Жылқы мінезінің кейбір қырлары


Жылқы психологиясы әлемдік иппология (жылқы жөніндегі ғылым) ғылымында өзекті мәселелердің бірі. Соңғы кезде бұл тақырыпты зерттеу үшін күрделі тәжірибелер жасалып, іргелі зерттеулер жарық көруде. [2.].
Үнемі мал бағып жүрген халық, мал мінезінің қыр-сырларын да біледі. Қазақ өзін жылқы мінезді халықпыз дейді. Жылқы басқа малға қарағанда таза, кірпияз, кінәмшіл, судың тазасын ішетін, шөптің асылын ғана жейтін мал. Ең бастысы жылқы өзіне басқаның үстемдік етуіне, тапап-талауына, аяққа басуына жол бермейді. Жылқы еркіндік сүйгіш, бостандықтың символы. Қазақ табиғатында кіршіксіз тазалықты сүйген, біреуге бас июді, біреуге құл болуды, тіпті біреудің бірауыз сөзін басынан асырмайды. Сондықтан қазақ сөзінің мәні еркіндік сүйгіш, «өз еркімен жүрген дала серісі» деген мағынаны береді. Қазақтың жылқыны «есті жануар», «тілсіз адам», жылқының бір-ақ кемістігі бар, құдай оған тіл бермеген», – деуі бекер айтылмаған. [3.]. Ол ол ма қазақ жылқымен сөйлеседі. Биені сауып жатқанда, әсіресе үлкен әйелдер «қарағым», «шырағым» деп, атты бәйгеге қосарда иесі атымен сөйлескендей болады. Атпен сөйлескенде қасыңда ешкім тұрмауы керек, жеке сөйлесу керек, – деп жатады үлкендер. Екі нәрседе қасиет бар дейді: бірі адам, бір жылқы. Дерек берушілер бір топ жылқыны айдап бара жатсаң балалар таңырқап қарап тұрады. Ал сол балалар мыңдаған қой, жүздеген сиыр, түйе айдап бара жатсаң бір қарайды да ойнап жұре береді, жылқының ерекше бір қасиеті бар сияқты. [І.].
Ат иесі бір нәрсеге душар боларда, жер тартып кісінейді, байлауға көп тұрмай пысқырады. [ІІ]. Жақсы ат иесіне келетін пәлені үш жыл бұрын біледі, білген соң өледі. Жақсы түйе иесіне келетін бақытсыздықты үш ай бұрын біледі. [ІІ].

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 4 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Жылқы мінезінің кейбір қырлары (10 бөлім)

Жылқы психологиясы әлемдік иппология (жылқы жөніндегі ғылым)
ғылымында өзекті мәселелердің бірі. Соңғы кезде бұл тақырыпты зерттеу үшін
күрделі тәжірибелер жасалып, іргелі зерттеулер жарық көруде. [2.].
Үнемі мал бағып жүрген халық, мал мінезінің қыр-сырларын да
біледі. Қазақ өзін жылқы мінезді халықпыз дейді. Жылқы басқа малға
қарағанда таза, кірпияз, кінәмшіл, судың тазасын ішетін, шөптің асылын
ғана жейтін мал. Ең бастысы жылқы өзіне басқаның үстемдік етуіне, тапап-
талауына, аяққа басуына жол бермейді. Жылқы еркіндік сүйгіш, бостандықтың
символы. Қазақ табиғатында кіршіксіз тазалықты сүйген, біреуге бас июді,
біреуге құл болуды, тіпті біреудің бірауыз сөзін басынан асырмайды.
Сондықтан қазақ сөзінің мәні еркіндік сүйгіш, өз еркімен жүрген дала
серісі деген мағынаны береді. Қазақтың жылқыны есті жануар, тілсіз
адам, жылқының бір-ақ кемістігі бар, құдай оған тіл бермеген, – деуі
бекер айтылмаған. [3.]. Ол ол ма қазақ жылқымен сөйлеседі. Биені сауып
жатқанда, әсіресе үлкен әйелдер қарағым, шырағым деп, атты бәйгеге
қосарда иесі атымен сөйлескендей болады. Атпен сөйлескенде қасыңда ешкім
тұрмауы керек, жеке сөйлесу керек, – деп жатады үлкендер. Екі нәрседе
қасиет бар дейді: бірі адам, бір жылқы. Дерек берушілер бір топ жылқыны
айдап бара жатсаң балалар таңырқап қарап тұрады. Ал сол балалар мыңдаған
қой, жүздеген сиыр, түйе айдап бара жатсаң бір қарайды да ойнап жұре
береді, жылқының ерекше бір қасиеті бар сияқты. [І.].
Ат иесі бір нәрсеге душар боларда, жер тартып кісінейді, байлауға көп
тұрмай пысқырады. [ІІ]. Жақсы ат иесіне келетін пәлені үш жыл бұрын
біледі, білген соң өледі. Жақсы түйе иесіне келетін бақытсыздықты үш ай
бұрын біледі. [ІІ].
Мұндай қорытындыға келу үшін халық жүздеген жылдар бойы сансыз жылқылардың
мінез-құлқын бақылаған ғой. Көшпенді халықтардың оның ішінде қазақтардың
мыңдаған бас жылқы табындарын шығынсыз бағуы және жақсы өсіп-өнуі үшін
үйірді ойлап табуы. Үйір (косяк) дегеніміз, бір айғырдың семьясы. Әдетте
әр үйірде 10–15 бие болады, жақсы айғырдың үйірінде 20–25 кейде 30-ға
дейін биелер болады. Айғыр өз үйіріне басқа жылқыны жолатпайды, биелерді,
құлындарын басқалардан қорғайды. Ең бастысы өзінен туған байталдарына
турасын айтсақ қыздарына шаппайды. Байталдары күйлеп жүрсе, тістеп-теуіп
үйірден қуып шығады. Сондықтан қазақ: дүниеде бірақ жануар бар ол өзінің
ұрығына шаппайтын, шіркін жылқыға жетер не нәрсе бар екен, деп жатады.
Басқа малдар олай емес, қошқар да, бура да, тіпті ең ақылды саналатын ит
екеш ит те өзінің ұрығына түсе береді.
Қазақтар бұрын шөл далады шөлдеп, шаршап келіп құдықтың
басына демаларды құдықтан суды алып, алдымен жылқыға беретін, жылқы суды
ішсе, онда су таза, адамда ішуге болады. Егер ішпейтін болса, құдықтың ішін
қарайтын болсаң, аңның мүрдесі, құрығанда тышқан жатады. Азамат соғысы
кезінде (1918–1920 А.Т.) құдықты улаған кездер де болды, сонда аттың осы
қасиетінің көп көмегі болды. [IV.]. Бір жолаушы тау арасындағы жолмен келе
жатып жартастан тамшылап тұрған суды көріп, әбден шөлдеп кетіп, атынан
түсіп тоқтап, жол саптыаяғын суға тосып толтырып алып, енді іше бергенде,
аты басымен шайқап суды төгіп тастайды. Атым басын шайқап байқамай төгіп
тастады-ау деп екінші рет толтырып іше бергенде, аты тағы төгіп тастайды.
Бұған не болды деп жартастың ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мінез қасиеттерінің жиынтығы арқылы жеке басының сипатталуы
Ұлттық этникалық топтарды негізгі түрлері
Тіл дамыту ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінде қолданылатын дидактикалық ойындарды пайдалану әдістемесі
Оқушыларының темпераменттерін тәрбиелеу жолдары
Ж. Аймауытұлы әңгімелері
Мінез жөнінде түсінік
Оқушы мінезін қалыптастырудағы педагогикалық-психологиялық шарттары
Мінез - жеке адамның өзіне тән қылық
Темперамент типн және адамның мінездік ерекшелігі
Темперамент және мінездің теориялық негіздері
Пәндер