Башқұрт халқы

Кіріспе: Башқұрт халқы
Негізгі бөлім: Этногенезі мен тілі
А) Табиғаты және шаруашылығы
Б) Әдебиеті
В) Музыкасы мен театры
Қортынды.
Башқұрт ( өздерінше- башқорт)- Башқұртстанның негізгі халқы. Сонымен қатар басқа да елдерде: Челябинск, Орынбор, Курган, Пермь, Свердлов, Куйбышев, Саратов облыстарында, Татарстанда тұрады. Жалпы саны- 1,240 мың адам (1970ж), оның ішінде Башқұрттар 737,7 мың. Башқұрт тілінде (түрік тілі тобына жатады) сөйлейді. Дінге сенуші башқұрттар –мұсылман –суниттер.
Ал жалпы, Башқұртстан – автрномиялы республика. 1919ж 23- мартта құрылған. Контитуциясы 1937ж 23-июньде қабылданған. Жері 143,6 мың км, халқы 3819 мың (1970ж). 53селолық аудан, 17 қала, 38 қалатектес поселкелері бар. Астанасы- Уфа қаласы. Республикада бұлардан басқа: орыстар( 1418,1 мың), татарлар (768,8 мың), чуваштар, марилер, украиндар, мордвалар, т.б халықтар тұрады. Ірі қалалары: Уфа, Стерлитамак, Салауат, Октябрьский, Ишимбай.
Этногенезі: Башқұрттардың этногенезі өте күрделі. Башқұрт халқы қалыптасқан оңтүстік Орал , оның маңайындағы далалық аймақтарда түрлі халықтар тұрады. Б.з.б 1-мыңжылдықтаың 2- жартысында оңтүстік Башқұртстанда иран тілдес малшы сарматтар, солтүстікте – ананьин мәдениетіне жататын, егін егіп, аң аулаған тайпалар- финн-угор халықтарының түп аталары өмір сүрген. Б.з 1-мыңжылдықта оңтүстік Оралға көшпелі түріктер қоныстана бастады да, бүкіл Башқұртстанға тарады. Байырғы тұрғын халықтарды ығыстырып, ішінара олармен сүйек шатыс болған түрік тайпалары Башқұрттар тілінің , мәдениеті мен дене бітімінің қалыптасуына күшті ықпал еткен.
9-10ғ Башқұрттар жайлы тұңғыш жазба деректер пайда болды. Халықтың негізгі ұйытқысы ,шамасы, осы мезгілде қалыптасып болған. Башқұрттардың этногенезіне оғыз-печенег тайпалары, еділ-камалық болғарлар, кеінірек қыпшақтар( 11-13ғ), кейбір моңғол(13-14ғ) қатысты. Бұрын Башқұрттар негізінен көшпелі мал шаруашылығымен шұғылданды, аң аулады, орманда бал арасын өсірді, мата, түксіз кілем тоқыды, киіз басты, кесте тікті, тері иледі. 17-19ғасырларда егіншілікпен айналысып, отырықшы елге айналды.
Тілі. Башқұрт тілі- Башқұрттардың негізгі тұрғындарының тілі. Түркі тілдерінің қыпшақ- болгар тобына жатады. Қуақан, юрматы деген екі диалектіге бөлінеді. Башқұрт тілінде 820 мыңнан астам ( 1970) адам сөйлейді. Өзге түркі тілдерінен фонетика саласындағы негізгі айырмашылығы өз ішіндегі диалектілердің дыбысталуына байланысты. Башқұрт жазба әдеби тілі 2 диалект негізінде қалыптасқан. Одан бұрынырақта башқұрттар көне түркі , беріде орта түркі жазба әдеби тілін пайдаланған. 1939ж дейін латын әліпбиін, одан бері орыс графикасын пайдаланып келді.
1.Қазақ совет энциклопедиясы. 2-том, Алматы-1973ж.
2. Х.Я.Тахаев « Башкирия» М, 1950ж
3. Парасат журналы
        
        Башқұрт ( өздерінше- башқорт)- Башқұртстанның негізгі халқы. Сонымен
қатар басқа да елдерде: Челябинск, Орынбор, Курган, Пермь, ... ... ... ... ... Жалпы саны- 1,240 мың
адам (1970ж), оның ішінде Башқұрттар 737,7 мың. ... ... ... ... ... ... ... сенуші башқұрттар –мұсылман –суниттер.
Ал жалпы, Башқұртстан – ... ... 1919ж 23- ... ... 1937ж 23-июньде қабылданған. Жері 143,6 мың км,
халқы 3819 мың (1970ж). 53селолық аудан, 17 қала, 38 қалатектес ... ... Уфа ... Республикада бұлардан басқа: орыстар( 1418,1
мың), татарлар (768,8 мың), ... ... ... ... ... ... Ірі ... Уфа, Стерлитамак, Салауат, Октябрьский,
Ишимбай.
Этногенезі: Башқұрттардың этногенезі өте күрделі. Башқұрт халқы
қалыптасқан оңтүстік Орал , оның маңайындағы далалық ... ... ... Б.з.б ... 2- ... ... ... тілдес малшы сарматтар, солтүстікте – ананьин мәдениетіне жататын,
егін егіп, аң аулаған тайпалар- финн-угор халықтарының түп ... ... Б.з ... ... ... ... ... қоныстана
бастады да, бүкіл Башқұртстанға тарады. Байырғы тұрғын халықтарды
ығыстырып, ішінара олармен сүйек ... ... ... ... Башқұрттар
тілінің , мәдениеті мен дене бітімінің қалыптасуына күшті ықпал ... ... ... ... жазба деректер пайда болды. Халықтың
негізгі ұйытқысы ,шамасы, осы мезгілде қалыптасып болған. Башқұрттардың
этногенезіне оғыз-печенег тайпалары, еділ-камалық болғарлар, ... ... ... ... қатысты. Бұрын Башқұрттар
негізінен көшпелі мал шаруашылығымен шұғылданды, аң аулады, орманда бал
арасын өсірді, мата, түксіз кілем тоқыды, киіз ... ... ... ... ... ... айналысып, отырықшы елге айналды.
Тілі. Башқұрт тілі- Башқұрттардың негізгі тұрғындарының тілі. Түркі
тілдерінің қыпшақ- болгар тобына жатады. Қуақан, юрматы деген екі
диалектіге бөлінеді. ... ... 820 ... ... ( 1970) ... Өзге ... ... фонетика саласындағы негізгі айырмашылығы
өз ішіндегі диалектілердің дыбысталуына байланысты. Башқұрт жазба әдеби
тілі 2 диалект негізінде қалыптасқан. Одан бұрынырақта башқұрттар ... , ... орта ... ... ... ... пайдаланған. 1939ж дейін латын
әліпбиін, одан бері орыс графикасын пайдаланып келді.
Табиғаты: Батыс Азия мен Европа аралығында, Шығыс Европа жазығының
шығыс ... алып ... ... жағы ... , ... ... ... Шығысында
Оралдың оңтүстік жоталары ( биіктігі 1000-1500м) , солт- шығысы Уфа үстірті
( биіктігі 500м) , оңт- батысы Бугульма- Белебай ... ... 450м) ... ... ... ... бар. Ең биік жері Оралдағы Жамантау
(биіктігі 1640м) . Башқұртстанда пайдалы қазындылар (мұнай, табиғи газ,
көмір, тұз) мол. Шығысындағы таулы ... мыс, ... ... ... ... ... жазы қоңыр салқын, қысы суық. Басты өзендері:
Камаға ... ... (Ақ ... және оның ... ... Уфа, ... Сим.
Жерінің 40 пайызға жуығы қалқан және жалпақ жапырақты орман боып келеді.
Шаруашылығы: Башқұртстанда өнеркәсібі жан- ... ... , ірі ... ... бар. ... ... саласы- мұнай өндіру мен
мұнай айру. Негізгі кәсіпорындары: Уфа, Ишимбай, Салауат қалаларында.
Сонымен қатар түсті және қара ... ... да ... және мал шаруашылығы жақсы дамыған аудандардың бірі.
Мал шаруашылығының басты саласы- ірі қара мал мен етті – ... қой ... ... жазба әдебиеті Октябрь революциясынан кейін
қалыптасты. Ауыз әдебиетінде ... ... ... ... жанр- қобайыр.
Ол қазақ поэзиясындағы толғауға жақын. Қобайырдың өзегі әлеуметтік сарын,
яғни Орал тауын, Ақ Еділді , ... ... , ... ... Ал ... ... ... – Баян сұлу!, « Күсәк бейә секілді эпикалық поэмалар – башқұрт
тарихының түрлі кезеңдерін бейнелейтін ... ... ... ... ... айтылатын « Салауат», « Азамат»,
«Орал», т.б сияқты тарихи жырлар, « Зұлхиза», «Шаура» секілді аңыздар туды.
Башқұрт әдебиетінің кейбір нұсқалары қолжазба ... ... Орыс ... жырларына тән сипат- ереуіл рухы, әлеуметтік идея, азаматтық
пафос, Діни ... да ... 2- ... ... әдебиетінде ағартушылық бағыт өрлей
бастады. Бұл кезде көрнекті өкілдер, көп қырлы ... ... ... ... ... ... ... қоғам
қайраткерлері болды. Қазақ, татар поэзиясында елеулі із қалдырған Ақмолла
ақын – ... ... ... ірі ... ... халық өмірінің әр түрлі кезеңдерін бейнелейтін реалистік
прозалар ... Отан ... ... ... әдебиеттте жан- жақты
бейнеленді.
Ежелден іргесі бір , тілінде , тұрмысында, салт- санасында ... ... пен ... – туысқан халықтар. Башқұрт жазушыларының
шығармалары қазақ тілінде ... ... « ... ... Оралда
қалды» , « Алтын масақ», «Салтанат»,т.б) . Үлкен ақын әрі ... ... «Ай ... түн» ... қазақ сахнасынан көп жыл бойы түскен
жоқ. Мұхтар ... ... ... т.б ... ... ... башқұрт тілінде жарық көрді.
Музыкасы мен театры.Башқұрт музыкасы негізінен халық творчествосы.
Әнді жеке- жеке де , ... та ... ... ... ... күй( лирикалық және эпикалық) , тақпақ (терме) ... ... ... ... ... ( ... қобыз. Қобызды көбінесе әйелдер мен
балалар тартады.
1932ж тұңғыш Башқұрт студиясы ашылды. 1938ж Уфада Башқұрттардың
ұлттық мемлекеттік опера және ... ... ... ... консерватория, 2- музыкалық училище, бірнеше музыкалық
мектептер жұмыс жасайды.
Башқұртстанда профессионалдық театр ... ... ... 1919ж ... ... ұлт ... құрылды. Ол қазіргі М. Ғафури
атындағы академиялық драма театры. Театрда Х.К. Ибрагимовтың «Башмақтары»,
М.Ғафуридың « Қызыл ... ... ... орыс ( ... ... және шет ел ... ( Ф. Шиллер, У
Шекспир) пьесалары қойылды.
Уфа мен Стерлитамакта орыс ... ... бар. Онда ... ... ... әрі қанаттандырады.
Жоспары:
Кіріспе: Башқұрт халқы
Негізгі бөлім: Этногенезі мен тілі
А) Табиғаты және ... ... ... мен ... әдебиеттер:
1.Қазақ совет энциклопедиясы. 2-том, Алматы-1973ж.
2. Х.Я.Тахаев « Башкирия» М, 1950ж
3. Парасат ...

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
Датұлы Сырым5 бет
Сырым Датұлы9 бет
Тілдің аумақтық өзгешеліктері (диалектілер, шет тілдің нұсқалары)8 бет
Қазақ хандығы туралы ақпарат15 бет
Қазақстандағы дін және мемлекет қатынастары10 бет
Қазақтар және қазақ тілі туралы6 бет
Қымыз дайындау технологиясы, гигиенасы және вет.сан. сараптау 6 бет
Жұмабаев Мағжан Бекенұлы11 бет
Әлем таныған тұлға – Мұстафа Шоқай25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь