Жылқы мінезінің кейбір қырлары

Жылқы психологиясы әлемдік иппология (жылқы жөніндегі ғылым) ғылымында өзекті мәселелердің бірі. Соңғы кезде бұл тақырыпты зерттеу үшін күрделі тәжірибелер жасалып, іргелі зерттеулер жарық көруде. [2.].
Үнемі мал бағып жүрген халық, мал мінезінің қыр-сырларын да біледі. Қазақ өзін жылқы мінезді халықпыз дейді. Жылқы басқа малға қарағанда таза, кірпияз, кінәмшіл, судың тазасын ішетін, шөптің асылын ғана жейтін мал. Ең бастысы жылқы өзіне басқаның үстемдік етуіне, тапап-талауына, аяққа басуына жол бермейді. Жылқы еркіндік сүйгіш, бостандықтың символы. Қазақ табиғатында кіршіксіз тазалықты сүйген, біреуге бас июді, біреуге құл болуды, тіпті біреудің бірауыз сөзін басынан асырмайды. Сондықтан қазақ сөзінің мәні еркіндік сүйгіш, «өз еркімен жүрген дала серісі» деген мағынаны береді. Қазақтың жылқыны «есті жануар», «тілсіз адам», жылқының бір-ақ кемістігі бар, құдай оған тіл бермеген», – деуі бекер айтылмаған. [3.]. Ол ол ма қазақ жылқымен сөйлеседі. Биені сауып жатқанда, әсіресе үлкен әйелдер «қарағым», «шырағым» деп, атты бәйгеге қосарда иесі атымен сөйлескендей болады. Атпен сөйлескенде қасыңда ешкім тұрмауы керек, жеке сөйлесу керек, – деп жатады үлкендер. Екі нәрседе қасиет бар дейді: бірі адам, бір жылқы. Дерек берушілер бір топ жылқыны айдап бара жатсаң балалар таңырқап қарап тұрады. Ал сол балалар мыңдаған қой, жүздеген сиыр, түйе айдап бара жатсаң бір қарайды да ойнап жұре береді, жылқының ерекше бір қасиеті бар сияқты. [І.].
Ат иесі бір нәрсеге душар боларда, жер тартып кісінейді, байлауға көп тұрмай пысқырады. [ІІ]. Жақсы ат иесіне келетін пәлені үш жыл бұрын біледі, білген соң өледі. Жақсы түйе иесіне келетін бақытсыздықты үш ай бұрын біледі. [ІІ].
        
        Жылқы мінезінің кейбір қырлары (10 бөлім)
Жылқы психологиясы әлемдік иппология (жылқы жөніндегі ғылым)
ғылымында өзекті мәселелердің бірі. ... ... бұл ... ... үшін
күрделі тәжірибелер жасалып, іргелі зерттеулер жарық көруде. [2.].
Үнемі мал бағып жүрген халық, мал ... ... ... ... өзін ... ... ... дейді. Жылқы басқа малға
қарағанда таза, кірпияз, кінәмшіл, судың тазасын ішетін, шөптің ... ... мал. Ең ... ... ... ... үстемдік етуіне, тапап-
талауына, аяққа басуына жол бермейді. ... ... ... бостандықтың
символы. Қазақ табиғатында кіршіксіз тазалықты сүйген, біреуге бас июді,
біреуге құл болуды, тіпті біреудің бірауыз сөзін ... ... ... ... мәні ... ... «өз еркімен жүрген дала
серісі» деген мағынаны береді. Қазақтың жылқыны «есті ... ... ... ... кемістігі бар, құдай оған тіл бермеген», – деуі
бекер айтылмаған. [3.]. Ол ол ма қазақ ... ... ... ... ... ... ... «қарағым», «шырағым» деп, атты бәйгеге
қосарда иесі ... ... ... ... ... ... ... керек, жеке сөйлесу керек, – деп жатады үлкендер. Екі нәрседе
қасиет бар дейді: бірі ... бір ... ... ... бір топ ... бара жатсаң балалар таңырқап қарап тұрады. Ал сол балалар мыңдаған
қой, ... ... түйе ... бара жатсаң бір қарайды да ойнап жұре
береді, жылқының ерекше бір қасиеті бар сияқты. [І.].
Ат иесі бір нәрсеге душар боларда, жер ... ... ... ... ... [ІІ]. ... ат иесіне келетін пәлені үш жыл бұрын
біледі, білген соң ... ... түйе ... ... ... үш ... ... [ІІ].
Мұндай қорытындыға келу үшін халық жүздеген жылдар бойы сансыз жылқылардың
мінез-құлқын бақылаған ғой. Көшпенді халықтардың оның ішінде ... бас ... ... шығынсыз бағуы және жақсы өсіп-өнуі үшін
үйірді ойлап табуы. Үйір (косяк) ... бір ... ... Әдетте
әр үйірде 10–15 бие болады, жақсы айғырдың үйірінде 20–25 кейде ... ... ... ... өз ... басқа жылқыны жолатпайды, биелерді,
құлындарын басқалардан қорғайды. Ең бастысы өзінен туған байталдарына
турасын айтсақ қыздарына ... ... ... ... ... қуып шығады. Сондықтан қазақ: дүниеде бірақ жануар бар ол өзінің
ұрығына шаппайтын, ... ... ... не нәрсе бар екен, деп жатады.
Басқа малдар олай ... ... да, бура да, ... ең ақылды саналатын ит
екеш ит те өзінің ұрығына түсе береді.
Қазақтар бұрын шөл далады шөлдеп, ... ... ... ... ... суды ... ... жылқыға беретін, жылқы суды
ішсе, онда су таза, адамда ішуге болады. Егер ... ... ... ... болсаң, аңның мүрдесі, құрығанда тышқан жатады. Азамат соғысы
кезінде (1918–1920 А.Т.) құдықты улаған кездер де болды, ... ... ... көп ... ... [IV.]. Бір ... тау арасындағы жолмен келе
жатып жартастан тамшылап тұрған суды көріп, әбден шөлдеп кетіп, атынан
түсіп тоқтап, жол саптыаяғын суға ... ... ... енді іше бергенде,
аты басымен шайқап суды төгіп тастайды. Атым басын шайқап байқамай төгіп
тастады-ау деп екінші рет толтырып іше бергенде, аты тағы ... ... не ... деп жартастың үстіне шығып қараса, су тамшылар жердің
көмейінде бір ... өліп ... ... ... ... риза ... жүріп кетеді.
[V.].
Мәлғажы есімді қойшы арық атты мініп қой жайып ... ... ... бәйгеге апара жатқан аттарды көріп, әлгі жаман ат күрсінгенде айылы
үзіліп кетеді. Кедей қойшы әлгі ат және бір өгізіне қара қосы мен ... ... ... ... ... ... өгізге артып атты жарата бастайды.
Жаратып бәйгеге қосқанда сол жолы 9 ... ... ... қуанғанынан
өгіздің ыңғыршағын отқа жағып, атын үнемі бәйгеге қосып, жүлде алып байып
кетеді. Оқиға 1918 жылдың төңірегінде болған. [VI.].
Елдің ... ... ... сол ... ... ... иесінің атын атамаса шаппайды.
Маңғабылдың қарақасқа аты алжып тұра алмай жатқанда ... ... ... деп. ... кісі ... ... деп ... Сонда Қарақасқа ат орнынан тұрыпты. [VII.].
Жалайыр Мырза – бәбіше Қарғабай деген кісі 115-ке келген әулие адам ... ... ... ұл ... атын Тоқсан қойыпты. Қарғабайдың бәйге
Көкала аты болады. Көкала ... ... ... ... Сәт болыс Тоқсанға
қызын беріп, атты киітке киеді. Бұл Сәт ... атты ... ... ... ... да ... рет ... Қарғабай бұл ат неге бәйгеден
келмейді, деп Сәт сұрақ қояды. Сонда Қарғабай менің атымды ... ... ... ... ... ... келеді, – дейді.
Сәт еліне бара Қарғабайдың ақылын істейді, сөйтсе Көкала бәйгенің алдын
бермейтін болыпты. [VIII.].
Жерлеу ... ... А.М. ... – Голяховская
аттың сезімталдығына байланысты аңыз, жора-жосындарды келтіреді.
«Әулиелерден басқа жазаланған күнәһарлардың жан қиналысын жан-жануарлар
сезуі мүмкін. Егер салт адам қабірдің ... өтіп бара ... ... ... ... алға ... ... қойса, қанды зәр шығарып, құлағын
қайшылап үркітетін болса, оның ... мен ... ... ... қиналғанын сезгені. Бүкіл мал атаулыға кенеттен күтпеген қылық
көрсетіп, бірдеңені сезуі мүмкін». [4. 299-б.].
«1942 жылы жазғасалым жас кезім Іле аймағында қазақ-қытай ... ... ... ... ... ... ... бір тәуір ат бар туыстарыма бара
жатқам. Бір қырқаны қабырғалай таудың басына жайлап шығып бара ... ... асты тау ... ... қалың тал, ағаш. Тізгінімді бос қоя бере
салғам, атым оттап келеді. Бір мезетте атым қалт тұра қалды да ... ... ... ... ... ... болды, аузында
жарым-жартылай жеген шөп, желіп барып тағы да тоқтап, тың тыңдады да ... ... ... ... ... түсе қала жаздадым. Содан шауып отырып
таудың басына бірақ шықты, атым тоқтады. Не болып қалды деп артыма ... үш ... ... ... келе ... ... Аттарын әбден суға
тойдырған, себебі қарындары қампиып кеткен. Күн ыстық болатын, аттарын
суаруға, өздері де су ішкілері келді ме өзенге түскен ... Не ... ... бір ... ... ... ... мінезіне қарай ақкөңіл және арамза деп екіге
бөледі. Әр халықтың жылқысының мінезі, әр тұқымның ... ... ... ... ... ... байланысты. Қазақта «Мал иесіне
тартады» – деген мақал иесі мен малдың тікелей ... ... ... ... мінез-құлқын зерттеу қажет.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шерхан Мұртаза әңгімелеріндегі диалогтың кейіпкер мінезін ашу, образ жасаудағы рөлі6 бет
Жорға аттарын шықтыру және салыстыру5 бет
Мінез туралы10 бет
«АБДИ» компаниясының қаржысын басқаруды талдау және оның тиімділігін арттырудың кейбір жолдарын ұсыну77 бет
І.есенберлиннің “көшпенділер” романындағы жылқы атауларының этнолингвистикалық мәні41 бет
Іле-Алатауы кейбір мүктерінен биологиялық белсенді заттарды алудың сызба-нұсқасын жасау және анализдеу56 бет
Автолиздің ерте мерзімдегі жылқы және қой еті өнімдерінің технологиясын дайындау62 бет
Адам мен азаматтың құқықтары, бостандықтары мен міндеттерінің конституциялық құқықтық қырлары59 бет
Алматы қаласының кейбір ағаш өсімдіктерінің салыстырмалы экологиялық ерекшеліктері27 бет
Ауыл шаруашылығында бухгалтерлік есепті ұйымдастырудың кейбір ерекшеліктері42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь