Жолай газ өңдеу өнеркәсібі. Түрлері

Кіріспе
1. Жолай газ өңдеу өнеркәсібі
1.1. Жолай газдың қазіргі дәуірдегі маңызы.
1.2. Мұнай және табиғи жанғыш жолай газдар.
Негізгі мәліметтер
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Табиғатта мұнай шыққан жерлерде жолай газ да көп мөлшерде кездесіп отырады. Адамзатқа ол ертеден белгілі болғанымен, тұрмыста мұнайға қарағанда едәуір кеш қолданылды. Тарихи мәліметтерге қарағанда, 615 жылы Жапонияда алғашқы жолай газ скважиналары бұрғыланған. Шамасы осы кезеңде Үндістан, Парсы елдері мен Баку Каласы төңірегіндегі елді мекендер жолай газды тұрмыста, көбінесе шырақ жағу үшін пайдаланса керек.
Алғашқы жолай газ шамдары Лондон, одан кейін Париж, Нью-Йорк, Берлин қалаларында пайда болып, 1865 жылы Москваға, да жеткен. Бұл уақытта жолай газды көмір мен тақтатастарды жандырып алатын болғандықтан, ол кең көлемде қолдану таба қоймады.
Қазіргі уақытта табиғи жолай газ ең арзан, әрі ең қуатты энергетикалық отын көзі болып табылады. Негізі көміртектерден тұратын табиғи таз, сонымен бірге өндіріс салалары мен химия кәсіпорындары үшін бағалы шикізат. Мысалы, мұнай меи жолай газдан синтетикалық каучуктар алынып, олардан автомобиль дөңгелектері, өндіріске қажетті резина бұйымдары жасалады, ал «Москвич» жеңіл машинасының дөңгелегіне 24 кг каучук, қазіргі алып БелАЗ машиналарының дөңгелегіне 2 т каучук кетеді.
Күнделікті тұрмыста кеңінен пайдаланылып жүрген ыстық пен суықка төзімді, әрі жеңіл, тоттанбайтын, сынбайтын, әрі иілгіш бұйымдар негізі де жолай газ өнімі — пластмасса. Қазіргі уақытта пластмасса материалдары самолет, тіпті ракета жасауға да кеңінен пайдаланылуда. Олардан алынатын синтетикалық талшық-тар әрі төзімді, әрі сәнді капрон, нейлон, лавсан сияқты материалдар алынуы негізінде тұрмыста пайдаланылса, синтетикалык заттар өңдіріс пен техникада кеңінен қолдау табуда. 1976 жылы Батыс Германия фирмаларының бірі синтетикалық талшықтардан «аренка» аталатын жаңа материал алды. Ол ежелден таныс болаттан бес есе қатты болып шықты. Мұңдай синтетикалық материалдың болашағы зор.
Орыстың ұлы оқымыстысы Д. И. Менделеев:...жолай газды жылу үшін жағу, пешке қып-қызыл ақша жаққанмен бірдей»—деген екен. Жоғарыда айтылған мұнай жолай газ өнімдерінің қатарына синтетикалык, әр түрлі кір жуатын ұнтақтар, спирттер, гербицидтер мен медициналық препараттар, аммиак және күкірт қышқылы, тағы да басқа алынатын көптеген заттарды қосатын болсақ, онда Д. И. Менделеев айтқандай, «қып-кызыл ақшаны отқа жағып» отырғанымызды мойындауға тура келеді.
Әйтсе де, қазіргі уақытта жолай газды жағып энергия мен жылу өндірудің маңызы ерекше. Энергети¬ка саласында жолай газ негізінен бу қазандары мен пештерді жағуға, ал мұнай қозғалтқыш отыны ретінде пайдаланылады.
Табиғи жолай газдың басқа энергетикалык отын түрлерінен ерекшелігі:
--- жолай газ жанғаннан кейін басқа отын турлері сияқты түтін, қүйе, күл,
— жолай газ жанғанда бөлінетін жылу мөлшері өте жоғары, көмірмен салыстырғанда 1,5—2 еседей артық;
— жолай газ өндірісіне жұмсалатын шығын басқа отын түрлерін ендіруге жұмсалатын шығыннан әлдеқайда аз, күрделі құрылыстың өзіндік құны темен және оны кен орындарын пайдаланудың алғашқы жылдарының өзінде-ақ қайтарып алуға болады. Дүние жүзі елдеріндегі энергетикалық отын балансындағы жолай газдың үлесі 1935 жылы 3% болса, 1950 жылы 9%, ал 1975 жылы 18,5% болды, Ғылыми болжамдарға қарағанда, 2030 жылы оның үлес салмағы 19% шамасында болмақ. Жалпы жолай газ өндіру көлемі жылдан жылға артуда. Егер де 1950 жылы 185,7 млрд. м3 жолай газ өндірілсе, 1960 жылы 513 млрд м5, 1970 жылы 1145 млрд. м3, І980 жылы 2,5 трилл. м3 жолай газ өндірілді, ал үстіміздегі ғасырдың аяғына қарай өндірілген жолай газдың көлемі 3,8 трилл. м3-қа жетіп, одан кейінгі жылдары біршама төмендейтін болады.
1. Дүкенбаев К.Д. Энергетика Казакстана. Движение к рынку.-Алматы: Ғылым, 1998.-584 с.
2. Дүкенбаев К.Д. Өмір өзегі. – Алматы, 1996. – 272 б.
3. Алияров Б.К. Освоение сжигания экибастузского угля на тепловых электрических станциях. – Алматы: Ғылым, 1996. – 272 с.
4. Нұрекенов Е., Темірбаев Д.Ж., Алияров Б.Қ. Жылутәсіл атауларының орысша-қазақша сөздігі – Алматы: РБК, 1997. – 77 б.
5. Аяпова Ж.Ж., Арынов Е.М. Іскер адамның орысша-қазақша экономикалық түсіндірме сөздігі. – Алматы: Инкар, Тұлға, 1993. – 320 б.
6. Құсайнов А., Нұржанов Б., Шотанов Ж., Балабатыров С., Жұмақанов Т. Электр техника мен электр энергетика терминдері. – Алматы: Санат, 1994
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
1. Жолай газ өңдеу өнеркәсібі
1.1. Жолай газдың қазіргі дәуірдегі маңызы.
1.2. Мұнай және ... ... ... газдар.
Негізгі мәліметтер
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе
Табиғатта мұнай шыққан жерлерде жолай газ да көп мөлшерде кездесіп
отырады. ... ол ... ... болғанымен, тұрмыста мұнайға
қарағанда едәуір кеш қолданылды. Тарихи мәліметтерге қарағанда, 615 ... ... ... газ ... бұрғыланған. Шамасы осы ... ... ... мен Баку ... ... елді ... ... тұрмыста, көбінесе шырақ жағу үшін ... ... ... газ ... ... одан кейін Париж, Нью-Йорк, Берлин
қалаларында пайда болып, 1865 жылы Москваға, да ... Бұл ... ... ... мен ... жандырып алатын болғандықтан, ол кең көлемде
қолдану таба қоймады.
1. Жолай газ өңдеу өнеркәсібі
Қазіргі уақытта табиғи жолай газ ең ... әрі ең ... ... көзі ... ... ... көміртектерден тұратын табиғи таз, сонымен
бірге өндіріс салалары мен химия кәсіпорындары үшін бағалы ... ... меи ... газдан синтетикалық каучуктар алынып, олардан автомобиль
дөңгелектері, өндіріске қажетті резина бұйымдары ... ал ... ... ... 24 кг ... ... алып БелАЗ
машиналарының дөңгелегіне 2 т каучук кетеді.
Күнделікті ... ... ... ... ... пен ... әрі ... тоттанбайтын, сынбайтын, әрі иілгіш бұйымдар негізі де
жолай газ өнімі — пластмасса. Қазіргі ... ... ... ... ... ... да ... пайдаланылуда. Олардан алынатын
синтетикалық талшық-тар әрі төзімді, әрі ... ... ... ... ... ... негізінде тұрмыста пайдаланылса, ... ... пен ... кеңінен қолдау табуда. 1976 жылы Батыс
Германия ... бірі ... ... ... аталатын жаңа
материал алды. Ол ежелден таныс болаттан бес есе қатты болып шықты. Мұңдай
синтетикалық ... ... ... ұлы ... Д. И. ... газды жылу үшін жағу,
пешке қып-қызыл ақша жаққанмен бірдей»—деген екен. ... ... ... газ ... ... ... кір жуатын ұнтақтар, спирттер, гербицидтер мен ... ... және ... ... тағы да ... ... көптеген
заттарды қосатын болсақ, онда Д. И. Менделеев айтқандай, «қып-кызыл ақшаны
отқа ... ... ... тура ... де, ... ... ... газды жағып энергия мен жылу өндірудің
маңызы ерекше. Энергетика саласында жолай газ негізінен бу қазандары мен
пештерді ... ал ... ... ... ... ... ... газдың басқа энергетикалык отын түрлерінен ерекшелігі:
--- жолай газ жанғаннан кейін басқа отын турлері сияқты ... ... ... ... ... ... ... газ жанғанда бөлінетін жылу мөлшері өте жоғары, көмірмен
салыстырғанда 1,5—2 ... ... ... газ ... ... ... басқа отын түрлерін ендіруге
жұмсалатын шығыннан әлдеқайда аз, күрделі ... ... құны ... оны кен орындарын пайдаланудың алғашқы жылдарының өзінде-ақ қайтарып
алуға болады. Дүние жүзі елдеріндегі энергетикалық отын ... ... ... 1935 жылы 3% ... 1950 жылы 9%, ал 1975 жылы 18,5% ... ... қарағанда, 2030 жылы оның үлес салмағы 19% шамасында
болмақ. Жалпы жолай газ өндіру көлемі жылдан ... ... Егер де ... 185,7 ... м3 жолай газ өндірілсе, 1960 жылы 513 млрд м5, 1970 жылы
1145 млрд. м3, І980 жылы 2,5 ... м3 ... газ ... ал ... аяғына қарай өндірілген жолай газдың ... 3,8 ... ... одан кейінгі жылдары біршама төмендейтін болады.
Табиғатта жолай газ түрлері көп, бірақ олардың ең көп ...... ... Бұл ... газ көмір шахталарында, кейде шымтезек пайда болған
жерлерде жиі ... ... ... ... ... мол қоры ... ... байланысты. Мұнай кендеріндегі жолай газдың ... ... ... ... газ ... ... топка бөлінеді. Егер бір тонна
мұнайға келетін жолай газ мөлшері бірнеше жүз ... ... ... ... газ ... ал ... газ ... 1000—20000 м3-қа жетсе, ол жолай
газ конденсатты кен орны деп аталады. Ал 1 т ... 20000 ... ... газ ... ... ... таза ... газ ... деп ... ... қарағанда табиғи жолай газдың ,жер қойнауында қалыптасқан орындары
өте көп. Олардың жалпы қоры да орасан мол. ... ... ... ... газ ... ... ... оңай емес, кейбір мұнай кен
орындарындағы қосалқы ... ... ... де ... олар ... ... тегіннен-тегін факел болып жанып жатады. Ғалымдардың
есептеулеріне қарағанда, тек осындай қосалқы жолай ... қоры ... ... газдың 40% -ін ... ... Н. В. ... ... ... егер де өндіру коэффициенті
80% -ке жеткізілетін болса, онда ... ... ... газ қоры ... т шартты отын болады.
Ғылыми деректерге қарағанда, жолай газ қорлары жер ... ... ... оның ... қоры ... 140 — 170 ... және ... жұмыстары негізінде бұл шама үнемі айқындалып отырады.
2.5-к е с т е ... ... ... ... ... ... ... |нақтылы ... ... |
| ... ... | ... ... |
| |газ ... | |газ ... |
| ... | ... ... |27,5 . ... және | ... |4,3 ... ... | ... Аме- | ... |20,6 ... | ... |25,1 ... | ... Шы- | ... ... те-| |ғыс ... |2,3 ... ... | |ТМД және | |
| | ... эко- | |
| |6,2 ... бар | |
| | ... |14,4 |
| | | | ... ... ... ... ... өте бай. Ғалымдардың болжамына
карағанда, мұнда шамамен 60 трилл. м3-тан астам жолай газ қоры бар және ... ... ... ... ... ... ... жолай газ құбыры Ұлы Отан соғысы жылдары
іске қосылды. Үзындығы 160 км-ден астам ... газ ... ... ... ... тартылды. Қазіргі уақытта мыңдаған километрге созылған
жолай газ ... ... ... ... ... ірі ... ... Мысалы, Москва қаласына жолай газ құбырының төрт
тармағы қосылған, ... ... ... Орта Азия — ... ... бар.
Өзбекстанның, Түркменстанның және ... бай кен ... ... ... ... газ құбырының ұзындығы 2700 км-ден ақады.
ТМД-да тартылған жолай газ ... ... ... елдерін де
«көгілдір отынмен» қамтамасыз етіп ... ... кен ... ... 3000 ... ... жолай газ құбыры көршілес Шығыс Европа
елдерін жолай газбен жабдықтап ... ... газ ... жүзі елдерінің энергетиқалық отын балансының 75%-
ін құрайды, ал транспорт түрлері толығынан жолай газды пайдаланып отыр.
ТМД-ның кең байтақ жерінде жыл сайын ... ірі ірі ... газ ... ... ... салала-рын арзаң жолай газбен қамтамасыз етуге
көптеген мүмкіндік-т"ер туып отыр.
Орта Азия республикалары мен Қазақстан аса ірі ... және ... ... ... ... Есептеулерге қарағанда, бұл аймақта жылына 60—
100 млрд. м3-тан, астам жолай газ өндіруге болады.
Қ а з а қ с т а н д а ... ... ... жұмыстары 1957 жылы
басталды. 1961 жылы түбекте бұрғыланған скважиналардан алғашқы жолай газ
фонтандары ... бұл ... ... газ ... бай ... ... Атырау, Батыс Қазақстан және Ақтөбе облыстарының жерлерінен, Орал-
Ембі алқабынан қазірдің өзінде елуден астам жолай газ кең ... ... ... ... барланған қоры бойынша Каспий ... ... ... ... ... ірі мұнай-жолай газ кешені қалыптасуда, ал Шу—Іле,
Балқаш — Алакөл ойпаттары,, Қызылорда облысындағы ... ... ... мен Солтүстік Қазақстан облысынын солтүстік жазықтары жолай газ
кеніне бай аудандар ... ... ... айтканда, болашақта Казақстан энергетикалық отын қорларын өндіру
жөнінен дүние жүзінде алдыңғы қатардан орын алары сөзсіз.
1.1. Жолай газдың қазіргі ... ... ... ... ... ... рөл ... Кез-
келген мемлекеттің өндіргіш күштерінің деңгейі негізінен ... ... ... анықталады. Энергия ... ... ... жүзінде өндірілетін пайдалы қазбалардың 70% астамы энергия
көздеріне ... ... бола ... ... ... ... - көмір, мұнай, табиғи жолай газ,
гидроэлектроэнергиясы және ядролық энергия. Дүние жүзінде энергия ... ... ... ... жылу сынымдылығына
29,5 мың кДж/т есептегенде) млрд.т мынадай:
1900ж 1920ж 1940ж 1960ж 1980ж ... |0,72 |1,34 |1,88 |2,09 ... | | | | ... | | | | ... |1700 |1200 |90 |400 ... % | | | | ... ... |50 |35 |3 |12 ... |28 |1 |50,5 |20,5 ... жүзі ... ... ... ... ... ғалымдар мен
мамандардың жақын кезінде мұнай қорының таусылу мүмкіндігі туралы ... ... XXI ... ... таяу ... ... мұнай қорының
таусылуы туралы пікірлер көп ... ... ... ... шикі зат ... кезеңінде, оның
дүние жүзілік экономикалық және саясаттық рөлі арта түсті. ... ... бар ... ... және ... ... ... шығару мүмкіндігі
бұл мемлекетке экономикалық және әлеуметтік өркендеуде ... ... ... береді. Сонымен бірге, мұнайдың дүние жүзілік бағасының
өзтеріп тұруы, мұнай базарындағы коньюктурасы, ... ... ... ... ... ... алып келіп пайдаланатын елдер үшін
эқононмикалық саясатта күрделі өзгерістер ... тура ... ... ... ... жүзілік бағасы тұрақсыз болып тұр. Екінші
дүние жүзілік соғыстан кейінгі алғашқы жылдары мұнай бағасын, құрамында АҚШ-
тың ... ... ... бағыт ұстанған, халықаралық мұнай картелі
анықтады. Картель мұнайды оны өркендеуші - экспортер елдерден монополиялы
төмен ... (1970ж - 22 ... 1м3 ... ... ... ал ... ... - мемлекеттерге салыстырмалы жоғары бағаға сатты. Мұндай жағдай
өркендеуші елдерді қанағаттандыра алмады. Сондықтан, олар өздерініц ... ... ... ... монополистерімен күресу үшін және мұнайды
экспорттауда бірлескен саясат ұстау мақсатында, 1960 жылы ... ... ... (МШІІЕҚ) қоғамын құрды. Бұл қоғамға Ирак, Иран, Кувейт,
Сауд Аравиясы, ... ... ... ... ... Нигерия,
Алжир, Эквадор кірді.
Дүние жүзіндегі , әсіресе өркендеген елдердегі, энергетикалық ... ... ... күрт ... ... отырып МШШЕҚ, елдері 1972-
1973жж мұнай монополияларына қысым жасап, мұнайдың бағасын төрт- жеті ... ... ... көтерілуі өркендеген елдерде өндірістің барлық
салаларының мұнай ... ... ... ... Бұл ... ... ... кризисі деген атпен белгілі болды.
Өркендегси Батыс елдері өздерінің мұнай импортынан бағыныштығын
азайту ... ... мен ... өздерінде өндіруді көбейтті, мұнай
өнімдерін үнемдеуге бағыт ұстады, энергия өндірудің басқа көздерін ... ... ... ... Осындай әрекеттердің нәтижесінде дүние
жүзілік базарда мұнай ... ... ... 1980ж. ... ... ... бағасы 1м3 үшін 190 доллар құрады, ал 1987ж. 113 доллар
болды.
Бұрынғы КСРО өзін ... ... ... етумен қабат, оны көп
мөлшерде Батыс және ... ... ... ... ... экспортқа
шығарып, мемлекеттің валюталық қорын толтырып, шет ... ... ... тауарлар алып келді.
Қазақ мемлекеті де келешекте ... ... ... ... шығару ( өндірілген өнімнің жартысындайын) арқылы, елдің ... ... ... ... мен ... ... ... көтеруде көптеген шаралар жоспарлауда.
1.2. Мұнай және табиғи жанғыш жолай газдар.
Негізгі ... жер ... ... Каспий теңізінің жағалауында 500 жыл
алдын, ал жолай газдың жер ... ... ... және ... ... ... 6 мың жыл бұрын ғалымдар байқаған. Мұнай өндірістік мәнге
ХҮІП ... ... ие бола ... - ... қалдық қабатына көп тараған, сұйық жанғыш материал.
Мұнай және одан жер ... ... ... өнімдер - асфальттар және
битумдар адам баласына көптен белгілі. Оларды ... және ... ... ... пайдаланған. Ерте заманғы Египетте, Римде, Тигр
және Евфрат өзендерінің ... ... жол ... науа ... басқа құрылыста тесіктерді бітеуде тоқушы, бырыстырушы және гидроайыру
материалы есебінде көп ... XVIII ... ... бастап мұнай
өндеудің өнімі - керосинді үйлерді және көшені жарықтандыруда пайдалана
бастады. Ал ХIX ... ... ішкі жану ... ойлап табумен
байланысты, мұнай өнімдері әртүрлі жол ... ... отың ... ... жөнінен көміртегі мен сутегінен бөлек, ... ... ... ... өте күрделі қоспасы (алкандар, сақинаалкандар,
арендер) болып саналады.
Мұнай сыртқы ... ... май ... ... жарықта
флюресценцияланады. Мұнайдың түсі ондағы шайыр заттарының мөлшеріне және
құрылымына байланысты; мұнайдың қара ... ... ... ... ... түссізі де белгілі. Мұнай судан жеңіл және онда іс жүзінде ерімейді.
Мұнай тұтқырлығы оның ... ... ... ... ... да ... ... жаңғыш зат, оның жану жылуы қатты ... ... ... ... торф) қарағанда, жоғары, ол шамамен 42 МДж/кг құрайды.
Мұнайдың қатты жанғыш қазбалардан айырмашылығы күлі аз болады.
Мұнай өзінің атын нафата ... ағып ... ағып ... ... парсы сөзінен алады.
Мұнайдың түзілуін анықтау қазіргі ғылымның ең ... ... ... ... мен ... ... ... мұнайдың
түзілуінің органикалық теориясын жақтайды, бірақ кейбір ғалымдар, мұнайдың
анорганикалық заттардың әртүрлі химиялық ... ... ... ... ... ... ... түзілу теориясын алғашқылардың бірі болып
Д.И.Менделеев 1877 жылы ұсынды. Оның жорамалы бойынша, мұнай ... ... ... ... сумен әрекеттесуінің нәтижесінде түзіледі.
Мұндай реакциялар орын алса-дағы, ... ... ... әртүрлі
құрылымды көмірсутектерінің пайда болуын карбид теориясымен ... ... тағы да жер ... ... ... жағдайынан жер астына
жоғары қысымдық жағдайға судың ауысуы да ... ... ... мұнайдың
космикалық, магнитті вулканды түзілу жорамалы ұсынылды, бірақ олар кең
қолдау ... ... ... туралы дүние жүзілік ғылымның геологиялық және
геохимиялық байқауларының және ... ... ... ... ... ... ... ауқымын қоса есептегенде,
мұнайдың органикалық түзілу жорамалын жақсы дәлелдейді. Әсіресе, ескі
шөгінді жыныстар мен ... ... тірі ... мен органикалық
қосылыстар компоненттерінің арасында генетикалық ... ... ... ... ... ... жер қыртысында өте
көп, олар жолай газ ... ... ... ... ... ... ... жолай газ жер
қыртысында шашыранды күйінде кездесетін органикалық заттардан ... ... Жер ... ... ... ... ... суындағы өлген, өте ұсақ флора мен фауна (планктон, бентос және ... ... ... ... мен ... ... тағы араласады.
Шөгінді жыныстардың жоғарғы қабатында көмілген ... ... мен ... ... ... ... (СО2, N2 , NH3
, CH4 және т.б.) және суда ... ... ... түзін тез ыдырайды.
Химиялық және бактериялық әсерге өте ... ... ... бір ... шөгіндіде қалады.
Одан әрі, органикалық заттардың шөгінді жыныстардың қабатына
1,5 – 3,0км және одан да ... көп ... ... бойы ... ... ... оларға жоғары температураның (шамамен ... 200ºС ... және ... 10-30 МПа, ... ... ... ... әсерлері болады. Қазіргі көзқарас бойынша, бұл
сатыда термиялық және термокаталитикалық процестер нәтижесінде ... ... ... ... ... балауыздар) мұнай көмірсутектеріне
ауысады.
Мұнай түзілу - өте күрделі және көп уақыт жүретін химиялық процесс,
оның тетігінің кейбір ... әлі ... ... ... ... ... түрінде, оның жолай газға айналу өнімдері де, ... ... ... ... ... ... ... әбден ықтимал. Бірақ
жолай газдың, су сияқты жылжу қабілетінің әсерінен, олар ... ... ... қозғалады. Осындай қозғалуды геологтар
миграция дейді. Бірінші және екінші миграцияға бөледі.
Мұнай мен мұнайаналық жыныстардан бірінші миграция ... ... ... және ... ... жиналады. Миграция әртүрлі
факторлардың әсерінен болуы мүмкін: жыныс ... ... сығу ... ... әсіресе жолай газдардың, сумен қозғалу, мұнайдың сұйық
заттарының жолай ... ... ... еруі және ... ... есебінде
қозғалуы, қысымның аралық жыныстарындағы өзгеруінің нәтижесінде тесіктерден
және ... ... және ... әрі ... тесік қабаттарымен қозғалу және тік миграция
нәтижесінде, ... ... ... және ... ... жолай газ қақпан деп аталатын орындарға ... яғни ... ... тау ... одан әрі миграциясы ... ... ... қақпандарда мұнайдың жиналуын мұнай қорлары деп атайды. Егер
мұнайдың (немесе жолай газдың) мөлшерінің кені үлкен болса, немесе осы ... ... ... ... ... ... онда мұнай,
мұнайжолай газ немесе жолай газ шығу орьндары туралы айтылады.
Сонымен, ... тау ... кең ... ... ... газ ... ... тесіктерін толтырады. Жынысгың
тесіктік коэффициенті өскен сайын, ... ... ... ... ... ... ... тесіктері болмайтындықтан, жыныстардың
балшықты қабаты тесікті кенді одан әрі миграциядан қорғайды. Жолай ... ... ... су да ... ... ол да жыныс тесіктерін
толтырады.
Мұнай қақпан - кендерінің негізгі ... ... ... ... орналасқан. Мұнайдың жер бетіне шығуы өте сирек ... жер ... ... ... кен орындарында ... ... ... өндірудің құдық әдісі пайдаланған.
Мұнайшы-геологтардың қазіргі алдында тұрған мақсат, жолай газ кен
орындарын іздеу және ... ... ... ... мұнайды барлауды
геологиялық, геофизикалық және геохимиялық әдістерінің үйлесуімен
жүргізеді.
Геологиялық әдістің ... шурф және ... ... ... ... ... ... саналады. Мұндай төтелдер үлкен
терендікке жете алады. ... ... ... ... ... ... ... онда тау жынысының құрамы мен оның жасы ... ... ... ... Одан әрі мұнай немесе жолай газ
қақпан-кен орнын анықтау үшін іздеу ... ... Кен ... ... мұнайлы алаңңың мөлшерін және мұнай немесе жолай газ қорын
анықтау мақсатында, барлау бұрғылауды жүргізеді.
Тау жыныстарын геофизикалық ... ... ... ... өсе
бастады. Олар өте дәл ... ... ... мен ... - ... ... магнитті ауытқулықты, жыныстың
электр тогын өткізгіштігін, терең емес ... ... ... ... ... толқындардың тарау ерекшеліктерін өлшеуге
негізделген. Сонымен қабат төтелдерді ... ... ... және ... ... де ... және геологиялық әдістерді комплексті қолдану, шөгінді
жыныстардың құрылымын, ... кен ... ... ... ... және дәл ... ... анықтаудың зерттеуді едәуір кеңейтті.
Мұнай қен орындарын іздеу барлық жерлерде үлкен ... ... кен ... іздеуді сонғы кездері теңіз су астынан, күшті
қарқынмен жүргізілуде.
Мұнайдың дүние ... ... қоры 306 ... оның 95 млрд.т.
«өндірістік өндірілігін ... ... кен ... ... ... және ... ... біркелкі емес. Өндірілетін мұнай қорының
жартысынан көбі (54 ... ... және Орта ... ... ... Ирак,
Кувейт. Иран, Біріккен Араб Эмираты (БАЭ), тағы Солтүстік және ... ... ... ... Оңтүстік-Шығыс Азия (Иіідонезіія, Индия, Малазия);
Америка континеттегі (Мексика, АҚШ, ... ... ... ... және ... ... Азия (Ұлыбритания, Норвегия, Ресей
Федерациясы, Қытай, Қазақстан) елдерінде орналасқан. Мұнайдың жалпы барлық
кен орындарының санының 5% ... ... ... 85% ... алып ... өндіріледі. Жер шарында барлығы 10 мыңдағаи жолай газ ... оның ... 1500 ... және 400 астам жолай газ кен орындары
біздің елде ... кен ... ... алып кен ... ... тиеді.
Олар: Сауд Арабияда Гавар (II млрд.т) және Сафания) (4,1 млрд.т); Кувейтте
Бурган (9.9 млрд.г); Иракта ... (2,2 ... және ... (2,7
млрд.г); Венесуэлде Боливар (4,8 млрд.т), ... (1,5 ... ... ... Ахваз (2,4 млрд.т), Маруп (2,2 млрд.т) Гечсаран (2,1
млрд.г) және Агаджари (1,9 ... ... ... ... ... ... Қазақстанда Каспий теңізіндегі ... ... ... ... (5-2 ... Жаңа жол. Қарашығанақ, Өзен, Жетібай (Барлық
мұнай қоры 15,1 млрд.т); Ресей ... ... ... ... ... ... Туймаза, Усинск; Әзербайжанда Нефтяные камни;
Мексикада Чикогенек (1,6 млрд.т).
Мұнайды ... ... ... ... ... ... ... құбырмен іске асырылады және қарапайым өңдеп, өте көп әртүрлі
бағытта ... ... ... ... дүние жүзі елдерінің отын-
энергетика комплекстерінің жарымынан көбі мұнай үлесіне тиетіні кездейсоқ
емес. ... ... ... ... ... өнімдерге
қарағанда, көбірек байланысты.
Дүние жүзі бойынша мұнай өндіруде ең жоғарғы көрсеткішке
3114 млн.т 1979ж. жетті, одан кейін бұл ... 1985ж. ... ... ... ... ... елдер арасында мұнай өңдірудің ең ... 1985ж. ... ... ... КСРО-да 624 (1988ж.) - ... Сауд ... 490 ... - 170 ... АҚШ-та 474 (1970ж.) - 438
млн.т; Иранда 300 ... - 111, ... 168 ... - 70 млн.т;
Венессуэлада 194 ... - 88 ... ... 114 ... - 73 млн.т;
Ливияда 160 (1970ж.)-50млн.т; Кувейтте 151 ... ... ... 100
(1973ж.) - 72 млн.т; Ұлыбританияда 1,2 (1975ж.) - 123 млн.т; Қытайда ... - 133,5 ... ... ... 143 ... ... жер қойнауынан алу үшін оны іздеу және барлау кезіндегідей,
көбінесе тік ... ... ... қазіргі техниканың жетістігі
қандай бұрышпен болса-дағы, жанама төтендерді де ... ... ... ... бұзу үшін ... қанауларды, көбінесе шар
тәрізді, қолданады. Олар тиісті конустардан тұрады, ... ... ... ... және ұнтақтайды. Соңғы кездерде ... ... ... ... ... қашау әруақытта айналып тұруы
керек. Мұндай қалып немесе барлық бұрғылау құбыр жүйесін айналдыру арқылы
(роторлы ... ... ... ... ... ... қолданып іске
асырады. Мұндай жағдайда қашаумен бірге төтел бойына көп ... ... ... ... түсіреді, олар қашауды іске қосады. Бұл өте
жетік әдіс, ... ... газ және ... ... көп ... ... ұнтақталған жыныстарды, оған бұрғылау ... ... ... жіберіп, ығыстырып шығарады. Бұл ерітіндінің бұрғылауда ролі
өте зор. Оның ... ... ... шығарылады бұрғылау
инструменттері суыйды, төтелдің тік беті ... бұл оның ... және ... мұнайдың және жолай газдың құбырдан ... Одан ... ... ... ... ... ... мен
қашауды іске қосуда қозғаушы ролін атқарады. Мұнай және жолай газ бұрғылау
төтелдерінің, тереңдігі қазіргі техникалық өсу ... ... ... мүмкін. Келешекте ол
10-15км де жетеді деп күтілуде.
Төтелдің тереңдігінің ... ... ... да ... ... құбырдың ұзындығы 6-10м. Құбырдың екі басында да ... ... ойық ... ... керек. Бұрғылау құбырларынан бөлек
төтелге, диаметрі үлкен (426мм) қаптама болат құбырларды, стволды бекіту
үшін, түсіреді. ... ... осы ... барлық ауыр жұмыстар
қазір механизм күшімси атқарылады.
Төтел өнім қабатына жеткенде одан жоғары жағынан құбырлар ... және ... ... ашық ... атуға
болдырмау ... ... ... ... ... Осындай
фонтанды шырша тәрізді құбырлар жиынтығы 25 МПа ... және одан да ... ... бере ... Одан ... төтелдегі сазды ерітіндіні сумен
ауыстырады және төтел, онда ... ... ... ... ... болдыру үшін мұнай қабатындағы қаптама құбырларды ... ... ... ... ... газ, кен ... судың, жолай газдың қысымының және сығылған ... ... ... Бұл ... ... өндірген сайын төмендеуінен,
кен орналасқан аумаққа ... су ... ... ... ... газ жібереді.
Мұнай қабатындагы қысым жоғары болса, онда мұнайды өндіруді арматура
тиегі арқылы фонтандық ... ... Бұл ... ... ... сыйымды ыдыстарға жер қойнауынан өзіндік қысыммен түседі. Егер қабатта
қысым аз болса, онда мұнайды жолай газлифт әдісімен ... ... ... құбырлар арасындағы айналма кеңістік арқылы, 5 МПа ... ... ... ... ... жолай газ төтен бойында мұнаймен
араласады, оны ... Бұл оның ... ... ... ... ... ... газлифтті әдіс Батыс-Сібір, Қазақстан,
Түркменстан мұнай кен орындарында пайдаланады.
1.1 сурет. ... ... ... ... ... өндіру қондырғысының
жүйесі: 1 – сорушы қақпақ; 2 – басушы қақпақ; 3 – ... ... 4 ... 5 – ... 6 – теңгергіш; 7,8 – кривошип – штунды механизм;
9 - қозғалтқыш .
1.2. сурет. Ортатебуші ... ... ... ... ... 1 –
электроқозғалтқыш; 2 – протектор; 3 – торлы сүзгі; 4 – сүнгіру сорабы; 5 ... 6 – ... ... 7 – ... ... 8 – трансформатор; 9 –
басқару стансасы.
Мұнайды өндірудің ... ... ... сорапты әдіс. Ол терең
төтелдерді пайдаланғанда және , қабаттағы қысымның ... ... іске ... ... ... ... түсіріледі. Олар
штангі колоннасы арқылы тербелуші станокпен қосылады. Теңгеруші тербелуші -
станок электр ... іске ... және ... ... ... ... өне бойы істеп тұрады да, мұнай
жер бетіне аійдалады. Соңғы ... ... ... ... ... ... тепкіш сораптар қолданыла бастады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақтсан қазіргі кезде және болашақта алғашқы энергетикалық ... ... ... ... шығара алатын елдердің қатарына жатады, ондай
елдер дүние жүзінде көп емес. ... ... ... 1,8% алып ... ... ... отын қорының 0,5%-тейі шоғырланған, ол 30
млрд. т. ш. о. құрайды. Одан көмір ... 80%, ... газ ... ... және ... ... ... 7% келеді.
Республиканың отын-энергетикалық кешенінің мүмкіншілігі әлі жеткілікті
толық пайдаланылмай отыр. ... 1993 жылы ... ... арқылы Қазақстан
электр энергиямен 90%, мазутпен 87%, бензинмен 86%, дизельдік отынмен 74%,
табиғи жолай газбен 42%қана қамданды. Бұл жағдай ... ... ... ... сол ... ... ... бір орталықтан
жоспарлаудың салдары.
Отын – энергетикалық қорлар Қазақстан жерінде ... ... ... ... ... ... ... және Орталық бөлігінде
шоғырланған, Батыс алқап ... ... ... ... ие, ... өте ірі төменгі Іле қоңыр көмір кені мен ... ұсақ ... ... ... кендерібар.
Негізгі суэнергетикалық қорлар Шығыс және Оңтүстік ... ... ... және өнеркәсіптік пайдалануға дайындығы бойынша
теңестік отын – энергетикалық қорларын мына категорияларға бөледі:
А – ... және ... ... (өнеркәсіптік өндірілетін);
В - өнеркәсіптік өндіруге дайындалған (геологиялық негізделген,
салыстырмалы ... және ... ... алдын ала өндірілген);
С1 – геологиялық зерттеулер негізінде анықталған (бұрғылап барланған);
С2 – геологиялық ... ... ... категорияның А+В+С, қосындысы кенның өнеркәсіптік қоры болады, ол
отын – энергетикалық кешеннің дамуын болжағанда есепке алынады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. ... К.Д. ... ... ... к ... ... ... Дүкенбаев К.Д. Өмір өзегі. – Алматы, 1996. – 272 б.
3. Алияров Б.К. Освоение сжигания ... угля на ... ...... ... 1996. – 272 с.
4. Нұрекенов Е., Темірбаев Д.Ж., Алияров Б.Қ. Жылутәсіл атауларының орысша-
қазақша ...... РБК, 1997. – 77 ... ... Ж.Ж., ... Е.М. ... адамның орысша-қазақша экономикалық
түсіндірме сөздігі. – Алматы: Инкар, Тұлға, 1993. – 320 б.
6. Құсайнов А., Нұржанов Б., ... Ж., ... С., ... Т.
Электр техника мен электр энергетика терминдері. – Алматы: Санат, 1994

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жолай газ өңдеу өнеркәсібі7 бет
Байыту фабрикалар мен мыс қорыту зауыттарында спектрлік әдіспен өнімдердегі ренийді анықтау әдістемесін өңдеу51 бет
Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері58 бет
"Жігер Ақ" сүт өнеркәсібі кәсіпорындарының қазіргі жағдайы және даму тенденциялары23 бет
1946-1970 жылдардағы Қазақстан ауыр өнеркәсібіне инженер кардларды даярлау63 бет
«Айданқұс» ЖШС-тің өнеркәсібі қорлары айналымына талдау жүргізу19 бет
«Мұнай өңдеу және мұнай химия өнеркәсібіндегі зауытының санитарлық нормасы ».13 бет
Аймақ өнеркәсібін инновациялық дамыту124 бет
Алтын өнеркәсібіндегі кәсіпкерліктің қалыптасуы және дамуы25 бет
БАҚ тағам өнеркәсібінде қолдану6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь