Жаһандану

Кіріспе 2
1.тарау. Жаһандану: мәні мен бастаулары 5
1.1 Жаһандану ұғымы және оның қазіргі заман теориялары 5
1.2 Жаһанданудың негізгі қасиеттері, оң және теріс әсерлері 14
2. тарау. Жаһандану кезеңіндегі халықаралық қатынастар 16
2.1 Глобализацияның лебі 16
2.2 Қазіргі геосаясат және Қазақстан сыртқы саясатта ден қоятын басымдықтар 19
Қорытынды 29
Қолданылған әдебиеттер тізімі 35
Жаһандану мәселесі күрделі де жан-жақты талдауды қажет ететін құбылыс. Оның экономикалық, саяси, әлеуметтік, мәдени, рухани астарлары бар. Қазіргі кезде жаһандану үрдісіне деген көзқарас әртүрлі. Оны біреулер қолдаса, екінші біреулер оған қарсы шығуда. Қалай болғанда да әлемдік экономикадағы ғаламдық үрдіске жүктелген адамзат сенімі, бүгінде толық ақталмауда. Ұлттық экономика мен әлемдік экономика арасындағы қайшылықтардың күшейгені соншалықты олар, шешімі күрделі мәселелерді дүниеге әкелуде. Бұл қайшылықтардың салқыны экономикада ғана емес, сонымен қатар, қоғамның рухани саласында да байқалуда. Ұлттардың ғасырлар бойы жинаған рухани құндылықтары әлемдік мәдени жаһандану алдында өзінің бет-бейнесінен айырылудың сәл алдында қалуда. Әлемдік ақпараттық құралдар мен технологияның, қоғам өмірінде белсенді күшке айналуы ұлттық мемлекеттер тарапынан қарсылықтарға кез болуда.
Тақырыптың өзектілігі
Жаһанданудың елеулі қасиеттерінің бірі адамзат өмірінің барлық салаларына әсер етуші ақпараттық революцияның орын алуы байқалады. Осылайша жаһандану ғылыми-теориялық пайымдауды қажет ететін кешенді процесс болып табылады.
Әсіресе осы тұрғыдан жаһанданудың халықаралық қарым-қатынасқа әсері жөнінде ой-пікір зерделеу Қазақстан тәрізді жас мемлекет үшін өте маңызды. Жаһандану процесінен бой тасалап қалу мүмкін емес кезеңде халықаралық қарым-қатынастың қалай өрбитінін зерделеу өте өзекті мәселе екені анық. Ендеше осы мәселе төңірегінде ой өрбітуімізге тура келетіні айдан анық. Жаһанданудың оң тұстары да баршылық (байланыстардың өсе түсуі, ақпараттар мен тауарлардың ағынының үдей түсуі, шетелдік инвестициялар ағыны). Ал теріс әсерлеріне стандарттау үрдісінің кең етек алуы, ұлттық және этникалық айырмашылықтардың біртіндеп азайа түсуі, ұлттық мемлекеттер шекараларының мейлінше ашыла түсуі жатады. Мәселенің түп төркіні де осында. Өйткені глобализацияның қарама-қайшылық табиғатын терең зерттей отырып оның кері әсерлерін төмендете алып, ал оң салдарларының әсерін арттыра білу ауадай қажет болуда.
Жаһандану тамырымен ғасырлардың немесе тарихтың тереңіне кетеді, дегенмен жаһандану басым жағдайда – жиырмасыншы ғасыр феномені. Қоғамдық және әлеуметтік ғылым мамандары әлі де ұзақ уақыт бойына өткен жиырмасыншы ғасыр туралы пікірталаста болады. Алайда оның басты қорытындыларының кардиналды түрде қайта қарастырылуы екі талай: адам құқықтары басты маңызға ие, демократия тиранияға қарағанда күштірек, нарық командалық экономикаға қарағанда өзінің тиімділігін дәлелдеді. Батыс тарихи түрде жасаушысы және белсенді үгіттеушісі болып табылатын осы құндылықтар мен нұсқамалар жүйесі, қазіргі заман әлемінде мойындалып, кең қолдау тапты және бүгінгі таңда жаһанданудың идеялық фундаментін құрайды.
Монографиялар:
Байдельдинов Л. А. Казахстан как политическая реальность. - А.: Институт Развития Казахстана, 2002. - 168 с.
Бек У. Что такое глобализация? / Пер. в нем. А. Григорьева и В. Седельникова. Общая редакция и послесловие А. Филиппова. - М.: Прогресс-Традиция, 2001. - 301 с.
Ващекин Н. И., Мунтян М. А., Урсул А. Д. Глобализация и устойчивое развитие. М.: Мысль, 2002. - 260 с.
Кастельс М. Информационная эпоха: экономика, общество и культура. - М.: ГУВШЭ, 2000. - 608 с.
Кусман-улы А., Аманбаев А. Ж. Суверенитет Казахстана в контексте геополитики. (Проблемы военной безопасности Казахстана.). - А., 1997. - 137 с.
Моджорян Л. А. Субъекты международного права. - М.: Госюриздат,1958. - 156 с.
Левин И. Д. Суверенитет. - М.: Юриздат, 1948. - 204 с.
Лукашук И. И. Глобализация, государство, право. ХХI век. - М.: Спарк, 2000. - 279 с.
Назарбаев Н. А. Стратегия становления и развития Казахстана как суверенного государства. - А., РГЖИ «Дауiр», 1992. - 48 с.
Нурпеисов Д. Суверенный Казахстан (Вопросы государственной власти и государственного суверенитета). - А.: Қазақ Университетi, 2002. - 110 с.
Сорос Д. Открытое общество. Реформируя глобальный капитализм. Пер. с англ. - М.: Некоммерческий фонд «Поддержки культуры, образования и новых информационных технологий», 2001. - 456 с.
Тасмагамбетов И. Н. Социально-политическое обновление Казахстана? Тенденции и приоритеты. - А.: Институт развития Казахстана, 1996. - 190 с.
Уткин А. И. Глобализация: процесс и осмысление. - М.: Логос, 2002. - 254с.
Ушаков Н.А. Суверенитет в современном международном праве. - М.: Институт международных отношений, 1963. - 272 с.

Мақалалар:
Есентугелов А. Стратегия безопасного экономического развития Казахстана в условиях глобализации. В кн.: Центральная Азия в системе глобальных отношений: Сборник материалов конференций. - А.: ТОО «ФинЭк», 2002. - С. 39-48.
Лигновская В. И. Реформирование власти в дихотомии национальное государство и глобальная система. В кн.: Актуальные проблемы политического развития казахстанского общества в условиях глобализации. Материалы республиканской научно-теоретической конференции, посвященной 75-летию со дня рождения профессора Т. Т. Мустафина. Т. 1. - Павлодар: ПГУ им. С. Т. Торайгырова, 2003. - С. 187-192.
Ашимбаев М. С., Идрисов А. А. Глобализация: сущность и тенденции. // Аналитическое обозрение, 2001. №4-5. - С. 6-15.
Кадыржанов Р. Глобализация и национальная безопасность Казахстана. // Аналитическое обозрение, 2001, №4-5. - С. 15-17.
Назарбаев Н. А. Безопасность и сотрудничество – глобальные и региональные аспекты. (Выступление Президента РК на Саммите Тысячелетия ООН). // Воин Казахстана, 2000, 15 сентября. – С. 7.
Соловьев А. В., Иватова Л. М. Принципы исследований внешнеполитической деятельности в контексте методологии международных отношений. // Вестник КазНУ. Серия политология, 2003, №1. - С. 140-143.
Сорос Д. Будущее капиталистической системы зависит от упрочения глобального открытого общества. // Деловая информация, 1998, №2. - С. 91-96.
Тасмагамбетова Д. Глобализация – новые горизонты, вызовы и угрозы. // Вестн. КазГУ, «МО и МП», 2001, №3. - С. 128-130.
Токаев К. К. Казахстан в меняющемся мире. // Мысль, 1999, № 3. - С. 2-6.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе 2
1-тарау. Жаһандану: мәні мен бастаулары 5
1.1 Жаһандану ... және оның ... ... теориялары 5
1.2 Жаһанданудың негізгі қасиеттері, оң және ... ... ... ... ... кезеңіндегі халықаралық қатынастар 16
2.1 Глобализацияның лебі ... ... ... және ... ... саясатта ден қоятын
басымдықтар 19
Қорытынды 29
Қолданылған әдебиеттер тізімі 35
Кіріспе
Жаһандану мәселесі күрделі де ... ... ... ... құбылыс.
Оның экономикалық, саяси, әлеуметтік, мәдени, рухани астарлары бар. Қазіргі
кезде жаһандану үрдісіне ... ... ... Оны ... ... ... оған ... шығуда. Қалай болғанда да әлемдік экономикадағы
ғаламдық үрдіске жүктелген адамзат сенімі, бүгінде толық ақталмауда. ... мен ... ... арасындағы қайшылықтардың күшейгені
соншалықты олар, шешімі күрделі мәселелерді ... ... ... салқыны экономикада ғана емес, ... ... ... ... да ... ... ғасырлар бойы жинаған рухани
құндылықтары ... ... ... ... ... ... сәл алдында қалуда. ... ... ... ... қоғам өмірінде белсенді күшке ... ... ... ... кез ... ... ... қасиеттерінің бірі адамзат өмірінің барлық
салаларына әсер етуші ақпараттық революцияның орын алуы ... ... ... ... ... ... ... процесс болып
табылады.
Әсіресе осы тұрғыдан жаһанданудың халықаралық қарым-қатынасқа әсері
жөнінде ой-пікір зерделеу ... ... жас ... үшін өте ... ... бой ... қалу мүмкін емес кезеңде халықаралық қарым-
қатынастың қалай өрбитінін ... өте ... ... ... ... ... мәселе төңірегінде ой өрбітуімізге тура ... ... ... оң ... да баршылық (байланыстардың өсе түсуі, ақпараттар
мен тауарлардың ағынының үдей түсуі, шетелдік ... ... ... ... ... ... кең етек ... ұлттық және этникалық
айырмашылықтардың біртіндеп азайа түсуі, ұлттық мемлекеттер шекараларының
мейлінше ашыла түсуі жатады. ... түп ... де ... ... ... табиғатын терең зерттей отырып оның кері
әсерлерін төмендете алып, ал оң ... ... ... білу ... ... тамырымен ғасырлардың немесе тарихтың тереңіне кетеді,
дегенмен жаһандану басым жағдайда – жиырмасыншы ... ... ... әлеуметтік ғылым мамандары әлі де ұзақ уақыт бойына өткен жиырмасыншы
ғасыр туралы ... ... ... оның басты қорытындыларының
кардиналды түрде қайта қарастырылуы екі талай: адам құқықтары басты ... ... ... ... күштірек, нарық командалық экономикаға
қарағанда өзінің тиімділігін дәлелдеді. Батыс тарихи ... ... ... ... ... ... осы құндылықтар мен нұсқамалар жүйесі,
қазіргі заман әлемінде мойындалып, кең қолдау тапты және бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... болады. Бұл жерде, мысалы,
адамзат қауымдастығының саяси және ... ... ... өмір сүру ... ... ... мәселелеріне
қатынас туралы сөз қозғалып отыр. Жаһандану тудыратын ... ... ... глобализация процесіне қатысушылардың потенциалды
мүмкіндіктеріндегі айырмашылықтар. Қалыптасып келе жатқан әлем ... ... ру мен тап ... ... ... ... классикалық
фактор жатыр. Рольдердің бөлінуін белгілейтін старттық ... ... ... мен ... арасындағы болашаққа
жанжал ұрығын себеді. Жаһанданудың дамуындағы осал ... бірі ... ... саяси құрылымдар. Жаһандану мәселесін зерттейтін
ғалымдардың барлығының ... ... – ең ... ... ... сан алуандылығында. Самуэль Хантингтонның келешектегі өркениеттер
қақтығысы туралы танымал тезистің көп ... бар, ... әр ... мен ... ... ... ... мен
түсіністікті сақтау – адамзат үшін анағұрлым тиімді жол ... ... ... мен ... ... негізгі мақсаты жаһандану процесінің халықаралық қарым-
қатынасқа тигізетін әсерін зерделеу.
Бұл мақсатқа қол жеткізу үшін өзара байланысты ... ... ... мол ... ... ... айқындау, негізгі
теорияларын қарастыру;
Халықаралық қарым-қатынас ұғымын қазіргі жаһандану процестері ... ... ... ... тақырыбы бірнеше ғылымдардың түйісуінде жатқаны айқын,
сондықтан халықаралық қарым-қатынас пен глобализацияның қатынасы мәселесіне
арналған фундаменталды ... іс ... жоқ ... те ... ... ... әлемдік қауымдастықтың толыққанды мүшесі атанған ТМД елдері үшін
бірнеше жылдар бұрын ғана өзекті бола бастады. Тікелей ... ... бес жыл ... ... ... көп-ақ.
Тарихнама.
Бұл тақырып бойынша тарихнаманы екіге ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа қатысты
еңбектер.
Жаһандану жөнінде осыдан жарты ғасыр бұрын жаза ... Ол ... ... процестерді болжау түрінде сипатталатын. ... ... Ж. ... ... Ф. ... ... ... тұлғалар кіреді. Соңғы кезеңдегі авторлар қатарына
американдық М.Кастельс, белгілі ... ... ... ғалымы У.Бек
жатады.
Ресей зерттеушілерінің арасынан «Глобализация: процесс и осмысление»
атты монографиясы бар А.И. Уткин, «Глобализация, государство и ... ... ... И.И. ... және т.б. ... ... ... болады.
Қазақстандық авторлар қатарында біздің Елбасымыз Н.Ә. Назарбаевты,
И.Н. Тасмағамбетовты, Қ.К. Тоқаевты, Е.Каринді, А.И.Лұқпановты, М.Тажинді
және т.б, атап ... ... ... ... ... ... негізгі бөлімге кіретін екі тараудан,
қорытындыдан, қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1-тарау. ... мәні мен ... ... ... және оның ... ... ... үшін жаһандану халықтарды одан әрі ... ... мен ... өз ... ... ... Жаңа ... Енді біреулер үшін жаһандану қоғамдар мен мемлекеттер
кауымдастығының ... ... ... ... ... ... жинақтауға және елеп-ескеруге мүмкіндік беретін
әлдеқандай Біртұтас Алаң ... ... үшін бұл ... бар ... ... неовестернизация, неомодернизация (жаңғырту) сияқты ... ... ... ... жақтаушылары бұған дейін бұрын артта қалған өңірлердің
ғылыми-техникалық және әлеуметтік прогресіне тек қана жаһандану ... ... ... ... мен ... дәлелдерін көлденең тартады.
Әркімнің өзіндік дәлел жүйесі және өзіндік толайым айғақтары бар.
Алайда ... ... ... ... ... ... да, ... қайтадан "тас ғасырына" қуып тықса, келесілерді ... ... және ... ... ... біздің өмірімізге енетін жаһанданудың жағымды-жағымсыз болуы
тек бізге ғана, жарасым мен жақсылыққа ұмтылған ... ... ... ғана ... емес қой. ... мүмкіндіктер, тарихи
дәстүрлер, экономикалық ахуалдар, ресурстық негіздер, сонымен ... ... ... ... көне бермейтін төл немесе ұлттық дүние түйсінулер
мен дүние танымдар дегеннің бәрі демесек те, осы ... ... ... ... ... ... ... өзгелермен санасуды қажет етеді.
Мұндай ахуал біздің күнделікті қолданысымыз бен ... ... ... еніп ... ... ... экстремизм
және сепаратизм деп аталатындарға да қатысты. Өзінің шегіне жете көрініс
табатын террор, сепаратизм немесе ... ... ... ... ... теңсіздікпен уланған әлемдік қауымдастықтың тәнін
меңдеген дерт болып отыр. Мұндай дерттің қайнар көзі ... ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ азаматтық
жүгенсіздіктен немесе саяси қарсылықтан гөрі экономикалық ... ... дeyгe де ... ... да қисындардың көлденең тартылуы
мүмкін. Бұл орайда, әр тарапты себептердің болуы заңды.
Соңғы екі-үш ... ... ... ... жаңа ... куәсі болып отырмыз. Бұл процесті біздер жаһандану деп
атап жүрміз.
Жаһандану теориясын бейнелеу мен ... ... ... мен ... процесі арасында айқындылықтың жоқ екендігін атап өту
қажет. Бұрын “жаһандану” ұғымы ғылымда дүние жүзілік тарихтың орнығуы (К.
Маркс), ... ... ... өркениет (М.С. Горбачев, Ю.А. Замошкин),
әлем-жүйе (Э. Валлерстайн) секілді терминдермен ... ... ... кең ... ... ... бұл ұғымға қатысты
біртектілік жоқ. ... ... ... ХХ ғ. ... он
жылдарындағы әлеуметтік трансформацияның жаңа типі ретінде бейнелейді.
Басқалары ... ... ... ... өткен бүкіл қадамдары деп
түсінеді. Үшіншілер жаһандануды тұтас әлемді қалыптастырушы процестердің
барлығы деп ... ... ... ... мен ... ғана ... ... таңда ең пікірталас тудырушы мәселе, бұл
жаһанданудың шегі. Оның қоғамның мәдени және саяси ... ... ... ... ... ... пікір бар. Мысалы, саяси ғылым
саласындағы танымал американдық профессор Самуэль Хантингтонның пікірінше,
экономика мен ақпарат саласындағы жақындасу, ... ... ... ... және ... ... қақтығыстарға әкеліп соғуы мүмкін.
Басқа саясаттанушы Э. Валлерстайн, универсалды ... және оның ... ... ... және ... мәдениеттер арасындағы
диалектиканың бар екендігіне көңіл ... ... ... өзге ... орын алған. Мысалы, У. Ганнерс бойынша, гомогенизация сценарийі
(мәдени унификация), сатурация сценарийі – ... ең ... ... ... ... ... ... яғни батыстық емес
аймақтарда батыс мәдениетінің құлдырауы және оның сол ... ... және ... ... ... мәдениеттің “пісіп жетілу сценарийі”
ықтимал. Алайда басым жағдайларда жаһандану деп ... ... және ... ... қалыптасуын ұғынады, онда ешқандай шекара
жоқ және әлем біркелкі болады.
Жаһандануды феномен және ұғым ретінде ... тағы ... ...... ... заман қалған барлық әлемге үйлесе ме? Жаһандану
сыншылары одан қазіргі заман батысын батыстық емес елдер мен ... ... ... элементін көреді. Үшінші әлем елдеріндегі модернизация
процесін ... ... ... ... әлем ... әмбебап және
ортақ моделі болып табылмайды.
Халықаралық социологтар Ассоциациясының президенті А.Мартинеллидің
пайымдауынша, глобализация технология, қаржы, ... ... ... пен ... саясат пен мәдениеттің тұрақты ... ... ... ... ... ... жаңа
формаларын талап етеді. Мартинелли қазіргі заман жаһандану ... үш ... ... атайды: ынтымақтастық этосымен бірге
халықаралық мемлекеттік ұйымдардың ... ... ... жаңа әлеуметтік қозғалысының радикалды республикалық рухы;
мульти-азаматтылықтың космополиттік жобасы.
Жалпы, жаһандану туралы дискуссияларды төрт дискурсқа шоғырландыруға
болады: ... ... ... ... ... ... ерекшеліктер мәселесін қозғайтын дискурс.
Аймақтың немесе өркениеттік дискурсқа, глобализацияға басты көңіл
бөлінбейтін дискурстар жатады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... елдерінде ең алдымен нақты ... ... ... ... жеке ... ... жасау
қажеттілігі белсенді түрде талқыланады. ... ... ... әлем ... ... мен бейнелеудің осы елдер ғалымдарының осы
тектес ұмтылыстарын локальды теориялар мен ... деп ... ... ... ... ... ... концепцияларында
антиглобализация тұжырымдамалары жиі ... ... ... мен ... ... ... жаһандануды француз және
неміс қоғамдарына төніп тұрған қауіп деп ... ... ... ... ... елдерінің жаһандануға деген сенімсіздігі мен қауіптенуі
жоғары. Академиялық дискурстарда әдетте ... ... бір ... қарастырылады. Жаһандану талдауының ең жарқын мысалы, ... пән ... ... ... ... осы ... ... дамудың ерекше нұсқасы бар ... ... ... ... дискурстары әдетте оған қарсы шығудан, немесе
оны қолдаудан тұрады. Глобализацияның жақтастары оны капитализмнің бүкіл
әлем ... ... ... ... ... ... қарсыластары
одан әлемнің батыстық емес аймақтарында Әлемдік ... Қор, ... ... ... ... Ұйымы сияқты ұйымдар үстемдігінің орнығуын
көреді[1].
Қазақстан ғылымы үшін глобализация теориясының өзектілігі ... ... ол ... ... ие. Жаңа заман әлеміндегі ... ... мен ... ... үшін ... ... бұру көп жағынан келгенде жемісті болып табылады. Бұл тәсіл ... ... ... ... ... ... анализін мемлекет деңгейінде
құрып, сол себепті халықаралық және ... ішкі ... ... ... теориялар алдындағы артықшылығын көрсетті. Глобализация
теорияларының кейбіреулерін егжей-тегжейлі қарастырып өтейік.
Рональд Робертсонның мәденицентрлік ... ең ... ... бірі ... ... ... ... болып табылады. Робертсон алғашқылардың бірі
болып “жаһандану” терминін ... ... ... ... ... ... жүйесі Т. Парсонстың атақты AGІL схемасы
шеңберінде бейнелене ... ... ... ... ... ... ... мынадан көрінеді, мемлекеттер интеграциясының басты
бағытын мәдени шағын жүйенің орнығуы деп есептеуінде.
Робертсон қазіргі заман әлемі жаһанданудың келесі ... ... ... ... ... келу ... ол ... ғ. деп межеленеді.
Ғаламдық әлемнің шығуына Европа діни тұтастығының бұзылуы, бүкіл ... ... ... болуы, астрономиядағы гемоцентрлік жүйе және адамзат
туралы алғашқы мәліметтер Б ... ... жүйе ... ... ... Бұл кезеңде халықаралық дипломатия жүйесі орнығып, ... ... ... мәдени релятивизация жүреді: халықаралық
көрмелердің пайда болуы, европалық емес ... ... ... ... ... келеді. В фазасы ғаламдық ... ... ... түсіндіріледі (1875-1925). Бұл кезеңде әлемді төрт
экономикалық, саяси, әлеуметтік және ... ... ... ретінде ұғыну
артикуляцияланады және ортақ күнтізбе ... іске ... ... ... ... мен ... ... Г ... ... үшін күрес фазасы (1925-1969)
ретінде. Бұл ... ... және ... ... ... ... ... қалыптасу кезеңі Робертсон адам құқықтарын
қорғау саясатының ... ... зор ... ... Бұл ... ... “үшінші әлем” тақырыбының пайда болуымен маңызды. Және, соңғысы, Д
фазасы – белгісіздік ... (1969 ж. – осы ... ... ... кеңістікті
зерттеу кезеңі, бұл жерде космостық зерттеулер, адам құқықтары туралы
халықаралық ... ... және ... ... ... ... туралы сөз болып ... ... және ... ... ... болу ... шын ... масс-медиа, космостық коммуникациялар дүниеге келеді. Халықаралық
қатынастар күрделене түседі.
Барлық қазіргі ... ... ... ... ... капитализм, индустриализм, қадағалау, ... ... ... ... бөлінісі, әлемдік әскери тәртіптің
қалыптасуы. Жаһандану тек қана әлемдік капиталистік жүйені экспансиялау мен
мәдени біртектіліктің орнығуынан ғана тұрмайды.
Эммануил ... ... ... ... ... ... талдауды әлем жүйелік талдаудың басты
постулаттарын сараптаудан бастаған тиімді болады:
1. Әлем-жүйелік перспектива, ... ... ... ... ... автономды “қоғам” екендігін теріске шығарады.
2. Ұзаққа созылғандық - әлемдік жүйенің, басы, жалғасы, соңы ... ... ... ... ... ... жер шарын алып жатыр және әлемдік
капиталистік экономика болып табылады.
1) Жаһандану процесі модернизациямен бір мезгілде ... Оған ... ... ... “экономикалық жүйелеу процесі”
мен сананың ғаламдық мәдениетінің пайда болуы кіреді.
2) Жаһандалуға ... бар ... ... ... ... ... ... Кеңістік тарылып, уақыттық айырмашылықтар азайды. Ғаламдық өзгерістерге
кеңістіктің феноменологиялық элиминациясы мен ... ... ... ... ... деген біртұтас “рефлексивті” бағдарын
өңдеді.
5) Әмбебаптылық пен саяси бейтараптық енді ескірді.
6) Тәуекел мен ... ... ... ... ... - ... ... әлеуметтік жүйенің прогрессивті
мәдениеттендірілуінің аспектісі. ... ... ... ... евро-американдық әлем өз мәдениетін қалған әлемге еріксіз
түрде енгізетіндігі туралы тағы да бір рет айтудың еш ... ... ... ... басқаша түсінеді, ол оны жаңа ғаламдық
мәдениеттің ... ... ... ... мәдениеттерде жаңа әлеуметтік
контекстінің шығуы ретінде ұғынады. Валлерстайн ... ... ... анықтайтын геомәдениет ұғымын енгізеді, ... ... ... етеді. Геомәдениет, онсыз бірде бір тарихи жүйе өмір сүре
алмайтын нормалар мен ... ... ... ... ... ... ... қоюға болады: бұл жерде геомәдениеттегі ... ... ... оның шеңберіндегі әр түрлі мәдени саясаткерлер
туралы сөз болып отыр ма? Ұлтшылдық пен интернационализм, әмбебаптылық
пен саяси ... ... ...... ... құрамдас бөлігі, капиталистік дамудың саяси және
интеллектуалды пейзаждарының ... ... ... ... ... туралы постулат қазіргі заман әлемінде ... ... ... үшін ... ең ... экономикалық жүйе екендігіне
қарамастан, әлем-жүйе теориясын бейнелеу мен ... ол ... ... ... ... үлкен көңіл бөледі. Капиталистік
методология ... ... ... ... мәдениет пен экономика
арасындағы өзара байланыс проблемасын өзінше шешеді.
Көріп отырғанымыздай, мысалы, Валлерстайн ... ... ... ... ... ... пен ... глобализацияны
тек экономикалық процестермен ғана ұқсастырмайды, оны өз ... ... пен ... процестерімен байланыстырады.
Мануэль Кастельс: ақпаратты экономика және глобализация процесі
Мануэль Кастельс - қазіргі ... ... ең ... ... мен ... ... АҚШ-ғы Калифорния университетінің
(Беркли) ... ... ... М. ... ... ... заман
әлемі көп жылдық зерттеулерінің қорытындысы болып табылатын ... ... ... ... ... Age: Economy, Socіety ... Vol. 1-3 Oxford: Blackwell Publіshers, 1996-1998”. 2000 ... ... ... ... ... ... және ... еңбегінің алғашқы томы орыс тілінде жарық көрді.
Соңғы жиырма жылда бір ... ... ... ... жаһандық ретінде түсінеді. ... - ... ... ... ол ... ... немесе ұлт болсын) агенттер мен
факторлардың өнімділігі мен бәсекеге ... ... ... ... олардың
білімге негізделген ақпаратты өңдеу, тиімді пайдалану мен генерациялай алу
қабілетіне ... ... - ... ... тұтыну және тауарлар мен
қызмет ... ... ... ... қызметтің негізгі
түрлері, сонымен бірге оны құраушылар (капитал, еңбек, шикізат, басқару,
ақпарат, ... ... ... ... агенттерді
байланыстыратын тармақталған желіні ... ... ... ... ... ... ақпараттық және ғаламдық - өйткені жаңа
тарихи жағдайларда өнімділіктің ... бір ... жету ... ... тек ғаламдық және өзара байланысты желінің ішінде
ғана мүмкін” (81 бет)[2]. ... желі ... ... ... ... ... болуына қажетті материалды базаны қамтамасыз еткен
ақпараттық технологиялар саласындағы революция ... тек қана ХХ ... ... ... ... Бұл ... пікірлер болатын.
Кастельстің ғаламдық экономика туралы көзқарастары ерекше қызығушылық
тудырады. Кастельстің пайымдауынша ғаламдық экономика – бұл бүкіл планета
ауқымында, ... ... ... бір ... жүйе ... ... ете ... Өндірістің капиталистік әдісі уақыт пен ... ... ... ... ... ... тек ХХғ. соңына қарай ... және ... ... ... ... жаңа
инфрақұрылым негізінде ғана әлемдік экономика шын мәнінде ғаламдыққа айнала
алды. Шындығында да тарихта алғаш рет ... ... ... уақыт
режимінде жұмыс істейтін ғаламдық қаржы рыноктарында үздіксіз жүзеге асады:
әрбір ... ... ... ... ... әлем ... миллиардтаған
долларларға келісімдер жасалады. Басқаша айтқанда, капитал ағымдары
ғаламдық сипатқа ие ... ... ... жеке экономиканың қызметінен
тәуелсіз болады.
Кастельстің глобализация процесін сынауындағы тағы бір ... бұл ... ... ... елеп-ескермеу және жаңа
экономика құрылымы мен ... ... әсер ... ... ... ... Қазіргі таңда, Кастельстің пікірінше, дербес
мемлекеттер немесе, мысалы, ... Одақ ... осы ... ... өмір ... дейін, толығымен интеграцияланған ашық
әлемдік еңбек, технологиялар, тауарлар мен қызмет көрсетулер нарығын пайда
болуын болжауға болмайды. Оның үстіне, ... ... ... Орталығы өткізген зерттеулер нәтижесі көрсеткендей, корпорациялардың
мемлекетке тиісті ... ... ... ... сәйкес келеді.
Мысалы, жапондық мультиұлттық корпорациялар, негізгі ... ... ... елінде ұстай отырып, жапон үкіметі тарапынан жан-
жақты ... ... Бұл ... ... ... да ... неміс мультиұлттық алпауыты Фольксваген, Германияны біріктіру
міндетін іске ... үшін ... ... ... ... ... Германиядағы тәуекелі жоғары қаржы істеріне ақша салды.
Саяси стратегия инструменты ретінде ... ... ... пайдаланатын ұлттық мемлекеттер мен ұлттық өкіметтер
болғанға дейін, ғаламдық ... ... ... ... ... экономикалық аймақтар арасында шекаралар да болады.
Жаһандық экономиканы Кастельс басты үш ... ... ... ... мен Мексиканы қосқанда, Европалық Одақ және ... ... бұл ... әрқайсысында өзінің ықпал ету орталығы бар.
Байлық билік, ... мен ... ... ... ... ... ... және ассиметриялы өзара байланысқан жемісі ұйымдастырылады.
Сонымен бірге әр ... ... өз ... ... ... пен ... үшін ... бәсекелеседі. Аймақтық бөлінген жаһандық экономика ... үшін ... ... табылмайды. Осыған байланысты Кастельс,
іштей аймақтарға бөліну ... ... ... деп ... ... ... институты экономикалық жүйемен
емес, қоғам арқылы ... ... ... ... ... деп ... экономикада, тарихи қалыптасқан саяси институттар мен анағұрлым
жаһандық экономикалық агенттер арасындағы ... ... ... ... ... ие ... (114 б).
Аталған факторлар, бірге әрекет ете отырып, жаңа ... ... ... ... мен ... арасындағы бәсекелестік формасы
мен динамикасын анықтайды, және сол ... ... ... ... ... ... М. ... Ресей мен бұрынғы кеңестік
республикалардың экономикасына бөлек тоқталып өтеді. ... ... ... 1984 ... ... КСРО-ға бірнеше рет келгендігін, ал 1992 ж.
көктемде Ресей ... ... ... ... ... басқарғанын
ескеріп кету қажет. Халықаралық экономиканың ... ... ең ... Кеңес империясының құлауы және бұрынғы
кеңес республикаларының біртіндеп ғаламдық ... ... әсер ... пікірінше, Ресей экономикасы, басқа да ... ... ... ... ... ... ... мен технологиялардың әлемдік циркуляция жүйесімен
байланысынсыз дами ... ... ... және оны ... ... ... әлсіз, бірақ та дамыған капиталистік елдер ... ... ... ... қолдау көрсетілген кездегі
нарықтық экономикаға өту, шетел капиталының бұрынғы ... ... ... ... ... макроэкономикалық саясат жүргізуді
білдіреді.
Ресейдегі ... ... ... ... мүмкіндігінше аз
кірісіп, энергетикалық және табиғи қорларға қол ... ... ... бағытталады.
Ресейдің ғаламдық экономикамен байланысын қоса, оның ... өту ... ... ... аса зор ... ... жиналуы немесе қарапайым сөзбен айтқанда, ғаламдық капитализмнің
терезесі тең әріптес болуға ... ескі ... ... ... ... ... анықтайды. Сауданың базасы ретіндегі киоскілердің
квазиформалды емес ... тірі қалу үшін ... ... ...
Кастельс ресейлік нарыққа өтудің осындай тіректерін көреді. Толығымен
глобализацияланған Ресейдің шағын ... мен ... ... бастаған халықтың басым бөлігінің арасындағы өсіп ... ... ... Ресейде дамуы екіталай.
Қорытындысында М. Кастельс ... ... ... резюмесін келтіруге болады. ... ... ... ... өзгермелі геометриямен ұштасуы арқылы сипатталады.
“Жаһандық экономика архитектурасы, басты үш экономикалық аймақ төңірегінде
ұйымдастырылған және ... ... ... бай салалар мен
экономикалық және әлеуметтік құнсызданған, жағдайы нашар салалар арасындағы
қарсы тұру осі бойынша ... ... ... ... тәуелді
әлемді бейнелейді[3].” (152 б.)
Бұл айқын архитектура шеңберінде, ғаламдық экономикаға өзгермелі
геометрия енгізетін бәсекелестік пен ... ... ... Төрт ... ... ... халықаралық еңбек бөлінісінің
жаңа құрылымының пайда болуы туралы мәселе көтеріліп ... Бұл ... ... негізделген жоғарғы құнды өндірушілер; ... ... ... жоғарғы ауқымды өндірушілер; табиғи қорларға
тірек етуші шикізат өндірушілері; және ... ... ... ... ... ... – бұл көп ... келгенде шекарасы жоқ ... мен ара ... ... бұрынғы маңызын жоғалтқан әлем, уақыт өз
жүрісін жылдамдататын әлем. Бұрын айлар мен жылдар өткенге, енді ... қана ... ... және ... қоғамдар тұрғысынан келгенде ең
маңызды мәселе қалыптасып келе жатқан ғаламдық ... мен ... ... ... моделінің проблемасы болып табылады. Байқап
отырғанымыздай, бұл жерде ... ... да, ... ... үшін ... ... да бір ортақ үлгісі жоқ. Ғаламданып жатқан әлем мен ұлттық-
мемлекеттік құрылымдар ... ... ... ... ... ... ... типі, оның экономикасының даму деңгейі, қолда ... ... ... ... анықталады. Жаһанданып жатқан әлем
мен қандай да бір ұлттық-мемлекеттік құрылым қатынасы, басым жағдайда, оның
сыртқы әлеммен өзара қатынасы ... ... ... ... ... қауымдастықтар, элитарлық,
социокәсіби топтардан тұрды. Бұлар ірі саясаткерлер мен интеллектуалдар,
халықаралық шенеуніктер мен дипломаттар, ... мен ... ... бағытталған басқа да мамандық өкілдері болды. Бүгінгі таңда
халық жаппай глобализация процесіне тартылуда. ... ... ... ... ... пайдаланушылар саны – 304 миллион адамды келтіруге болады.
Әрине, дүние жүзін ... ... ... тығыздығы, елдер мен
континенттер бойынша мүлдем ... ... 90 ... ... интернетті
пайдаланушылардың 88 процентісі дамыған ... ... ал олар ... 15 процентін құрайды. Планета тұрғындарының 5 процентін құрайтын
АҚШ пен ... ... ... 50 ... астамы
шоғырланған.
Ақыры, тағы да бір маңызды тақырып - ... даму ... ... ... ... ... жаңа ... тәртіпті жай ғана кезекті
халықаралық қатынастар жүйесін емес, азды-көпті тұтас әлемдік құрылысты
қалыптастыру болып отыр.
Әлемдік құрылыстың ... ... ... жүйе ... ... келіп саяды: Батыс, жер шарының 15% халқын құрай отырып, ... ... ... ресурстардың 70%-тен астамын бақылайды,
бұл дүние жүзі бойынша көптеген ... бар ... ... валюта Қоры, НАТО сияқты қазіргі заман әлемін қадағалау мен
басқарудың күшті механизмдерімен ұштасады.
Сонымен бірге глобализация факторларын ... бір ... ... ... Бұл ... АҚШ пен ... арасындағы қарама-қайшылықтар
европа елдері ішіндегі текетірестер, Жапония дәмесі мен осыған байланысты
АҚШ немесе Европа ... ... ... ... отыр. Қазіргі
заман әлемін зерттеушілер қалыптасып келе ... ... ... ... ... деп атауы кездейсоқ емес.
Э.Гидденс, Р.Робертсон, М.Кастельс глобализацияның қазіргі замандық
социологиялық концепцияларын анализдеу жаңа ... ... ... ... ... ... береді:
1. Ғаламдық сатыға өту барысындағы өзгерулердің кешенділігі мен ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік өзгерістердің кеңестіктік және
географиялық параметрлеріне аудару керектігін білдіреді.
2. Ғаламдық ... ... ... локальды құндылықтарға
қатынаста басым болады, бұл ... ... ең ... ... ... ... Оның
үстіне “жаңа” глобализациямен, ал “ескі” ... ... ... және локализация процестері қоғам
архаизациясы сияқты процеспен қоса жүреді. Бұл ... ... ... ... ... ... нәсіл және жыныс
секілді феномендер маңызының өсу туралы сөз болып ... ... ... әлем, “постжаңашылдық” шеңберінде өңделетін
рационалдылық, сан алуандылықтың өзін-өзі ... ... ... ол ... мультимәдениеттілік теориясында көрініс
тапқан.
Глобализация – көпөлшемді процесс: ол өз ... ... ... ... арқылы тартады. Мысалы ресейлік В.М. Межуев глобализация деп
«әлемдік қауымдастықты ... ... ... ... ... ... ... олардың біртіндеп экономикалық, саяси және
мәдени ережелер мен нормалары біртектес ... ... ... ... негізгі қасиеттері, оң және теріс әсерлері
Жаһандану деп Батыста көбінесе бір елдің екінші елге үстемдік етуге
бағытталған саясатын айтады. ... ... арқа ... қатарына
Шыңғысхан, Наполеон, Гитлер секілді саясаткерлерді жатқызамыз. Қазіргі
замандағы жаһандану ... ... ... дөп ... яғни
батысшылдықты бойға сіңдіруге пара-пар десек шындықтан алшақ кетпейміз.
Көптеген батыстық емес елдер өз бақытсыздығының ... ... ... глобализацияны айыптайды.
Глобализацияның негізгі мәселелерінің бірі мұндай «ашық» әлем ... ... мен ... ... ... ... келіп
отыр. Және осы айырмашылықтар ғаламдана түскен кезеңде мүлде өсе түспек.
Бай Солтүстік пен ... көз ... ... ... ... Әлем бұрынғысынша империалистік державалар мен оларға тәуелді
елдерден тұратыны да көзге менмұндалап тұр. ... ... ... өсіп және ... шиеленісе түсуде. Әлемдік экономикалық
жүйеге қатыса алмайтын елдер өзара дамудан айырылып, ішкі ... ... ... ... ... ... ... глобализация процесіне ушыға ... ... ... ... ... ... 11 қыркүйегіндегі АҚШ-қа террористік шабуыл терроризм
туралы кәдімгі көзқарасты мүлде өзгертті. Осы жағдай ХХІ ... ... ... ... ... ... нәтижесінде адамзат бірте–бірте локальді
терроризмге көндіге бастады. Тіпті Ирландиядағы, Испаниядағы, Израильдегі
және Палестинадағы ондаған ... ... ... осы елдер мен
аймақтардың локальді мәселелері ретінде қаралды. Қазіргі әлем үшін ... ... ... ... ... ... өсіп ... терроризмнің
халықаралық сипаты мойындалуы табылады. Басты қажеттілік осы феноменді ... ... ... негізгі проблема - күнделікті ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктер беретіні де
белгілі. Мысалы, даму үшін экономикаға инвестициялар тартуға, өзіміздегі
көмірсутек шикізаттарын саудалау арқылы ... ... ... ... ете ... сыртқы саяси бағытта балансты қамтамасыз ... ... ... ... ... жаңа ... ... жаңа технологияларды белсенді түрде тартуға, ... бойы ... ... ... ... ... ... әлемдік
қауымдастықтан көмек алуға және біздің ел ... үшін қай елде ... ... ... БАҚ көріп оқуымыздың еркіндігіне осы глобализация
итермелейтінін айтқанымыз жөн.
Сонымен қатар ... келе ... ... ... ... біздің
Қазақстан үшін глобализацияның қойнауында қауіп-қатерлері бар екендігі де
шындық.
Бірінші. Тар шикізаттық бағытта дамуымыз бірқатар ... ... өте ... Ұлттық мәдениеттің глобализация дәуірінде мәңгүрттене ... ... ... ... ... алмай шетке ысырылып шығарылуы.
Үшінші. Глобализацияда мемлекет ролі төмендеп, ... ... ... арта ... ... тәуелсіздігіміз нығая
қойған жоқ, сондықтан мемлекеттілігімізге, яғни соның ішінде ... ... ... тағы ... Глобализация біздің елдің азаматтық потенциалының сапасына
да қауіп төндіреді.
Бесінші. ТҰК-мен бәсекелестікке ұлттық бизнесіміздің ... ... ... ... ... ішкі ... жағдайға әсерінің өсуі, тіпті
сыртқы күштердің үстемдік жүргізуі ұлғаяды.
Енді, міне төл байрағымызды ... ... ... XXI-шы
ғасыр тұсында қазақ халқының алдына өте күрделі әлемдік тәртіп ... ... ... ... Бұл ... бір ... оны толығымен
қолдап еніп кетсең, ұлттық мүдде, салт-сана деген құндылықтар бірте–бірте
жойылып жоқ болып кетуі де ... ... Ал, енді оны ... өзің ... ... алып ... де болмайды. Өйткені, қазір бір мемлекет басқа
мемлекеттермен мейлі экономикалық жағынан ... ... ... ... ... ... араласып өмір сүруі қазіргі күннің басты
талабы әрі заңдылығы. Сонымен, ... ... ... ... соның ішінде ақпарат алмасу байланыстар аталмыш ... ... ... үлес ... ... ... деп айта аламыз. Себебі,
әлемнің ... ... ... ... жер ... барлығына дерлік әсерін тигізеді. ... ... ... Ирак пен АҚШ ... және ... қақтығыстарға, тіпті
Мексика жерінде болып жатқан жағдайлар, бүкіл әлем ... ... ... ... жоқ.
Глобализация процесіне қарсы бас көтеруші антиглобалистер пайда болды.
Бұл туралы біз ... ... сөз ... жөн ... Бірақ мұндай
құбылыстың белең алғандығын біздер күнделікті әлем жаңалықтарынан естіп-
біліп жүрміз, сондықтан атап ... ... деп ... ... барлық елдер мен халықтар үшін жалпы әрі ... ... ... елдер глобализация процесіне қызығушылық таныта
қоймаса, онда ... ... әсер ете ... да ... ... ... табиғи түрде бейімделе алу ... оны ... ... ... ... үшін ... сыртқы және ішкі
саясаттарына тәуелді деп түйіндеуге болады.
2- ... ... ... ... ... ... ... пен қауымдастықтардың әр түрлі даму кезеңіне тән ... ... ... болатыны сияқты, кейінгі кезеңнің де ғаламдық және
аймақтық қауіпсіздігінің ... ... бар. Бұл ... ... ... мен өзара қарым-қатынастарының ерекшелігінен
туындайтын қауіпсіздік құрылымдары ... ... ... алу ... ... көз ... 1945 жылы ... Германия талқандалды.
Муссолини Римдегі Гүлдер алаңында өлім жазасына ... ... ... және ... ... ... актіге қол қойды. Екінші
дүниежүзілік соғыстың біржола аяқталуы жаңа ... ... ... жүйесін дүниеге келтірді. Бұл жаңа құрылым ... жаңа ... ... ғаламдық бір-біріне қарсы тұру немесе
айтылып ... ... әлем ... ... Ұзақ жылдарға
созылған антагонистік екі жүйе арасындағы жарыс, халықаралық қарым-қатынас
екі ғаламдық блоктың КСРО бастаған ... ... ... мен АҚШ ... ... ... НАТО (СЕАТО, СЕНТО, АНЗЮС) арасындағы теке
тіреске айналды. Біріккен Ұлттар Ұйымы бейнесінде жаңа геосаяси ... ... бас ... Қауіпсіздік Кеңесі пайда болды.
Мұндай ғаламдық деңгейде екі жақ болып қарсы тұру ... ... ... ... екі жақ ашық ... ... ұдайы жасырын әрі ашық
түрдегі идеологиялық, экономикалық және саяси бәсеке мен жаппай қарулануға
көшті. ... ... ... ... ... жаңа ... ... соғыс
қаупі мен адамзаттың жаппай жер бетінен жойылу апаты алға ... ... ... ... жоқ ... екі ... да
тұтастай қырылатыны халықаралық тайталасты бәсеңдету талабына бағытталды.
Оның ең ... бір ... ... процесі" болды, Еуропадағы
қауіпсіздік пен ... ... ... ... ... ... бұл шараның қорытындысында 1975 жылы Хельсинки актісіне ... ... мен ... ... жойылуы, қырғи қабақ соғыстың
аяқталуы жаңа геосаяси құрылымға және ... ... ... бір ... ... алып ... Қауіп-қатердің жаңа типологиясы
пайда болды. Алдыңғы қатарға біраз ... ... ... ... жасырын миграция және басқалар) шықты. Әр түрлі саладағы,
оның ішінде, саясаттағы глобализация туралы сөз қозғала бастады. ... ... жаңа ... ... гуманитарлық интервенция ұғымы
пайда болды. Негізгі ... ... ... АҚШ ... ... ... астына бірікті.
Бірөрістіліктің қазіргі кезеңіне мынадай сипат тән: егер былай деп
айту мүмкін болса, қарсыластықтың ... бір жағы ... ... ... ... әр ... аймағындағы мемлекеттер алып
державалардың біреуінің қорғаштауына сене алмай, ... ... ... ... ... ... ... тұрудан оларға мұра болып
қалған бөлек-бөлек "шағын қырғи қабақ" майданда өздері ... ... ... ... көңіл аударғанымдай, халықаралық және ғаламдық
қауіпсіздікті қамтамасыз ету, сонымен алып ... ... мен ... ... ... қызметіне байланысты болып отыр, ал олардың ең
бастылары БҰҰ және оның ... ... ҚК, Бас ... ... және
басқалар. Бұлармен қатар соңғы кезде терроризм мен экстремизм проблемаларын
шешуді АҚШ бастаған халықаралық Антитеррористік ... өз ... ... мен ... ... ... басқа да бірқатар мәселелерді өз қолдарына
алуға тырысуда.
КСРО ыдырағаннан кейін ... Азия ... ... ... ... өңір ... ... және де-факто түрінде
жауапкершілігі әр түрлі аймақтардың шекарасында қалды.
Бірөрісті аймақтық парадигма енді ... ... ... ... ... жүргізетін аймаққа айналдыруға АҚШ, Қытай, сондай-
ақ басқа да бірқатар орталық күштер (Түркия, Ислам ... ЕС, ... ... ... Мұны ... ... ... үрдістерді және
аймақтық ахуалға мемлекеттік емес ойыншылар трансұлттық корпорациялардың,
мемлекеттік емес және ... ... ... ... ... ... ... геосаяси ахуалды қарастырған кезде үш деңгей барын
түсініп алған жөн.
Белгілі болып отырғандай, Орталық ... ... ... ... АҚШ, Ресей, Қытай үштігінің қатынастарына байланысты. Бұдан басқа
мұндағы геосаяси ахуалға ЕС, Түркия, ... ... ... ... ... етеді. Сондықтан бұдан ең қарапайым, бірақ ақиқат ... ... ... жоғарыда аталған ойыншылардың өзара қатынастарының
жайы көп ... ... ... ... ... ... отырады.
Қарастырылатын екінші деңгей РФ, ҚХР-ге жапсарлас аймақтардағы, сондай-
ақ ... ... ... Азия мен Орталық Шығыстағы ... ... ... деңгей аймақтағы Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан
және Түрікменстан елдерінің арасындағы қатынастардың қаншалықты беріктілігі
мен серпінділігіне байланысты.
Орталық-Азиялық аймақтың өз ішіндегі тұрақсыздығына ... ... ... ... ... ... ... айтуға болады:
Әлеуметтік-экономикалық жағдайдың ширығуы, аймақтағы мемлекеттердегі
кедейшілік деңгейінің өсуі, әлеуметтік ... ... ... өpic ... ... ... жағдай туғызады.
Тұтастай алғанда Орталық Азияның және аймаққа енетін мемлекеттердің
қандай өркениетті жолды таңдау арқылы даму ... ... ... ... ... ... ... террорлық - лаңкестік деп
атайды), діни экстремистік пен радикалистік, анаша мен қару-жарақтың заңсыз
айналымы басты қауіптер ... Олар ... ... алып, бейбітшілік
пен саяси тұрақтылыққа тікелей қауіп төндіріп отыр. ... ... ... мен ... АҚШ, ... ... Ресей, Өзбекстан,
Қырғызстан, Индонезия т.б. әлем елдері мысалынан қанды оқиғалары негізінде
«Егемен ... ... ... ... ... ... ... геосаясат және Қазақстан сыртқы саясатта ден қоятын
басымдықтар
Қазақстан Республикасының сыртқы саясатының ... ... ... ... біздің еліміздің географиялық орналасуы және оның
ұлттық мүдделері сияқты ұзақ мерзімді сипаты бар факторлардың ықпалымен
қалыптасты. Жаңа ... және ... ... ... ... ... ... болуына, жаңа экономикалық
құрылымның қалыптасуына, аймақтық деңгейдегі халықаралық ... мен сан ... ... ... болып жатқан өзгерістер
мұның бәрі мемлекетіміздің сыртқы ... ... ... енгізуге
мәжбүр етеді, көкейкесті халықаралық проблемаларды шешуге қатысты жедел әрі
икемді үн қатуға, осы ... жаңа ... ... және ... ... етеді. Алайда, сыртқы саясаттың негізге алынатын қағидаттары
өзгеріссіз қала ... мен ... ... ... орналасуы, экономикалық және
әскери саяси мүдделері, сондай-ақ ... бар ... ... ірі аймақтық мемлекет ретінде қалыптастырудың алғышарттары
болды. Қазақстан ... ... ... ... ... ... принциптерімен өзінің төңірегінде тұрақтылық пен ізгі көршілік
аймағын қалыптастыруға мүдделі.
Екі дүниежүзілік ... және ... ... ... Қазан төңкерісінің, Ирандағы Ислам революциясының, Германиядағы
фашизм мен Жапониядағы милитаризмнің пайда ... мен ... ... ... мен ... ... ыдырауына куә болған XX ғасыр сапалы
жаңа дәуірге өтумен аяқталды. Бұрынғы ... ... ... ... геосаяси және геостратегиялық жаңа ... ... Азия ... ... стратегиялық мүдделерінің түйісу
орнына айналды. Осыған айғақ ретінде АҚШ мүдделері үшін аймақтардың ... ... ... американдық саясаткер 3. Бжезинскийдің төмендегі
сөздері мысал бола ... ... ... ... ғаламдық сипат
алу үстінде, бұл бүкіл Еуроазиялық құрлықтан үстем болу ... ... ету үшін ... ... ... ... уақытта еуропалық
держава болып табылмайтын Құрама Штаттар ... ... ... бұл ... оның ... ... құрлықтың үш перифериялық аймағына
тікелей жүреді, осы позиция ... ол әлгі ... ішкі ... ... ... қуатты ықпалын жүзеге асырады"[4].
Кез келген мемлекеттің геосаяси ... ... ... ... ... аумақтық үйлесуімен, сондай-ақ осы факторлардың қоғамның саяси
өмірінің кеңістікте ... ... ... белгіленеді.
Геосаясаттан дәстүрлі түрде географиялық детерменизм принципін ... ... ... ... ... ... ... құралын
көреді. "География мемлекеттердің сыртқы ... ... ... ... ол ... тұрақты, өзгеріссіз сипатымен ерекшеленеді.
Министрлер келеді және кетеді, тіпті диктаторлар да қайтыс болады, ал ... ... ... - деп жазады американдық геосаясаткер
Спайкмен[5].
Осы заманғы ... ... ... ... ... ету ... халықаралық қатынастардағы және сыртқы саясаттағы
қисынға байланысты.
Осы мәселеде профессор ... Кунь ... ... ... туғызады, ол былай деп жазады: "Геосаяси тұрғыдан ... ... ... туындады және географиялық аумақ пен жұтаң
ресурстарға бақылау жасау жолында ғаламдық ... ... ... Оның ... ... ... және ... өркениеттері
қоғамдарымен салғастыруымен қызық. Оның сондай-ақ ... ... ... мен ... бір ... ... елді ... алып қарағанда
айырмашылығымен айрықша көзге түседі... Геосаясатқа ... ... ... ... ... Банк және БҰҰ ... ... әрі
мемлекеттен жоғары тұрған көптеген заңды тұлғалар тартылған"[7] деген
қорытындысымен келісуге болады.
Тәуелсіздіктің ... ... ... ... ... ... ... барабар бағалай білу айрықша маңызды болды. Осы ... ... ... ... ... ... ... етуі мүмкін еді.
1990 жылдары экономикалық саладағы негізгі тенденция жаңа ... ... ... болды. Осы заманғы технологиялардың
дамуы және ақпараттық революция өнеркәсіптің дәстүрлі негізгі ... ... жаңа ... ... ... ... ғана ... байланыстарында еліміздің бәсекелестік позициясын айқындаған
табиғи ресурстарға бақылау ... ... ... ... ... ... ... басқару факторларының, банктік-несиелік
саланың, сақтандыру ісінің ... ... ... ... ... ... ... әлемдік рынокта анағұрлым өтімді тауар ғана емес,
сонымен бірге осы ... ... ... ... да ... ... технологияны игеруді және пайдалануды мұрат тұтқан
"азиялық жолбарыстар" орта және ... ... ... ... ... ... ... бәсекелестеріне айналды.
Кейбір елдердің (мәселен, Жапония) немесе түрлі ұйымдардың (мәселен,
Еуропалық Одақ) экономикалық қуаты мен ... ... ... ... ... ... сайын елеулі бола түсті. Олардың ... ... ... қауіпсіздік жүйесінде өз рөлін
күшейтуге, сөйтіп БҰҰ ... ... орын ... ... ... ... ... қызметі бұрын-соңды болмаған ауқымда
өрістеді. Бұл құбылыс әлемдік рыноктағы бәсекелестіктің күрт шиеленісуімен
қатар, ... ... ... ... ... ... әкелді. Бұл орайда қаржылық рыноктардың бет ... ... ... ... ... ... тәртіп факторларымен
белгіленеді.
Қаржылық құйылыстардың ұлғаюы, тауарлар мен қызмет ... ... орын ... ... ... ... ғаламдану
мемлекеттік институттар алдына осы процестерден мейлінше пайда табу және
екінші жағынан олар ... ... ... ... қауіп-қатерге қарсы
тиімді тікелей жария шараларды қабылдау міндетін қойды. Осы міндетті шешу
қажеттілігі халықаралық, ең ... ... ... ... дамытудың жаңа, қуатты дем берушісі болды. Ғаламдану
халықаралық экономикалық және ... ... (ХВҚ, ... және басқалары) экономикалық дағдарыстарды болдырмау жөніндегі өзінің
функцияларын орындауға қабілеттілігі туралы ... ... ... ... ... ... ... ұлттық және аймақтық ерекшелікті
ескеру қабілеттілігіне күмән ... ... ... ... ... ... ... байқалады.
"Қырғи қабақ" соғыстың аяқталуы және екі ... ... ... ... ... ... ... кетуі принципінде ядролық
қаруды таратпау проблемасын шешкен жоқ. Онға жуық жаңа елдер ядролық ... ... тұр. ... ... ... ... ... Коммуникацияның дамуы қарудың, есірткінің және қаржының заңсыз
айналымының ауқымын ұлғайтуға ықпал етті. Ұлттық ... ... ... жаңа ... кеңістік қалыптасты. Адамзат осы
ғаламдық проблемаларды шешудің барабар нысаны мен әдістерін әзірге ... ... ... ... пен ... қатер төндіретін аймақтық
жанжалдар адамзаттың бас ауруына айналды. Кейбір саясаткерлердің пікірі
бойынша барлық ... ... ... ... ... соғыстарды
жиынтық түрінде үшінші дүниежүзілік соғыстың басталуы деп қарауға ... ... ... ... түп тамырында көп жағдайда қандай да бір
идеологиялық белгілер жоқ, ... ... күші ... ... ... басқа да қарама-қайшылықтар болып табылады.
Ұлттардың мемлекеттік құрылысын өзі шешу ... мен ... ... ... арасындағы қарама-қайшылық уақыт озған сайын
айқын көзге түсуде, мұның өзі, айналып келгенде, ... ... ... белгілі. Отарлық жүйенің күйреу дәуірінде ұлттардың
мемлекеттік ... өзі шешу ... ... ... ... ... ... тұтастық принципіне басымдық берілуі тиіс ... ... ... ұлттық азшылықтары бар 100-ден астам елдер бар және оларға
мемлекеттік құрылысын өзі шешу құқығын беру ... ірі ... ... ... әрі ... ... ... әкелетіні сөзсіз.
Бүгінгі күні билік құрып отырған батыстық жүйе құндылықтарын
халықаралық ... ... ... ... өсіп келеді. "Батыстық"
және "шығыстық" құндылықтарды, олардың халықаралық саяси және ... ... ... ... ... ... айналды. Түрлі елдердің саяси құрылысындағы айырмашылықтар екінші
қатарға шығып қалды. Мәселен, Қытай АҚШ пен ... аса ... ... ... Құрама Штаттары қазіргі заманның ең ірі ... ... және ... салада әлемдік жетекші
мәртебесін сақтап қалды. Оның халықаралық құрылым шеңберіндегі, ... ... ... ... ... қамтамасыз етудегі,
жанжалдарды болдырмаудағы және реттеудегі рөлі шешуші болып сипатталмаса
да, аса маңызды болып ... ... ... бір ірі ... ... ... ... рөлі
елеулі түрде арта түсуде. Қисапсыз көп халық, экономикалық ... ... ... және ... ... ... қамтамасыз
ететін мемлекеттік күшті идеология бүгінгі күннің өзінде ... ... ... ... шығарды.
Өзінің геосаяси жағдайына, аумағына, экономикалық, ғылыми және мәдени
әлеуетіне ... ... осы ... әлем ... ... ... айналатындай мүмкіндігі бар.
Аталмыш жолмен таяудағы тарихи болашақта әлемге жетекшілік етуге
талаптанатын ... ... ... ... ... ... бірге осы
елдердін, арасында елеулі қарама-қайшылықтың ... ... ... ... үш ... ... Қазақстанның жақын көршілері болып табылатынын да
естен шығармаған абзал. Тепе-теңдіктің кенеттен ... ... ... ... ... ... үштіктің" объективті түрдегі
мүдделілігіне байланысты үш держава арасындағы ... ... ... ... ... ... деп есептеуге барлық негіз
бар.
Еуропа, Жапония және кейбір дамушы ... ... ... ... ... да орталықтарының күшейе түсуін күтуге болады. Бірақ
күштердің әралуандығы әлемдік ... ... ... екіталай.
Керісінше, өркениетті мемлекеттердің қазіргі бар әлемдік тәртіпті сақтауға
ұмтылысы осы ... ... ... түзілімін нығайтуға
жәрдемдеседі. Бұл әлемдік тепе-теңдікті және ... ... ... ... ... ... ... орналасу ерекшелігі Қазақстанға белгілі бір ... ... ... бірге геоэкономика көзқарасы тұрғысынан
елеулі ... ... Екі ірі ... ... ... ... ... еліміз белсенді саясат жүргізудің ... алып ... ... ... ұзақ ... ... ... табандылықпен қатар жоғары деңгейдегі ептілік пен икемділікті де
талап ... ... ... ... ... жолдың жоқтығы,
халықтың шашырап орналасуы, аумақтың көлемімен салыстырғанда қазақстандық
экономиканың ауқымының аздығы ... ... ... жоқ ... экономиканың өсе түсіп отырған интеграциясы қаржылық
ресурстарға, жаңа технологиялар мен ... қол ... ... ... ... ... Қазақстандағы инвестициялық
ахуалды одан әрі жақсартуды талап етеді.
Қазіргі ... ... көп ... ... ... ... көрініп жүр. Батыстық (христиандық) және шығыстық (мұсылмандық)
өркениеттердің жарастығының немесе бері ... ... ... ... ... мысалы болып табылатын Қазақстанның Шығыс пен Батыстың
дәстүрлі құндылықтарына тең құрметпен қарайтын ... ... ... ... ... мен ... ... де, сондай-ақ
ғаламдық өлшем деңгейінде де кешенді қауіпсіздікті қамтамасыз ... ... ... ... ... ... елдер мен аймақтарға қатысты Қазақстан саясатының басымдығы
мынадай сипатта көрінеді.
Қазақстанның сыртқы саяси қызметінің стратегиялық ... ... ... ... ... ... ... табылады. Екі
мемлекеттің мүдделері көптеген өлшемдер бойынша сәйкес ... ... ... Қазақстан экономикалық мәселелердің кең ауқымын, ең алдымен
көліктік және энергетикалық ... ... ... ... ... ... ... айлағының және басқа да бірқатар стратегиялық
маңызды объектілердің базасында өнеркәсіптік әрі ғылыми-техникалық ... тізе ... ... ... Қазақстан Ресеймен ортақ
экономикалық, қорғаныстық, гуманитарлық ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... Ресейдің экономикалық және саяси ... ... ... жолмен дамуына мүдделіміз. Бұл фактор елеулі деңгейде
Қазақстанның тұрақты және ... ... ... ... ... ... мемлекетіміз екі жақты қатынастарды дәйекті түрде нығайта беру
принципін ... оған ... ... арасындағы қалыптасқан
Одақтық қатынастар тең құқылықты, тәуелсіздікті, аумақтық ... ... ... ... білдіруді, Ресей мен Қазақстан арасындағы Достық,
ынтымақтастық және өзара ... ... ... ... бұзатын іс-
әрекеттерді болдырмауды көздейді.
Қытай Халық Республикасына қатысты саясат ... ... ... ... ... бұл ... ... достық және тату көршілік
дәстүрлерді нығайтуды және ... ... Біз ... ... тараптардың әскери қызметінде сенім білдіру шараларын ... екі ... ... ... ... ... саяси салада
болсын тұрақты және серпінді қатынастарға айналдыруға ... ... күш ... ... күш қолдану қаупін тудырудан бас тарту,
қазіргі шекаралардың мызғымастығы Қытаймен ... ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді
мүдделеріне жауап береді.
Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... халықтардың тарихи бірлігі Орталық
Азиядағы Қазақстан саясатының ... ... ... ... ... бойынша Орталық Азия Экономикалық Қоғамдастығы
құрылды, қоғамдастық экономикалық тұрғыдан ғана ... ... ... ... ... ... ету көзқарасы тұрғысынан өзінің тиімділігін
көрсетті.
Ресей, Қытай және Орталық Азия бағыттарындағы Қазақстан ... ... ... ... ... шекарасы бойынша қауіпсіздік
белдеуін қамтамасыз ету, елдің егемендігін нығайту және экономикалық қайта
құрулар жүргізу үшін ... ... ... құру ... ... ... XXI ... Азия-Тынық мұхит аймағы қазіргі әлемнің экономикалық-
технологиялық ... ... ... ... ... ескеріледі.
Қазақстанның сыртқы саясатының басымдық берілетін негізгі бағыттарының
бірі АҚШ-пен "демократиялық әріптестік" ... ... ... Бұл ... еліміздің әлемдік қоғамдастыққа, халықаралық саяси,
қаржы-экономикалық және қорғаныс институттарына тиімді түрде қатысуының,
сондай-ақ озық ... мен ... қол ... ... ... Қазақстан АҚШ-пен қарым-қатынастарында 1994 жылы ақпанда
қол қойылған базалық құжатқа "Демократиялық әріптестік ... ... ... ... ... экономикалық ынтымақтастыққа үлкен
назар аударылады. Бұл ретте американдық жекеменшік инвестицияларды тарту;
қорғаныс өнеркәсібін конверсиялау ... ... Арал ... ... ядролық сынақ полигонындағы денсаулық сақтау мен экологияның өткір
проблемаларын шешудегі ... ... ... сала ... ... ... АҚШ ... өзара ықпалдастық
аспектілеріне маңызды орын берілуде.
Әлем экономикасындағы жетекші ... ... ... әрі ... ал ... ... экономикасының маңызды инвесторы бола алатын
Жапония мен ... ... ... ірі ... және
экономикалық артықшылықтар береді. Жапонияның БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің
тұрақты мүшелігіне өту талабын Қазақстанның қолдауы екі ... ... ... ... жауап береді.
Оңтүстік Азияда Үндістанмен және Пакистанмен қарым-қатынастың зор ... Бұл ... ... беделі мен экономикалық ... және ... ... ... іс ... тұрақты ұмтылысымыз өзара
байланысты.
Аймақтық ... ... ... ... ... ... Ұйымындағы (ЭЫҰ) жұмыс болып табылады, бұл ұйым
болашақта Орталық Азия мен Орта ... ... ... ... ... ... ұйым ... мүмкін.
Ислам Конференциясы Ұйымымен (ИКҰ) белсенді түрдегі ынтымақтастық
еліміздің егемендігін нығайту, оның халықаралық ... ... ... ... ... және Орта ... елдерімен саяси ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге
қатысты іс жүзінде қызығушылық туғызады. Бұл ретте осы аймақтағы күрделі
саяси, этникалық және діни ... ... ... терең қарама-
қайшылықтардың, әлемдік діндердің өзара ... ... ... ... ... ... үшін орны ... Қазақстан
дипломатиясының алдында екі ... ... да, ... ... ИКҮ
шеңберінде де Анкарамен саяси, ... ... ... ... іске қосу міндеті тұр. ... ... ... ... тасымалдау жобаларын іске асыруға ... үшін ... ... ... ... және ... шығу жолын қамтамасыз етеді. НАТО-ны қоса алғанда, бірқатар маңызды
халықаралық ұйымдардың мүшесі болып табылатын Түркиямен тығыз қарым-қатынас
Қазақстанның еуропалық құрылымға ... ... ... да ... ұзақ мерзімді экономикалық мүдделерімізді қамтамасыз етудің
тағы бір бағыты Иранмен ... ... ... ... Бұл ... ... аймақтағы маңызды рөлін және Иранның географиялық орналасуын ескеру
қажет, мұның өзі ... ... ... ... ... байланысты, сондай-ақ Иран ... ... ... үшін ... мүмкіндік ашады. Иранның адам
әлеуетінің мол ... ... ... ... ... мен ... ... көліктік коммуникациялары ынтымақтастық үшін ... ... ... осы ... ... әлеуетінің
өлшемдеріне дейін жеткізу стратегиялық сипаттағы ... Араб ... ... жолға қою Қазақстанның сыртқы ... ... ... айналып келеді және ол осы ... ... ... ... білдіру ахуалын орнатуға бағытталған.
Араб әлемінде Египет Араб Республикасының саяси салмағы мен ... ... ... осы ... жоғары деңгейдегі саяси, экономикалық
және мәдени-гуманитарлық ынтымақтастықты қолдауға ұмтылады. ... ... және ... ... бар, ... ... маңызды орын алатын Сауд Аравиясымен және Парсы шығанағындағы басқа
да мұнай өндіруші мемлекеттермен ынтымақтастықты ... ... ... ... ... ... нығайтудағы маңызды фактор. Бұл
сауда-саттық, мұнай өндіружәне мұнай өңдеу саласындағы өзара ... ... ... ... ... ... және мәдениеттің ... бірі ... ... Еуропа елдерімен қарым-қатынас
Астананың сыртқы саясатының стратегиялық бағыты ... қала ... ... ... ... Қазақстан еуропалық. елдермен
перспективалық ынтымақтастықты өзінің дипломатиясының ... ... ... қарай отырып, олармен өзара қарым-қатынастың бүкіл кешенін
тұрақты түрде назарында ұстайды.
Ұзақ мерзімді перспективада Еуропалық Одақтың орны ... ... ... өзінде өзге аймақтардың мемлекеттерімен қарым-қатынаста бүкіл
құрлықтың атынан шығып жүр.
Еуропалық Одақпен әріптестік және ынтымақтастық туралы ... ... ... ... ... ... осы ... Қазақстанның халықаралық
саяси және экономикалық қоғамдастыққа кірігуіне жәрдемдеседі, еуропалық
жетекші мемлекеттерімен ... ... ... алғышарттар жасайды. Бұл орайда отандық өнімдердің ... ... ... ... ... ... Одақтың ғылым, білім
және мәдениет жөніндегі бағдарламаларына байланысты Қазақстан үшін ... ... ... ... ... ... диалогты кеңейтуге
дайын екендігі біздің еліміз үшін практикалық мүдделілік туғызуда.
Нарықтық экономиканы дамыту бағытын ... ... ... ... жолына ертерек түскен Орталық Еуропа елдерінің тәжірибесін ұтымды
пайдалану қажет. Осы істі өтпелі кезеңнің бізге ұқсас күрделі ... ... олар ... ... ... ... демократиялық
институттар құруда пайдалы тәжірибе жинақтады.
Экономикаларының өзара тәуелділігі мен бірін-бірі өзара толықтыратыны,
шаруашылық және көліктік, әсіресе демократиялық байланыстарының қоян-қолтық
араласып ... ... бәрі ... ... мемлекеттер арасында
экономикалық, әскери-саяси және гуманитарлық салалардағы ... одан әрі ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық саласында Қазақстанның Біріккен Ұлттар
Ұйымындағы, оның мамандандырылған саяси, ... және ... ... маңызды бағыт болып табылады. Қазақстандық
өкілдердің БҰҰ Бас ... ... ... оның ... мәжілістеріне, БҰҰ желісі ... ... да ... ... ... ... экономикалық, әлеуметтік және
экологиялық проблемаларымен әлемдік қоғамдастықты кең ауқымда ... ... ... ... шешімі елеулі деңгейде ... мен ... ... ... ... ... ... мен
мазмұнын бүгінгі геостратегиялық нақты шынайылықпен сәйкес келтіру, сондай-
ақ қарулы қақтығыстарды реттеу мен тоқтатуда осы ... ... ... мақсатында Қазақстан, ішінара, Қауіпсіздік ... ... ... ... басқа да мемлекеттермен өзара
ықпалдастық жасайды.
Қазақстан Еуропадағы қауіпсіздік пен ынтымақтастық жөніндегі ... ... ... жұмыс істеуде, Қазақстан ЕҚЫҰ-ны тікелей жария
дипломатияның, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... және ... дамытудың негізгі құралы
ретінде қарайды. Қауіпсіздікке қатер төндіретін жаңа құбылыстарға қарсы ... ... ... осы ... күш-жігеріне ерекше маңыз ... ... ... ... ... жәй форум емес, оның ... ... ... бейбітшілік пен тұрақтылықты қолдауда,
жанжалдарды ... мен ... ... ... саласында
орасан зор әлеуеті бар ұйым деп санайды, мұның өзі Еуропалық. қауіпсіздік
хартиясында да атап ... ... ... және НАТО ұсынған "Бейбітшілік
жолындағы әріптестік" бағдарламасы еліміздің егемендігін ... ... ... ... арттыру мүдделерін қамтамасыз етуге
трансатлантикалық құрылымдардың әлеуетін тартуға ... ... НАТО ... түрлі нысандағы ынтымақтастығы сондай-ақ
мемлекетіміздің демократиялық ... ... ... ... ... түсіністікке қол жеткізуге бағытталған.
Экономикалық даму қажеттіліктері және күрделі ... ... ... ... әзірлейтін жобаларға тікелей қатысуды,
Халықаралық Валюта Қорының (ХВҚ), Дүниежүзілік Банктің, Еуропалық қайта
құру және даму ... ... ... даму банкінің (АДБ) және басқа да
халықаралық қаржылық ... ... ... ... ... Дүниежүзілік сауда ұйымына (ДСҰ) жоспарланып отырған
кірігуінің стратегиялық ... бар, ... өзі ... мен ... рыноктарында еліміздің мәртебесін нығайтуға жәрдемдесетін болады.
ДСҰ қатарына ену жөніндегі күш-жігер және ... ... ... экономика тетіктерін нығайтуға ... ... ... ... ... ... қарсаңындағы мұндай жағдайдың ел ... ... ... пен өзара келісімге, азаматтық татулық
пен серіктестікті дамытуға кері әсер етері де ... Бұл ... ... - ... глобализация қарсаңында қазақ өзінің
ментальдық бірегейлігін күшейтуі ... ... ... қазіргі қоғамда
байлық көзін жасау моральдық құлдырау жағдайында өтуде. ... ... мен ... ... үлгі тұрғысынан жарамсыз деп танылып
жатқанда, ... ... ... ... баса назар
аударудың маңызы зор. Оның ... ... ... даму ... ... ... ... негізінде жүру керек деп санаймыз. Себебі ... ... ... ... ... емес, керісінше игілікті,
ізгі нәрсе. Олай болса, қазақ халқының асыл құндылықтары өркениет дамудың
бір негізі бола ... ... ... ... экономикалық астары да Қазақстан үшін
көптеген тың мәселелерді алға ... ... ... ... ... ... үшін ... экономикалық ойын
жүйесімен өмір сүру тиімді. Өйткені, өндіріс өнімдері, шығарылған ... ... ... ... ... ие ... ... та мұндай
жағдайға жетудің оңай еместігі белгілі. ... ... ... ... пайда болуда. Біріншісі, АҚШ бастаған дамыған ірі елдер ... ... ... ... жұмыс қолы көп, экономикасы шикізат көзі
арқылы дамып отырған елдер жатады. Бұндай экономика деңгейіндегі теңсіздік
жағдайында, екі ... да ... ... ... ... қатынас
орнатудың мүмкін еместігін өмір дәлелдеп отыр;
- үшіншіден, қазіргі кезеңнің басты ерекшелігі, Батыстың жас тәуелсіз
мемлекеттер алдындағы ... ... ... ... ... ... озық үлгісін экономика саласында ... ... ... ... ... Оның куәсі ретінде, рухани әлемнің арзан қолды ... ... ... ... ... ... болады.
Бір сөзбен айтқанда, бүгінгі глобализация негізіне ұлт менталитетінің
асыл құндылықтары қалануы ... ... ... қазақ менталитеті
өзінің ішкі ерекшеліктерінен айырлып ... ... аса ... ... ... ... қауіпсіздігімізді
қамтамасыз ету үшін мемлекетіміздің әл-ауқатын нығайтып нағыз демократиялық
елдерде баянды етілген демократия мен халық билігі ... ... ... ... істемеуіміз қажеттігін әр уақыт есте сақтауға
тиіспіз.
Себебі, ... ... ... ... көз ... ... қалыптасу тарихы дегеніміз бұл тек қана қоғамдық-
саяси қайта құрудың тарихы емес. Бұл елеулі деңгейде, біздің ... ... Бұл ... құндылықтарды, тіптен өмірдің өз мәнін
психологиялық қайта парықтаудың тарихы. Бұл ... ... ... және ... ... қайта оралуымыздың тарихы.
Бүгінгі политологиялық ой-зерде, әлемдік қауымдастықтың қоғамдық-саяси
эволюциясының ... ... ... ... жай ғана ... соң жеке мемлекеттің, аймақтық қоғамдастықтың немесе бүкіл адамзаттың
навигациялық қозғалыс картасын жасау арқылы жинақталған ... іске ... ... ... отыр. Тіптен жаңа әрі мейлінше әуез болып ... ... ... өзі ... түрлі түсіндірулер мен
анықтамаларды еншілеп қана қойған жоқ, сонымен бірге объективті заңдылық
түрткі ... ... сана ... дегеннен бастап, "арандату теориясының"
айнасы ... ... ... ... ем-домға прагматикалық
қондырғысы дегендей әркім мүлде әрқалай түсіндіріп жүр.
Бір шындықтың басы ашық, жаңа сапар ретінде глобализация ақырына дейін
түсініксіз ... бұл ... ... қосылғандардың жарқын
болашағына айқын кепіл бола алмайтыны, бірақ біздің өмірімізді түбегейлі
өзгертуге қабілетті де, ... тиіс те ... ... аян, ... ... ... глобализацияға "ұйтқы болушылардың" прогресі мен оның ізін
қуушылардың немесе былайғы ... ... ... бара ... ... глобализация дүниежүзілік қауымдастықтың саяси-
экономикалық құрылымында белгілі дәрежеде ... ... ... ... бір ізге ... ... ... отыр.
Глобализацияда романтикалық оптимизм де ... ... та жоқ. Оның ... таза экономикалық прагматизм де,
технологиялық прогресс әлемінің реализмі де, ... мен ... ... де бар. Бұл ... ... ... ... әзірше таза
және қалаулы қалпында глобализация жүзеге ... ... ... ... өлмей тұрып, регионализм мен сепаратизм өлмек емес.
Кеңестік кеңістіктегі глобализацияға ... және бір ... мен ... мәселелердің "тоғызыншы толқыны", қалай дегенмен
де, бүгінгі геосаяси ... да біз ... ... үшін ... ... ... құрылымын жасақтаудан жалтартпай қалған жоқ.
Дүние тек қана бірте-бірте глобализацияланып бара жатқан жоқ, ол
адамзат ... ... ... ... бірте-бірте кіндік үзіп
барады. Глобализация біреулер үшін ... да ... ... ... ... ... ... көншітпейді. Басқасын былай
қойғанда, жақын болашақтың ахуалы солай болып ... ғана тән ... және ... ... көздейтін толып жатқан
күш орталықтары деп аталатындар қалыптасып отырған жағдайда ... ... ... әрі ... ... ... және ... қақтығысы тақырыбына
негізделген, қателігі дау тудырмайтын болашаққа қатысты тұжырымдаманың бір
жағымды жағы бар — ... ... да ... түрлі дүниеде шегіне жетер
интеграция бағытында қоғамдастық эволюциясының үйлесімді сценарийі ... ... ... ... ... ... ... болмай қоймайтын және объективті процесіне табан тіреу
арқылы ашық қоғам құру — ... даму ... ... айтарлықтай дамыған қоғам орнатудың ең тиімді жолы.
Алайда өркениеттердің қиылысуы кезіндегі қайшылықтардың ушығуына
ұрындыратын кері әсерден қашу ... ... бір ... ... сапалық
артықшылықтардың лебі шарпитын қарым-қатынастардан аулақ болған абзал.
Сондықтан да біз ... ... ... ... ... ... ... моделінің "жалпыпланеталық консенсусы"
тұрғысында қарамаймыз, керісінше, мемлекеттердің саяси-экономикалық ... ... ... мен "өзіндік шапшаңдығы" тұрғысындағы
тәуелсіз мемлекеттердің қарым-қатынасы әрі ... ... ... ... ... ... ықпалдастықты жүзеге асыруға тиісті әлдебір жүйе
деп қараймыз.
Мундай тұжырымдамалық ... ... ... ... ... да
аян әлемдік интеграция процесінде тату көршілестікке, өзара түсіністікке
және сенімге негізделген ... ... ... ... тең ... қарым-қатынас адастырмас нысана болуға тиіс.
Осындай контексте өздігінен даму мен өздігінен шыңдалудың ішкі ... да әрі ... әрі ... ... ... бір ... ретінде
тәуелсіз де тұрақты Қазақстанды орнату бағдарламасына қатысты "тайқымас
талапқа" ... ... ... бола ... ... ... ... жүйенің эволюциялық дамуы және ашық та ... ... ... ... ... ең бір қарапайым нұсқада айтқанда, әлемдік ... ... және ... интеграциясының схемасы осындай.
Бұл дамыған елдер мен арадағы "қуаласпақ" ойыны да емес немесе экономика
мен саяси құрылғыға ... ... ... да ... "бопса" да
емес, керісінше біздің ... ... ... ... және ... әлуетімізбен "синхронды" келе жатқан, ішкі
резервтер мен ... ... ... ... әрі ... ... ... кооперация мен глобализация процесін одан ... ... ... ... ... ... дегенмен де, осынау
әр мағыналы, әрі кереғар мәндегі ... ... ... тартылған
мемлекеттің саяси-қоғамдық құрылғысына айтарлықтай әсер ететіні өзінен-өзі
белгілі.
Әлемдік ... ... ... ... ... ... ден
қоюда, бірақ әзірше ... аса ... ... жоқ. ... ... ... интеграцияға ынталандыратындай жаһандық дүние
реттеудің әмбебап нысаны болмай тұр. ... ... ... ... бәрін қамтитын идея да, сындарлы тетік те жоқ. Оның
үстіне, адамдар ... мен ұлт ... ... тұрғысындағы мемлекет
идеясы беделден жұрдай болып қана қойған жоқ, сонымен бірге ... ... де ... ... ... егер ... айтар болсақ, қаншалықты ауқымды болса да,
өз ... ... ... үшін ... ... жұмылдырғыш күшке
айналып отырған, былайша айтқанда, өз Отаны үшін жанын пида ететін адамдар
бар. Сонымен бірге ұлттың өз ... өзі ... мен ... ... ... болашақта, әлемнің қазіргі географиялық картасында бар 200-
ге жуық елге қоса, ... және ... ... әлемдік
қоғамдастығына қосымша тағы да жүздеген субъектінің қосылуы ... ... ... ... ... көңіл-күй мен нақтылы
глобализация дегеніміз догма емес, керісінше әрекетке бастаушы.
Глобализация ұғымы мен құбылысына және оның ... ... ... ойдың жосығын былай қоя тұрып, мен оның принципті мәні бар бір
қасиетін түсіндіре ... ... деп ... Глобализация барлық елдер мен
халықтар үшін ортақ та жазмыштық ... ... ... ... ... ықпалдастықты кеңейтуде байқалып отырған кейбір үрдістер
глобализация ... ... ... ... ол үшін ... бір ... ... мүдделестік туғызбайтын елдерді қамти алмайды. Бір ... ... ... етене кірігу немесе барлық күш-қуаттар мен
одан сырт қалуға тырысу — ... бәр ... ... ... ішкі ... ... ... байланысты.
Сондықтан біз үшін мәселенің мәні ... ... ... ... ой ... емес, мәселенің мәні бір ғана сұраққа
мүмкіндігінше дәл ... ... ... ... ... ... ... мен әлемдік трансұлттық экономика процесіне тартылудан Қазақстанды
қорғау керек пе, әлде ... ... ... ... айтқанда, біз үшін ұлт болмысына шипа ... ... ... ... де, ... деген алапат індет пе, жоқ ... ... бен ... айдарынан жел естіретін, былайша
айтқанда, біздің халықтың мүддесіне сай келіп, дем беретін шапағат нұры ... ... ... ... ендігі мәселе сол ... ... бара ... ... мәселе бүкіл адамзат дамуының
стратегиялық векторын соның ... ... ... ... ... ұнай ма ... ... ма, қалайда "қаздар легінің" қақ
маңдайында әлемдік өркениет пен прогрестің жақсы-жайсаңдары қасқая ... ... ... ... жерден көз тігіп, аспан туралы қиялға берілуге
болады, сонымен бірге сол лектің қанатына ... тым ... оның ... ... ... ... ... Әркім өз дамуының векторын өзі
өлшеп ... ... алда озып бара ... ... ... ... тым парықсыздық та байыпсыздық болар еді.
Яғни жақсы яки жаман ба, біз ... ... ... ... ... ... ... қоғамдастықтың интеграциялануындағы саяси және
экономикалық объективті процеске жинақы да ... ... ... кемел.
Міне, дәл сол себепті де, таяудағы он жылдықта біздің еліміз күтетін,
мен этап өткендей қауіп-қатерлерді жеңуге ең бір ... да біз ... ... қоғамдастыққа қапысыз интеграцияланған жағдайда ғана ... ... ете ... Мұның өзі, глобализация дегеніміз
біздің ұлттық және ... ... ... барша қауіп-
қатердің құбыжығы ретінде қабылдауды әсте білдірмейді. Алайда бір ... ... ... ... да ... екендігі соншалық, онымен
жалғыз-жарым болып күресуде мән-мағына жоқ.
Біз глобализацияның жөн жобасын бал ашып біле ... ... ... ... және ішкі ... ... типіне
балама болатындай жағдайды көріп те ... ... ... ... ... ... көшірмелеу туралы тіптен сөздің де болмауы, әбден табиғи
жайт. Әу бастан-ақ ... ... ... ... ... ... тәжірибедегі жақсылық атаулыны бойға сіңіру және әлеуметтік-
экономикалық прогресс жолына ... ... ... ... ...... табыстың кілті міне, Қазақстанның тұрақты да ... ... да, ... ... ... ... жетістігі мен толып
жатқан кемшілігі бар. Ал әлемдік қоғамдастықтағы интеграция ... ... ... ... ... ... олар ... де келісті дамудың үлгісі жоқ
болғандықтан да, ондай үлгіден дәметпейді де.
Дәл сол ... біз, ... да, ... ... өз ... ... бастан кешіп отырған глобализация
процесіне кереметтей кемел болғандығы үшін табан тіремейміз, біз үшін ... ... үшін де ... ... да ... ... ... да жасампаз жақтары басым болғандығы үшін ден қоямыз.
Бөлшектену мен шиеленістер шекарасы ... ... ... болады: кедейлік пен байлықтың арасынан, ... және ... үшін ... ... ... бір ... мүшелерінің
арасынан, әр түрлі діндер арасынан, глобализацияны ... ... ... ... ... ... өзін өзгемен
теңестірушілер мен трансұлттық корпоративтіліктер ... ... ... ресурстар жолындағы бәсекелестіктер арасынан.
Сонымен бірге болашақтың геосаяси және геостратегиялық жүк арқалайтын
басқа да ... ... ... ... басқан, енді бірде тым ... ... ... ден қоя отырып, біз ... ... ... ретінде, Қазақстанға қатысты көкейкесті
проблемалардың кідіріссіз шешілуін және шешуді қолға алуымыз ... 2000 ... ... ... дүниеге келген бір ... ... Бұл ... әңгіме американдық сарапшылар дайындаған "2015 жылғы
жержаһандық процесс" баяндамасы туралы болып отыр. Мен ... ... қос ... және ... ... ... қалай дегенмен
де дербес саяси ерік-күш пен ... ... ... ... ... ... айқын көрсетеді: "Үкіметі тиімсіз де ... де ... ... ... көре ... ... қоймайды, сонымен бірге, көп жағдайда үйде де, ... де ... ... жеңушілер мен жеңілушілер арасын бүгінгіден де бетер
алшақтата түседі..."
"Ақыл қалғыса, албасты туады,..". Мен үшін осы бір ... ... ... жаңаша астарға ие болғандай — дербес ... және ... ... ... жататын ықпалдастықтағы
ілкімділіктің болмауы, түптің түбінде, экономика мен социумды есеңгіретіп
тынады. Глобализация ... ... ... пен араласу — бұл
дамудың бірден-бір векторы.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Монографиялар:
Байдельдинов Л. А. ... как ... ... - ... ... ... 2002. - 168 ... У. Что такое глобализация? / Пер. в нем. А. Григорьева и В.
Седельникова. Общая ... и ... А. ... - М.: Прогресс-
Традиция, 2001. - 301 с.
Ващекин Н. И., Мунтян М. А., Урсул А. Д. ... и ... М.: ... 2002. - 260 с.
Кастельс М. Информационная эпоха: экономика, общество и ... ... ... 2000. - 608 ... А., ... А. Ж. ... ... в контексте
геополитики. (Проблемы военной безопасности Казахстана.). - А., 1997. - 137
с.
Моджорян Л. А. ... ... ... - М.: Госюриздат,1958.
- 156 с.
Левин И. Д. ... - М.: ... 1948. - 204 ... И. И. ... ... право. ХХI век. - М.: Спарк,
2000. - 279 с.
Назарбаев Н. А. Стратегия ... и ... ... ... ... - А., РГЖИ «Дауiр», 1992. - 48 с.
Нурпеисов Д. Суверенный Казахстан (Вопросы государственной власти и
государственного суверенитета). - А.: ... ... 2002. - 110 ... Д. ... общество. Реформируя глобальный капитализм. Пер. с
англ. - М.: Некоммерческий фонд «Поддержки культуры, ... и ... ... 2001. - 456 с.
Тасмагамбетов И. Н. Социально-политическое обновление Казахстана?
Тенденции и приоритеты. - А.: ... ... ... 1996. - 190 ... А. И. Глобализация: процесс и осмысление. - М.: Логос, 2002. -
254с.
Ушаков Н.А. Суверенитет в ... ... ... - ... ... ... 1963. - 272 ... А. Стратегия безопасного экономического развития
Казахстана в ... ... В кн.: ... Азия в системе
глобальных отношений: Сборник материалов конференций. - А.: ТОО ... - С. ... В. И. ... власти в дихотомии национальное
государство и глобальная система. В кн.: ... ... ... ... ... в условиях глобализации. Материалы
республиканской ... ... ... ... ... ... профессора Т. Т. Мустафина. Т. 1. - ... ПГУ им. С. ... 2003. - С. ... М. С., Идрисов А. А. Глобализация: сущность и тенденции. //
Аналитическое обозрение, 2001. №4-5. - С. ... Р. ... и ... ... ... ... ... 2001, №4-5. - С. 15-17.
Назарбаев Н. А. Безопасность и ...... ... аспекты. (Выступление Президента РК на Саммите Тысячелетия
ООН). // Воин Казахстана, 2000, 15 ... – С. ... А. В., ... Л. М. ... исследований внешнеполитической
деятельности в контексте методологии международных ... // ... ... ... 2003, №1. - С. ... Д. Будущее капиталистической системы зависит от ... ... ... // ... ... 1998, №2. - С. ... Д. Глобализация – новые горизонты, вызовы и угрозы. //
Вестн. КазГУ, «МО и МП», 2001, №3. - С. ... К. К. ... в ... мире. // Мысль, 1999, № 3. - С. 2-
6.
-----------------------
[1] Сорос Д. ... ... ... ... от упрочения
глобального открытого общества. // Деловая информация, 1998, №2. - С. ... ... М. ... ... ... общество и культура. - М.:
ГУВШЭ, 2000. - 608 б
[3] Кастельс М. Информационная эпоха: экономика, общество и ... - ... 2000. - 608 ... ... 3. ... ... доска. М.: международные
отношения, 1998 г. С53.
[5] Вестник Московского государственного университета. Серия 12. 1993 ... ... ... Ку Фу . ... и ... ... ... и
китайское. Тайвань и геополитика азиатско-американской дилеммы. ... ... Сол ... ... ... ... секретаря ООН К.Аннана к Ассамблее Тысячелетия ООН.
Март 2000 г.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақпараттық қоғам және жаһандану90 бет
Жанама салықтардың қазіргі кездегі жағдайы мен олардың жаһандану жағдайындағы даму перспективалары85 бет
Жаһандану батыстандыру феномені, қазіргі заман модернизациясының тірегі ретінде ұлттық моделге әсері106 бет
Жаһандану дәуіріндегі мәдениеттің әмбебапталуы58 бет
Жаһандану дәуіріндегі тарихи сананың трансформациясы22 бет
Жаһандану жағдайы32 бет
Жаһандану жағдайында мұнайгаз өнеркәсібін кешенді дамытудың тиімділігі мен жолдары61 бет
Жаһандану жағдайында ұлттық экономиканың бәсекелестік артықшылығын қалыптастырудағы агроөнеркәсіп саласының әлеуетін және мүмкіншіліктері85 бет
Жаһандану және аймақтану үрдістері: Жаңа аймақтану20 бет
Жаһандану кезеңіндегі мемлекеттің функциялары152 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь