Латын америкасы мемлекеттерінің құрылтайшы биліктік тәжірибесі

Мемлекеттік билікті үш тармаққа бөлудің классикалық теориясы осыдан 200 жылдан астам уақыт бұрын жасалғаны белгілі. Осы уақыт ішінде адамзат пен қоғамның саналуандылығына байланысты мемлекеттік билік аясында жаңа институттар мен тетіктер қалыптасты. Бұл теориядан тысқары мемлекеттік биліктің жаңа тармақтары да пайда болды. Мемлекет атынан әрекет ету құқығы жаңа мемлекеттік билік және өзге органдарға, құқрылымдарға берілді немесе олар оны өз табиғатына орай иемденді. Мысалы, құқық пен мемлекеттік билікті зерттеуші мамандардың пікірінше кейбір мемлекеттерде конституцияландырылған үш билік тармақтары органдарына қоса президенттік билік [1, 32], прокурорлық не қадағалаушы билік [2, 8-15.] танылады. Билік институты мен мемлекеттік құрылыстың ерекшеліктеріне орай қазіргі таңда институцияландырылған органдармен қатар кейбір мемлекеттік органдардың биліктік табиғаты әлі күнге дейін нақтыланбай келеді. Мысалы, Қазақстан Республикасының арнайы мемлекеттік органдары – Конституциялық кеңестің, Адам құқықтары жөніндегі уәкілдің биліктік мәртебесі, тиесілігі айқындалмаған. Кейбір зерттеушілер оларды мемлекеттік биліктің жеке тармағы деп те көрсетеді [3]. Биліктік жағынан мәселелілер қатарына Қазақстан Республикасының өзге де органдарын жатқызуға болады. Мұндай тәжірибе Россияда да орын алып отыр. Осы мемлекеттің зерттеушілерінің пікірінше экс-президент, қазіргі Үкімет Төрағасы В.В. Путиннің ұсынысымен құрылған Мемлекеттік кеңес, Федералдық округтер және олардағы президент өкілдері, Россия Үкіметінің Төралқасы сынды органдар құқықтық реттеуді талап етеді.
Зерттеу нысаны болып отырған Латын Америкасы мемлекеттерінің тәжірибесіне келсек, оларда мемлекеттік билік тармақтарының ауқымы кеңірек. Ол мемлекеттерде азаматтық билік, партисапаторлық билік (қатысушылық билік), сайлаушылық билік және т.б. биліктер танылады. Олар тек теория жүзінде ғана емес, заңнамалық түрде бекітілген. Мысалы, Боливарлық Венесуэла Республикасының жаңа конституциясының 4 тарауында азаматтық билік (273-291 баптар), ал 5 тарауында (292-298 баптар) сайлаушылық билік реттелген [4]. Яғни көрсетілген билік түрлері классикалық биліктерден едәуір басым.
Қазіргі кезде мемлекеттік құрылыста орын алып отырған басым биліктердің қатарына құрылтайшы билікті де кіргізуге болады. Құрылтайшы биліктің құқықтық және саяси тетіктері мен процестері өз кезегінде институцияланған. Құрылтайшы биліктің негізгі құрылымдық-ұйымдастырушылық нысаны – ассамблея. Оны шақыру тек заң арқылы жүзеге асырылады. Мысалы былтыр Боливияның мемлекеттік құрылысына елеулі өзгерістер енгізген Құрылтайшы ассамблея қалыптасқан тәртіп бойынша шақырылды [5].
1 Омирали Ж. Взаимодействие президента и судебной власти в Республике
Казахстан // Заң және заман – Закон и время. 2006. № 2. С. 30-32.
2 Чиркин В.Е. О публичной власти (Постановка проблемы) // Государство
и право. 2003. № 10.
3 Чиркин В.Е. Контрольная власть // Государство и право. 1993. № 4.
4 Constitucion de la Republica Bolivariana de Venezuela // www.
Cervantesvirtual.com. /portal/constituciones/pais.formato? = Venezuela =
constituciones. (25.4.2009)
5 Ley de convocatoria a refendum nacional vinculante a la Asamblea
constityuente para las autonomias departamentales. Ley 3365 – 6 de marzo de
2006 // bcb.gov.bo. (25.4.2009)
6 Государственное управление: основы теории и практики / Под ред.
Козбаненко В.А. М.: Статут, 2002. Т. 1.
7 ABC de la accion de tutela. Bogota, 1993. P. 93 // www.bibliotecasvirtuales.com/
constituciones/Colombiana. (10.2.2000)
8 www.ensayistas.org/contenido/contenido/const/es/1978. (12.01.2009)
9 Чиркин В.Е. Конституционные проблемы власти народа // Государство
и право. 2003. № 9. С. 5-12.
10 Carrillo Flórez F. El déficit de la democratización en América Latina //
www.derecons.es. (13.03.2009)
11 Примашев Н.М. Новый этап реформирования конституции в странах
Латинской Америки // Россия: цивилизация, патриотизм, культура /
Материалы пятой всероссийской научно-практической конференции
студентов, аспирантов и молодых ученых. Москва, 25 апреля 2003г.
М., 2003. С. 175-179.
12 Примашев Н.М. Конституционная реформа 1994 года в Аргентине //
Вестник Российского университета дружбы народов. Серия:
Юридические науки. М.: Изд-во РУДН. 2000. № 1. С. 102-106.
13 Asambleas Constituyentes Argentinas. Buenos-Aires, 1937-1939. T. I-VI.
14 Конституция Российской Федерации. Комментарий. М. : АКАЛИС,
1997.
15 Колиушко И., Кириченко Ю. Конституционная ассамблея – путь к
новой Конституции Украины // www.dialogs.org.ua. (11.02.2009)
        
        Н.М. Примашев
ЛАТЫН АМЕРИКАСЫ МЕМЛЕКЕТТЕРІНІҢ ҚҰРЫЛТАЙШЫ БИЛІКТІК ТӘЖІРИБЕСІ
Мемлекеттік билікті үш ... ... ... теориясы осыдан
200 жылдан астам уақыт бұрын жасалғаны белгілі. Осы уақыт ... ... ... ... ... ... билік аясында жаңа
институттар мен тетіктер қалыптасты. Бұл ... ... ... жаңа ... да ... ... ... атынан әрекет ету құқығы
жаңа мемлекеттік билік және өзге ... ... ... ... оны өз табиғатына орай иемденді. Мысалы, құқық пен ... ... ... ... ... ... конституцияландырылған
үш билік тармақтары органдарына қоса ... ... [1, ... не қадағалаушы билік [2, 8-15.] танылады. Билік институты мен
мемлекеттік құрылыстың ... орай ... ... ... ... ... мемлекеттік органдардың
биліктік табиғаты әлі күнге дейін нақтыланбай келеді. ... ... ... ... органдары – Конституциялық кеңестің,
Адам ... ... ... биліктік мәртебесі, тиесілігі
айқындалмаған. Кейбір зерттеушілер оларды ... ... ... деп те ... [3]. ... ... мәселелілер қатарына
Қазақстан Республикасының өзге де органдарын ... ... ... ... да орын алып ... Осы ... зерттеушілерінің
пікірінше экс-президент, қазіргі Үкімет Төрағасы В.В. Путиннің ... ... ... ... ... және олардағы президент
өкілдері, Россия Үкіметінің Төралқасы ... ... ... ... ... ... ... отырған Латын Америкасы ... ... ... ... билік тармақтарының ауқымы кеңірек.
Ол мемлекеттерде азаматтық билік, партисапаторлық ... ... ... ... және т.б. биліктер танылады. Олар тек ... ғана ... ... ... ... ... Боливарлық
Венесуэла Республикасының жаңа конституциясының 4 тарауында азаматтық билік
(273-291 баптар), ал 5 ... (292-298 ... ... ... [4]. Яғни ... билік түрлері классикалық биліктерден
едәуір басым.
Қазіргі ... ... ... орын алып отырған ... ... ... ... де ... ... Құрылтайшы
биліктің құқықтық және саяси ... мен ... өз ... ... ... негізгі құрылымдық-ұйымдастырушылық
нысаны – ассамблея. Оны шақыру тек заң арқылы жүзеге ... ... ... ... құрылысына елеулі өзгерістер ... ... ... ... ... шақырылды [5].
Соңғы уақытта әлемнің көптеген елдерінде орын алып отырған мемлекеттік
билік дағдарыстарына ... ... ... ... ... отыр.
Латын Америкасы елдері конституциялық құрылыста үлкен ... ... ... бірі – ... ... өзгерістер мен
толықтырулар енгізу рәсімінде қалыптасқан. Өткен ғасырдың 90-жылдарында
аталған елдерде жаңа ... ... ... өтті (бұл ... ... ... Жаңа ... басым көпшілігі арнайы құрылған
Құрылтайшы ассамблеялармен қабылданды. Мұндай органдардың ... ... ... ол оқу-зерттеу нысанына айналып отырғаны өзекті.
Мақала объектісінің теориялық негіздеріне келетін болсақ, құрылтайшы
биліктің ... ... мен ... ерте ... ... ... болады. Қолдағы бар зерттеу материалдарынан
құрылтайшы ... ... ... мен ... ... нақтылық
істері жайлы ғылыми еңбектер өткен ... ... ... ... ... ... Сол ... билік құрылымындағы жаңа институт –
Құрылтайшы Жиылысқа негіз болған еңбектердің ... Б.А. ... ... Э.Э. ... А.А. ... Б.Н. ... ... мемлекеттік құқық саласының ірі мамандарының шығармаларын жатқызуға
болады[1]. Мысалы, Э.Э. Понтовичтің ойынша ... ... ... мемлекеттік биліктен қорғаудың ең пәрменді ... ... [5, 334]. ... ... оны ... ... ... іс-әрекеттерінің нәтижесі деп те қарастыруға болады. Екінші
жағынан бұл билік сол кездегі билікті шектеумен ғана ... жаңа ... ... жағдайлардың пайда болуымен де байланыстырылады.
Россиялық ... ... ... ғалымдары да биліктің бұл түрін
зерттеген. Бірақ, жалпы бұл ... ... ... заманғы ғылым
тұрғысындағыларды айтпағанда, еңбектер көп емес[2]. Бірақ, соңғы ... ... ... ... ... динамикасы мен тәжірибесі
құрылтайшы билікке деген ғылыми ... арта ... ... атап өту ... билік конституцияны қабылдау, толықтырулар мен ... ... тек ... ие ... ... сондықтан ол тек қана халыққа
тиесілі. Осыған байланысты халықтың құқығын иемдену – қай биліктің болса
да ең ауыр ... ... ... ... Қай мемлекетке де болмасын
құрылтайшы билік өте қажет. Оған әлем ... орын алып ... ... ... куә. ... ... ... тек қана елбасының
шамасы жетпейді. Сондықтан қосымша күш көзі – өз ... бар ... ... ... Олар ... қызметтері негізінде жасалады. Мамандардың
пікірі бойынша құрылтайшы биліктің мынадай: конституцияның жобасын жасау
әрі қабылдау, оған ... ... ... ... ... ету; жаңа биліктің қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... жаңа билікті құру (жоғары лауазымды
тұлғаларды сайлауды ұйымдастыру және ... ... ... ... адам ... дамуы мен оны қамтамасыз етуіне жоғарғы бақылау
жасау және т.с.с. қызметтері бар. Сондықтан мемлекеттік және конституциялық
құрылыстағы: конституция қабылдау, ... ... ... ... оларды кері қайтару тәртібі, сайланбалы ... ... ... ... ... мәртебелері және құзыреттері,
адамдардың негізгі бостандықтары мен құқықтары сияқты ең ... ... ... нормативтік актілерді халық қабылдауы тиіс.
Ал халық қабылдаған құжатты тек қана халықтың өзі өзгертуі тиіс. ... ... ... ... ... ... ұстану барлық биліктерге міндет болуы
қажет. Мысалы Колумбияның 1991 жылы ... ... ... бойынша бекітілген адам құқықтары «ешқандай да ... деп ... [6]. Яғни ... ... ... ... ... жүзеге асыруы қажет.
Жоғарыда көрсетілгендей құрылтайшы биліктің негізгі қызметінің бірі ... ... ... Бұл ... XX ... соңғы
онжылдығында кең қолданыс тапты. Мұның әсіресе Латын Америкасы елдерінде
кең қолдау табуын әртүрлі себептермен ... ... ... менің
ойымша, мұндай тәжірибе сол ... ... ... ... отырған өңірдің испан тілді мемлекеттері ... ... ... ... бұрынғы метрополиямен тығыз байланыста.
Оларда ... бір ... ... ... ... пен ... ... тұстары бар. Мысалы, құрылтайшы билікке қатысты ережелерді Испанияның
1978 ... ... ... болады. Онда бұл мәселелер бойынша қатаң
ережелер бекітілген. Конституцияның 168-бабының 1 ... ... ... не ... бөлімдерін өзгерту үшін Бас кортестер
(Испанияның қоспалаталы ... ... ... екі ... ... ... шығарылған соң Бас кортестер таратылады. Жобаны жаңадан
сайланған ... ... ... ... ... ол ... ... Конституцияны халықпен өзгертудің тағы бір
тетігі – оны ... ... қай ... ... да ... ... қолдауы арқылы жүзеге асырылады. Яғни екі тәсіл де ... ... ... [7]. ... аталған елдердің динамикасы,
тұрақсыздығы, ... ... ... ... ... бұл ... «солшыл» ағым терең жайлаған, содан болар ... осы ... ... ... ... сайлауларда жеңіске
жетіп келеді. Бұған мысал есебінде ... – Уго ... ... ... ... ...... Ортега және басқа мемлекеттердің
социал-демократиялық бағыттағы ... ... ... ... бұл материкті «жалынды» деп атамаған болар.
Құрылтайшы билік арқылы конституцияны ... ... ... мен
толықтырулар енгізу посткеңестік мемлекеттерге белгісіз. Сондықтан бұл
елдердің биліктерінің, оның ... ... ... ... ... ... ... «мемлекеттік биліктің
бастауын халықтықтан бастау тәсілі ... ... ал ... ... ... және ол ... ... жатады» деп қобалжулы пікір
айтқан россиялық белгілі заңгер В.Е. ... ... [8]. ... елдердің конституциялық ассамблеялары ... ... зор ... ... бар. Осы ... ... құрылтайшы билік құрылтайшы жиылыспен ұштастырылатынын көрсетеді.
Соған байланысты тәжірибе жүзінде бұл билік басты мақсаты жаңа ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесі бар екендігін көрсетеді. Қабылданған конституциялар саны
бойынша бұл ... әлем ... ... ... ... Латын Америкасы
мемлекеттері қабылдаған 300-ге жуық (себептері мен ... ... ... тыс ... ... ... қажетсіз)
конституциялардың басым көпшілігі арнайы шақырылған ... ... және ... [9]. ... Латын америкасы
елдері конституцияларының ең жаңасы – Эквадордың Құрылтайшы ассамблеясымен
дайындалған, ... ... 20-шы ... өткен жылғы 28
қыркүйекте бүкілхалықтық референдумда қабылданды. Латын ... ... бұл ... ... XIX ... басынан – тәуелсіздік алған жылдардан
бері жалғасып келеді. ... ... ... ... ... ... ... сынды латынамерикалық мемлекеттердің ... ... ... тек қана арнайы өкілдер және ... ... ... ... пен ... ... жаңғыртуды қалай
жүзеге асыруды және қалай әрекет ету керек екендігін көрсетеді [10].
Мемлекеттің негізгі ... ... ... әрі ... ... ... мысалы Аргентина Республикасынан көруге болады. Онда 1993
жылы ... 1853 ... ... ... ... үшін ... Конституциялық Ассамблеяға 305 депутат сайланды. Ассамблея тек
келесі жылдың 24 тамызында Конституцияға қағидалы ... ... ... ... ... жаңа ... қабылданды деп
те есептейді [11]. Сонымен қатар Аргентина Республикасының ... ... 1853 ... ... ... ғана ... 1860, 1866,
1898, 1949, 1957, 1960 ... ... ... мен ... енгізу
тек қана құрылтайшы ассамблеялармен жүзеге асқанын көрсету қажет ... осы ұзақ ... ... ... ... 6 ... (барлығы 8 кітап)
жинақтың жарық көруінің өзі, менің ойымша, бірінші халыққа деген, екінші
конституцияға деген ... ... ... ... ... ... да ... [13]. Яғни мемлекет өз тарихына
терең, аса ... ... Осы ... ... ... ... парламент тарихы 1995 жылмен ғана ұштастырылуы біз жіберіп
жүрген қателіктердің бірі деп ... Бұл ... ... жылдары Қазақстанда заңшығарушылық биліктің болмағанын дәлелдей
ала ма екен? Билік жоқ болса, орасан зор ... ... ... ... ... «секвестрге» ұшырай береді? Билік келер де, кетер... Ал келер
ұрпақ парламенттің нағыз тарихи орны мен рөлін тауып ... Ол ... ... құрылтайшы билік өз конституциясын қабылдай алатын, өз
атынан сөйлей алатын билікті заңдастыру ... ие ... ... ... ... Менің ойымша, құрылтайшы билік қоғамдағы
күштердің тепе-теңдігін қамтамасыз ете алады. ... мен ... ... ... және оған ... қоя ... Латынамерикасы
мемлекеттеріндегідей тетіктер мен ... ... де ... ... ... ... ... да тән, билікті жүзеге
асыруда заңшығару билігімен қатар, іс ... одан биік ... ... те нақты жұмыстардың орнына айтуға, көрсетуге, есеп ... ... ... ғана шектелуде. Атқарушы биліктің күшеюі, қажетті ... ... не ... ... ... ма, ... ... қоғамдық және мемлекеттік басқару ... ... тек қана ... ... ғана ... жалпы халықтық
билік негіздерінің де бұзылып жатқанын көрсетеді. Мысалы, 2007 ... ... ... 2008 жылы ... ... ... ... мен толықтырулар халықтың қатысуынсыз
– қос биліктің келісімімен, ал іс жүзінде, бір-ақ ... ... ... ... ... Бұл ... теріс тәжірибе. Мемлекеттік басқарудың бір ерекшелігі әкімшілік,
шын мәнінде мемлекеттік барлық ресурстарды ... ... ... да ... болатындығында. Бірақ мұндай тәжірибе мәңгілік
емес!
Конституция ешкімнің де, жекебастың да ... ... Кез ... ... ... мен ... енгізуден конституциядан мәтін түгілі
рух та қалмайтыны баршаға аян. ... ... ... үшін ... негіз құру қажет. Посткеңестік республикалар ішінде тек қана Ресей
Федерациясының 1993 жылғы Конституциясында қажет болған ... ... ... ... туралы норма бекітілген [14]. Бірақ
Конституцияның 135-бабының ... ... бұл ... ... ... заңның 15 жылдан бері қабылданбауы көп ... ... ... ... ... ... ... де бірен-
саран. Мысалы, кезінде Россияның жаңа ... ... ... жиылыс құруды белгілі мемлекет және қоғам қайраткері, әрі ... ... ... ... ... бұл ... ... таппады. Құрылтайшы
билік арқасында конституцияны өзгерту туралы пікірлер Украина ғалымдары мен
мамандары ... да ... ... ... ... елдерінің мемлекеттік және конституциялық құрылысын
талдау олардың дамыған елдердің озық тәжірибесін көшірумен ... ... ... мен ... ... көрсетеді. Мұндай нәтижеге
олар ұранды емес, ... ... ... анық. Бүкіл құрлық
мемлекеттерінде әртүрлі сынақтардан өткен тетіктер мен тәжірибелер тек ... ғана ... ... қатар қолдауға және енгізуге де тұрарлық.
Әдебиет:
1. Омирали Ж. Взаимодействие президента и судебной власти в Республике
Казахстан // Заң және ...... и ... 2006. № 2. С. ... ... В.Е. О ... ... (Постановка проблемы) // Государство
и право. 2003. № 10.
3. Чиркин В.Е. Контрольная власть // Государство и право. 1993. № 4.
4. ... de la ... ... de ... // ... ... = ... =
constituciones. (25.4.2009)
5. Ley de convocatoria a refendum nacional ... a la ... para las ... ... Ley 3365 – 6 de ... // ... ... Государственное управление: основы теории и практики / Под ред.
Козбаненко В.А. М.: Статут, 2002. Т. ... ABC de la accion de tutela. Bogota, 1993. P. 93 ... ... ... ... ... В.Е. ... проблемы власти народа // Государство
и право. 2003. № 9. С. 5-12.
10. Carrillo Flórez F. El déficit de la ... en América ... ... ... Н.М. ... этап ... конституции в странах
Латинской Америки // Россия: цивилизация, патриотизм, культура /
Материалы ... ... ... ... ... и ... ... Москва, 25 апреля 2003г.
М., 2003. С. 175-179.
12. Примашев Н.М. Конституционная реформа 1994 года в ... ... ... ... ... народов. Серия:
Юридические науки. М.: Изд-во РУДН. 2000. № 1. С. ... ... ... ... Buenos-Aires, 1937-1939. T. I-VI.
14. Конституция Российской Федерации. Комментарий. М. : АКАЛИС,
1997.
15. Колиушко И., ... Ю. ... ... – путь к
новой Конституции Украины // www.dialogs.org.ua. (11.02.2009)
Аннотация
В статье речь идет об учредительной власти как ... ... ... ... в ... Латинской Америки.
Рассматривается также практика внесения измений и дополнений в конституцию
через специально созываемые Учредительные ассамблеи.
Abstract
The constitutive power as an ... branch of public power ... in this article in way it is ... in Latin ... The practice of changes and ... in the ... ... Assemblies summoned on purpose is also considered here.
Примашев Н.М. – з.ғ.к., Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... Кистяковский Б.А., Лазаревский Н.И. Лекции по русскому конституционному
праву.
Т. 1. Конституционное право. СПб, 1910; ... Э.Э. ... ... ... ... 1918; Рождественский А.А. Опыт теории
Учредительного собрания. М., 1917; Сорокин П.А. Кому и как выбирать в
Учредительное собрание. М., 1917; ... Б.Н. Курс ... М., ... ... ... Л.Г. Всероссийское Учредительное собрание. История рождения и
гибели. М.,
1997; Граждан В. Учредительная власть: нужна ли она? // Власть. 2000. №
5; Зубков В. ... же глас ... ... в ... ... ... но как ... Федерация сегодня. 2000. № 2 және т.б.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Білім эволюциясы17 бет
Қазақ паремияларындағы «Еңбек» концептісі4 бет
"Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі"4 бет
XIX ғасырдың соңы XX ғасырдың басындағы Латын және Солтүстік Америкадағы халықаралық қатынас12 бет
Анатомия терминдерінің латын тіліндегі дәріптелуі8 бет
Анатомия терминдерінің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы17 бет
Анатомия терминдерінің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы ақпарат7 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі9 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі жайлы6 бет
Анатомиялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі жайлы мәлімет5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь