,4 |4,6 |4,6 ... көзі: Статистикалық анықтамалық. ... ... ... 2011 ... беру бағдарламаларының мазмұны еңбек нарығындағы өзгерістерді
көрсететін жұмыс берушілердің талаптарына да, кең ... ... ... ... қажетті дағдлар алуға ұмтылатын білім алушылардың
талаптарына да жауап бермейді. Колледждер мен ... ... ... ... ету ... ... заманғы, әсіресе пәндер
бойынша оқу ... ... оқу ... сапасын арттруға кедергі
болып табылады. Жоғары білім беру ... ... ... астам,
кәсіптік мектептер үшін-1500-ден астам, колледждер үшін тек қана ... ... цикл ... ... ... жуық ... оқулықтар мен
оқыту бағдарламаларын жасау қажет. Бұдан ... ... ... ... ... ... мультимедиалық оқыту бағдарламалары,
бағдарламалар тесті және т.б.) сараптау бойынша ... ... ... қажет.
Оқытудың озық технологиялары нашар пайдалануда. Кәсіптік мектептердің
оқу-өндірістік шеберханаларының материалдқ техникалық базасы моральдық және
табиғи тұрғыдан тозған 2005 ... ... ... ... ... ... ғимараттарды, үй-жайларды ағымдағы жөндеуге, құрал-
жабдықтарды сатып алуға жалпы соманың ... 3%-ы ... - ... ... ұйымдастырудың сапасын, оқушылар білімінің
шеберлігінің дағдысының деңгейін көтеруді қамтамасыз ... ... бірі – ... ... ... болу болып табылады.
Халықаралық олимпиадаларда Қазақстанның оқушылары ... ... саны жыл ... сан ... Тек 2008 жылдың өзінде 72 алтын, 80
үміс және 100 қола медалі жеңіп алынды.
Білім беруді қаржыландыру 10 жыл ішінде 7 есе ... ... ... оң үрдіс байқалуда – мемлекеттік ... беру ... ... абсалюттік мәнде едәуір өсуі. Егер 2002
жылы бір оқушыға мектепке дейінгі тәрбиелеу мен оқыту шығындары 25,8 ... ... онда 2009 жылы 86,8 мың ... ал орта ... ... ... шағын 18,8 ден 103,1 мың теңгеге дейін құрнап отыр.
Қоғамның әл-ауқатының өсуіне байланысты білім беру ... ... да ... ... ... ... ... дамуы үшін білім
беруге жұмсалатын шығыстар ЖІӨ-нің 6-7%-н құрауы ... ... ... 3,6 %-нан ... бір ... ... шығыстар Қытай, Туркия, Ресей
сияқты 3-топтағы елдердің (ЖІӨ жан басына шаққанда 10 мың АҚШ ... ... ... ... да ... ... ... – Испания, Корея, Чехия, Израиль (ЖІӨ жан басна
шаққанда 10 мыңнан 20 мың АҚШ долларына дейін елдер) және ... ... – АҚШ, ... ... Австралия (ЖІӨ жан басына шаққанда 20
мың АҚШ ... ... ... ... неғұрлым едәуір айырма [34].
Білім беру саласында ... ... ... ... ... дамуы тар, шектелген сипатта. Біріншіден, ақысыз
білімді әлеуметтік кепілденген деңгейде тұтыну қағидасы, білім берудің ... ... ... ... осы саланың принципті түрде ... ... ... ... осы ... ... бағытталған жүйе сипаты прагматикалық
рыноктық қатынастардың дамуын елеулі түрде тежейді. Макро және ... ... ... бөлігі экономикалық қатынастар ... ... ... мақсатты функцияның оптималдауға
ұмытылады деген тұжырымға негізделеді.
Үшіншіден, осы ... ұдай ... ... ... ... ... ... сипаты, технология, өнімснің сипаты), ... ... даму ... іс-әрекеттің критерийлері және ... ... ... және өткізу жағдайлары) және ұдайы өндіріс сипаты
бойынша (қорлану және орын ... ... ... және
экономикалық тозу, өндіріс нәтижесінің экономикалық айналым ... оның ... ... объектісі ретіндегі шектеулілігін
көрсетеді. Кез келген рыноктың, ... ... ... беру ... ... ... етуінің шарты өзін-өзі реттеу қабілеті [35].
Отандық білім беру қызметі рыногына келесідей тенденциялар тән:
- объективті нақтылық ретінде жеке ... ... ... жеке ... ... және ... оның ... цикл теориясына сәйкес өсу
сатысында екендігін көрсетеді.
- Техникалық, аграрлық, құрылыс мамандықтарына сұраныстың төмендеуі; осы
орайда дамыған өнеркәсіпті елдердегі кәсіптік – ... ... ... ... ... реттеу саясаты қызығушылықты тудырады;
- заңгер, экономикалық, қаржы мамандықтарына сұраныстың артуы;
- ұсыныс құрылымының сұраныс сұранс құрылымына бейімедуі;
- тұтынушы приматтлғын ... ... ... яғни ... әрқашанда»
дұрыс қағидасына жүгіну оқу орындарының әлеуметтік жауапкершілігінің
жоғалуына жағдай жасайды;
- әлемдік білім беру кеңестігіне енуге ұмтылу, ... және алыс ... ... ... ... ... орта арнайы және жоғары кәсіптік білім арасындағы диспропорцияның орын
алуы [35].
Қорыта келе, бала тәрбиесінде олардың жас және дара ... ... ... ... ... табиғаты бірдей болмағандықтан
оларға деген ... та ... ... тиісті. Балалар даралығы айқын
байқалатын кезең ... ... ... Осы кезеңде берілген тәрбие,
білім олардың өмірлік қалыптасуының негізіне айналады. Балалардың жас және
дара ... ... ... ... психологиялық, дене және
әлеуметтік қалыптасуында да маңызды. Бұл ... ... ... ... ... ... қажеттігін өрсетеді.
Қорытынды
Қазақстан Республикасының қор нарығының даму жағдайы республикамыздың
қаржы саласын тұрақтандыру ... ... ... ... осы кезеңдегі негізгі бағыты рыноктың тиімді қызмет етуі үшін
инфраструктура ... ... ... Болашақта бұл ... ... ... ... ... шығару
орналастыру мен ... ... ... ... және құқықтық
қатынастарға, сыртқы факторларға қатысты. Сол ... бірі ... ... жүрген схемасы мен мемлекеттік ішкі қағаздарды
жою. ... ... ... ... ... 50 ... жуығын
акциялар мен облигациялар құрайды. Құнды қағаздар нарығын дамытудың негізгі
мақсаты – ... ... ... ... ... ... ету,
қаржылық тұрақтылықты тездетуге және ... ... ... бірінші кезекте халықтың жұмысын белсенді ету негізінде
экономикалық өсуге ықпал ету. Қазақстандағы құнды қағаздар нарығы ... ... ... Бұл оқшау жүйе емес, нарықтың бір бөлігі, ол
нарықтық экономикада тұтастай, жан-жақты дамымайынша, өз ... ... ... ... ... ... ... дамыған елдердегі құнды
қағаздар нарығы мемлекет тарапынан реттеліп отырады, олардың функциясын
арнаулы ... ... ... Бір ... алғанда өзін-өзі
реттейтін және ... ... ... ... құнды қағаздар рыногы
инфрақұрылымының қазіргі ... ... ... өз бетінше құруы үшін
әлі дайын емес, екінші жағынан алғанда, ол қоғам мүддесін қозғайтын ауқымды
проблемаларды ... ... ... да ... ... ... реттеу, мемлекеттің оны жүргізудегі рөлінің төмендігі бұл процесті
айтарлықтай тежеген болар еді.
Қаржылық жүйенің ... ... ақша ... басты өзегі,
болашақта нарықты экономиканың дамуының ең ... ... ... ... нарығына деген қызығушылық туып отыр.
Жалпы бұл сала біздің елімізде ... ... ... бері ғана
құрылып, өзінің даму жолына түсіп отыр. Алайда, Қазақстан ... ... ... ... прогрессивті сатысында тұр. Шетел нарығына
шығу, жеке кәсіпкерліктің дамуы, инвестиция ... осы ... ... яғни қор ... ... тигізетін маңыздылығы зор.
Ұйымдастырушылық-құқықтық көзқарас тұрғысынан қарағанда, қор биржасы
регламенттелген жұмыс режимі бар, сатушылар мен ... ... ... ... қатысуымен ресми бекітілген ережелер бойынша қор
құндылықтарымен сауда мәмілелері ... ... ... ... ... Бұл ережелер биржа заңдылығымен де ... ... ... де ... Қор ... және оның ... қағаздармен мәміле жасамайтындығын айта кету керек.
Ол тек мәмілені жасаушылар үшін жағдай туғызады, осы мәмілелерге қызмет
көрсетеді, сатушы мен сатып ... ... ... жай ... және ... ... ... технологиялық қызмет
көрсетеді, қысқасы, мәміле жасалуы үшін барлық жағдайды жасайды.
Қор биржалары жеке компания ретінде ... мен ... ... нысанында да құрылады. Мұндай биржалар өз бетінше дербес ұйымдар
болып табылады. Биржада жасалатын ... ... елде ... жүрген
заңдылықтарға сәйкес жүзеге асырылады, оны бұзу белгілі бір ... алып ... ... ... ... және ... ... кемітуді қамтамасыз ету жөнінде мемлекет ... ... ... ... ... ... реттеушілердің бірі болып отыр. Биржаның
негізгі ролі ... және ... ... ... ... көрсету
болып табылады: бір жағынан бұл капиталды ... ... ...... және ... ... субъектілерге кредит береді және
қаржыландыруда.
Құнды қағаздарды пайдалану ... ... ... қаржылық құралдардың
бірі болып табылады. ... ... әр ... ... маңызды
атрибуты болып қалыптасты. Өзі тауар бола тұра, ... ... ... ... қол ... ... оңай атқара алады. Бұрын, жоспарлы
экономика жағдайында, құнды қағаздар мүліктік қатынаста ғана қолданылатын.
Қазіргі кезеңде, экономиканы ... ... және ... ... ... ... құнды қағаздарды қайтадан жаңарту және
олардың түрлігін қолдануды қажет етті.
Қазақстанда ... ... ... дамуы 1991-1994 жылдар аралығында,
еліміздегі бұрынғы мемлекеттік кәсіпорындардың акционерлік ... бері ... Қор ... ... басқа да элементтері мен
институттары, соның ішінде Қазақстан ... ... ... ұлттық комиссиясы құрылып, жұмыс істей бастады. Бұл кезеңнің
өзіне тән ерекшелігі ... ... ... ... ... ... аукциондар ғана өткізіліп отырды.
Мұнан кейінгі кезеңде (1995-1998 жылдар) Қазақстан ... ... ... ... туралы алғашқы бағдарлама қабылданып, соған сәйкес
қор нарығының заңдық базалары қалыптастырылып, нарықтық инфрақұрылымдарын
құру ... ... ... ... кезеңінде (1999-2000 жылдар) негізгі
назар шаруашылық субъектілерін құнды қағаздар нарығына тарту ... ... да осы іс ... ... ... ... ... оның ауқымын кеңейту ... ... ... жылы ... ... ... Н. Назарбаев Қазақстан
халқына арналған ... ... ... ... жəне ... ірі ... орталығы ретінде дамытуды қолға алу туралы атап
өтті. ... ... ... Азия ... басты қаржы орталығы
ретінде Алматының серпінді дамуы Қазақстанның ірі қаржы ұйымдарын өңірлік
үлкен бизнес- ... ... ... ... сақтандыру мен қаржы
қызметін көрсету ... ... ... ... үшін ... мен мүмкіндіктер туғызу мақсатына бағытталуға ... ... ... жұмысын қамтамасыз ету үшін
тиісті инфрақұрылымдар, ең алдымен, телекоммуникациялар жасақтауда.
Алматы Өңірлік Қаржы ... ... ... ... ... жаңа ... ... жөнінде шарттар жасалды. Бағалы
қағаздардың жаңа ... ... ... ... ... ... ... диверсификациялануына мүмкіндік береді. Сонымен
қатар нарық өтімділігін арттырып, жеке ... ... ... ... арналған Стратегиялық жоспарды жүзеге асыру
шеңберінде Агенттік қаржы ... ... ... ... ... Осы бағытта Агенттік аталған жылдың маусым айында күшіне енген
жаңа листинг ережелерін жасап шығарды. Жаңа ... ... ... ... ... емес ... ... спектрі акциялар және
борыштық бағалы қағаздар секілді екі негізгі топтарға бөлінді. Сонымен
қатар ұсынылатын ... ... ... артты пайлық инвестициялық
қорлар, индекстік қорлар, ... ... ... ... ... ... және ... инвесторлар үшін инвестициялаудың аса кең
мүмкіндіктері пайда болды. Бағалы қағаздардың жаңа ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығындағы
операцияларға қатысты тәуекелдерді хеджирлеуге, мүмкіндік береді.
Сонымен Қазақстандағы құнды қағаздар нарығының қазіргі даму ... ол ... ... ... тұр ма? Бұл ... ... жауаптардан
аталған мәселе жөніндегі көзқарастардың әртүрлі екендігі байқалады. Рас,
мамандардың пікірінше, ... ... қор ... ТМД ... арасында ең үздіктердің бірі болып табылады.
Мен Қазақстан Республикасының ұлттық экономикасының қарыштап дамуына
және алдыңғықатарлы бәсекегеқабілетті елдер қатарына кіретіндігіне сенемін.
Пайдаланылған ... ... Қ.Р ... ... ... ... - Жаңа
экономикалық өрлеу - Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Казақстан
халқына жолдауы 29 каңтар 2010
2.Н.И Берзон ... ... .-М.: ... ... под ... ... А.И ... Л.С Тарасевича.-
СПб:2001
4. Н.И Берзон Фондовый Рынок .-М.: 2010.
5. В.А Галанов Рынок Ценных Бумаг.М.:2003.
6. « ... ... ... ... мен мәмлелерді тіркеу
туралы», Қазақстан Республикасының Заңы ... Н.К ... А.Н ... Ш.С ... ... ... и бизнес.1-
том,.A.2002
8. Ширинсская Е.Б. Операции коммерческих банков и зарубежный опыт.-М:
Финансы и ... ... ... ... теории: Учеб. Пособие / В.Л Клюна, ... Н.В ... и др./ Под ред. В.Л ... ... А.Д ... ... ... энциклопедия. М.:2001.
11. Экономикалық теория негіздері. Оқу құралы. Акад. Я.А Аубакиров, ... М.Д ... ... 1998 ... Д.Т ... У.М Искаков, Э.А Рузина Финансовые Рынки и посредники.-
Алматы: Экономика.-2005.
13. Берденов Қ. ... ... ... ... мен экономиканың
дамуы. – Алматы, 1998 ... ... сайт NYSE ... ... ... ... ... фондовые рынки. — М.: Альпина Бизнес Букс,
2007.
17. Ресми сайт NYSE ... ... ... о ... ... бирж в ... ... N
8, 2001г.
19.Ресми сайт WWW.FINAM.RU
20. Бюджет жүйесі туралы. Қазақстан Республикасының Заңы «Қаржы-қаражат»
2007ж
21. ... ... ... ... ... 2010 жылға дейін даму
стратегиясы.pdf
23. Сахариев С.с., Сахариева А.С., Әлем экономикасы, оқулық 1 бөлім,2003
24. Смагулова Р. Қаржы нарқы : ...... : ... ... қағаздар нарығы туралы» 2003ж. 2 шілдедегі ҚР-ң заңы.
26. «Азаматтық кодекс» 2003ж. 2 шілдедегі ҚР-ң ... ... С. ХХІ ... ... ...... – Қазақстан. -
1996ж.
28. «Қазақстан Республикасының бағалы қағаздармен мәмлелерді тіркеу
туралы», Қазақстан Республикасының Заңы 05.03.2004ж
29.С.Н.Нысанбаев, Ж.Т Қожамқулов. ... ... ... ... университеті, 2004
30.Қазақстан Республикасындағы вексель айналысы туралы 1997 ж.
31. www. kase.kz – Қазақстан қор биржасы.
32.Н.С Әлқожаева Педагогикjа (оқу әдістемелік кешен).- ... ... Е.Б ... ... ... ... рыногы туралы 2003 жалғы 13 мамырдағы # 415-ІІ
Қазақстан Республикасының Заңы
35.Ғ.Р Даулиева Білім беру ... ... ... ... ... ... А
Жалпы білім беретін мектептердің материалдық – техникалық жағдайы туралы
мәліметтер*
*Дерек көзі ҚР статистика жөніндегі Агенттігінің мәліметтері

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Банктік қызметтер нарығының теориялық негіздері."67 бет
Акция нарығының ағымдық жағдайы8 бет
Ауыл шаруашылығы нарығының жалпы бейнесі11 бет
Ауылшаруашылық тауарлар нарығының инфрақұрылымы4 бет
Ақша нарығының және валюталық биржалардың ерекшеліктері 26 бет
Ақша нарығының төлем құралдары және оның экономикадағы ролі12 бет
Ақша нарығының қазіргі кездегі жағдайы4 бет
Ақша нарығының қалыптасуы, мәні және атқаратын қызметі31 бет
Ақша нарығының құрылымы мен қаржылық құралдары15 бет
Ақша нарығының құрылымы мен құралдары4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь