Қазақстан территориясында кездесетін жабық тұқымдылар, папоротниктәрізділер, плаунтәрізділер қатарларына жататын дәрілік өсімдіктер


1. ДАЛАЛЫҚ ҚЫРЫҚБУЫН —ХВОЩ ПОЛЕВОЙ
2. ЕРКЕК УСАСЫР — ПАПОРОТНИК МУЖСКОЙ
3. ҚЫРЫҚБУЫНДЫ КЫЛША —ЭФЕДРА ХВОЩЕВАЯ
4. ТАҢДАМАЛЫ ПЛАУН . ПЛАУН БАРАНЕВЕЦ
5. КӘДІМГІ ҚАРАҒАЙ . СОСНА ОБЫКНОВЕННАЯ
Далалық қырықбуын — қара түсті, ұзын, 1,5 метрге дейін тереңдеп өсетін тамыр сабағы бар, көп жылдьқ шөп тектес өсімдік. Өсімдіктің кектемдік және жазды сабақтары болады. Ерте көктемде тамыр сабағыны биіктігі шамамен 20 сантиметрге жетеді, қоныр немесе қызыл түсті, өн бойында көптеген бутақтары бар. Сабактың бунақтар арқылы қосылған жерлерінде 7—8 коңыр түсті тісшелері бар. Бұл тістер жоғары карай қынап сыкылды сабақты коршай орналасады. Сабақтың ең ұшында споралы капшығы бар. Споралар пісіп жерге шашылғаннан кейін олардың орнында биіктігі жарты метрдей, тұқым бермейтін жасыл қоңыр түсті жаздык сабақ пайда болады. Бұл сабақта да көптеген бунактар бар. Өсімдіктің осы бунақтар арқылы косылған жерімен айнала жапырая өседі.
Қырықбуынның бұдан да басқа шалғындық қырықбуын деген түрі кездеседі. Оның сабағы төрт қырлы және ұзына бойына созылған сайлары бар, өзі жасыл түсті болып келеді. Далалык кырыкбуынның сабағы жұмыр, кедір-бұдыры жоқ. Шалғындық қырықбуынньң дәрілік қасиеті жок. Сондықтан оны дала қырыкбуынымен шатастырып алмау керек. Далалық қырықбуын арамшөп ретінде егістік жерлерде, өзендердің жағаларында, кұмды жерлерде, орманды аймактарда өседі. Дәрі жасау үшін далалық қырыкбуынның жаздық көк сабақтарын жинайды. Құрамында эквизетонд —деген сапонин және экзитин деген алкалоид, флавоноидтар алма, аскорбин, қымыздық, кремний қышкылдары, майлар, белоктар, углеводтар бар.
"Далалық кырықбуыннан жасалған дәрілердің қан тоқтататын, несеп айдайтын, кабынуға қарсы әсер ететін, микробтарды жоятын касиеттері бар. Осыған байланысты бұл өсімдікті қан айналысының нашарлауына, пайда болған ісіктерді, бүйректің және куықтың қабынуларын емдеу үшін пандаланады. Сонымеп қатар жатырдан және геморрой түйіндерінен қан кеткенде, куыққа және бүйрекке тас байлапғанда, өкпе кабынуына байланысты, өкпе қуысына сары су жиналғанда емдеу үшін қолданылады. Далалық кырықбуынды ұзаққа созылған жаракаттарды, туберкулезді емдеу үшін де пайдаланады. Кейбір ғалымдар бүл өсімдікпен гипертония ауруын, атеросклерозды, бауырдың және асқазан жолдарының ауруларын емдейді (Н. Г. Козалева).
Әйелдердің етеккірі шамадан тыс келгенде жұмыршақты, далалык, кырықбуынды теңдей етіп алып пайдаланады. Далалық қырықбуынмен бүйректін кенеттен және жедел қабынуын емдеуге болмайды, себебі оның бүйректі тітіркендіруі мүмкін.
Дәріні дайындау және қолдану тәсілі. Далалық қырықбуын шөптерінің 50 грамын қайнап тұрган 1 стакан суға салып, жарты сағат түндырады, 3 қасыктан ' күніне 3—4 рет ішеді. Ұзаққа созылған жарақаттарды емдеу үшін өсімдіктің 60 грамын 1 литр суға тұндырып, компресс жасап пайдаланады.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




ДАЛАЛЫҚ ҚЫРЫҚБУЫН —ХВОЩ ПОЛЕВОЙ

Далалық қырықбуын — қара түсті, ұзын, 1,5 метрге дейін тереңдеп өсетін
тамыр сабағы бар, көп жылдьқ шөп тектес өсімдік. Өсімдіктің кектемдік және
жазды сабақтары болады. Ерте көктемде тамыр сабағыны биіктігі шамамен 20
сантиметрге жетеді, қоныр немесе қызыл түсті, өн бойында көптеген бутақтары
бар. Сабактың бунақтар арқылы қосылған жерлерінде 7—8 коңыр түсті тісшелері
бар. Бұл тістер жоғары карай қынап сыкылды сабақты коршай орналасады.
Сабақтың ең ұшында споралы капшығы бар. Споралар пісіп жерге шашылғаннан
кейін олардың орнында биіктігі жарты метрдей, тұқым бермейтін жасыл қоңыр
түсті жаздык сабақ пайда болады. Бұл сабақта да көптеген бунактар бар.
Өсімдіктің осы бунақтар арқылы косылған жерімен айнала жапырая өседі.
Қырықбуынның бұдан да басқа шалғындық қырықбуын деген түрі кездеседі.
Оның сабағы төрт қырлы және ұзына бойына созылған сайлары бар, өзі жасыл
түсті болып келеді. Далалык кырыкбуынның сабағы жұмыр, кедір-бұдыры жоқ.
Шалғындық қырықбуынньң дәрілік қасиеті жок. Сондықтан оны дала
қырыкбуынымен шатастырып алмау керек. Далалық қырықбуын арамшөп ретінде
егістік жерлерде, өзендердің жағаларында, кұмды жерлерде, орманды
аймактарда өседі. Дәрі жасау үшін далалық қырыкбуынның жаздық көк
сабақтарын жинайды. Құрамында эквизетонд —деген сапонин және экзитин деген
алкалоид, флавоноидтар алма, аскорбин, қымыздық, кремний қышкылдары,
майлар, белоктар, углеводтар бар.
"Далалық кырықбуыннан жасалған дәрілердің қан тоқтататын, несеп
айдайтын, кабынуға қарсы әсер ететін, микробтарды жоятын касиеттері бар.
Осыған байланысты бұл өсімдікті қан айналысының нашарлауына, пайда болған
ісіктерді, бүйректің және куықтың қабынуларын емдеу үшін пандаланады.
Сонымеп қатар жатырдан және геморрой түйіндерінен қан кеткенде, куыққа және
бүйрекке тас байлапғанда, өкпе кабынуына байланысты, өкпе қуысына сары су
жиналғанда емдеу үшін қолданылады. Далалық кырықбуынды ұзаққа созылған
жаракаттарды, туберкулезді емдеу үшін де пайдаланады. Кейбір ғалымдар бүл
өсімдікпен гипертония ауруын, атеросклерозды, бауырдың және асқазан
жолдарының ауруларын емдейді (Н. Г. Козалева).
Әйелдердің етеккірі шамадан тыс келгенде жұмыршақты, далалык,
кырықбуынды теңдей етіп алып пайдаланады. Далалық қырықбуынмен бүйректін
кенеттен және жедел қабынуын емдеуге болмайды, себебі оның бүйректі
тітіркендіруі мүмкін.
Дәріні дайындау және қолдану тәсілі. Далалық қырықбуын шөптерінің 50
грамын қайнап тұрган 1 стакан суға салып, жарты сағат түндырады, 3 қасыктан
' күніне 3—4 рет ішеді. Ұзаққа созылған жарақаттарды емдеу үшін өсімдіктің
60 грамын 1 литр суға тұндырып, компресс жасап пайдаланады.

ЕРКЕК УСАСЫР — ПАПОРОТНИК МУЖСКОЙ

Еркек усасыр — биіктігі 1 метрге дейін жететін, көп жылдык, шөп тектес
өсімдік. Тамыр сабағы жуан, көлбеу өседі, көптеген жіңішке, қосалқы
тамырлары бар. Тамыр сабағын қазып алып қараканда өткен жылдардағы курап
түсіп қалған жапырақтары сағақтарының әлі де көк күйінде топталып тамыр
сабақтың сыртында каптап тұрғандығын байқауға болады. Тамыр сабақтың сырт
жағы қоңырқай түсті, ал қабығын сыпырып қарағанда, ішкі жағының ашық жасыл
түсті екендігін байқауға болады. Осы тамыр сабақтың үстіңгі жағынан жыл
сайын бір топ жас жапырақтар өсіп шығады. Жапырақтары әбден жайылғанға
дейін спираль сияқты ораулы болады. Оның біртіндеп орамы жазылып, ұзын
сағақтың екі жағынан да құстың қауырсыны сияқтанып тізілген көптеген
жапырақтар өсіп шығады. Жапырақтары ұзынша келген эллипс тәрізді, ұштары
сүйірленген әрі құстың қауырсыны сиякты тілімделген.
Жаздың соңғы айларында усасыр жапырақтарының астынғы жағынан екі қатар
болып қоңыр түсті споралы сорустар пайда болады. Споралар піскеннен кейін
жерге түседі де, көктеп өсе бастайды. Еркек усасыр қылқан, жапырақты
ормандарда, бұталардың арасында, таулы беткейлерде өседі. Дәрі жасау үшін
оның тамыр сабағын күзде қазып алады. Усасыр құрамында флаваспида
кышқылдары, альбаспидин, аспидинол деген заттар бар. Бұл заттар, әсіресе
аспидииол бұлшық еттерге у ретінде әсер етеді. Осыған байланысты ішек
құрттары жансызданып қалады.
Еркек усасырдың тамыр сабағынан жасалған дәрілерді тек дәрігердің
бақылауымен ғана пайдалануға болады. Ғылыми медицинада бұл дәрілер ішек
құрттарын түсіру үшін қолданылады. Халык медицинасында еркек усасырдың
тұнбалары ревматизмге карсы ванна жасау үшін пайдаланылады.

ҚЫРЫҚБУЫНДЫ КЫЛША —ЭФЕДРА ХВОЩЕВАЯ

Қырықбуынды кылша — биіктігі 2,5 метрге жететін бұталы, көп жылдық
өсімдік. Жоғары караған жуан бұтақтарына қарама-қарсы ұзындығы 20-30
сантиметрдей жас бұтақтар өсіп шығады. Жапырактары жетілмеген кабыршақ
сықылды, бір-біріне карама-қарсы орналасқан. Гүлдері майда, бір жынысты,
бірнеше масақша жасап шоғырланып тұрады. Май-июль айларында гүлдейді.
Август айында кызыл түсті, етті, бір тұкымды жеміс береді. Тұқымы —
домалақ, кара қоңыр түсті дәнек. Таулы жердегі ормандарда, тастақты
беткейлерде өседі. Дәрі жасау үшін өсімдіктің жас бұтақшаларын бір жылда
екі рет — апрель-май айларында және июль-сентябрь айларында жинап алады.
Кұрамында эфедрин, псевдоэфедрин, метилэфедрин, аскорбин қышқылы бар.
Өсімдік — улы.
Өсімдіктің құрамындағы эфедриннің қан қысымын көтеретін, бронхтарды
кеңейтетін касиеті бар. Осыған байланысты қырыкбуынды кылшаны кан кысымының
кенет төмендеуін, бронх демікпесін, көкжөтелді емдеуге пайдаланады.
Казакстанда өсімдіктің кос масақшалы эфедра немесе Қузьмич шөбі деп
аталатын түрі де кездеседі.
Кузьмич шөбі — кос үйлі, бұталы есімдік. Сабағы кысқа, өзінің биіктігі
30-40 сантиметрдей. Қабығы сүрғылт түсті, бұтақтары жасыл сары. Жапырақтары
бір-біріне қарама-карсы орналаскан, майда, сабақты айнала коршап тұрады.
Аталық гүлдерінің масақшалары жеке-жеке орналаскан, ал аналық гүлдерінін
масақшалары екі-екіден өсімдік бұтактарының ұштарына шырмалып тұрады, әрі 2-
3 жапырақшамен жабылып тұрады. Аналық гүлдері етті кызыл жеміс береді.
Кузьмич шөбі май-июнь айларында гүлдейді. Жемісі июль айында піседі. Аласа
тауларда, далалы аймактарда, кұмды беткейлерде еседі. Дәрі жасау үшін
өсімдіктің жас бұтақшаларын август айынан бастап жинап алады.
Өсімдіктің Кузьмич шөбі деп аталатын себебі бар. Өткен ғасырда Федор
Кузьмич Муховников деген шаруа ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Павлодар өңірінде кездесетін дәрілік өсімдіктер
Алғашқы жабық тұқымдылар
Жабық тұқымдылар немесе гүлді өсімдіктерге сипаттама
Дәрілік өсімдіктер
«дәрілік өсімдіктер»
Дәрілік өсімдіктер (шипалы өсімдіктер )
Қазақстандағы дәрілік өсімдіктер жайлы
Қазақстанда кездесетін өсімдіктер
Жаңа дәрілік өсімдіктер
Дәрілік өсімдіктер туралы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь