Қазақстан Республикасының қаржы жүйесі жайында

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1. Қаржы мен қаржы жүйесінің ұғымы және олардың функциялары мен қажеттіліктері
1.1. Қаржы туралы ұғым және оның қажеттігі ... ... ... ... ... ...
1.2. Қаржы мен қаржы жүйесінің функциялары ... ... ... ... ... ..
1.3. Қаржының жүзеге асырылу механизмдері ... ... ... ... ... ...
2. Қазақстан Республикасының қаржы жүйесінің қалыптасуы мен олардың құрылымы
2.1. Қазақстан Республикасының қаржы жүйесінің қалыптасуы және олардың құрылымдық маңыздылығы ...
2.2. Қазақстан Республикасының қаржы жүйесінің ұйымдастыру қағидаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3. Қаржы жүйесінің әлемдік тәжірибесі
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Еліміз үшінші мыңжылдыққа аяқ басты. Тәуелсіздік алғанымызға он бесінші жыл. Осындай тарихтың айтылуы кезеңдерінде өткенді қорытындылап, болашаққа болжам жасау қай елдің болмасын үрдісі.
Қазіргі жағдайда қандай мемлекеттің де экономикалық құрылымын зерделеу оның қаржы жүйесін талдаусыз мүикін емес. Бұл жүйе қаржы қатынастары жиынтығынан және оны реттейтін институттардан тұрады. Қаржы қатнастары кез келген қоғамдық жүйеде орын алатын жалпы экономикалық қатынастардың құрамды бөлігі. Мемлекет қаржы жүйесі арқылы саяси, экономикалық және әлеуметтік салалардың алуан түрлі қызметтеріне қажетті қаражаттарды жинақтап, пайдаланады.
«Қаржы» пәні арқылы қоғамның өндірістік қатынастарының бір бөлігі ретінде қаржы қатынастарының ерекшеліктерін, олардың шаруашылық және шаруашылықтан тыс өмірдегі көріністері мен пайдаланылу механизмін оқып үйретеді. Қаржы туралы ғылымның зерттейтіні қоғамдық өнімді бөлуге және содан келіп туындайтын ақша түріндегі қорланулардың табыстардың және қорлардың қалыптасуына, оларды ұлғаймалы ұдайы өндірісті кеңейту мақсаттары және қоғаммен оның әлеуметтік, кәсіптік топтарының, сондай-ақ жекелеген мүшелерінің мүдделерін, қажеттерін қанағаттандыру үшін пайдалануға байланысты.
Елімізде жүргізіліп жатқан экономикалық реформалардың тереңдей түсуі қаржы жөніндегі біздің ұғымымызға, қаржыны басқаруға, мемлекеттің қаржы жүйесінің құрылымына әсер етпей қойған жоқ. Нарықтық қатынастың құрамды бөлігі және мемлекеттік саясатты жүзеге асырудың құралы. Осыған орай қаржының әлуметтік-экономикалық мәнін түсіне білудің, оның іс-әрекет етуінің ерекшеліктерін терең ұғынудың, экономиканы ойдағыдай дамыту мақсатымен қаржыны неғұрлым толық пайдаланудың әдістері мен амалдарын көре білудің маңызы зор.
Қаржы экономикалық категориясы қызметінің маңызды жағы қоғамның дамуындағы әлеуметтік-экономикалық процестерге категорияның механизмі арқылы әсер ету деңгейімен кері байланыс орнатуы болып табылады. Оның нәтижесін қаржы ресурстарының көлемі анықтайды.
1. Қазақстан Республикасының бюджет туралы заңы
2. Құлпыбаев С. Қаржы және оны басқару: Оқу құралы. – Алматы: Мерей, 1992
3. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. "Қаржы". Жоғарғы оқу орындарына арналған оқулық Алматы 2005
4. Мельников В. Д., Ілиясов Қ. Қ. Қаржы. – Алматы: Экономика, 1994.
5. Мельников В. Д., Ли В. Д. Общий курс финансов. Учебник – Алматы: Институт развития Казахстана, 2001.
6. Әбдуев Т. Қаржы – ел өмірінің тынысы: ҚР қаржы министрі М. Т. Есенбаевпен сұхбат // Заң газеті. – 2001. -14 ақпан.
        
        МАЗМҰНЫ
|Кіріспе...........................................................|3 |
|................................. | ... мен ... ... ... және ... ... мен | |
|қажеттіліктері | ... ... ... ұғым және оның |5 ... | ... ... мен ... жүйесінің функциялары...................... |15 |
|1.3. Қаржының жүзеге асырылу механизмдері........................|20 ... ... ... ... ... мен олардың | ... | ... ... ... ... ... ... және |22 |
|олардың құрылымдық маңыздылығы.... | ... ... ... ... ... ... |27 ... | ... ... ... ... тәжірибесі |229 ... ... | ... |33 ... ... | |
| | ... ... мыңжылдыққа аяқ басты. Тәуелсіздік алғанымызға он бесінші
жыл. Осындай тарихтың айтылуы кезеңдерінде өткенді ... ... ... қай ... ... ... ... қандай мемлекеттің де экономикалық құрылымын зерделеу
оның қаржы жүйесін ... ... ... Бұл жүйе ... ... және оны реттейтін институттардан тұрады. Қаржы қатнастары кез
келген қоғамдық жүйеде орын алатын жалпы экономикалық қатынастардың құрамды
бөлігі. Мемлекет ... ... ... ... ... және ... ... түрлі қызметтеріне қажетті қаражаттарды жинақтап,
пайдаланады.
«Қаржы» пәні ... ... ... ... бір ... ... қатынастарының ерекшеліктерін, олардың шаруашылық ... тыс ... ... мен ... ... оқып
үйретеді. Қаржы туралы ғылымның зерттейтіні ... ... ... ... ... туындайтын ақша түріндегі қорланулардың табыстардың ... ... ... ұлғаймалы ұдайы өндірісті кеңейту мақсаттары
және қоғаммен оның әлеуметтік, кәсіптік топтарының, ... ... ... ... ... үшін пайдалануға
байланысты.
Елімізде жүргізіліп жатқан экономикалық реформалардың ... ... ... ... ... ... басқаруға, мемлекеттің қаржы
жүйесінің құрылымына әсер етпей қойған жоқ. ... ... ... және ... ... ... асырудың құралы. Осыған орай
қаржының әлуметтік-экономикалық ... ... ... оның іс-әрекет
етуінің ерекшеліктерін терең ұғынудың, экономиканы ... ... ... ... толық пайдаланудың әдістері мен амалдарын көре
білудің маңызы зор.
Қаржы ... ... ... ... жағы ... ... ... категорияның механизмі
арқылы әсер ету деңгейімен кері ... ... ... ... ... қаржы ресурстарының көлемі анықтайды.
Экономикалық өмірді демократияландыру экономиканы ... ... ... ... организацияның құқылары мен
жауапкершіліктерін ... ... ... қатынастары жүйесін құруға деген
мүлдем жаңа көз-қарасты, шаруашылық жүргізудің ... ... ... ... шығын принцптерінен бас тартуды, жеке қаржы
базасын дамытуды, өзара қатынастарды ... ... ... етеді.
Осыған орай оқулықта экономиканы қаржылық ... ... ... ... қаржының әсерін күшейтудің негізгі
алғышарты ... ... ... ... және ... теңестірілуін қамтамасыз ету жолдары баяндалады.
Қазіргі кезеңде қандай мемлекеттің экономикалық құрылымын зерделеу оның
қаржы жүйесін талдаусыз мүмкін емес. Бұл жүйе ... ... ... оны ... ... тұрады. Қаржы қатынастары кез-келеген
қоғамдық жүйеде орын ... ... ... қатынастардың құрамды
бөлігі. Мемлекет қаржы жүйесі арқылы саяси, ... және ... ... ... ... қажетті қаражаттарды жинақтап,
пайдаланады.
Мемлекеттік қаржылар ... ... ... ... қоғамдық ұдайы
өндірісті дамытуда, қоғамның экономикалық ... ... ... жетілдіруде маңызды рөл атқарады. Мемлекеттің қаржылары
әлеуметтік бағдарламаны жүзеге асыруға, мемлекеттік басқару аппараттары мен
қорғанысқа, тәртіп ... ... ... сыртқы экономикалық
қызметті атқаруға жұмсалады.
I – БӨЛІМ. Қаржы мен қаржы жүйесінің ұғымы және олардың функциялары ... ... ұғым ... оның ... ... ... процесіндегі сан алуан өзара байланыстар ақша
арқылы қауышып, жүзеге асып жатады. Сонымен бірге ақша ... ... ... өз ... ... ... Осы ... біріншіден, мемлекеттің, кәсіпорындардың, фирмалардың ... ақша ... ... ... ақша ... өзі ... ... айрықша нысаны ретіндегі қаржы ұғымы осы ақша
қорларының қозғалысымен тікелей ... және ақша ... ... бөлу ... ... болатын экономикалық қатынастардың кең көлемін
қамтиды. Қаржы қоғамда нақты өмір сүретін, объективті сипаты мен ... ... бар ... ... білдіре отырып, экономикалық
категория ретінде көрінеді. Құн категорияның жүйесінде (ақша, баға, несие,
пайда, жалақы және т.б.) ... ... ... ... ... ... орын алады және өзінің ішкі ерекшеліктерімен сондай-ақ ұдайы
өндірістегі өзгешелік рөлімен сипатталады.
Қаржы – мемлекеттің функциялары мен ... ... және ... ... ... ету ... орталықтандырылған және
орталықтандырылмаған ақша қорларын қалыптастыру, бөлу және пайдаланумен
байланысты болатын экономикалық қатынастар.
Қаржы ... ... ... бір уақытта қоғамның топтарға жіктелуі
кезінде, мемлекеттің дамуы мен оның ресурстарға ... ... ... ... ... ... жағдайында пайда
болып, дамыды.
Қаржы аталымы тұңғыш рет «ақшалай төлем» мағынасымен XII-XV ғасырлар
аралығында Италияда кең қолданылды. ... ол ... ... ... және ақша ... ... мемлекет өзінің әлеуметтік-
экономикалық функцияларын орындауға ... ақша ... ... ұғым ... ... бастады. Тауар-ақша қатынастарының жалпы
қамтуындағы сипатқа ие болып отырған нарықтық экономика ... ... және ... ... ... ақша айналымын, ақша тасқынын бейнелеп
көрсетеді.
Қаржының мәні, оның даму заңдылықтары, тауар-ақша қатынастарының ... мен ... ... ... ... рөлі қоғамның экономикалық
құрылысымен, мемлекеттің табиғатымен және функцияларымен айқындалады.
Экономикалық өмірде қоғамның сыртқы көрінісі қоғамның ... ... ... ... ... ... ... бұл құбылыстар нақты ақша немесе нақты ақшасыз есеп айырысу
түрінде көрінеді. Алайда ... ... ... ... операциясына
жата бермейді, өйткені ақша түрлі ... ... ... ақы ... ... несиенің көмегімен болатын қоғамдық өнімнің
барлық құнының қозғалысын қауыштырады. Тікелей қаржы ... ... ... ... фирманың бір-бірімен нақты
ақшасыз жасасатын есеп ... ... ... ... ... ... пайданы бөлу және кәсіпорындарда, фирмаларда
ішкі шаруашылық ... ... ... ... ... салық төлемдерін аудару; қайырымдылық ... ... ... ... үшін ... ... төлеу және басқа
операциялар.
Қаржының қажеттігі тауар-ақша қатынастарының болуымен ... ... мен ... ... айырбас кезінде өндіріп, оны бөлу екі нысанда
натуралдық-заттық және құндық нысанда ... ... ... натуралдық-заттық нысандағы өнім қозғалысын жүзеге асыратын белгілі
ақша қорларын жасау, бөлу және пайдалану арқылы болады. Ақша ... ... ... ақша ... экономикалық қатынастар қаржының
мәнін құрайды. Бұдан қаржыны өндірістің ... ... ... деп ... ... қажеттігі қоғамдық дамудың қажеттіліктерін қанағаттандырып
отыруға байланысты оның басты арналымы – табыстар мен ... ... ... ... пен шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаражаттарға
деген қажеттіліктерін қамтамасыз ету және ... ... ... ... өнім мен ... ... ... бөлу және қайта бөлу
процесінде ... ... ... ... түпкілікті пайдалануға
жіберілетін материалдық ресурстар ... ... ... болып
табылады.
Алайда, қаржы ақша қатынастарының бүкіл жиынтығын қамтиды деп санау
дұрыс ... еді. Ақша ... ... ... ... кең ... ... қорларының қозғалысымен байланысты болатын ақша қатынастарын ғана
қамтиды. Басқа ақша ... ... ... ... кетеді. Қаржы
қатынастарының жиынтығына мысалы, шығындардың барлық түрлерін ақшалай
есепке алу мен ... ... ... өндірілген өнімді ақша нысанында
өлшеу, өзіндік құнды калькуляциялау және өнімнің бағасын анықтау, ақшалай
түсімді ... алу мен ... ақша ... ... және ... ... ... арқылы тауарларды сатып алу және сату (тіпті
мемлекет ... ... ... ... отырған жағдайда да) кезінде пайда
болатын ақша ... да ... ... ... ... ... ... ақша қатынастарын азаматтық-құқықтық әдіспен реттеп отырады.ақша
қатынастарымен бірігіп кеткен субъектілердің теңдігі (олардың құқықтары мен
міндеттеріндегі тепе-теңдік) бұл әдіске тән ... ... ... ... ... қалыптасқан ақша қатынасының ... ... ... ... ... ... ... да, функциялары жағынан да
айырмашылығы бар. ақша – бұл ең ... ... ... ... ... ... ортақ балама, ал қаржы –
жалпы ішкі өнім мен ұлттық табысты бөлудің және ... ... ... ақша ... ... мен ... бақылау жасаудың құралы. Ол
өндіруге, бөлуге және ... ... ... және ... ... ... ... қатынастардың белгілі бір сферасын білдіреді және
базистік категорияға жатады.
Қаржыны экономикалық категориялардың қатарынан ... алу үшін ... ... оның ... – зат болмысының барлық әр алуан
нысандарының бірлігін білдіретін оның ішкі мазмұнын зерттеуге көшу ... ... ... ақша қатынастары экономикалық
қатынастарға жатады, ал ... ... өз ... ... ... ... бөлігі - өндірістік қатынастарға кіреді.
Бұдан қаржы қатынастарын өндірістік қатынастардың бір ... ... ... олар ... әрі ... ... ... табылады.
Ұдайы өндіріс процесі үздіксіз жалғасып жататын ... ... және ... ... ... ... және ... тәуелді
үйлесуі түрінде жүзеге асып жатады. ... ... бұл төрт ... өндіріс процесінің қатысушылары арасында тауар қатынастарының
болуын ... ... ... өнімдер сатып алу-сатуға жататын
тауарлар ретінде болады; өнім оны тұтынудан ... ... және ... ... Қоғамдық жүйедегі қатынастардың дәйектілігі (бағыныңқылғы
Сонымен бірге материалдық өндіріс қатысушыларының ғана емес, қоғамдық
қатынастардың ... ... ... мен ... тиіс. Өз кезегінде тауар ... ... ... еңбек бөлінісінің қажеттігі қозғау салады, осыған
орай олар мамандырылған еңбектің, орындалатын қызметтердің нәтижелерімен,
әр ... ... ... олардың саны мен сапасына ... ... ... ... мен құндылықтарды өлшеу құн өлшемі
мен жалпыға ортақ балама ретіндегі ... ... ... ... ... және ... емес игіліктер, қызметтердің
өндірілген массасы – қоғамдық өнімнің – натуралды-заттық көрінісімен ... ... ... де ... құндық нысаны натуралды-заттық нысандағы өнімнің қозғалысын
ортақтастыратын ... бір ақша ... ... ... ... өндірістен тұтынуға өтуі тек тиісті ақша қорларын жасау, бөлу ... ... ... Осы ... ... болатын ақша, экономикалық
қатынастар ... ... ... ... қаржыны ұдайы өндірістің объективті
қажетті категориясы деп айтуға ... Ақша ... ... ... ... пайдалану қаржы көмегімен болып жатады.
Қаржы қатынастарының пайда болуы өзі жайында әрқашан ақшаның нақты
қозғалысымен аңғартып отырады. ... ... ... ... мен ... ... ... болмауы олардың қаржының пайда болуының
орны еместігін дәлелдейді. Бөлінген құн (ақшалай нысанда) тауар нысанымен
айырбасталатын, яғни ... ... ... ... ... да қаржыға
орын жоқ. Сонымен қаржы мен қаржы қатынастарының пайда болып, іс-әрекет
ететін орны ... ... ... ... ... өндіріс процесінің бөлу
стадиясы болып табылады. Мұнда жалпы қоғамдық ... құны және ... ... – ұлттық табыс алғашқы ... ... ... мақсатты
арналым мен субъектілер бойынша бөлінеді. Бұл процестің нәтижесінде құн оны
құрайтын микроэлементтерге – c, v және m-ге** ... ... ... ... құнының (с) орны толтырылады, қызметкерлердің
жалақысы (v) төленеді және ... (m) ... Тап осы ... өнiм ... ... таза ... қорланымдарды, ақша қорларын) құрайтын қайта ... ... бұл ... ... ... мәнiн және қаржы
функцияларының бастауын ... ... өнiм ... ... ... ... ... объектiсi болып табылады, ол ақша
қорларын жасау арқылы ұлғаймалы ... ... ... және ... ақша қорларының қалыптасуын қамтамасыз етедi. Сөйтiп,
өндiрiстiң алдын ала ... ... ... ... ... «с»,
«v» және «m-ге» сәйкес элементтерге бөлудiң үйлесiмдерi қалыптасады және
оларға сәйкес ақша ... ... ақша ... ... бөлу деп қткізілген құнды бөлшектеу процесі мен ... ... ... пайдаға, табысқа т.с.с.) сәйкес ... ... ... ... ... айтады; ал бөлінгенде одан ... ... ... ... ... ... - ... материалдық шығындары; v – қажетті өнімнің құны; m ... ... ... бiрге айналым құжаттарының қорлары, амортизациялық және басқа
аударымдар ... ... ... ... ... қоры, табыс
(пайда) бөлiп шығарылады. Бұдан әрi бөлу нормативтерiмен ... ... ... ... ... ... элементтерiн қайта
бөлу процесi болады. Алынған табыстың (пайданың) бiр бөлiгi мемлекеттiң
қарамағына оның ... ... ... үшiн ... бөлiгi өндiрушiнiң қарамағында қалады және оның қарап шешуi бойынша
пайдаланылады.
Егер кұнның «с» злементiне сәйкес ... ... ... (өткiзгеннен)
кейiн өндiрiстiк процестiң үздiксiздiгiн қамтамасыз ету үшiн еңбек заттарын
- ... ... ... ... авансыланса, «m» элементiнен, бұдан басқа,
қорланымға бағытталатын, яғни өндiрiстiң негiзгi факторларын, сондай-ақ осы
үздiксiздiктi қамтамасыз ететін еңбек ...... ... ... бiр ... бөлiнуi мүмкiн.
Одан кейiн қалыптастырылған ақша қорлары қайта бөлуге - қаражаттардың
мақсатты арналымьна ... ... ... ... ... және ... емес ... ауыспалы айналымы
процесінде олар атаулы ... ... ... ... ... жүргiзушi субъектіде жасалынған ... бір ... ... ... ... қалады, бір бөлігі еңбек ақы, әлеуметтік
шығындар нысанында ... ... ... ... ... және материалдық емес игiлiктер мен ... ... және ... одан арғы қозғалыстан шығып қалады.
Материалдық өндiрiсте жасалынған құнның едәуір бөлiгi жалпымемлекеттік
мұқтаждарға ... ақша ... ... қозғалыс алып мемлекеттiң
кiрiстерi түрiнде мемлекеттiң ... ... ... қосылады.
Экономиканың бастапқы буындарының табыстарынан, аударымдарынан ... ... ... ... ...... лотереялар,
мемлекеттің қатысуымен банктерде сақталынатын жинақ ... ... бiр ... ... ... бiр бөлiгi қор және
қор емес нысандарда әр ... ... ... ... ... ... қоғамдық кәсiпорындар мен халықтан түседi.
Орталықтандырылған ақша ...... ... ... ... ... әр түрлi бюджеттен тыс қорларды
(ресурстарды) қалыптастыру арқылы ... ... ... ... ... ... ... Қаржы қатынастарының бұл
сферасы өте әр түрлi болып келедi және мемлекеттiк ... ...... ... ... ... ... де, сол сияқты аталған деңгейлерде, салалық, ... ... ... ... ... ... және пайдаланумен де
байланысты. Бұдан басқа ақша ... мен ... ... ұзақ ... мақсатты бағдарламаларды — өндiргiш күштердi
дамыту, ... ... ... аумақтық және ... ... ... ... өндiрiстiк процестiң барлық стадияларынан өте отырып,
коғамдық өнiм қайта жаңғыртылып, үш ... ... iске ... ... ... ... ... тұтыну қоры және қорлану қоры. (2-суретті қараңыз).
3-сурет*. Қоғамдық өнімнің құнын бөлу және қайта бөлу
Нәтижесiнде өнiмнiң бiр ... жаңа ... ... ... ал ... ... ... жалпы қоғамдық өнiмнiң құны мақсатты арналымдар
мен субъектiлер бойынша бөлiнiп, олардың
әрқайсысы өндiрiлген өнiмдегi өзiнiң үлесiн алуы ... ... ... ... жеке ... бөлiнуi мүмкiн
емес. Каржы — қоғамдық өнiмдi жасау мен пайдалану арасындағы байланыстырушы
буын.
Қоғамдық өнімді бөлу процесі өте күрделі, ... ... ... құн шаруашылық жүргізуші субъектілер арасында, ал олардың
әрқайсысында ... ... ... ... ол ... ... ... көмегімен
жүзеге асады, бұлардың әрқайсысы ерекше, тек өзіне тән рөлдерді орындайды.
Қаржы құндық бөлу ... ... ... ... ... ... сияқты
категориялармен өзара тығыз байланыста болады және өзара іс-қимыл жасайды.
Мәселен, қоғамдық өнім мен ұлттық табыстың баға арқылы ... ... ... ... ... ... ... даму саласындағы
шараларға қажетті орталықтандырылған және орталықтанбайтын ақша ... ... ... ... және ... бөлуді қамтамасыз етеді. Алайда
олардың қатысу өлшемі мен нысандары бірдей емес.
Қоғамдық өнім құнын бөлуге несие де ... Әрі ... ... ... ... сферасында ағылып жатады.
Баға - жұртқа мәлім, тауар құнының ақшалай көрінісі. Ұлттық табыс
бөлінгенге дейін және ... ... ... ... ... ... ... иегеріне оны өткізуден түсетін ақшаның мөлшерін алдын-ала анықтайды
және одан әрі бөлінетін ... ... ... ... ... жағдайында Қазақстанда баға қатты өсті және бағаның бөлгіштік
функциясы күшейе түсті. Баға сонымен ... ... ... ... ... да реттейді, сөйтіп ұдайы өндіріске, шығынның орнын толтыру
(төлеу) ... ... мен ... демек, табысқа да ықпал жасайды.
Қаржы және несие - өзара байланысты ... және ... ... ... қаражаттарын қалыптастырудың көздері болып табылады. Бірге
үйлесе отырып олар кәсіпорындардың ақша қорларының айналымдарын ... ... ... ... әдіспен әдетте шаруашылық органдарының
ақшаға деген тұрақты қажеттіліктері, несиелік әдіспен уақытша ... ... ... ... ... ... – бұл мақсатты ақша қорлары,
ал жиынтық түрде елдің қаржы ... ... ... ... ... фирмалардың және мекемелердің қарамағындағы ақша қаражаттары.
Қоғамдық жалпы өнім мен ... ... ... ... ресурстарының өсуінің
басты шарты болып табылады.
Қаржы мен қаржы ресурстары – бара-бар ұғымдар емес. Қаржы ресурстары
өзінше қаржының ... ... оның ішкі ... мен ... арналымын
ашпайды. Қаржы ғылымы тап мұндай ... ... бөлу және ... ... ... ... ... Ол қаржы қатынастары
дамуының заңдылықтарын зерттейді.
Қаржы ресурстарының құрамындағы оның екі маңызды бөлігін атап ... ... ... Олар республикалық және ... ... ... кірістер заңды тәртіппен
бекітіледі және мемлекеттің функцияларына ... ... ... ... ... ... ... және
ақша эмиссиясы мемлекеттік кірістерді ... ... ... ... ... ... ұйымның қаржы ресурстары. Бұл шаруашылық
жүргізуші субъектінің қарамағында болатын және ... ... ... ... ... ... асыруға және қызметкерлерді экономикалық ынталандыруға
арналған ... ... мен ... ... ... ... және оған теңестірілген қаражаттар есебінен,
қаржы рыногінде ... ... және ... жүйесінен
қайта бөлу жолымен түсетін түсімдер есебінен жүзеге асырылады.
Қаржы ... ... ... ... ... жарғылық капитал жасалғанда болады. Шаруашылықты жүргізудің
ұйымдық-құқықтық нысандарына ... оның ... ... болып
табылады: акционерлік капитал, кооператив мүшелерінің ... ... ... ... (салалық құрылымдар
сақталғанды), ұзақ ... ... ... ... ... ... капиталдың мөлшері өндіріс процесіне
инвестицияланған ... ...... және ... ... көрсетеді.
Қаржы ресурстарын кәсіпорын (ұйым) көптеген бағыттарда пайдаланады.
Олардың бастылары мыналар:
- қаржылық міндеттемелерді ... ... ... ... ... органдарына төленетін төлемдер. Бұған мыналар
жатады: бюджетке төленетін салықтық төлемдер, несилерді
пайдаланғаны үшін банктерге пайыздар ... ... ... ... ... төлемдер және тағы басқалары.
- өндірісті кеңейту мен оны ... ... ... технологияға көшуге байланысты меншкікті
қаржыны күрделі шығындарға жұмсау ... ... ... ... және ... ... ... рынокте сатып алынатын бағалы қағаздарға:
басқа фирмалардың акциялары мен облигацияларына, мемлекеттік
заимдарға және сол сияқты инвестициялау (жұмсау);
- қаржы ... ... мен ... ... ... жасауға бағыттау;
- қаржы ресурстарын қайырымдылық мақсаттарға, ... сол ... ... ... пайдалану (оларды пайдаланудың қор емес нысанының да
мүмкін болғанымен) негізінен ... ... ... ақша ... ... ... ... мен қаржы жүйесінің функциялары
Қаржының мәні, іс-әрекет механизмі және рөлі оның функцияларынан айқын
көрінеді. ... ... ... ашу оның ұғымы мен қажеттігін ғана емес,
сонымен бірге қаржының ... ... яғни оның ... ... ... етеді. Функциялардың жиынтығы қаржыны жан-жақты сипаттайды, демек,
оның мәнін толық ашады. Қаржы негізінен екі ... ... оның ... өнім мен ... ... бөлу және ... ... байланысты болатын
қаржының бөлу функциясы болса, екінші оның бақылау функциясы.
Бөлу функциясы қаржы ... ... ... өнім мен оның ... ...... табысты сондай-ақ ұлттық байлықтың бір бөлігін
(мысалы, айналым ... ... ... сату ... ... бөлу және қайта бөлу процесінде пайдаланған ... Бұл ... ... ... ... бөле ... деген мағынада
емес, қаржы тек жасалған өнімді бөлуді ғана ... ... ... ... керек. Өнімнің натуралды-заттық құрамын бөлу ақша қорларын бөлу
арқылы жасалады. Мемлекет, кәсіпорын, фирма және ... ... ... (табыстар мен қорланымдарды) бөлуге сәйкес жасалған натуралды өнім
де ... ... ... іс-қимылы оның мәнінен: жиынтық
қоғамдық өнімді, ұлттық табысты және таза ... ... және ... ... ... ... ... табыстар мен
қорланымдарды қалыптастырудан; ақша ... ... ... көмегі арқылы бөлу қоғамның жиынтық өнімнің көлемінен молықтыру
қорын (материалдық шығындар мен ... ... ... ... табыс есебінен кәсіпорындар мен өндірістік сала қызметкерлерінің
алғашқы табыстарын құруды қамтиды. ... ... ... ... ... процесі енді басталады. Табыстардың кейінгі
болатын қозғалысы, жоғарыда айтып кеткеніміздей, қайта бөлу деп ... бөлу ... және ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілер
бойынша қоғамдық өнімді ... ... ... ... ... ұдайы өндіріске қатысушылардың ақша ... ... ... ... ... отырады. Шаруашылық жүргізуші субъектілер
аясында да ресурстарға деген бұл қажеттілікті ... ... ... ... бөлу ... арқылы қаржы белгілі бір қоғамдық
мұқтаждарды қанағаттандырады. Ұлттық табысты бөлу және ... бөлу ... оның ... ... ... ... қорын және резерв (сақтық)
қорын бөліп шығару болып табылады. Қоғамды өнім мен ұлттық ... ... ... ... ... ақы ... және баға ... экономикалық
категориямен тығыз байланыста дамиды. Қайта бөлу көбінесе ... ... ... ... өздерінің алғашқы табыстарынан салалық ... ақша ... ... ... мен ... жарнасын
береді. Мәселен, бюджетке табыс салығын, меншікке салынатын салықты,
қосымшы құнға салынатын ... және тағы ... ... Жалақыға
есептелген ақшадан әлеуметтік қамсыздандыруға аударады.
Қаржы ұлттық табыс құрамындағы бастапқы табыстарды да қалыптастыру мен
пайдалануды қауыштырады. Қаржы көмегімен ... ... бөлу және ... екі ... жүзеге асырылады:
1. Қаржылық-бюджеттік әдіс. Ол бюджетке ... ... ... ... ... ... ... қолданылады;
2. Несиелік-банктік әдіс. Ол уақытша басы бос ресурстарды жұмылдыруды
және қайтарымдылық негізде несиелер ... ... ... ... ... ... ... белгілеген қаржы
құралдарының қалыптардың (нормалардың), ставкалардың, ... және тағы ... ... жүзеге асырылуы мүмкін.
Ұлттық табысты қаржы көмегімен ... ... ... ... ... ... өндірістік емес саланы қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету. Бұл
салада ұлттық табыс жасалмайтыны белгілі;
• елдің жеке ... ... ... ... ... ... ... ресурстарын маңызы зор прогрессивті салалардың айырықша
дамуын қамтамасыз ететін басым түрде салааралық бөлу;
• қаржы ресурстарын ... ... сала ... ... ... әр түрлі рентабелділігімен және күрделі
жұмсалымдардың құбылмалы тиімділігімен ынталандырылып отырады.
Сөйтіп, ұлттық табысты ... ... бөлу және ... бөлу ... ... ... ... және ақша ресурстарын ұдайы өндірістегі
қажетті мөлшерлестігін қамтамасық етеді.
Бөлгіштік функциямен қатар қаржы ... ... ... Қаржының
бақылау функциясы коммерциялық есеп пен маркетенг ... ... ... ... ... бақылауда көрінеді, бірақ бұл ұғымдарды
бірднй деуге ... ... ... ... ішкі ... ал қаржылық
бақылау қаржыға тән объективті мазмұн ретіндегі бақылау ... ... ... ... табылады.
Қаржының бақылау функциясының экономикалық ... ... ... қызметіне теңгемен бақылау жүргізу. Бұл ... ... ... ... қана ... сонымен бірге кәсіпорындарда,
фирмаларда өндіріс рентабелдігін арттырудың резервтерін ашуға, өндірістік
емес шығындарды болдырмауға мүмкіндік береді.
Қаржы мәселесі ... ... ... ... ... банк алдындағы қаржы міндеттемелерінің, сондай-ақ кәсіпорындардың,
ұйымдардың, фирмалардың есептеу және ... ... ... дер ... және толық орындалуын тексеру қаржылық
бақылаудың аса маңызды ... ... ... ... ... ... ... қаржылық
көрсеткіштерді білдіретін қаржы ақпараты болып табылады. Шаруашылық
жүргізуші ... ... ... ... ... ... қамтып көрсететін түсім – ақша, ... ... ... ... ... ... ... және басқалары сияқты талдап көрсетілген ... ... ... ... мен нормативтерді қолдануды, макродеңгейде де,
микродеңгейде де экономикалық процестердің тиімділігі мен ... ... ... функциясы қаржы органдарының сан қырлы қызметі арқылы
жүзеге асырылады. Қаржы жүйесі мен салық службасы қызметкерлері ... ... ... ... ... ... ... және шыңыс
бөлігінің атқарылуы кезінде жүзеге асырады. Нарықтық қатынастардың
бағыттары, ... ... ... мен ... айтарлықтай өзгереді.
Қазіргі кезде қаржылық бақылаудың мынадай түрлерін ажыратады:
1. Қаржылық-шаруашылық бақылау. Оны ... ... ... мен ... ... ... ... бөлу жолымен жүргізеді. Ұдайы өндірістің ... ... ... мен ... ... өзіндік құн мен
рентабелділікке, еңбекке ақы төлеуге ... ... ... ... бұл түрі ... ... ... арттырып
отыруға бағытталған;
2. Қаржылық-бюджеттік бақылау. Ол кәсіпорындар пайдасының ... ... ... ... алу ... ... мен ... қаржыландыру арқылы жүзеге асырылады.
Осылайша қаржы жүйесі, белгіленген ... ... ... ... ... ... қаражаттардың бизнес-жоспардың
немесе құрылыс қарқынының орындалуына қарай берілуін бақылайды;
3. Несиелік-банктік бақылау. Ол фирмалар мен ... ... ... Бұл ... ... ... функциясы несие
берудің мезгілдігі, қайтарымдылығы, ақылығы принциптерінен
көрінеді. ... бұл түрі банк ... ... ... ... жұмыс, қызметтері үшін) жүйесі ... ... ... ... ... белгілеуде, ұдайы
өндірістің заттық және құндық элементтерінің тепе-теңдігіне жетуде, өндіріс
тиімділігін арттыруда маңызды рөл атқарады.
Қаржылық ... ... сан ... ... ... тексеріс,
тексеру (құжаттама, есепке алу мен есеп ... ... ... тексеріп
қарау, қаржы жоспарларының болжамдарын, қаржы-шаруашылық қызметі ... ... ... ... ... ... тыңда және
басқалары.
Қаржылық бақылаудың негізгі әдісі – тексеріс тікелей кәсіпорындарда,
фирмаларда, мекемелерде, ұйымдарда жүргізіледі. ... ... ... ... ... және жартылай, тақырыптық және кешенді ... ... және ... қарау есеп, баланс және ... ... ... ... жеке ... ... жүргізіледі.
Қаржылық бақылаудың механизмі жетіліп, дамуда, мұның өзі ... және ... ... ... ... беруге жағдай жасайды.
Қаржының функциялары туралы мәселе осы кезге дейін пікірталас тудырады.
Қазіргі ... ... бөлу және ... ... ... екі
тұжырымдамасы танылып отыр.
Бірінші тұжырымдаманың жақтаушылары қаржы қоғамдық ұдайы өндірістің
екінші сатысында – ақшалай нысандағы қоғамдық өнімнің ... бөлу ... ... ... ... ... оның ... етуінің ерекшелігін
көрсетеді деп ... Бұл ... ... ... екі функцияны
орындайды: бөлу және бақылау.
Бөлу функциясының көмегімен қоғамдық жалпы өнім мен оның аса ... ... ... сондай-ақ ұлттық байлықтың бір бөлігі (мысалы, айналым
қаражаттарын алып тастағанда, мемлекеттік мүлікті сату ... ... ... ... ... – бір ... ... алғанда ұдайы өндірістің категориясы деп санайды және қаржыға
мына функцияларды ... ... ... мен ... ... ... қорлар мен табыстарды пайдалану;
3. Бақылау функциясы.
Қаржының бірінші функциясы өзін негізінен нақтылы түрде мемлекеттін
салық саясатында көрсетеді. Нәтижесінде ... ... ... сан алуан
ақша қорлары: орталықтандырылған (мемлекеттік бюджет), орталықтандырылмаған
(аймақтық және жергілікті деңгейлерде), мақсатты қорлар және тағы ... ақша ... ... ... ... ... ... арқылы асады, оның заттық мазмұны негізінен мемлекеттің ... ... ... Ақша ... ... қаражаттары
қайта бөлу жолымен мемлекеттік аппараты ұстауға, қоғамдық өндірістің ұтымды
әрі тиімді құрылымын жасап, ... ... аз ... ... ... және тағы сол ... бағытталады.
Қаржының бақылау функциясын барлық ғылыми тұжырымдамалардың өкілдері
мойындады.
1 Қаржының ... ... ... экономикалық категорияның өзінің өзгешелігі болады, тиісті
қатынастарды білдірудің белгілі бір түрлері, нысандары мен ... ... Тап осы ...... іске ... түрлері, нысандары
мен әдістері – экономикалық ... ... ... ... ... ... болып келеді. Қаржы өзгеше бөлгіштік категория ретінде
түрлі мақсатты ақша қорларын ... және ... ... ... ... және ... ... қатысады. Сондықтан осы процесте қолданылатын
механизм – бұл ақшалай табыстар мен ... ... ... ... қаржы қатынастар көрінісінің түрлері, нысандары мен
әдістері.
«Механизм» термині экономикалық ұғымда бір ... ... ... бір ... ... ... ... білдіреді.
Қаржы механизмі – экономикалық және әлеуметтік даму үшін ... ... ... ... қолданатын қарым-қатынастарын ұйымдастыру
нысандарының қаржы ресурстарын қалыптастырып, пайдалану әдістерінің
жиынтығы.
Қоғамдық ... жеке ... ... қарай және
қаржы қатынастарының сфералары мен ... ... ... ... ... ... субъектілердің қаржы механизмі, сондай-ақ
мемлекет қаржысының механизмі болып бөлінеді. Аумақтық бөлініске сәйкес
республиканың, ... ... ... ... ... деп ... шаруашылық механизмі секілді қаржы механизмінің де өзіне тән ішкі
құрылымы бар және ол ... ... Оған ... ... ... сәйкес келетін түрлі элементтер кіреді. Қаржы ... жүйе ... ... ... ... нысандарының
жиынтығын, орталықтандырылған және орталықтандырылмаған ақша ... ... ... ... ... және ... ... нысандарын, қаржы заңын қамтиды.
Қаржы механизмі құрылымын сипаттау үшін оның буындары ... ... ... қосалқы жүйесі (бөлігі), блогі, элементі
сияқты ұғымдарын пайдаланған орынды.
Қаржы мезанизмінің қосалқы ... ... оның ... ... күші ... табылады, олар: қаржылық жоспарлау, қаржы тұтқалары мен
ынталандырмалары, ұйымдық құрылым және ... ... ... режимі,
қаржыны ұйымдастыру.
Қаржы механизмінің блогі (буыны) – бұл ... ... ... ... ... біркелкі өзара байланысты элементтердің жиынтығы.
Қаржы механизмінің элементі – бұл ... ... ... ол ... өндіріске қатысушылардың мүдделері айырықша түрде білінеді.
Қаржы механизмі қоғамның ... ... ... ... Сондықтан қаржы механизмінің көмегімен өндіріске ... ... оның ... ... және ... ... үщін оны ... қамтамасыз етуге болады.
Қаржы механизмі элементтерінің – ... ... ... ... ... ... «қаржы механизмінің
конструкциясын» ... ол ... ... ... ... ... ... яғни алудың мөлшерлемелері мен нормаларын,
қорлардың көлемін, шығындардың деңгейін және ... ... ... ... ... ... ... мемлекет сол бір кезеңнің қаржы
саясаты ... оның ... ... ... ... тырысады,
бұл саясаттың мақсаттары мен міндеттерін толық жүзеге асырудың кепілі ... ... ... ... ... мен оның ... жеке ... мүдделермен неғұрлым толық үйлестіруге деген үнемі ... бұл – ... ... ... ... дамуының қазіргі кезеңіндегі қаржы механизмінің ... ... ... ... ... ... ендірумен, шаруашылық жүргізудің ... ... ... ... болып отыр. Ақшалай ... және ... ... пайдалану арқылы қаржы механизмі
өндірістік ... ... ... түрде әсер етеді.
Қаржы механизмі қоғамның өндірістік қатынастарының барлық жақтарынан
өтеді. Сондықтан шынайы, жақсы жолға қойылған қаржы ... ... ... ... ... ... оның тиімділігін арттыруға және
экономиканы өсіру үшін ... ... ... ... ... – БӨЛІМ. Қазақстан Республикасының қаржы жүйесінің қалыптасуымен
олардыңқұрылымы
2 Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... ... жүйесінің ұғымы қаржы ұғымының одан әрі ... және ... ... табылады. Бұрын атап көрсетілгендей, қаржы ақша қатынастарын
білдіреді. Алайда қаржының әр ... бұл ... ... ... ... ... болады.
Біртұтас қаржы жүйесі өзінің мәні жағынан мынадай ... ... үшін ... аталым:
1. Бір-бірімен өзара байланысты қаржы қатынастарының жиынтығы
2. Елдің қаржы мекемелерінің ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық бөлімдері жатады.
Демек, жалпы қаржы жүйесі – бұл ... пен ... және ... ақша қорларын құру және
пайдалану процесіндегі қаржы қатынастарының оқшауланған, ... ... ... ... мен буындарының, сондай-ақ оларды
ұйымдастыратын қаржы органдарының жиынтығы.
Қазақстан ... ... және ... қаржы жүйесін
реттеліп отыратын қаржы қатынастары мен ақша ресурстарының жиынтығы және
оларды жұмылдыруды, ... ... ... мен ... бөлуді жүзеге асыратын қаржы мекемелері құрайды.
Қаржының мәндік ... ... ... ... бұл
анықтамасына қаржы жүйесі жіктемесінің принципті үлгісі негізге алынған.
Осы белгісіне сәйкес қаржы ... үш ... ... ... қатынастарының жиынтығы;
• ақша қорларының жиынтығы;
• басқарудың қаржы аппараттары;
Қаржы қатынастары өзінің ... ... ... ... ... ... оның ... құнды бөлу ең алдымен субъектілер
бойынша жүзеге асырылады. Сондықтан қоғамдық өндірістегі ... ... ... ... ... объективті белгісі ретінде
көрінеді. Осыған сәйкес қаржы қатынастарының буындарына тән ... ... ... және ... ақша ... ... жүйесінің екінші бөлігін құрайды. Бұдан бұрын ... ... ... өзінің көрінісін ... ... ... ... бұл ... ... ... қор, айналым қаражаттарының қоры, тұтыну қоры, резерв қоры
және басқа көптеген ақша қорларын қамтиды.
Қаржы ... ... мен ақша ... басқарылатын
материалдық объектіні құрайды. ... ... ... ... және ... ... ... – қаржы аппараты болып келеді.
Бұл қаржы ... ... ... ... ... ... ... мен жоспарлау қатынастары буындарының байланысын жетілдірумен
айналысатын қаржы аппараты қаржы жүйесінің басқа ... ... ... ... Бұл ... жүйесінде базистік қатынастардың да айқыш-ұйқыш
айқасуын білдіреді. Қаржы өзінің ... ... мен ... ... ... ... ... қоғамның сан алуан қажеттеріне қызмет
ететіндігіне байланысты қаржы бірқатар сфералардан ... ... ... ... ... ... қамтиды. Қаржы қатынастарының сферасы
мен буындары ... ... ... және елдің бірыңғай қажы ... ... ... ... – бұл ... ... ... мен буындарының жиынтығы, қатынастардың бұл процесінде түрлі ақша
қорлары құрылып, пайдаланылады.
Сонымен бірге қаржы құрамын мемлекеттің қаржы саясатын ... ... ... ... қаржы органдары болып табылатын қаржы жүйесінен
ажырата ... ... ... қағидалы біртұтастығына қарамастан, қаожы қатынастарын
ұйымдастыру нысандары мен олардың сыртқы көрінісі әртүрлі. Бұл ... ... ... ... ... институтционалдық тұрғыдан алғанда қаржы жүйесі бұл ... ... ал ... ... ол ... ... ... өзара байланысты қаржы қатынастарының жиынтығы екенін
естен шығармаған жөн.
Өзінің тарихи дамуында қаржы жүйесі ұзақ ... ... ... ... ... ... қаржы жүйесі, жалпыға мәлім әдетте тек
бір буынмен – ... ... ... ... ... ... көптеген өркениетті елдерінің, соның ішінде бұрынғы
КСРО-ның қаржы жүйесін екі негізгі буын – ... ... пен ... құрады. Олар ақша қорларын қалыптастыруға мүмкіндік береді, бұл
буындардың көмегімен мемлекет өзінің саяси және ... ... ... ... ... ... ... сызбасы
Бүгінде Қазақстанның қаржы жүйесінің құрамы қаржы қатынастарының
біршама ... мына ... ... ... ... жүйесі;
• мемлекеттік несие;
• жергілікті қаржылар;
• шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржылары;
• халықтың (үй ... ... ... ... екі ... жалпы мемлекеттік, яғни
орталықтандырылған қаржыларға жатады және макродеңгейдегі экономика ... ... ... үшін ... Шаруашылық жүргізуші
субъектілердің қаржылары орталықтандырылмаған қаржыларға жатады және
микродеңгейдегі ... және ... ... ... ... үшін ... қаржылар мемлекеттің қаржы жүйесінің маңызды сферасы болып
табылады. Жергілікті қаржылардың ... ... ... ... ... ... ... органдарға жүктелінген функциялардың
сипатымен, сондай-ақ мемлекеттің әкімшілік-аумақтық құрылысымен және оның
саяси-экономикалық ... ... (үй ... ... ... ... ерекше бөлігі
болып табылады.
Халық (азаматтар) өзінің ақша қаражаттарымен жалпы мемлекеттік қаржы
жүйесімен, өндірістік және ... емес ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасайды. Бұл
сан алуан қатынастар еңбекке ақы төлеумен, материалдық және материалдық
емес ... ... ... ... ... халық өзінің ақшалай
табысынан салық төлейді, мемлекеттік және ... ... ... ұйымдары мен кәсіпорындарының қызметін төлейді. ... ... ... сауда орындарында, рыноктарда, халыққа қызмет көрсететін
кәсіпорындар мен ұйымдарда (көлік, байланыс, ... ... ... ... ... мен ... ... алуға байланысты болатын
ақша қатынастарын қоспағанда, қаржы ... ... ... ... ... жеке-дара және шағын кәсіпкерлікпен
айналысуымен байланысты бұл сферада көлемді қаржы қатынастары пайда болуда.
Мұндай ... ... ... ... ... ... ұқсас.
Жекеменшкік және мемлекеттік кәсіпорындардың қаржылары сферасының
бастапқы табыстары, сондай-ақ азаматтардың табысы ... ... ... құрамының негізін қалайтынын ескеру керек. Қазақстанның ... ... ... көрсетіледі. Жалпы қаржылардың ... екі ... ... біріктіріледі:
• мемлекеттік және муниципалдық қаржылар
• шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржылары (кооперативтік
қаржылар). (5-суретті ... ... ... ... құрамы
Аталған сфераладың әрқайсысының ішінде буындар бөлінеді, оның үстіне
қаржы қатынастарын топтастырып, мақсатты ақша ... ... ... белгілі бір әсер ететін субъект қызметінің сипатына ... Бұл ... ... мен ... ... ... буындарды бөлуге мүмкіндік береді: коммерциялық кәсіпорындар мен
ұйымдардың қаржылары; коммерциялық емес ... ... ... ... ... ... сферасында тиісінше, мемлекеттік
бюджетті, мемлекеттік несиені, арнайы қорлар мен резервтерді атауға болады.
Қаржы жүйесінің әр ... өз ... ... ... ... ... ішкі ... сәйкес) бөлінеді. Мәселен, салалық
бағыныштылығына қарай коммерциялық негізде жұмыс істейтін ... ... ... ... ауыл ... ... құрылыс және басқалары кәсіпорындардың қаржылары, ал меншік нысанына
қарай мемлекеттік, кооперативтік, ... жеке және ... ... ... мүшеленеді. Мемлекеттік қаржылардың
құрамында буындар ішіндегі қаржы қатынастарын ... ... ... ... (республикалық, жергілікті) жүзеге асырылады.
Сақтық қатынастар сферасында буындардың әрқайсысы сақтандырудың түрлеріне
бөлінеді.
2 ... ... ... қағидаттары
Қаржы жүйесін құрудың негізіне мына қағидаттар қойылған:
Қаржы жүйесін ұйымдастыруда ... мен ... ... қаржы органдары тарапынан болатын ... бір ... ... ... органдарына, кәсіпорындары мен
ұйымдарына кең құқық пен дербестік берілген.
Бұл қағидат жергілікті қаржы органдарының ... ... ... ... қаржы органына екі жақты ... ... ... ... қаржы дербестігі анағұрлым толық көрінеді: оның
қатысушылары ... ... ... ... ... кейін қаржы ресурстарын еркін иемденеді.
Ұлттық және аймақтық мүдделерді сақтау. Бұл ... ... ... ... ... болатын деңгейі сияқты ұлттық
теңдікті қамтамасыз етуді де талап ... ... ... ... оның
көрінісі мемлекеттік қаржы органдары құрылымының ұлттық-мемлекеттік ... ... сай ... ... ... ... мен ... органдарының болмауы мүмкін, онда олардың функциялардың ... ... ... ... ... бар көп ұлтты
мемлекеттерде бұл ... ... аса ... отыр.
Қаржы жүйесі бірлігінің қағидаты ... ... ... ... ... ... ... мақсаттармен алдын-ала айқындалып
отырады. Қаржыларды барлық буындарын басқару ... ... ... ... ... негізделеді. Қаржы жүйесі бірлігі ... ... ... ... ... ... өзара байланыстылығында, қажетті қаржылық көмек көрсету үшін
қаражаттарды аймақтар, ... ... ... ... ... ... ... бірлігінің қағидаты экономиканы басқарудың барлық деңгейлерінде
жасалатын қаржы жоспарлары мен ... ... ... ... ... ... Қаржы жүйесінің жеке құрамды элементтерінің функционалдық
арналымының қағидаты қаржының әр буыны өз міндеттерін шешіп ... Оған ... ... ... ... ... Мемлекеттік бюджеттің
ресурстарын құрып, пайдалану жөніндегі жұмысты ұйымдастыруды республиканың
Қаржы ... ... ... Бюджеттен тыс қорлардың (ресурстардың)
мақсатты міндеттері ... ... ... және ... ... ... ... және тіпті үкіметтің басқаруына беріледі.
Қазіргі кезде қаржы жүйесі терең өзгерістерге ұшырап, қайта құрылуда.
Қаржы ... ... ... ... міндеті оның Қазақстанның әлеуметтік-
экономикалық дамуын тұрақтандырып, одан әрі ... ... ... ... ... табыстың үздіксіз өсуін қамтамасыз ету, өндірістің ... ... ... ... ... табылады.
Нарықтық қатынастарға көшу барысында қаржы жүйесінің рөлі мен ... ... ... жүйесі нарықтық механизмдердің неғұрлым тиімді
жұмыс істейтін секторларының бірі.
Қаржы және ең алдымен бюджет жүйесі ... ішкі ... ... және ... ... – ұлттық табысқа, макро және микроэкономика кәсіпорындарының,
фирмаларының және салаларының дамуына және халықтың көптеген жігінің ... ... ... ... – БӨЛІМ. Қаржы жүйесінің әлемдік тәжірибесі
1995 жылдары республика бюджеті түпкілікті өзгерді. Бұл ... ... ... қзгеріп отыруымен, шаруашылық
субъектілердің қаржылық ... ... ... болды.
Сондықтан, бюджет құрамын жүйелі түрде зерттеу арқылы, біріншіден, ... ... ... ... ... ... байланысты зерттеу, үшіншіден, қаржы жүйесі туралы ... ... табу және ... сай ... ... ... ... республикадағы қаржы жүйесі туралы қаралымдар өте ұзақ және қиын
болды. Бюджетті өзгерту жайында 10-15 нұсқа ұсыныстар болды. Оның бәрі ... ... тек қана ... ... ... бюджеттік дефицитпен,
салық мөлшерімен ғана өзгешеленеді. ... ... бұл ... ... ресурстармен
байланыстырылады. Жалпы экономика деңгейін бағалау қиынға соқты. ... ... құру ... ... көрсеткіштер – салық-баға саясаты,
бюджеттік емес қорлар, республиканың төлем балансын қарастырып шешу қажет.
Бұл әдіс арқылы, ... ... ... ... екіншіден,
бюджеттік нұсқалардың нақты түрде жоспарлануын,үшіншіден, бюджеттің қаржы-
бюджеттік жоспарлауда, болжауда негізгі құжат болуын қамтамасыз етеді.
1995 жылғы жобада ... ... ... мен ... ... ... ... шығыстарының 62%-ын жабу көзделген, тек 32%
бекітілген табыс. Мұндай орталықтандыру республиканың ... ... әкеп ... ... үшін екі мысал келтірейін: ... ... ... ... облысының адам басына шаққандағы шығысы –
9503 теңге, Қарағанда облысында – 5036 теңге, Торғай облысында – 3344 ... Ал ... ... ... ... болсақ, Қызылорда облысында
бір адамға – 1290 теңге, Қарағанды облысында – 3328 ... ... ... теңге болған. Ауылды аймақтарды бұл көрсеткіш 2-3 есе ... ... ... ... ... ... ... түрлі салықтық емес
түсімдер жиындары болып табылады. Бұл жергілікті ... ... ... Аудандық, қалалық бюджеттер ең ... ... ... ... ... ... ... селолық аудандар өте ауыр
экономикалық жағдайда болды.
Реформалау ... еш ... ... ... ... ... бірнеше әлемдік тәжірибесі бар:
➢ Мемлекетік басқару дәрежесі бойынша салықтың белгілі ... яғни ... ... ... ... ... деп ... Әрбір мемлекеттік басқару дәрежесі бойынша салықтан ... ... ... ... және жергілікті салық түрлеріне үстеме
белгілеу.
Бюджетті құрастырғанда осы ... ... ... Дамыған
мемлекеттер тәжірибесіне сүйенсек, олар бюджеттік жүйе ... ... ... бір ғана емес бірнеше тәсілдерін
қосарлау арқылы дамыған. Біздің елімізде тек бір ғана тәсілді ... ... және ... ... ... ... өз беті ... қағидасы арқылы орналастыру қажет.
Менің ойымша, бұл механизм келесі бөлшектерден құралуы қажет:
1. Облыс және аудан территорияларындағы қаржы ресурстарының ... ... ... ... салмағын бағалау;
3. Территорияда қалыптасатын бюджеттік ресурстың төменгі шекті
салмағын анықтау. Бұл көрсеткіш 40%-тен төмен ... ... Осы ... ... ... және өзгермелі табыс түрін
белгілеу және бюджеттер арасында ... бөлу ... ... ... рспубликаның бюджет жүйесінің дамуында үлкен
роль атқарады. ... ... ... ... ... ... жүйесі өте нашар жағдайда болды, бірақ уақыт өте келе ... ... ... басуда. Мысал ретінде Қазақстан Республикасының 1995 жылғы
мемлекеттік бюджет жоспарымен 205 жылы шыққан ... ... ... 1995 жылы – 221 млрд ... болса, ал 2005 жылы ... ... ... мың ... ... |2005 жылы салықтан түскен табыс ... мың тг |
| ... ... ... ... табыс |12 248 627 мың тг |
| ... ... ... ... мың тг |
|2 ... ... мың тг |
|3 ... ... ... мың тг |
|4 ... ... несиелендіру ... мың тг |
| ... ... ... ... ... мың тг |
| ... несиені жабу ... мың тг |
|5 ... ... ... ... ... мың тг |
| ... ішінде: қаржы активтерін алу |88 296 814 мың тг |
| ... ... ... ... ... |2 000 000 мың тг |
| |түсімі | |
|6 ... ... мың тг |
| | ... ЖІӨ-ң 1,7% |
|7 ... ... ... ... мың тг ... ... ақша ... қалыптастырумен және
пайдаланумен ... ... ... ... жұмыс жасауы ерекше
экономикалық нысандар бюджеттің кірістері мен шығыстары ... ... ... ... ... ... өтеу, мемлекеттің
қаржы активтерін сатудан түсетін түсімдер, сондай-ақ мемлекеттік қарыздар,
ал оның шығыстары шығындар, ... ... ... ... ... ... бойынша негізгі борышты өтеу болып табылады.
Республикалық және жергілікті бюджеттерді болжауға болмағандықтан
жоспарланбаған ... ... ... кейінге қалдыруға болмайтын
қаржыландыруды талап ... ... ... үшін ... ... бюджеттердің құрамында Үкімет пен жергілікті атқарушы
органдардың ... ... және ... ... ... ... ... резервтер
2. шұғыл шығындарға арналған резервтері
3. Облыстық бюджеттердің, республикалық маңызы бар қалалар, аудандар
бюджеттерінің ... ... ... ... ... және ... атқарушы органдардың резервтерін пайдалану
тәртібін Үкімет белгілейді.
Қорытынды
Сырттан қаржы ресурстарын тарту макроэкономикалық ... ... ... басты бағыттарының бірі болып қала береді. Өйткені
ішкі қаражат ... ... әлде де ... еліміздің
экономикасының өзіндік ерекше сипаты болып ... ... ... ... ел ... ... ... іздестіру
және соларды іске қосуға талпыныс жасауы уақыт талабынан туындаған заңды
құбылыс саналса керек.
Тәуелсіздік жарияланған сәттен ... ... жыл ... ... ... проблеманы шешу орайында бір қатар елеулі қадамдар
жасады. Шаруашылық жүргізу ... ... ... ... ... ... қорларды бөлумен, одан әрі бірінші және екінші
мәрте қайта бөлумен айналысады.
Қаржы ... ... ... заңдылықты жолға қоятын заңдар
қабылданды. Қазіргі уақытта республика экономикасының түрлі ... жуық ... ... іске ... ... Қазақстан 1992
жылдан бастап көптеген халықаралық қаржы-экономикалық ұйымдардың мүшесі
болды, түрлі ... ... ... ... ... елдердің
консультативтік кеңестеріне қатысып келеді. Бұдан басқа, көрмелер ... ... де ... жүр. ... өзі ... ... абырой-беделін көтере түсетіндігіне сөз жоқ.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Қазақстан Республикасының бюджет туралы заңы
2. ... С. ... және оны ... Оқу құралы. – Алматы: Мерей, 1992
3. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. "Қаржы". Жоғарғы оқу ... ... ... ... ... В. Д., ... Қ. Қ. Қаржы. – Алматы: Экономика, 1994.
5. Мельников В. Д., Ли В. Д. ... курс ... ...... ... ... 2001.
6. Әбдуев Т. Қаржы – ел өмірінің тынысы: ҚР ... ... М. ... ... // Заң ... – 2001. -14 ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Ш. Құдайбердиев, М. Жұмабаев жайында қысқаша мәліметтер6 бет
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет
Абайдың «Желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы жайлы4 бет
Абайдың «желсіз түнде жарық ай» өлеңінің аудармасы жайында3 бет
Азаматтық құқық негіздері жайында6 бет
Антикалық философия жайында13 бет
Астана көшелері жайында94 бет
Аяқ киім гигиенасы жайында14 бет
Ақжан әл-Машанидің Әбу Насыр әл-Фарабидің өмірі мен шығармашылығы жайында зерттеу жұмыстары66 бет
Ақпарат және оны өрнектеу жолдары жайында7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь