Тұрғын үй нарығы

Кіріспе
1. Тұрғын үй нарығының құрылымы мен қызмет ету механизмінің теориялық мәселелері
1.1 Тұрғын үйдің әлеуметтік.экономикалық маңыздылығы туралы теориялар мен әдістемелер
1.2 Тұрғын үй нарығын және оған қатысушылардың ерекшіліктері
1.3 Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй нарығының қалыптасуы мен даму көрсеткіштері
2. Тұрғын үй саласының қазіргі жағдайы және оны жетілдіру бағыттары
2.1 Қазақстандық тұрғын үй нарығын дамыту механизмі
2.2 Тұрғын үй нарығы қызметін дамытудың шетелдік тәжірибесі
2.3 Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй қатынастарын реттеудің құқықтық мәселелері
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Тұрғын үйлер халық байлығын құрайды, тұрғындарға қызмет көрсете отырып, басты қажеттіліктерін қанағаттандырады, сонымен қатар жылжымайтын мүлікке салық салу объектісі ретінде өз құнының белгілі пайызын бюджетке түсіреді және тұрғын үй операцияларының әр қайсысының алынған пайыз да бюджетке салық ретінде төленеді. Мұның өзі тұрғын үйдің әлеуметтік-экономикалық маңыздылығын анықтайды. Тұрғын үй саласы ел экономикасының мүддесіне бағдарланған, экономиканың көптеген басқа салаларының тиімді қызмет атқарушы әсері бар және әлеуметтік жағдайларға қатысты сала болып табылады. Қазіргі таңда қазақстандықтардың тұрғын үй жөніндегі талғамы өзгеріп, жоғарылап келеді, тұрғындар сапалы үйлерде тұруға ұмтылады, сонымен қатар халық санының артуымен тұрғын үй тапшылығы да басты мәселеге айналып отыр.
Қазақстанның нарықтық экономикаға өтуі қоғамның барлық салаларына өз әсерін тигізіп, жаңаша ұйымдастыру, қызмет ету бағыттары мен көптеген тұрмыстық мәселелерді туындатты, сонымен қатар тұрғын үй саласы мен шаруашылығы қызметтерді де көптеген өзгерістерге ұшырады, бұл Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй нарығының дамуына әкеліп, халықтың тұрмыс тіршілігін нарықтық бағытқа бұрды. Нарық инфрақұрылымының кеңеюі тұрғын үй құрылысының көлемі мен сапасына тікелей әсер етіп қоймай, тұрғындардың қолайлы жағдайда өмір сүруіне себепші болды. Сондықтан тұрғын үй нарығын дамыту бағыттарын анықтау және ұтымды ұйымдастыру қоғам үшін аса маңызды. Тұрғын үй ерекше тауар оның құны мен оған деген сұраныс пен ұсыныс арасында көптеген келеңсіздіктер соңғы кездері жиі кездесуде, мұны мемлекет тарапынан реттеу жағдайларын қарастыру аса маңызды мәселе болды және Қазақстанда Мемлекеттік тұрғын үй бағдарламалары қабылданып, жүзеге асырылуда. Тұрғын үй нарығын дамытуғы мемлекеттік, жергілікті органдар, банктік қаржы ұйымдары, ірі кәсіпорындар және т.б. мекемелер өз үлестерін қосуда, ал олардың қызметінің нарықта ұтымды жүргізілуі экономикалық дамуға оң әсер берді және экономиканың басқа да салаларына өз ықпалын тигізеді.
1. «Болашақтың іргесін бірге қалаймыз» ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың халыққа жолдауы, 29 қаңтар, 2011 ж.
2. Шеденов У.К., Базиков А.А. Эффективность и качество услуг в условиях интенсификации общественного производства. Алма-ата.: Наука, 1987.- С,76.
3. Корнай Я. Дефицит. – М.: Науки, 1990. – С.105
4. Илашева С.А. Формирование и развитие рынка жилья (на примере г. Шымкент): автореф. ...канд. экон.наук. – Караганда, 2001. – 27 с.
5. Мусанова А.К. Экономико-математическое моделирование Жилищно- комунального хозяйства (на примере Карагандинской области): автореф. ... канд. экон.наук. – Караганда, 2005. – 28 с.
6. Шыныбеков Н.С. Қазақстандағы тұрғын үйді несиелендіруді жетілдіру жолдары (Қазақстан материалдарында): экон. ғыл. канд. ...автор. – Алматы, 2006, -24 б.
7. Баяхметов Т.Б. Стратегия развития и механизм регулирования хозяйственной деятельности в строительном комплексе Республики Казахстан: автореф. ... канд. экон. наук. – Алматы 1998. – 38 с.
8. Раскина Н.Я. Рынок жилья в системе воспроизводства рабочей силы [Электронный ресурс]: ... канд. экон. наук. – Кострома, 1999. – 126 с
9. Ламперт Х. Социальная рыночная экономика. – Москва, 1993. – 74 с.
10. Вишневская М.В. Рынок жилья: теория и практика регулирования. [Электронный ресурс]: дис. ... канд. экон. наук. – Москва, 2004. – С. 10
11. Аксенов А.А. Рынок жилья и формирование социальной защиты населения. [Электронный ресурс]: дис. ... канд. экон. наук. – Ростов-на-Дону, 2004. – 193 с.
12. 15 Утин Т.М. Рынок жилья в РК: спецефика функцирования и преспектива развития (на примере г. Алматы): автореф. ... канд. экон. наук. – Алматы, 2004. – 30 с.
13. Бенке И.Ю. Теоретические основы оценки недвижимости. – Алматы, 2003. – 148 с.
14. Борисов А.Л., Бубес Э.Я., Ревунова Н.Г. Экономика градостраительства. Стройиздательство, 1981. – с. 124-134.
15. Войтов А.Г. Экономика. – М.: Маркетинг, 1999. -261 с.
16. Борисов Е.Ф. Экономическая теория. – М.:Юрайт – М, 2002. –С. 106-107.
17. Федетова М.А., Уткин З.А. Оценка недвижимости и бизнеса. Москва, 2000. – С. 44.
18. Кулумбетова Л.Б. Этапы и тенденции развития рынка жилья в Казахстане // ВЕстник КазАТК, 2007. - №4 – С. 181-187.
19. Ведомости Верхного Совета Республики Казахстан. 1992. - №15.
20. Стародубская И. Реформа жилищно-коммунального хозяйства; особенности выбронной модели // Вопросы экономики, 1993 - №7 – C 14 – 19
21. Закон Республики Казахстан. «О жилищных стройтельных сбережениях в Республике Казахстан» // Казахстанская правда 2000 12 декабрь
22. Дрох Е. Банковские кредитование в Беларуси и Казахстане; состояние и направления развития // Банки Казахстана. 2005. - №10 (100). – C 17
23. Ермагамбетова Д. Стоимость жилья в республике в 2,2 раза превышает себестоимость / http: // www. Kazinform.kz.
24. Закон Республики Казахстан «О долевом участии в жилищном стройтельстве» // Казахстанская правда. 2006 - № 172.
25. Ибраева А. Дома не строятся, проблемы не решаются // Начнем с понедельника. 2008. – №21. – C. 8.
26. Шалабаева А. Девелоперы строят за свой счет // Эксперт Казахстан. 2006. – № 32 (88). – C.27
27. Стоимость квартир в Алматы за первую неделю мая 2007 года увеличилась на 0,29% // Профессионал - 2007 10 мая – C.29
28. Карагозова С. Кризис в помощь цены на жилье снизится в два раза // Начнем с понедельника. 2008. – №5 (719) – C.4.
29. www.hcsbk.kz – тұрғын үй құрылыс жинақ банкінің ресми сайты
30. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 – 2009 жылдарға арналған бағдарламасы туралы баяндама / http:// www.Kazakhstan today.
31. Қ.Р, Президентінің ресми сайты / www. Akorda.kz /
32. Конысбаева А.А. Современное состояние и развитие рынка жилья в Казахстане // Научное пространство Европы – 2008. Украина, 2008 16 – 31 апрель, – C.25 – 30.
33. Сүңғат Әліпбай «Құрылыс саласындағы сындарлы шешім», Егемен Қазақстан 2010 жыл 17 наурыз
34. Кулумбетова Л.Б. Арендный сектор жилья в Казахстане // Транзитная экономика. 2007. – №4 – 57 – 58 c.
35. Транзитная экономика, 2007. – №4 – C.52.
36. Ресин В.И. Экономика недвижимости - М.: Дело. 2000 – C.55. – 67.
37. Бекетова К.Н. Зарубежный опыт формирования жилья и возможности его примерения в условиях республики Казахстан // Аль Пари. – 2007. - № 1. – C.17.
38. Бузаев И. Китай преодолеет этот кризис // Начнем с понедельника. 2008 – №7 (721) – C. 3 – 4.
39. Дорох Е. Банковское Жилищное кредитование в Белоруси и Казахстане; состояние и направление развития // Банки Казахстана, 2005. – №10. – C.83.
40. Бузырный В.В, Чекалин В.С. Экономика жилищной сферы. _М.; Инфра. – 2001. – C.69.
41. Рахман И.А. Инвестиционно стройтельная деятельность; зарубежный опыт//Стройтельный бизнес, 2002.- 2 – C.3.
42. Нурпеисова Г. Канаде все спокойно. Эдмонтон. www.irn.ru
43. Левин. Ю.А. Дифференциация жилой недвижимости в городах США // Экономика стройтельства.2002. – №11. – C.39.
44. Ниязов Б.О. О некоторых вопросах создания в Казахстане полноценой системы ипотечного кредитования // Рынок ценных бумаг Казахстана, 2000. №12. – C. 30 – 32.
45. Матюгина Э.Г. О рынке жилья // Жилищного стройтельство. 2001. – №1. – C. 8.
46. Банки должны быть консервативным институтом // Начнем с понедельника. 2008. - № 9. – C.6.
47. Епифанов В.А. Территориальный заказ и кредитование жилищного стройтельства // жилищного коммунальное хозяйство – 2000. – № 9 – C.6.
48. Проблемы теории и практики управления. 2005. -№6. – С. 17.
49. Скулимовский М.М. Сокращение сроков реализации инвестиционно-строительныхпроектов: новые подходы // Экономика строительства. 2002. - №5. – С. 14.
50. Устименко В.В. Расширение рынка жилищного строительство //Жилищное строительство. – 2002. - №3. – С.6.
51. Шебаршина Е.Н. Организационные формы содержания, ремонт и модернизации жилых зданий в Германии // Жилищно-комунальное хозяйство. 2002. - №8. – С. 28.
52. Карманова И. Процедура покупки /http // www.irn.ru
53. Как инвестировать в недвижимость. – М.: Альпина Бизнес Букс, 2005. -170 с.
54. Конысбаева А.А. Нарық жағдайындағы тұрғын үй жүйесінің экономикалық дамуы // «Ізденістер» Қазақ Ұлттық Аграрлық Университеті. - № 4. – 157-160 бб.
55. Рахман И.А., Зарубежный опыт регулирования инвестиционно-страйтельной деятельноси // Экономика строительства, 2001. - №6. – С. 52.
56. Цылина Г.А. Инстуциональная структура современного рынка ипотечного кредита и ее тенденция // Желищное строительство, 2000. - №11. – 21 с.
57. Фетисова Е.В. Использование опыта Германии при решении проблем желищного финансирования в России: материалы Всероссиской научно-исследовательской конференции. – Санкт-Петербург, 2002. – С.37.
58. Доступность жилья по старанам мира / http: www.burocrats.
59. Искандеров Р. / http: www.Gazeta.kz
60. Байгісиев М.Қ. Жылжымайтын мүлік экономикасы \\ Алматы «Қазақ университеті», 2003
61. Закон Республики Казахстан. «Об индивидуальном жилищном строительстве» // Ведомости Верховного Совета РК. 1994. - №20. – С.248.
62. Қазақстан Республикасының «Тұрғын үй қатынастары туралы» заңы 1997 жылы 16 сәуір
        
        Кіріспе
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Тұрғын үйлер ... ... ... ... көрсете отырып, басты қажеттіліктерін
қанағаттандырады, ... ... ... ... ... ... ретінде өз құнының белгілі пайызын бюджетке түсіреді ... үй ... әр ... ... пайыз да бюджетке салық
ретінде төленеді. Мұның өзі тұрғын ... ... ... ... үй саласы ел экономикасының мүддесіне
бағдарланған, экономиканың көптеген басқа салаларының тиімді қызмет
атқарушы әсері бар және ... ... ... сала болып
табылады. Қазіргі таңда қазақстандықтардың тұрғын үй жөніндегі талғамы
өзгеріп, жоғарылап келеді, тұрғындар сапалы ... ... ... ... халық санының артуымен тұрғын үй тапшылығы да басты
мәселеге айналып отыр.
Қазақстанның ... ... өтуі ... барлық салаларына өз
әсерін тигізіп, жаңаша ұйымдастыру, қызмет ету бағыттары мен көптеген
тұрмыстық мәселелерді туындатты, сонымен ... ... үй ... мен
шаруашылығы қызметтерді де көптеген өзгерістерге ұшырады, бұл ... ... үй ... ... ... ... ... нарықтық бағытқа бұрды. Нарық инфрақұрылымының кеңеюі тұрғын
үй құрылысының көлемі мен сапасына ... әсер етіп ... ... жағдайда өмір сүруіне себепші болды. Сондықтан
тұрғын үй нарығын ... ... ... және ... ... үшін аса ... ... үй ерекше тауар оның құны мен оған деген
сұраныс пен ұсыныс арасында көптеген келеңсіздіктер соңғы ... ... мұны ... ... ... жағдайларын қарастыру аса
маңызды мәселе болды және ... ... ... ... қабылданып, жүзеге асырылуда. Тұрғын үй нарығын дамытуғы
мемлекеттік, жергілікті ... ... ... ұйымдары, ірі
кәсіпорындар және т.б. мекемелер өз ... ... ал ... ... ұтымды жүргізілуі экономикалық дамуға оң әсер берді
және экономиканың басқа да ... өз ... ... үй ... ... ... саяси маңызды міндеттерінің
бірі және бұл ... 2030 ... ... Даму ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Президенті
Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына арналған жыл сайынғы ... ... ... ... ... ... үймен қамтамасыз ету
басты міндеттердің бірі болып ... ... ... ... да оңды ... ал ... ... арналған Қазақстан Республикасындағы
тұрғын үй құрылысының ... ... ... үй құрылысын
жүргізу және тұрғындарды қол ... ... ... етуді
қарастырады.
Бағдарламаның мақсаты:
- ұсыныс және сұраныс тарапынан толық қанды баланстанған ... ... үй ... жеке инвестицияларды тарту;
- жеке тұрғын үй құрылысын дамытуды ынталандыру;
- тұрғын үй ... ... ... ... ... ... жүйесін жетілдіру мен несиелендіруді
кепілдендіру, құрылыс жинақ жүйесін, жергілік нарық ... ... ... ... ресурстарының көлемі 300,8 млрд. теңгені құрап,
соның ішінде 2008 жылы – 10,3 млрд. теңге, 2009 жылы – 102,8 ... ... жылы – ... ... болатындығы жобаланған және бюджет есебінен
қаржыландру – 136,8 млрд. ... ... ... іске ... әр жыл ... ... көлемі артып үш жылда –26,1 млн. шаршы ... ... ... 2,1 млн. ... метр, 2009 жылы – 0,73 млн. ... ... жылы – 0,54 млн. ... метр ... ... үй ... инфрақұрылымы даму үстінде, нарықта
көптеген институттар қызмет етеді, олардың қызмет ету ... ... ... ... ... ... болып таблады.
Тақырыптың ғылыми зерттеу дәрежесі. Тұрғын үй нарығы, ... ... етуі ... ... ... ... Р.Харрод және
т.б экономист ғалымдардың еңбектерінде жан-жақты қарастырылған. ... ... ... экономисттер еңбектерінде тұрғын үй нарығы зерттелген:
Т.Г.Зайнуллин ,Н.Г.Лукянова, В.Л.Ясько, О.Э.Бессонова, ... ... ... ... И.В.Довдиенко,
И.А.Рахман, Г.М.Стерник, В.И.Ресин, А.В.Стулов, Ю.В.Пашкус және тағы басқа.
Н.Ә.Назарбаев, Н.К.Мамыров, ... ... ... ... ... Ұ.М.Искаков, Т.М.Утин,
Ч.Н.Чан, Ө.Қ.Есқараев, Е.Б.Жатканбаев, ... ... ... ... ... Г.В.Косолапов,
Н.С.Шыныбеков,Т.Б.Баяхметов И.Ю.Бенке, А.К.Мусанова және тағы ... мен ... ... ... ... нарық
зерттеліп,қарастырылған.
Тұрғын үй нарығын ... 1991 ... ... «Мемлекет меншігінен
алу және купондық жекешелендіру», «Меншік ... ... ... ... ... ... үй қатынастары туралы» және тағы басқа
заңнамаларға ... ... ... ... мақсаты мен міндеттері. Зерттелудің мақсаты тұрғын
үй ... ... мен ... ... ... кемшіліктердің анықталуы негізінде тұрғын үй нарығын әрі
қарай жетілдіре ... ... ... механизмін әзірлеу. Қойылған
мақсаттарға байланысты келесі міндеттерді зерттеу қарастырылған:
1. Нарық механизмін ... ... үй ... одан әрі ... ... зерттеу
2.Шетелдік тұрғын үй нарығының дамуындағы ... ... ... үй ... даму ... зерттеу және өзекті
мәселелерін анықтау
4. Тұрғын үй ... ... ... ... ... ... әрі дамыту үшін ұсыныстар жасау
5. Тұрғын үй сферасын жетілдіру бойынша ұсыныстар енгізу.
Зерттеу нысаны- тұрғын үй нарығының қызмет ету ... ... ... ... ... ... теориялық және әдістемелік негізі. Тұрғын үй нарығын дамыту
мәселелері бойынша жарияланған шетелдік және отандық экономист ғалымдардың
ғылыми ... ... ... ... ... мерзімдік бағдарламалары; статистикалық мекемелердің
көрсеткіштері;тұрғын үй мекемелерінің ... ... ... ... ... мынадай әдістер қарастырылды: мәліметтерді талдау,
салыстыру, динамикалық, сызбалық көрсеткіштер.
Жұмыстың құрылымы мен көлемі. Диплом ... ... екі ... ... ... ... және қосымшалардан, оның
ішінде 8 сурет, 9 кестеден тұрады. Жалпы ... ... ... үй ... ... мен ... ету ... теориялық
мәселелері
1.1 Тұрғын үйдің әлеуметтік-экономикалық маңыздылығы туралы теориялар
мен әдістемелер
Адамзаттың өміршендігі үшін ... , ... ... ... ... сүрудің негізгі қажеттіліктерінің бірі болып саналады. Эволюциялық
даму барысында жұртшылықтың осы ... ... мен ... ... ... ... аксиомалық заңдылық. Тұрғын үйлер
халық байлығын ... ... ... ... ... басты
қажеттіліктерін қанағаттандырады,сонымен қатар жылжымайтын мүлікке салық
салу объектісі ретінде ... ... өзі ... ... ... ... ... Тұрғын үй саласы ел экономикасының
мүддесіне бағытталған,экономиканың ... ... ... тиімді қызмет
етуіне әсері бар және әлеуметтік жағдайларды қарастыратын сала ... өмір сүру ... және ... ... ... ... үйі болып табылады. Ф.Энгельс: «адамдардың тамақтануы, шөлін
қандыруы, ... ... ... және ... ... өнермен,
дінмен айналысуы үшін басты кезекте тұрады» деп қарастырған (3). Бұл
қажеттіліктердің ішінде ... ... орны ... ... да ... ... ... пен сапалық талап, талғам қоғамның дамуымен күн санап артып
келеді. Тұрғын үй-халықтың тұрмыс ... ... ... ... жағдайының белгісі. Қазіргі таңда халықтың әлеуметтік-
экономикалық жағдайында ... үй ... ең бір ... ... ... ... ... сондықтан елдегі тұрғын үй нарығын дамыту
мемлекеттің басты назарында болатын ... ... ... ... да, ... жоқ, тіпті оны жөндей алмай жүрген тұрғындар
кездеседі. Тұрғын үй ... ел ... ... ... ... ... тиімді қызмет етуіне әсер ететін және
экономикалық өркендеуді қамтамасыз ететін сала болып ... ... ... ... ... ... мен дамуын экономист ғалымдар өз
еңбектерінде жан-жақты қарастырып келеді.
У.К. Шеденов ... ... үй ... ... ... ие бола ... ... жоғары сапалы игіліктермен қамтамасыз
етілуін қарастырады [2].
Адамның тұрған үйге деген қажеттілігі мүмкіндіктеріне байланысты үнемі
өзгеріп отырады, бұл ... ... ... басталып, сапасы мен сол
тұрғын үй-жайына байланысты көрсетілетін ... де ... ... үнемі артып отыруы тұрғын үй нарығының дамуына әсер ... ... ... үй ... ... мен ... атты ... жұмысында тұрған үй нарығы – тұрғын үй қоры және ... ... ... ... ... ... арасындағы қатынастар
қарастырылады және тұрғын үй ... ... ... ... [4].
А.К. Мусанованың «Тұрғын үй коммуналдық шаруашылығын экономикалық-
математикалық үлгілеу» атты еңбегінде тұрғын үй ... ... ... ... ... ... және инвестициялық
ресурстардың ... ... ... тұрғын үйлерді күрделі жөндеу
мен ... ... ... ... және сол бойынша
шешім қабылдау барысы зерттеледі [5].
Н.С. Шыныбековтың «Қазақстандағы тұрғын үйді несиелендіруді жетілдіру
жолдары ... ... атты ... ҚР ... ... негізгі құрылымдық ... ... ... ... нарықтағы үлгілірге назар аударылып,
оларды Қазақстандық тұрғын үй нарығын дамытуда қолданудың алғышарттары мен
факторлары анықталады [6]. ... ... ... ... ... ... ... деп санайды және ҚР тұрғын үй ... ... мен ... несиелендіру үлгісін, несиелік қарызды
қайтару жолдарын жетілдіру бойынша ... ... ... «Қазақстан Республикасы құрылыс кешеніндегі
шаруашылық ... ... ... және ... ... атты
еңбегінде автор 1991-1997 жылдар аралығында экономикалық ... ... ... ... ... ... ... нарықта
қаражаттың жедел қайтарымын беретіндігін және құрылыс ... ... ... ... ... ... мақсатқа жету жолдарын қш
кезеңге бөліп қарастырады [7]. Бұл кезең ... ... ... ... ... тұрғын үйлер болды, ол төлем қабілеттіліктің
төмендігі, бюджет тапшылығымен байланыстырылды, сондықтан ... ... ... жаңа ... ... ... ... аз қабатты үйлердің салынуын қажет деп санады.
Н.Я. Раскина еңбектерінде тұрғын үйдің тауар ... ... ... оны екі ... ... біріншісі – айырбас құнының
болуы, екіншісі – ... ... ... ... Ламперттің зерттеуінде тұрғын үй нарығында кәсіпкерлердің ерекше
қасиеті қарастырылады, себебі олар ... ... ... ... түседі және соның негізінді техникалық прогресс дамып,
арзан, жаңа технологиялар нарыққа әкелініп, жаңа ... ... ... ... Вишневскаяның «Тұрғын үй нарығы: басқарудың ... ... атты ... ... үй ... ... үй ... мен тұрғын үй
қызметі жүйесіне байланысты қалыптаса отырып, ... ... ... ... Аксенов тұрғын үй нарығының басқа нарықтармен тығыз ... ... ... ... ... және күрделілігін көрсете
отырып, тұрғын үй нарығындағы экономикалық заңдылықтарға назар аударды
[11].
Т.М. Утиннің ... ... ... үй ... қызмет ету
спецификасы мен даму перспективасы» ... ... ... ... ... бағаға сұраныстың әсері, тұрғын үйді отбасының таңдау
жағдайлары мен оған ... ... ... ... Алматы қаласы
бойынша тұрғын үйлер қорын бағалық аудандарға бөлу, функционалдық жүйелер
мен тұрғын үй ипотекасы ... ... және ақша ... үлгісі құрылады
[12]. Т.М. Утиннің еңбектерінде трғын үй ... ... ... ... ... ... үй қоры ... экономикалық
субъектілерден, нарықтың қызмет ету процесінен, яғни өндіріс ... үй ... ... ... және тұрғын үй объектілері
айырбасынан, нарықты басқару мен ... ету ... ... ... қарастырылады. Бұл еңбектерден мынадай
тұжырым жасауға болады: тұрғын үй нарығы тұрғын үй қорынан және ... ... ... ... ... алу, ... тұрғын үй құрылысы,
инфрақұрылымы, тұрғын үйді жалға беру, ... қою, ... ... бойынша көрсетілетін қызметтердің жиынтығы мен нарықтағы
субъектілер, басқа да ... ... ... ... ... ... сипатталады. Ал тұрғын үй нарығының дамуы ... ... ... ... ... ... өтуі қоғамның барлық салаларына өз
әсерін тигізіп, жаңаша ұйымдастыру, қызмет ету ... мен ... ... ... ... қатар тұрғын үй ... ... ... де ... өзгерістерге ұшырады, бұл Қазақстан
Республикасындағы тұрғын үй нарығының дамуына ... ... ... ... бағытқа бұрды. Нарық инфрақұрылымының кеңеюі тұрғын ... ... мен ... ... ... ... қана қоймай,
тұрғындардың қолайлы жағдайда өмір сүруіне себепші болады. Сондықтан тұрғын
үй нарығын дамыту ... ... және ... ... қоғам үшін аса
маңызды мәселе болып табылады.
1.2 Тұрғын үй ... және оған ... ... үй саласы – бұл тұрғын үй нысандарына жеке меншік үстемдік
ететін халық ... ... ... ... үй ... ... ... рыногының негізін құрайды. Тұрғын үй құрылысының
жағдайы елдің ... даму ... мен оның ... өмір ... ... байланысты. Бүгінгі күні аталған рынок бизнестің
табысты түріне ... ... да, ... ... ... рыногынң қарқынды дамуы осы салаға ... ... ... ... ... ... ... аудару үстінде.
Тұрғын үйдің тауар ретіндегі ерекшілігі. Тұрғын үйдің адам ... ... ... ... қанағаттандырудағы орны ерекше, оған деген
сұраныс пен сапалылық талап, талғам қоғам дауымен күн ... ... ... ... жайы бар. Бір ... ... үй ... тауарлар
секілді нарыққа түседі, бірақ басқа тауарлардан ерекшілігі табыс ... ... ... тез ... ... жағдайына ие болмауы
мүмкін. Сондықтан нарық операцияларында агенттіктер, қаржы ... ... ... ... ... ... ... дереу сатып
алыну мүмкіншілігін ұсынады. Нарықта ұзақ мерзімде өнім саны жоғарылап,
баға ... ... ... баға өзгеріске бейім, бұл тауар ... ... ... үй ... ... ұзақ ... оны өндіру үшін
уақыт пен үлкен көлемде капитал қажет ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
өсім әсер етеді [13].
Тұрғын үйлердің ... ... ... ... салыну
жобасына, сыртқы пішініне қарай және өзге де белгілерінің ... ... ... үйлердің көпшілігі салынған жеріне тәуелді
және орнынан ... ... ... ... көп жағдайда бола
бермейді. Сонымен қатар тұрғын үйдің бағасы жоғары болғандықтан, оны сатып
алуда мүмкіндіктің шектеулілігі, оның ... ... ... ... ... ... ... үйлер өз иесіне бірнеше жылдар қызмет етеді.
Соңғы кездері банк ... ... ... ... тұрғын үйлер
кепілдік объектісі ретінде қарастырылады. Тұрғын үй кез ... ... ... ... ... және ... тауарларға қарағанда біртекті
еместігіне, біртұтастығына, ұзақ мерзімге қызмет ... ... ... ... үй қорына жүргізілген зерттеулер
нәтижесінде тұрғын үйдің ерекше ... ... ... ... ... ... ... 1).
Нарықта тұрғын үйлердің тез арада тұрғызып сатудың ... ... ... ... басқа тауарлардан ерекшілігі – уақытқа
тәуелділігінде болса керек.
Сонымен қатар басқа тауарлармен салыстырғанда тұрғын үйдің басты
ерекшілігі – тұрған орнына тәуелділігі, ... ... оның ... ... ... жағдайларды қарастырамыз, олар:
- тұрғын үй бойынша көрсетілетін коммуналдық қызметтердің болуы;
- сыртқы орта мен орналасқан ... ... ... ыңғайлылығы мен қолайлығының қамтамасыз етілуі;
- аймақтағы салық салу жағдайы мен оның ... ... ... қол ... көрсеткіштері, бағасы және т.б.
|Тұрғын үйдің басқа тауарларға қарағанда ерекше белгілері ... ... ... мен ... ... ... бір-біріне ұқсамауы|
|Кепілдік объектісі ретінде ... ... ... ... көшіруге |
|мүмкіншіліктің жоқ болуы ... ... ... жоғары |
|бағаға ие болуы ... ... ... ... ... тұрғызылудың |
|төмендігі) ... 1. ... ... тұрғын үйдің ерекше белгілері [14,57б]
Тұрғын үйлер адамзат өмірінің материалдық ... ... ... табылады. Оның түрлері мен сапасының деңгейі өндіріс,
өндіргіш күштердің, құрылыстың, қоғамның әлеуметтік дамуымен, ... ... және т.б. ... ... үй қоры және олармен болатын операциялардың бағытына,
тұрғын үйлердің бастапқы, қайталама нарығының қызметін негізге ала отырып
тұрғын үй ... ... ... мына ... ... ... ... және 3]
Тұрғын үй нарығына зерттеулер жүргізу үшін ... ... ... ... ... баға, инвестиция, табыс, және
олардың арасындағы тәуелділіктер қарастырылды.
Тұрғын үй ... ... ... ғылыми зерттеулерде
нарықтағы сұраныс тұтынушылар тарапынан анықталады [15]. Біз де, ... ... ... ... үй ... сұраныс тұрғындар,
инвесторлар тарапынан болады деп қарастырамыз. Тұрғындардың қажеттілігіне,
инвесторлар мүддесіне қарай үйге ... ... ... ... ... ... белгілері мен тұрғындардың қаржылық жағдайына ... ... үй ... ... өзгерісі. Төлем қабілеті бар, бекітілген
бағадағы және белгілі бір уақыттағы тұрғын үйге ... ... ... мүддесіне және әр аймақтың әлеуметтік, экономикалық, ... ... ... Тұрғын үйге деген сұраныс отбасы табысы
мен бағаға тәуелді болғандықтан, ... ұзақ ... ... ... ... үйге ... сұранысқа тікелей әсер етеді. Тұрғын үй
нарығындағы сұраныс ... ... ... ... ... болады.
Тұрғын үй экономикасын екі түрлі бағытта жіктеуге болады:
Сурет 2. Тұрғын үй экономикасы Ескертпе: автордың құрастыруы
Сурет 3. Тұрғын үй нарығын ... ҚР ... ... ... ... автор
құрастырған)
Тұрғын үй нарығындағы ұсыныс – бекітілген бағадағы, сол ... ... ... ... мен пәтерлердің жалпы көлеміне ... ... ... ... ... жалпы нарықтағы жұмсалған
шығындар мен бәсекелестік орта тікелей әсер ... [16]. ... ... бұл ... үй ... ... шығындар мен нарықтағы
бәсекелестік жағдайға ... ... ... үй нарығындағы
ұсыныс шамасының икемділігі уақыт мерзіміне тәуелді және қысқа мерзімдегі
қалыпты нарықта ... ... ... ... ... ... мерзім
ішінде үйді тұрғызу, нарыққа шығару, оны дереу сату мүмкін емес.
Тұрғын үй нарығындағы баға сатушылар мен сатып алушылар ... ... ақша ... ... [17]. ... үйдің бағасын
оның құны, сапасы, орналасуы, ауданының беделділігі және т.б. ... ... ... және тұтыну құнына байланысты тағайындалады. Тұрғын ... ... ... баға ... ... және ұзақ ... ... қаржы-несие саясатына байланысты болатындығы белгілі.
Тұрғын үй нарығына капитал салымдарының әсері. Тұрғын үй жылжымайтын
мүлікке ... ... ... табылады және оған тұрғын ... ... ... ... ... әсер етеді, оның деңгейі
төмен болған сайын тұрғын үйге сұраныс ... ... ... ... өсе ... ... ... көлемі төмендеген сайын тұрғын үй
объектілерінің көрсеткіштері ... ... ... ... ... үшін жалгерлік тұрғын үй құрылысын дамыту ... ... ... ... ... ... жұмыстарының уақытылы жүруі, тұрғын
үй қызметінің реттелуі осы ... ... ... ... ... үй ... қалыптасуы мен даму
көрсеткіштері
Қазақстанда тұрғын үй саласындағы ірі құрылыс көлемі Кеңес дәуірінен
сақталып қалды, тұрғын үй құрылысының артуы, тұрғын үй жағдайының ... ... және қала ... ... өсуімен қатар жүрді. Кеңес
өкіметі тұрғын үй салудан ... ... ... бірін иеленіп,
жалғызбастылар мен отбасылардың жаңа үйлерге орналасу үлесі 1/3 халық
шамасына тең келетін көрсеткішке ие болды, тұрғызылған мұндай көлемдегі
құрылыс қалалық ... үй ... 2,3 ... ... ал ... ... көрсеткішінің жалпы көлемі 1,5 есе болды, бірақ ... ... ... ... ... ... қойған жоқ.
Тұрғындардың басым көпшілігі ұзақ жылдар бойы тұрғын үй алуда
кезекте тұруға мәжбүр болды, бұл кезең ... ... үй ... деңгейін келесі кестеден көруге болады (кесте 1).
Кесте 1.
1985-1990 жылдары тұрғын үй қорларын енгізудің деңгейі*
|Жылдар ... ... ... ... |
| ... ... ... пәтерлер |
| |мың кв. М |мың кв.м ... |6627 |528 ... |6758 |538 ... |8303 |804 ... |8779 |1161 ... |8618 |1199 ... |7869 |1164 ... ... ҚР. ... ... ... ... ... құрастырған ... ... ... үй ... ... шамасының 1990 жылға
дейін жоғары болғанын көреміз, жалпы салынған пәтерлердің аудандары 8618
мың ... ... ... артқан, жеке құрылысшылар салған аудандар бойынша да
өсім болды. Бұл ... үй ... ... және тұрғындарды
қоныстандыруда өзгерістерге байланысты болады, мемлекеттік құрылыстың
шамасы ... 74 % ... ... жаппай тұрғын үй құрылысын салу жаңа
үлгідегі пәтерлерге қоныстану жағдайын жақсартты, 50-ші жылдардың ... ... ... ... 25-30 % , ал 1961-80 ... 90-95 ... 1981 жылы оның саны 20 % төмендеп кетті, бірақ қалалық тұрғындардың
2/3 бөлігі жеке ... ... ... ... өтуі ... ... үй саласы
көптеген өзгерістерге ұшырады. ... ... ... ... бөлу және жаңадан үй салу, сату жағдайлары дами түсті, тұрғын үй
нарығы құрылымының бастапқа ... және ... ... үй ... ... ... қаржы ресурстарының келуімен, саланың
дамуымен, үй қорына меншіктің пайда болуымен байланысты ... ... ... ... ... ... ... нарық қалыптасып, үй
қоры тұрып жатқан мекендері бойынша купондық тәртіппен меншіктік ... Одан соң ... ... мен жаңа ... ... ... бастапқы және екінші тұрғын үй нарықтары, сонымен қатар
өтпелі кезең және қазіргі тұрғын үй нарықтары дамыды [18].
Тұрғын үй ... ... ... отырып, нарықтың дамуын Қазақстанның
жалпы тұрғын үй ... ... ... ... ... көрсетуге болады:
Бірінші кезең (1991-1995 жж.) – ... ... ... үй ... байланыстарының бұзылуы мен ұлғаймалы инфляция,
мемлекеттің қаржылай ... ... ... ... ... ... реформалары тұрғын үй нарығының қалыптасуына тікелей әсерін
тигізеді. Тұрғын үй нарығының қалыптасуы Қазақстанның тәуелсіздігін ... ... өту ... 1991 ... 13 ... ... Қаулысы күшіне енуінен бастап қалыптасты. «КСРО-дағы
мемлекеттік меншікті купондық жекешелендіру ... ... ... ... үй ... ... иесі ... нарық реттелетін болды
[19].
Нарықтағы купондар ... ... ... жеке меншікке алу
мүмкіндігін берді. Жекешелендіру тұжырымдамасының ... ... ... купондық тәртіппен сату болды, ал ... үй ... мен ... ... аса көп ... ұшыраған жоқ.
Тұрғын үй коммуналдық қызметінің ... екі ... ... әлі ... қоймаған үйлерде де бірдей
қарастырылады.
1992 жылы мемлекеттік тұрғын үй қорын жекешелендіру жағдайы ... ... бұл ... ... үй қорын жекешелендіруде
құқықтық негіз бола отырып, жекешелендірудің тәртібін, ережесін анықтады,
мұны нәтижесінде мемлекеттік, ... ... ... ... ... жеке тұрғындар меншігіне өткізілді [20]. Нәтижесінде 95 пайыздай
мемлекеттік үйлер жекешелендірілді. Тұрғын үй саласы қызметтерінің ... ... ... ... мен ... материалдық, қаржы
ресурстарының артық шығындалуымен бірге жүреді. Мұның салдарынан сала толық
қаржыландырылмай, апаттық ... ... ... ... ... анықталды. Тұрғындар үшін бекітілген ... ... ... ... жоғары төлемақы алу арқылы өтеліп
отырғандығы салдарнан тұрғын үй қызметі бағалары ... ... ... ... үшін ... су, ... су, газбен қамтамасыз ету шығындары
бірнеше есе ... ... үйді ... және ... ... ... құқықтық база 1992 жылы қабылданған «Қазақстан Республикасының
Тұрғын үй кодексі» болды. Экономикалық өсім , ... ... ... ... ... ... ... үй қүрылысының қажеттілігін
анықтайды.
Тұрғын үйді жекешелендіру өз ... оң ... ... бірақ
нарықта тұрғын үй құнын анықтау ... оқыс ... ... ... ... ... мол ... сәйкес
келді, елден көптеген тұрғындар қоныс аударды. Олардың көпшілігі тегін
алған тұрғын ... өте ... ... ... ... ... ... үй
құны тұрғызу шығынын жаппай, үй ... ... ... мүлдем
қысқартты. Бұл жағдай барлық облыстарда жүрді, пәтерлер өзінің өндірісінде
жұмсалған шығындарды ... ... ... мүлдем тұрақсыз
нарықтық жағдай болды. Тұрғын үй нарығында тұрғын үйлердің ... ... үйге баға ... ... ... байланысты
жалпы сұраныс пен ұсыныс бойынша жүрді. Қазақстанның сол кездегі ... ... екі ... ... 500-600 АҚШ ... ... алаңы
шамамен 54 шаршы метр үйдің бір ... ... 10 АҚШ ... ... үй ... іске асыру тұрғын үй нарығында ... ... ... 1991 ... ... ... ... енгізу
мемлекеттік емес кәсіпорындар, ұйымдар, тұрғындар және т.б. арқылы
жүргізілді. ... үй ... ... ... үйді ... Үй
Иелерінің Кооперативі арқылы жүргізу мүмкіншілігін берді және тұрғын үй
кешенін басқаруда ... ... ... ... ... үй ... кәсіпкерлік қызмет жүргізу арқылы алынған табысты үйді
жөндеуге ... ... ... еш ... ... өздігінен
қымбат жөндеулер жүргізуге, үй маңына бекітілген алаңдарды пайдалану арқылы
табыс табу мүмкіндігін ... және т.б. ... ... ... ... жылдары аралығында салынған тұрғын үйлер ... ... ... ... қалыптасумен қатар өзгерістерге
ұшырағандығын төмендегі кесте көрсеткіштерінен ... ... ... ... тұрғын үйлерге бағаның белгіленуі 1991
жылдан бастап, нарықтық экономиканың ... ... ... пен ұсыныс
бойынша жүрді, бастапқыда тұрғын ... ... ... ... ... шығынға ұшыратты.
1995 жылы 23 ... ... ... № 2723
«Жылжымайтын мүлікті несиелендіру туралы» ... ... ... қамтамасыз ету үшін қарыз ресурстарын таратуды қарастырып,
несиелендіру саясатын жүргізу шетелдер тәжірибелерін ... ... ... ... нарық қызметі екі деңгейде жүрді: бірінші деңгейде
банктік және ... емес ... ... ... Қазақстан ипотекалық
компаниясы өз қызметі бойынша ипотекалық қарызды қайта ... Бұл ... ... ... ... ... ... әкеліп, қол жетімділікті арттырды. Нарықтық экономикаға өтудің
бірінші кезеңінде тұрғын үй қорын жекешелендіру ... ... ... ... талаптарға сай бөлініп, одан әрі жеке тұрғын үй ... ... үй ... ... ... іске асырыла бастады. Сонымен
қатар бұл ... ... ... ... ... ... ... халыққа жекешелендіру, делдалдқ тұрғын үй пәтерлерін іздестіру бойынша
қызмет көрсетті.
Екінші кезең (1996-1999 жж.) – экономика аса жоғары емес, ... ... ... ие ... 1996 жылы нақта түрде тұрғын үй
коммуналдық ... ... ... ... тұрғын үйлер қорын басқарудың қоғамдық формасы және
тұрғын үй коммуналдық шаруашылығын ... емес ... ... ... көзделді. Мұның нәтижесінде тұрғындар барлық қызмет көрсету
шығындарын өздері төлеуге бет ... ... емес ... ... ... үшін ... өсіміне байланысты жеке көмек түрінде
жәрдемақылар беру қарастырылды, ал жалпы тұрғындар ... ... ... ... құны кейбір ТМД елдерімен ... екі ... 1996 жылы ... ... ... үй ... ... жоғарылап, оның деңгейін қызмет көрсететін коммуналдық
мекеме өтей алатындай шамаға арттыруға шешім қабылдады.
Кесте ... ... ... *
| ... ... ... ... ... жеке |
| ... ... ... ... | | |
| |Мың ... ... |Мың ... ... саны |
| ... |жылғы, % |саны ... ... % |мың |
| | | |Мың | | | ... |6130 |77,9 |84,5 |1133 |97,3 |11,2 ... |5046 |82,3 |67,0 |1122 |99,0 |10,5 ... |3856 |76,4 |48,4 |1057 |94,2 |9,4 ... |2322 |60,2 |28,8 |764 |72,3 |6,7 ... |1663 |71,6 |20,4 |628 |82,2 |5,2 |
| |
|* ... ... ... ... ... ... сайты |
|www.stat.kz ... ... үй ... ... ... барлық тұрғын үй саласы
ресурстары бойынша бірнеше есеге өсті, тұрғындардың шаруашылық ... ... ... ... да, ... ... ... үшін тұрғын үй
демеу қаржылары берілді. Сонымен ... ... ... ... әлеуметтік
қорғау да көзделді. Осы шешімге сәйкес коммуналдық ... ... ... ... ортақ табысынан шығатын шығынның 30 пайызынан аспауы тиіс
болуы қарастырылды. Халықтың күн көрінісінің төмендеуін ... ... үй ... ... мемлекеттік жәрдемақысыз жұмыс істеуге
көшіруде пәтер төлемақысына ... ... ең ... ... ... 15-20 ... ... қажет болғандығы қарастырылды, ... ... ... бар ... көпшілік бөлігі тұрғын үй
коммуналдық ... ... ... Бұған дейін отбас жалпы табысының 56
пайызы жұмсалған еді. 1997 жылдан бастап тұрғын үй бағасы біртіндеп ... ... 1999 ... ... жеке ... үй ... ... да, салаға инвестициялау қарқыны жоғарылады. Жеке мүлік иелері жоғары
табыс табуға ұмтылып, тұрғын үй нарығында жалға беру кеңселері, ... ... ... үй тұрғызу мекемелері және т.б.қызметтер көлемі мен
бағасы арта бастады. ... ... ... ... ... алаңын іске қосу өзгерістерін төмендегі кестеден байқауға болады.
Кесте 3
2000-2003 жылдары тұрғызылған тұрғын үйлер ... іске қосу *
| ... ... ... ... ішінде жеке |
| ... ... ... ... | | |
| |Мың ... ... |Мың ... |Пәтер |
| ... ... % ... ... |жылғы, % |саны |
| | | |Мың | | |мың ... |1407 |84,6 |15,7 |699 |111,3 |6,1 ... |1344 |95,5 |13,9 |851 |121,7 |7,0 ... |1132 |84,2 |10,5 |803 |94,4 |6,7 ... |1105 |37,6 |9,6 |843 |105,0 |6,6 |
| |
|* ... көзі: Қазақстан Республикасы статистика агенттігінің ресми ... ... ... ... ... өтуінің екінші кезеңінде құрылыс
өндірісін басқару жаңа ... ... ... Бұл ... ... ... ... ерекшіліктеріне байланысты болды.
Құрылыстың материалдық-техникалық қамтамасыз етілу мәселесі де
маңызды орынға ие болды. Жекешелендіру ... ... ... ие ... ... ... ... құрылыс саласын реформалау
экономиканы тығырықтан шығаратын бағыт деп қарастырылды.
Үшінші кезең (2000-2005жж.) - ... ... ... беру
қызметі бойынша шағын, орта, ірі ... ... ... ... ... енгізілді. Қазақстанның нарықтық экономикаға өтуі
құрылыс өндірісін ... жаңа ... ... етті, бұл әлеуметтік
эконмикалық факторлардың, ... ... ... ... ... бұл ... жұмыстардың бірінші сатысы
2000 жылғы 21 тамызындағы № 1290 Қаулы арқылы ... ... үй ... ұзақ ... ... және ... несие беру
жүйесін дамыту тұжырымдамасын қабылдау ... ... ... ... негізгі әрекет талап ету құқықтарын сатып алу ... ... ... ... ... ... табылады «Қазақстан Ипотекалық
Компаниясы» акционерлік қоғамын құру ... ... 2000 жылы ... «ҚР ... үй ... ... ... Заңы қабылданды [21].
Ол елдегі құрылысты және ипотекалық несиелендіру жүйесін, ұзақ мерзімді
несиелендірудің ... іске ... ... етті. «Қазақстан
Ипотекалық компаниясы» АҚ ... орны өте ... ... ... алу ... үй алу ... ие ... несиелік банктер несие
беру арқылы пайда ... ... ... Ал ... үшін бұл экономикалық өсім
және қызмет етуші капиталдың пайда болуын көрсетті. ... ... ... ... ... ... үй ... несиеге
деген сұраныс қарқынды дамумен басталды және Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... жылы елде жаңа тұрғын үй саясатының қабылдануы үйлерді жартылай
немесе толықтай жөндеу, ескі үйлерді бұзу ... ... ... үй ... ... Елбасымыздың жарлығы экономиканың дамытудың
түрткісі болып, құрылыс ... ... ... ... 2004 ... ... ... құнының өсу қарқыны байқалды, мұның салдарынан тұрғын
үй бағасының деңгейі нақты ... 2,6 есе ... [23]. ... ұдайы өндірістің жандануы мен ... ... ... ... өте ... ... өсе бастады. 2004 жылы Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... АҚ ... ... банктермен Меморандумға қол қойды. Мұнда Мемлекеттік
бағдарламаның орындалуын ... іске ... және ... жылы ... ... несиелендіруді жүргізу қарастырылды. Меморандумға сәйкес
бірігіп жұмыс жасау ... екі ... да ... келісім болды және
Мемлекеттік бағдарламадағы қарастырылған ... іске ... ... үлестерін қосты. Бұл мына бағытта қарастырылды: ... ... 10%- дан ... емес ... алғашқы жарна көлемінің 10%- дан төмен
болмауын, несиелендіру мерзімінің 20 ... ... ... ... ... ... 7 тармақтан тұрады. Бағдарламаны іске асыру
барысында банк маржасы көлемінің деңгейін 2-2,2 %-ға дейін ... ... ... ... қаржылық қызметтердің құнын арзандату және кеңейту
қарастырылды. Бағдарлама бойынша екінші деңгейдегі ... ... ... «БТА ... «Нұрбанк», «Темірбанк», «Казкоммерцбанк»,
«АТФ Банк», ... ... ... «БанкЦентрКредит», «Цеснабанк»,
«Астана Финанс» болды. Сарапшылардың бағалауы бойынша жылжымайтын мүлікке
банк несиесі 8,7 млрд. долл. құрады, яғни ... ... ... ... ... 2005 ... басындағы жағдай бойынша «Қазақстан Ипотекалық
Компаниясы» ипотекалық облигацияларнарығындағ үлесі 91%-ды ... 8% «БТА ... АҚ, ... АҚ, «Астана Финанс» АҚ
тәрізді қаржы ұйымдарына келді. Ипотекалық облигациялар нарығындағы жоғарғы
үлес «Қазақстан Ипотекалық Компаниясы» - ... ... ... қаржы мекемелерінің сенімділігін куәландырады.
Жалпы облыстар бойынша тұрған үйлердің алаңын пайдалануға беру
деңгейінің ... ... ... оның ... ... кестеде көруге
болады (кесте 4).
Кесте 4
Тұрғын ... ... ... ... беру туралы мәліметтер
(пәтерлердің саны, мың)*
| |2003 |2004 |2005 |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... |Ұлғаймалы инфляция |1992 ж. ҚР тұрғын үй|
|кезең |үй шаруашылық ... сала ... ... ... ... |туралы, 1992ж. ... ... ... үй ... ... |Қазақстан |
| ... ... ... ... |
| ... болды, |қаржыландырылмай, |Тұрғын Үй Кодексі, |
| |мемлекеттік тұрғын ... ... ... ... үй |
| |үй қоры ... ... ... 1994ж. |
| ... ... үй ... ... үй ... |
| ... қаржыландыру|бағдарламаның жалпы |турал заңдар |
| ... мен ... ... ... 1995 ж. |
| |үй ... |бойынша бірнеше есе |Тұрғын Үй Құрылысы |
| |қызметі ... ... ... ... |
| ... қалыптасып, | ... |
| ... ... | | ... ... аса ... ... ... үй ... ... бірақ тұрақты |қызмет көрсету |коммуналдық ... ... ... ... ... |
|1999ж.) |көрсеткіштерге ие |төлеуге бет ... ... |
| ... тұрғын үй |мемлекеттік құрылыс |жүргізілді, 1996 ж. |
| ... ... ... ... үй ... |
| |басталып, салада ... ... ... ... |
| ... |кәсіпорындар құрылды| |
| ... ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... ... | | ... ... ... үй мәселесі |2000 ж. ҚР |
|кезең ... |ең ... ... ... ... |мәселелердің бірі |дайындау Ережелері, |
|05ж.) |үй қорын сақтап ... ... өсу |2000 жылы 7 |
| ... ... ... өте ... «ҚР |
| ... жағдайдан |жоғарылап, баспана |Тұрғын үй құрылысы |
| ... ... ... ... |
| ... ... |екінші нарықтағы |Заңы қабылданды АҚ |
| ... ... ... ... ... ... халықтың |нарықтағы бағадан |Компаниясы, 2003 |
| ... сүру ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... |жағдайларды қалыпқа|несиелерді |
| ... ... ... ... үй ... қоры |
| ... тұрғын |құрылысына несиелік |қалыптасты. |
| ... ... ... ... |2005-2007 жылдарға |
| ... ... ... тұрғын үй |Мемлекеттік |
| ... ... ... одан әрі ... |
| ... бизнес |дамыту мемлекет үшін|қабылданды |
| ... ... ... болды | |
| ... ... | | ... өсу қарқыны |2006 ж. Баға өте |2007 ж. Тұрғын үй |
|кезең |бастапқы, екінші ... 2007 ж. ... ... ... ... ... мүлік |үлестік қатысу |
|жыл және|болды; әлемдік қаржы|белсенділігі, 2008 |туралы Заңы; ... ... |ж. ... |2008-2010 жылдарға |
|қарай) |байланысты тұрғын үй|бойынша тұрғын ... ... ... да ... алып ... |тұрғын үй |
| ... ... ... ... ... ҚР |
| |мемлекет саясаты |нарықтың ... ... үй ... |
| ... ... |70% ... 2009 ... одан әрі |
| |бағытталды ... ... ... |
| | ... баға ... кезектік |
| | ... ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... автордың құрастыруы, дерек көзі: www.stat.kz |
2. ... үй ... ... ... және оны ... ... Қазақстандық тұрғын үй нарығын дамыту механизмі
Тұрғын үй құрылысы «Қазақстан - 2030» даму стратегиясындағы ... ... ... міндеттердің бірі болып табылатын мемлекет
саясатының басым ... ... ... ... тұрғын үй нарығын
дамыту, жетілдіру жолдарында мемлекеттің орны ерекше және ... ... мен жеке ... үй ... үшін жер телімдерін бөлу,
оларды мемлекет қаражаты есебінен ең қажетті инженерлік желілермен
қамтамасыз етуді ... ... арта ... ... үй ... ... ... дағдарысты еңсеруін, ал сұраныстың
кемуі экономикалық тоқыраудың басталғанын ... ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаев өзінің
Қазақстан халқына арналған жыл сайынғы ... ... ... ету ... ... ... қатарға қойып келеді. 2008
жылғы Жолдауында Елбасы төмендегідей бағыттарды атап көрсетті:
- тұрғын үйдің қол ... мен ... ... ... мен ... сала қызметкерлеріне тұрғын
үй құрылыс жинақ қорлары жүйесі ... ... 4%- дан ... мөлшерде алдын-ала тұрғын үй зайымдарын беру;
- жалдамалы тұрғын үй құрылысына ... ... ... ... ... ... ... ету және
осы саладағы бәсекелестікті арттыру;
- тұрғын үй ... ... ... ... ... тұрғын үй құрылысын ынталандыру мақсатында жер
учаскелерін беру мен ... ... ... ... ... үй ... өнеркәсіптік, арзан және
экологиялық таза технологияларын игеру;
- алдыңғы қатарлы шет елдік тәжірибені қолдану қажеттігі.
Ал 2010 ... ... ОН ... – ЖАҢА ... ӨРЛЕУ –
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЖАҢА МҮМКІНДІКТЕРІ» атты жолдауда Тұрғын үй-коммуналдық
сектор ... ... ... ... «Дағдарыс сабақтары тұрғын үй
құрылысын дамыту саясатын жетілдіруді талап ... Ол үшін ... ... ... ... зор ... бар деп ... Азаматтардың,
Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінің, мемлекет пен құрылыс компанияларының тең
құқылы әріптестігі қағидатын пайдалану қажет», - ... Бұл нені ... ... үй ... бір ... ... үй құрылыс жинақ банкінде
жинайды да, қымбат емес ипотекалық несие алу ... ие ... ... ... ... ... түпкі нәтижесінде тапсырыс беруші ... ... ... ... үй жөніндегі қалауларының пулын қалыптастырады,
құрылыс инвесторлары мен тұрғын үй ... ... ... ... ... іздестіруді жүзеге асырады. Мемлекет жергідікті атқарушы
органдар атынан жер телімдерін бөлуді және ... ... ... ... ... азаматтар өз тұрғын үйлерінің
құрылысына толық құқылы қатыса алады. ... ... ... ... ... да қамтамасыз етіледі. Үкіметке 2010 жылы «Жол картасы
–2009 » жоспары бойынша басталған ... ... ... ... ... жалғастыруды, ал 2011 жылы тұрғын үй-коммуналдық
шаруашылықты кең ... ... 2020 ... ... жоспарын жасауды
тапсырамын. Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық инфрақұрылымдарын жаңғырту
өзіндік пайдалану ... ... және ... ... ... қоса ... ... Ауылдық жерлерді құбырлы сумен
қамтамасыз ету жұмыстарын жалғастыру қажет. Шағын қалаларда халықтың 100%-
ы үшін сапалы су ... ... ... ... ... үй ... әлеуметтік мәселелерін шешуде мемлекет нарыққа
тікелей әсер етеді және ... үй ... ... ... ... ... ... алғаннан кейін де тұрғын үй
саясаты бойынша мемлекеттік ... ... ... ... ... асырылып жатқан 2008-2010 жж. Тұрғын үй бағдарламасы да ... даму ... ... мәселесінің бір мезеттік кезеңінің
көрінісі деп түсінеміз. Қазақстан Республикасында халықтың ... ... ... ... қамтамасыз етудегі 2008-2010 жылдарға арналған
тұрғын үй құрылысын дамытудың Мемлекеттік ... ... ... ... әлеуметтік бағытта қарқынды дамуының ... ... Бұл ... ескі ... қарағанда озық тұстары бар: Біріншіден,
мемлекет ... ... үй салу үшін ... ... ... ... ... беріледі. Осының алдындағы бағдарламалар бойынша
кредит мердігерлерге, екінші деңгейдегі делдал банктер ... ... ... ... банк ... арқылы таңдап алынатын. Бірақ одан әрі
кредит жыл сайын сол бір ғана банкіге ... ... ... өз ... банк ... ... шыға келетін де, оның мақсаты кредит беріп
отырған мемлекеттің ... сай ... ... ... оған тек ... ... істеуіне жол ашылатын еді. Осындай ... ... ... ... үйге ... ... баспаналық сұранысын
қанағаттандыруға емес, табысы мол азаматтарға ... ... ... Екіншіден, жаңа бағдарламада мемлекеттік кредит есебінен үй алатын
әлеуметтік топтар нақты көрсетілген. ... ... ... ... болмаған еді. Үшіншіден, Бағдарлама негізінде қабылданған
Үкімет Ережесі бойынша үш жыл ... үй ... ... толығынан
қайтаруға хұқы жоқ. Демек, алыпсатарлық мақсатпен арзан үй алуға белгілі
дәрежеде шектеу ... үй ... ... ... ... ... бағдарламасы төрт бағыт арқылы жұмыс істейді:
«Бастау» бағдарламасы бойынша жинақтау мерзімі – 3-3,5 жыл. Несие 6
жылға дейін 5 ... ... ... ... ... ... жеткілікті табысы бар, банктегі салымын жинақтап, алған қарызын
төлеуге қабілетті салымшыларға ... Ал, ... ... ... ... ... жинақтау мерзімі – 5,5 жыл,
қарыздың берілу мерзімі – 10 жылға дейін, өсім мөлшерлемесі – 4,5 ... ... ... тұрғын үй жинағын жинақтау мерзімі – кемінде
8,5 жыл. Қарыз 15 жылға дейін жылдық 4 ... ... ... ... ... салымды жинақтау мерзімі – 15 жыл, ал, қарыз
бұдан да ұзақ ... 25 ... 3,5 ... ... Бұл бағдарлама
балалардың ертеңін ойлаған ата-аналар үшін қолайлы.
Аталған төрт тарифтік бағдарламаның ішінде салымшалардың 36 ... аз ... (3 жыл) және ... беру (6 жыл) ... ерекшеленетін
«Бастау» бағдарламасын таңдап алған. Ал, 5,5 жыл ... ... ... ... ... ... заем алу мүмкіндігін қарастыратын «Өркен»
бағдарламасын клиенттердің 32 ... ... ... 29 пайыз салымшы 8,5 жыл
бойы салым жинап, 15 жылға дейінгі мерзімге заем алуға мүмкіндік ... ... ... ... ... 15 жыл ... жинақ
жасауға болатын «Болашақ» бағдарламасы 3 пайыз ... ... ... ... үй ... әлемді тәжірибе көрсеткендей – үздіксіз ... да, ... ... ... үй-жаймен толықтай қамтамасыз
етуге қол жеткізе ... жоқ. Ал ... ... ... мемлекет
тарапынан көмек алуға мұқтаж топтарға үй мәселесіне ... ... ... ... ... мен ... ... қарай жүзеге асырылады.
Қазақстандағы тұрғын үй ... ... ... үй шаруашылық механизімдерін
қалыптастыру тұрғындардың мүддесіне негізделіп, мемлекеттік, аймақтық
бағдарламалар арқылы өз ... ... ... үй ... ... басты назарда. Тұрғын үй саласын басқару ... өмір ... ... ... ... ... ... жанама және
құқықтық шаралар іске асырылады. Мемлекеттің саясаты нарықта тұрғын ... ... ... ... ... ... қарастыру, оларға
нарықтық механизмдер арқылы қолдау ... және т.б. ... үй ... ... ... және ... мәселелер тоғысады.
Сондықтан мұнда нарықтың барлық құраушы элементтерін толық қамтып қарастыру
өзекті мәселе ... ... ... үй мәселесін шешуде мемлекеттің құрылыс саясаты құрылыстар
жүргізумен қатар, күрделі жөндеу, тұрғын үй ... ... жаңа ... ... ... ... жоспар бойынша жүруін бақылау,
басқару жүйесінің сапалылығын, құрылыс материалдарының өндірісінде ... ... ... болып табылады. Қол жетімді, әлеуметтік тұрғын
үйлермен қамтамасыз ... ... ... үй ... ... ... сапасы мен бағасының белгілену деңгейін бақылау, құрылыс
заттары мен құрылыстың ... ... ... түрде
қарастырылады.
Нарықтық экономикада тұтыну ... ... ету ... ... әрбір тұрғынды жеке тұрғын үймен қамтамасыз ету емес,
ол тек табысы ... үй ... ... жоқ тұрғындарға қолдау ретінде
жүргізіледі. Қазіргі таңда экономикасы дамыған ... ... ... аз
тұрғындарға арзан, әлеуметтік тұрғын үйлер салу ... ... ... ... ... ... айналған. Тұрғын үй жағдайы
отбасының өмір сүру сапасының көрсеткіші және бос ... ... ... ... ... болып табылады. Сондықтан тұрғын
үй ... ... ... ... ... ... күні өмір сүріп
отырған тұрғындар үшін ғана емес ... ... үшін де ... зор. ... үй ... мен ... үй ... дамыту бағыттары ұзақ мерзімге
бағытталып әлеуметтік, демографиялық, экономикалық ... ... ... ... ... үй ... ... барлық азаматтарды
қолжетімді тұрғын үймен қамтамасыз етуші әлеуметтік шаралардың маңыздылығы
артады.
Тұрғын үй нарығын дамыту бағыттарынан, нарықты ... ... ... мен ... үй ... ... оң әсер ... Қазақстан
нарығындағы тұрғын үй саласы, құрылыс, қаржыландыру жүйесі соңғы онжылдықта
өзгерістерге ұшырап, көптеген мәселелер мен міндеттерді шешуді ... ... ... ... ... ... өз ... тапты.
Қазақстан нарығындағы жүргізілген зерттеулер барысында ... ... ... ... нарықты дамытудағы негізгі іс- шараларының
нәтижесін біз төмендегілермен анықтаймыз:
1) Төмен, орташа табысты отбасылардың ... ... ... ... ... ... бағытында ұйымдық-құқықтық қаржылық
шаралар іске асырылды, ... ... ... етілу көрсеткіштерін
артыруда қаржы механизімін дамытумен қатар, ... ... ... ... ... жаңа ... салу, бұрынғы үйлерді тиімді қолдану барысында
назар аударылды.
2) Жеке тұрғын үй ... ... ... ... үй ... ... ... ретінде қарастырылды, көптеген елдер
тәжірибесінен жеке тұрғын үй ... ... ... үй ... ғана
емес, басқа да әлеуметтік-экономикалық мәселелерге өз әсерін тигізетіні
анықталды.
3) Тұрғын үй мәселесін шешуде мемлекеттің нарықтағы ... ... ... ... ... ... ... салу жағдайлары қарастырылды.
4) Соңғы жылдардағы тұрғындардың нақты табысының өсімінен орташа табыстылар
буынының қалыптасуы, кедейшілік көрсеткіштерінің төмендеуі өз ... ... әсер ... ... табысының тұрғын үй саласына
ауысуына ықпал етті және бұл бағытта тұрғын үй құрылысы жинақ ... ... ... үй ... ... тұрғын үй шаруашылық механизімдерін
қалыптастыру, тұрғындардың мүддесіне негізделіп, мемлекеттік, ... ... өз ... ... ... мақсаты төмен табыстылар, баспанасы жоқтар үшін
тұрғын үйдің қол жетімділігін ... ... үй ... ... кешенді шешу болып ... ... ... оң ... болды, көптеген жас отбасылар пәтер иелері
атанып,жеңіл пайызбен несие алуда ... ие ... ... ... ... құрылыс жұмыстары көпшілігінде жобаға
сәйкес жүрді.
Соңғы 4-5 жылдың ішінде елімізде жүргізілген реформалық шараларға ... ... ... Үкіметінің құрылыс саласына үлкен мән ... ... ... ... ... ... шешу ... назар аударған. 2010 жылы 12 наурызда аталған мәселе жөнінде баяндама
жасаған еліміздің Құрылыс және ... ... ... ... ... ... ... үлескерлер роблемасы барынша
ушыққан 2007 жылдың қыркүйек айында елімізде 63 мың үлескердің ... ... 450 ... үй кешенінде проблемалы жағдайлар пайда болған.
Осы кезеңнен бастап Елбасының ... ... ... ... ... шешу ... ... түрде шұғылданып келеді.
Міне, содан бері екі жарым жылдай уақыт өткен екен. Осы ... ... бұл ... көптеген жұмыстар жүзеге асты. Жоғарыдағы 63 мың
үлескердің 41 мыңы үйлі болып үлгерді. 450 ... ... ... ... ... олар пайдалануға берілді. Енді 2010 жылдың ... ... ... 132 ... үйде ... ... ... Бұларда 26 721 үлескер бар. Осы үлескерлердің басым көпшілігінің
мәселесі биылғы жыл шешімін таппақ. ... ... ... айтылған 21
мың үлескердің мәселесі қалай шешілетіндігі жөнінде жан-жақты ... Бұл 3965 ... ... шешуге мүмкіндік береді. 3524
үлескер бар 19 ... үйді ... ... «Самұрақ-Қазына» әл-ауқат қоры
өз мойнына алып отыр. Мұның ... 1182 ... бар 9 ... ... ... өз ... ... Сөйтіп, бір Астана
қаласының өзінде биылғы жылы 12 646 ... үйлі ... Ал ... ... ... 33 ... үй нысаны бар ... ... ... саны – 8141. 2010 жылы осы ... ... ... олар пайдалануға беріледі.
Тұрғын үй нарығын жетілдіру үлгісі және оның ұйымдық-экономикалық
механизімін дамыту жолдарын келесі суреттерден[5,6] ... ... 5. ... үй ... ... 6. ... үй ... жетілдірудің ұйымдық-экономикалық механизмі
Ескертпе: автордың құрастыруы
2. Тұрғын үй нарығы қызметін дамытудың шетелдік тәжірибесі
Қазақстанның нарықтық экономикаға ... ... ... ... ... ... ішіндегі өзектілігінің бірі тұрғын үй
нарығын ... оны ... ... ... үй ... жағдайларын шешу жолында шетел тәжірибесін сүйену аса ... ... ... ... ... ... дағдарыстың тұрғын үй нарығымен
байланысын ескерсек, нарықты нақты тәжірибелерге сүйене отырып дамыту ... ... ... Бұл ... ... ... ... сүйене
отырып ұтымды жақтарын іске асыру арқылы шешу мақсатын қояды.
Нарықтық экономикасы дамыған ... ... үй ... ... үй ... ... тәжірибесі кең түрде қарастырылады, тұрғын ... ... ... ... инвестицияның орташа үлесі мен жеке
тұлғалар жинағының да белгілі бір ... ... ал ... табысты
отбасылар үшін мемлекеттік субсидия жүйесі, тұрғын үйді сатып алуға немесе
тұрғын үй құрылысы қажеттілігін қанағаттандыруда ... ... ескі ... ... ... және ... үшін ... қайта
бөлу қарастырылған. Әлемдік тәжірибеде тұрғын нарығы қызметіне мемлекет
белсенді түрде ... ... ... ... ... ... жалға беру, банктің пайыз мөлшерлемесі реттелед және мұқтаждық ... ... ... көрсетеді, аз табысты отбастыларға көмек көрсету
жүйесі ... ... бар, ... бөлу ... де ... ... субсидия қолға беріледі және оны кейбір ... ... ... ... ... әкелгендігін көрсеткен, ал АҚШ- та
бұл қатаң бақыланады, көмек алушы шотына ақша, түседі де, ол дер ... ... ... ... ... федералдық үкімет
арқылы штаттардағы өкілдерге жібереді. Мемлекеттің нарықтағы орны: бақылау,
басқару, әлеуметтік саясатты жүргізу болып ... ... ... ортақ басқару үлесі де бар, олар: депозиттік механизм ... ... ... ... ... ... шығару және т.б.
Сонымен қатар шетелдік нарықта ... ... ... де ... ... ... АҚШ-та жалдап тұратын тұлғалар үшін мемлекеттік көмек
беру, ... ... [34]. ... ... пәтер үлесі
Германияда 60%, Швецияда 57%, Нидерландыда 55%, Данияда 44%, АҚШ-та ... ... ... беру сонымен қатар жылжымайтын мүлік бизнесінде
Еуропа және АҚШ бойынша ең ... ... ... және ол ... ... 10-15%-ын көрсетіндігін байқаймыз [35].
Шетелдік тұрғын үй нарығының кәсіби қатысушылары қызметі де қарқынды
дамыған, олар нарыққа белсенді ... ... ... ... ... етеді және өз қызметі арасында пайда табады. Ал қазақстандық
кәсіби нарықтағы іс ... ... ... ... ... ... дамыған, олар: қала құрылысын, жерді пайдалануды бақылаушы
және бөлуші, аймақтық жер комитеттері, ... ... ... ... ... аумақтарды бөлуші органдар, техникалық қауіпсіздік,
жобалаушы, ... үй ... ... ... ... нотариустық
қызмет көрсетушілер және т.б. Экономикасы дамыған елдер тәжірибесінде
тұрғын үй саласы қызметінің мынадай ... ... ... ... үй қоры жеке ... ұжымдық меншікте, ал муниципалдық қор
өте аз көлемде қызмет етеді (10-15%);
- тұрғындар меншігіндегі ... ... ал ... ... жеке ... ... үй қорының пәтерлерін жалдап тұрады;
- меншік иелері жөндеу, қалпына келтіру ... ... ... салық төлемдерін төлейді;
- жеке үйлердегі жалға алу шығындары үй иесінің барлық ... ал ... ... шығындарын өтейді (табыссыз);
- барлық меншік ... ... үйді ... ... ... ... ... жағдайлар арқылы реттейді;
- субсидиялар жекелеген тұлғалар үшін, яғни табысы өте ... ... ... тұрғын үй алу ұзақ мерзім бойынша, төмен пайызда несиеге беріледі,
кейбірінде ... ... ... ... ... ... ... шаралары сол тұрғылықты
қаланың немесе аймақтың ... ... ... олардың мүддесін
жылжымайтын мүлікті басқару компаниялары қарастырады [36]. ... үй ... ... әлеуметтік-экономикалық басқаруда,
инвестициялау, ... ... ... ... ... ... маңызды белгілері – мемлекеттің нарықтағы
саясаты мен жеке сектордың нарықтағы беделдігі. Жалпы шетелдік ... ... ... тән ерекшіліктерді анықтай келе, біз оларды келесі кестеде
ұсынамыз (кесте 8).
Кестеден шетелдік нарық тәжірибелерінің көпшілігінде нарықта ... ... және әр елде ... ... дамыту мақсатына қарай
әртүрлі даму жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерді зерттей келе, нәтижесін төмендегілер
бойынша ұсынуға болады:
1.мемлекеттің тұрғын үй саясатын қолдаудағы шаралары басым;
2.тұрғын үй ... ... ... ... банк ... ... бар;
3.тұрғындарға субсидиялар, көмек беру, қолдау шаралары тұрақты және жоғары
деңгейде ... үй ... ... механизімі мен ұйымдастыруда ... ... ... ... ... басты ерекшіліктерді
төмендегі бағыттарда ұсынуға болады:
Кесте ... ... ... үй ... ... ... ... |Атауы ... ... ... |
| | | ... ... |
|1 |АҚШ |Fannie Mae, Ginnie Mae, ... Ең ... |
| | |Friddie Mae ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... тұрғын | |
| | |үй ... ... ... | |
| | ... ... ... ... |
| | ... | |
|2 ... ... ... кассалары |Мемлекет қолдау |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... |мөлшерлемесіне |
| | | ... ... |
|3 ... ... үй құрылысында |Мемлекет нарыққа |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
|4 ... ... ... ... ұзақ ... |
| | ... зайымдар ұсынылады |Субсидиялар бөлінеді |
|5 |Финляндия ... ... ... ... |
| | ... салықтардың жалпы | |
| | ... 32% ... тиіс | |
|6 ... ... үй ... ... нарықты |
| | ... ... ... |
| | | ... |
| | | ... |
|7 ... ... үй ... ... ... ... |
| | ... мен ... ... араласады |
| | ... ... ... | |
|8 ... ... ... ... |
| | ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... екі ... | |
| | ... жүйе ... | |
|9 ... ... жинақтау, |Мемлекет мақсатты |
| | ... ... ... ... пайызына |
| | ... ... ... ... ... |
| | | ... ... |Ресей |Тұрғын үй ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... елде ... ... аз |
| | ... ... ... |қорғалған тұрғындарды|
| | ... ... ... және ... ... |
| | ... қалыптастырудың |белсенді қатысады |
| | ... ... ... ... жж. |
| | ... ... ... | | ... ... ... ... ақпараты негізінде автормен құрастырылған
Швециялық нарықтағы ... ... ... ... ... төмен пайыз бойынша ұзақ мерзімдік зайымдар ұсынылады,
салаға қаражаттар ... ... ... мәселелер шешіледі. Швецияда
нарықтағы баға ... ... ... ... аса ... бағаны бақылауды мемлекеттік органдар жүргізеді және шекті ... ... ... ... ... оны ... ала ескерту
міндетті болып табылады. Бағаның жоғарылауына ... ... ... үй
алушыларға, оның ішінде жас отбасыларға ... үй ... ... ... ұзақ мерзімді зайымдар беруді қарастырады.
Қытайда мемлекет тұрғын үй чектері арқылы ... мен ... ... жүргізуге шақырып, ол тұрғын ... ... ... ... ... жүргізілген. Қазіргі Қытай нарығының өзіндік
даму сипаты бар және ол ... ... ... ... жаңа ... ... ... ескі тұрғын үй қорларын жөндеу және
қолдануды реттеу;
- ... ... емес ... ... үй ... шешу ... мемлекеттің
бақылауында, сонымен қатар ұжымдық және кооперативтік құрылыс, ... ... үй ... ... дағдарыс кездеспейді деп қарастырылады,
бұл тұрғын үйдің нақты бағалауына байланысты болып отыр, ... ... ... метр ... үй ... ... 200 АҚШ долл. бірақ ең қымбат ... ... ... 10-15 мың долл. құрайды [38].
Белоруссиялық жүйенің ерекшілігі бойынша ... ... ... ... және ... үшін ... қаржыландырудың
мөлшерлемесі 3% аспауы қарастырылады. ... ... ... 2 ... ... үлгі ... ұйымдастырушылық шығындарды қажет
ететіндіктен, несиенің қымбаттауына әкелетіндіктен, бұл ... ... ... жылдары баға бірнеше рет жоғарылап,
тұрғын үй ... өте ... ... ... ал үлестік құрылыс
жүргізу мұнда заңмен рұқсат етілмеген [39].
Нидерландтық ... ... үй ... ... ... және ... Олардың нарықтағы тұрғын үйлер салудағы үлесі
өте жоғары, алынған табысын ... ... ... үйге ... ... ... ... қымбат уйлерді қаржыландыруға жұмсалса, лицензия
қайтарылып алынады. Корпарация қызметінің жылдық ... ... ... ... ... ... ... [40].
Финляндиялық нарықта тұрғын үйлерге салық салуда ерекшіліктер болады,
салықтық шектеулер ... ... ... ... 32%-ды ... Бұл ... үй ... әлеуметтік экономикалық маңыздылығына
байланысты.
Канадада тұрғын үй құрылысында ... ... ... ... ... ... қатар моргидж жүйесі де
қарастырылған (біздегі ипотекалық несие бойынша), ... ... ... ... ... ... ... ондағы әр тұрғын 4-5 жыл сайын өз үйлерін ауыстырып отырады,
меншіктік ... бар ... ... 68 ... ... [42].
АҚШ-тағы тұрғын үй қорлары жалға берілетін (rental ... ... ... ... ... бөлінеді (residential rpoperty) [43]. Яғни
нарық жеке меншікті және жалданатын үйлерден тұрады, ... ... ... дамуы ипотекалық несиелендіру жүйесімен байланысты,
ипотекаландырумен жылжымайтын мүліктегі 80% ... ... ... ... АҚШ та соңғы 30 жылда әр жыл сайын нарыққа 40 млрд. ... ... ... нарықтың дамуы агенттіктер – Fannie Mae (Federal
Nasional Mortgage Association),Ginnie Mae (Government Federal ... ... Friddie Mae (Federal Home Loan ... ... ... ... [44]. Тұрғын үйді несиелендіру
тұрғын үй бағасы бойынша қарастырылады және ... үй ... үш ... ... орташа бағамдағы, қымбат үйлер. Бірінші топтағы үйлерге
несие мемлекеттен бөлінеді, соңғысында жеке ... ... [45]. ... ... ... ипотекалық дағдарыс тұрғын үй
нарығының дамуын тежеп қана қоймай, басқа елдерге өз әсерін тигізген ... ... ... ... ... тұрғын үй
нарығының дамуына ... ... ... яғни ... (Рузвельттің жаңа
бағыты), Германияда (Эрхардтың ... ... ... ... ... ... ... реформалары) және т.б. [47].
Шетелдік тәжірибеде ішкі нарыққа инвестициялау сұраныс бойынша
балансталған және ... ... да ... ол ... ... Бұл ... қол жетімді құрылыс объектілерінің болуына, инвестициялық
қаражаттың қайтарымдылығы мен ... ... ... және ... ... ... байланысты.
Жақын шетел тәжірибесін, оның ішінде Ресей тәжірибесін қарастырайық.
Ресей Федерациясының тұрғын үйлері сапасы жағынан бір-бірінен өзгешеленеді.
Кеңестік ... ... үй қоры екі ...... және ... ... ... бұларға үшінші бір түр – элиталық үйлер қосылды, бірақ
бұл тұрғын үй ... ... аса ... ... ... ... ... жыл бұрын салынған пәтерлердің көлемін анықтап, оларға ... ... ... ... ... қарастырудың қажеттілігін айтады.
Тұрғын үйді ... ... ... ... саны соңғы жылдары 4,5 млн.
адамға ... ... ... үшін үй алу мүмкіншілігі 15-20 жылды
құрайды, әр үшінші ... ... 10 ... соң үй ... ... ... саласы оң бағытқа ие болған, бірақ енгізілетін алаң көлемі әлі де
төмен деңгейде. ... үш ... ... үй ... шамасы біраз
жоғарылып, қазір төмендей бастағанын көрсетеді. Федералдық мақсатта
«мемлекеттік ... үй ... ... ... ... ... бастап көмек көрсету қарастырылады, ол ... ... ... ... Ішкі істер органдары қызметкерлері
үшін беріледі. Бағдарлама бойынша соңғы 6 ... ... 108 мың ... ... ... құны 43 ... руб. бағаланған. Сонымен қатар
ипотекалық несиемен, жергілікті бюджет есебінен қаражаттар тұрғын үй ... ... ... ... ... үй ... ... құрылыс саласына біртіндеп ауыса бастаған. ... үй ... ... ... ... саладағы экономикалық
процестерге араласуын қарастырды және ол аз қорғалған ... ... ... ... шешу ... 2002-2010 жылдарға арналған
«Жилище» бағдарламасы іске асырылуда [48]. Бұл ... ... ... ... ... қызмет етіп, жалпы тұрғын үй
нарығына оң ықпал еткен. Мұндай бағдарлама ТМД елдерінде де ... ... ... да, ... ... ету ... нарықтағы тұрғын үй құрылысы саласын зерттей келе, нарықтың
ұтымды ұйымдастырылуы үшін ... ... ... ... бірлескенін және
оның құрылыс шамасына әсер ... ... ... ... құрылыс процесі кезіндегі жіберіп алынған ... ... ... жетілдірілмеуіне байланысты 80% ... ... ... ... ... ... ... ескеру
қажеттілігі анықталған [49].
Нарықта өзара қызметтес болу барысында ... ... ... ... қысқарды. Шетелдерде тәжірибе жүзінде бірлесу
картель құру арқылы жобалық, ғылыми, құрылыс пен ... ... ... ... ... АҚШ, Германия, Финляндия, Жапония, Канада ... ... ... құны ... ... шамасынан артып кеткен жағдайда
мемлекеттік органдар бағаны ... ... ... ... ... барысында пайда нормасы шығындардың 10-12%-дан аспауы
қарастырылады. Егер пайда ... одан асып ... ... мемлекет
мәжбүрлі түрде оны реттеуді қолға алады. Шетелдік нарықта мемлекеттің рөлі
басым екендігін байқауға болады, сонымен ... ... ... ... ... кең ... көмек көрсетулер жүргізілетіндігін ... ... ... ... ... де ерекшіліктер бар болып
табылады. Англия, Финляндия, Швецияда тапсырыс берушінің өкілі сәулетші
болып ... Олар ... ... ... ... және ... құны анықталады, басқа да қажетті ақпараттар жинақталады,
бірлесе отырып келісімшарт жасауға қажетті ... ... Ал ... ... өзі құрылысқа қатысушыларды тартады, оның құрамына смета
жасаушылар, инженерлер, экономистер, ... ... және ... одан соң қажетті құжаттамалар мен құрылыс процесінің ... ... ... ... қызметкерлердің де жобаға тартылу
мүмкіндігі бар. ... ... ... ... шарт бойынша
мердігерлік фирмамен құрылыс ... ... ... ... ... арттыру үшін кеңес беруші ... ... де ... ... алушы девелопер болады, ол ... мен ... ... ... да ... ... ... оң қадам
жасалған, құрылыс ... ... ірі ... ... ... ... ... құрылысқа тапсырысты бас мердігер шарт
бойынша қабылдайды, ол өз кезегінде қызмет түрлерін маманданған фирмаларға
ұсынады және оның ... ... өз ... ... ... жауап береді [51]. Шетелдік нарық әртүрлі сала ... ... ... АҚШ ... 1,4 млн., Жапонияда 400 мың
құрылыс фирмалары қызмет етеді. ТМД ... ... ... көп өзгеріске ұшырай қоймағаны құрылысты жобалау кезеңі болып
табылады және ол ... көп ... ... мысалы шетелдік
өнеркәсіп объектісінің өзін жобалау ... 1 ... ... ал ... ... ... 3-5 жылға созылатындығын мамандар жиі айтады, олардың
ішінде 60%-зы жобаны қайта ... ... ... кетеді. Бұл
шешімдердің ескіруі мен бағаның өсуіне және жобаның сапасыздығы мен ... ... ... ... жағдаймен салыстырғанда ТМД
елдерінде көрсеткіштерді ... саны 10 есе ... ал ... ... ... шығындар өте төмен болып табылады және
құрылыс материалдары бойынша да айырмашылықтар бар [52].
Шетелдік нарық ... мен ... ... ... ... ... ... ұсынамыз (кесте 9). Тапсырыс берушінің
құрылыс фирмасын таңдауда да еркіндігі бар, олар өз ... ... ... ... ... қарастыра отырып таңдай алады. Нарықтағы
ірі, орта фирмалармен қатар ... ... ... қызметін де
пайдалануға мүмкіншіліктері бар (жалпы нарықтың 67 ... Олар ... ... жоғары мамандана отырып қызмет етеді.
Шетелдік тәжірбиеден тұрғын үй құрылысын нақты сатып алушының
тапсырысы ... яғни ... үй иесі ... ... мүлік
агенттігімен жүргізіледі. Тұрғын үймен болатын қатынастарға байланысты
нарықта ... ... ... ... ... ... ... нарық жоғары сатып алыну мүмкіншілігін ... ... ... ... ... ... ... тұрғындардың
қаражатын тарту, құрылыстар ... үшін ... ... ... стадиясы мен сату стадиясының арасы бөлінген жобаны
қаржыландыру құрылыс фирмасымен, несие арқылы ... одан ... үй ... ... ... Егер ... үй тұруға немесе жалға
беруге бағытталмай сатылуға арналса, әрі ... ... ... өзі ... ... Бұл тұрғын үй құрылыс компаниялары қызметін біраз
жеңілдеткен, сондықтан нарыққа жүргізілетін зерттеулер нәтижесінде ... ... ... ұйымдастырудың негізгі бағыттарын төмендегі суреттен
көруге болады.
Жылжымайтын мүліктің ... түрі ... ... ретінде
орналасқан орны бойынша тіркелуі ... ... public ... ... иесі ... сатып алған күні, бағасы, алаңы, иесінің ... ... ... ... да ... ... ... ресми құжат,
жеке тіркелу нөмері беріледі. Бұл құрылыс пен ... үй ... ... ... ... ... ... жинақтау, оның нарыққа ... ... ... ... және ... ... үшін ... жеткіліксіз болып табылады және бұл тұрғын үй нарығында назар
аударуды қажет ... ... ... ... ...... ... қызметі – Германияда ... ... ... ... ... ... ... Әлемнің көптеген елдерде
«құрылыс қарыз-қаражаттар жинақтау туралы» заң қолданылады, ал ... ... ... ... де бар. Олар ... үй ... ... сыйақысы, тиімді төлемдер жүргізу үрдісі, дотациялар беру.
Тұрғын үй ... ... ... ... үшін шетелдерге
ақпараттандыру маңызды орынға ие болғандығын атап ... ал ... ... ... ... ... ... соның ішінде АҚШ-та
макроэкономикалық талдауларда құрылыс және тұрғын үй ... ... ... ... ... және олар ... ай ... жарияланып отырады, яғни ... ... ... Building permits (құрылысқа рұқсат), New home sales
(жаңа тұрғын үйді сату), Existing Home Sales (екінші ... ... ... ... Spending ... ... түріндегі индекстер
ретінде [53]. Тұрғын үйге қажеттілікті қанағаттандыру, халықтың тұрмыс
жағдайын жақсарту ... ... ... ... бірі ... қалыптасқан жағдайларды анықтауды ақпаратсыз жүргізу және тұрғын
үй нарығының ағымын білмей нақты мақсаттарды ... ... емес ... 9. ... тұрғын үй құрылыс нарығы қызметінің ұйымдастырылу
үлгісі*
|Басты белгілері|АҚШ ... ... ... ... ... ... |
|Сату |Маманданған кәсіби ... ... ... | ... | |
| ... ... ... және т.б. |
|Құрылыс ... ... және ... ... қызмет етушілер ... | ... | |
| ... |Мердігерлер ... |Бас ... және ... |Бағаны реттеу шараларын жүргізеді | | |
| | |* |* ... ... ... 10-12% ... |Тапсырыс |Құрылысқа | ... ... | | | ... өкілі|алушының өзі|тапсырысты |Сәулетші |жағынан ірі | ... ... |
| |топ ... |бас ... |зертханалар |* | | |
| | ... | ... | | | |
| | | | ... ... | | |
| | | | ... | | | ... автордың құрастыруы www.int-park.com сайтындағы мәліметтер бойынша * - анықталмаған ... 7. ... үй ... ... ... ұйымдастырудың жіктемесі[54].
Шетелдік нарықта жалпы жоба құбылысының құнын нақты анықтау ... ... үшін ... қағидаттарының бірі болып табылады. ... ... ... ... ... бағасын анықтау бойынша
жалпыланған көрсеткіштер қолданылады. АҚШ-та ... жыл ... ... ... ... ... баға ... ұсынады.
Англияда «Technical Indexes Ltd» ... ... ... ... ... [55]. ... бағытта ұйымдастырылған нарық тәжірибесін
қарастыру, біздіңше, Қазақстан үшін де ... ... ... ... ... де ... бар, ол – ... үш
бағытта жүргізілуіне негізделгендігінде: келісімшартпен ... ... ... қолдау. Олардың әрқайсысының іске
асырылу тетігінде ерекшеліктер бар. Келісімшарт жасау үлгісі ... ... ... ... екі құрылыс жинақ шоты қарастырылады,
біріншісінде (А жинақ кітпашасы) 100 мың ... ... ... ... ... 3,75 ... 150 мың ... алуға болады, сонымен
қатар мақсатты салымға мемлекеттен 7,5 мың франк жыл сайын сыйақы қосылады;
екіншісі бойнша PEL ... ... үй ... ... мұнда 400 мың
франкты жинақтап жеңілдетілген ... 600 мың ... 4,8% ... пайызбен
алуға болады. Ұлыбританияда ұзақ уақыттан бері құрылыс қоғамының ... ... ... ... ... ... ... жинақтық жүйеге
ұқсас, бірақ тұрғын үй несиесін алу үшін құрылыс ... ... ... емес ... үй ... ... германиялық кассалық қызмет ұзақ
уақыттан бері қолданылады. Мұнда 3 пайыздық ... ... ... ... ... ... 5 пайыз шамасында тұрғындарға
ұсынылады. Несие алушы үшін бұл төмен пайыз мөлшерлемесімен ерекшеленсе,
банк үшін төмен ... ... ... Яғни 50 ... ... жаран төледі, ал мерзім бойынша банкте жинақталушы ... ... ... ... ... ... көзі болып табылады [57]. Бұл
әдіс ... ... ... ... ... ... қарастырылып,
нәрестенің туылуына байланысты жеңілдіктер ұсынылады. Мұнда несие ... ... бар ... ... орташа табысты азамат бірнеше қаржы
көздерінен қаражат ала алады (сурет 8). ... ... үй ... ... ... ... немесе несие банктерінен, 20% тұрғын үй жинақ
кассалары қаржыландырады, 5% ... ... ... ... 20%-ын ... өзінде болу қажеттілігі, бұл қазіргі
таңда шамамен 30-4- мың еуро болатындығы анықталды. Сонымен ... ... ... үшін ... ... неміс 45 шаршы метрлік пәтерге небәрі 2,4 ... ... ... анықталған, бұл елдегі жалақының жоғары
екендігін көрсетеді [58].
Әрбір ... ... ... ... ... ... соманың 40-50%-ын жинақтаған соң, қалған қажетті соманың
2%-ын алады (банктен 4-5%). Барлық тұрғын үй ... ... жыл ... арыз ... ... жалғыз басты азаматтар үшін 70000 еуродан және
жанұялылар үшін 140 000 еуродан ... ... ... ... Оның ... ... 1250 еуро және ... сегіз жылға 10 000 еуро.
Екі балалы отбасы мемлекеттен қайтарымсыз 22 800 еуро ... ... ... 8. ... отбасының нарықта қаражат көздері бойынша тұрғын үй
алу үлгісі[42].
Жалпы ... ... ... үй алушы азаматтар үшін қарыз
қаражатын алу көздері жеңіл ... және ... ... көрсетеді, сонымен қатар мемлекет көмегі де отбасыларға, орта
табыс табушылар үшін арналған. ... ... ... ...... қаражаттарын жинақтау келісім-шартының артықшылығын
қолдау болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемеде ипотекалық несиелер
беріледі, ресурстарды ұтымды жинақтау жүргізіледі.
Әлемдік тәжірибеде тұрғын үй ... ... ... оң және ... ... болатындықтан, әрбір ел жалпы объективті
және субъективті факторларға байланысты ... үй ... мен ... ... ... ... ішкі нарыққа бейімдей ... ... ... үй ... ... ... озық тәжірибелерді зерттей
отырып, отандық нарықтың ерекшілігіне қарай іске ... ... Бұл ... үй ... құрылыс саласы өндірісін дамытуда, ... ... ... ... өз әсерін тигізетін болады.
2.3 Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй қатынастарын реттеудің құқықтық
мәселелері
Қазақстан Республикасында тұрғын үй ... ... ... үй Заңымен, Азаматтық кодекс нормаларымен ... ... ... өзге де ... ... реттеледі.
1991 жылы 13 қарашада «КСРО-дағы ... ... ... механизімі» заңы – Қазақстанда ... үй ... ... ... ... заң ... табылады. Заңда нарық
категориялары мен үй қорына меншік иесі ... ... ... ... ... жеке ... алу ... береді [19].
Жекешелендіру салдарынан республика бойынша тұрғын үй ... ... есе ... Осы ... 1992 жылы ... ... ... Үй Кодексі» - тұрғын үйді пайдалану және басқару
қатынастарын реттеуші негізгі құқықтық база ... ... жылы ... үй ... маңызды қадам жасалды. Қазақстан
Республикасы Президенттің №1344 ... ... ... үй ... ... және оны іске ... ... қабылданды. Онда
мемлекеттің тұрғын үй саясаты саласында бірқатар аса маңызды стратегиялық
қадам жасау ... ... үй ... ... бар ... ... ... өзгерістер мен толықтырулар енгізу; тұрғын үй құрылысын
қаржыландыру және ... ... ... ... ... тұрғын үй құрылысының құнын төмендету және халық үшін
оны арзандату жөнінде шаралар кешенін әзірлеу; осы процеске ... ... ... барынша көп санын тарту мақсатында тұрғын үйге және
пайдалану процесіне ... ... ... ... ... ... жалға алу секторын кеңейту жөніндегі шараларды жүзеге асыру;
құрылыс индустриясының базасын жаңғырту; тұрғын үй ... ... ... бөлу мен ... ... ... ... тұрғын үй
салынатын аудандарда әлеуметтің, экономикалық және ... ... ... ... үй және ... мүліктің
рыногын тұтас дамыту. Атап ... ... ... стратегиялық
міндеттердің едәуір бөлігі бүгінгі күнге дейін жүзеге асырылды. [60].
Нарықта жеке тұрғын үй құрылысын жүргізу үшін 1994 жылы «ҚР ... үй ... ... ... [61]. ... ... нарықта
тұрғын үй салушылардың саны артып, елді мекендер бойынша жер ... ... бола ... жылы 23 ... ... ...... мүлікті несиелендіру туралы» заңының қабылдануы тұрғын үй
нарығын ... ... ету үшін ... ... ... ... саясатын жүргізу үшін шетел ... ... үй ... ... ... ... ... заңға
сәйкес актлілер деңгейінде де ... ... ... үй ... ... беру ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметенің 2
қыркүйек 1999 жылғы «Мемлекеттік тұрғын үй қорынан ... ... ... алу және ... ... туралы» № 1292 қаулысымен реттеледі.
Қызметтік тұрғын үйлермен қамтамасыз ету Қазақстан Республикасының «Тұрғын
үй ... ... ... ... ... ... министрлер
кабинетінің 3маусым 1993 жылғы «Қызметтік ... ... ... ... ... ... ... № 455 қаулысымен
реттелген (оған Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетінің 8 ... ... № 1 240 ... және ... ... ... ... 1996 жылғы № 1 031 қаулысымен өзгерістер енгізілген).
1997 жылы 16 сәуірде қабылданаған «Тұрғын үй ... ... заң ... ... ... үй ... кешенді түрде реттейтін
негізгі құқықтық база ... ... 2007 ... бұл ... ... ... ... тұрғын үйдің және тұрғын үй қорының мынадай анықтамасы
берілген: «Тұрғын үй – ... ... ... және ... ... ... санитариялық және басқа да міндетті талаптарға сай
келетін жеке ... үй жай ... ... үй, ... ... үй қоры – ... ... аумағындағы барлық меншік
нысанындағы тұрғын үйлер». Ол ... ... ... Ол өз кезегінде
тұрғын үй меншік құқығын жүзеге асырумен және ... ... ... ... ... қатынастардың құрылымы үшін маңызды
болып табылады (олар ... ... қай ... үй ... ... ... болады).
Қазақстан Республикасы тұрғын үй қорының құрамына жеке тұрғын үй қоры
мен мемлекеттік тұрғын үй қоры кіреді. Жеке тұрғын үй қоры ... ... ... ... ... мен заңды тұлғаларға меншік ... ... ... ... ... Мемлекеттік тұрғын үй қорына
меншік құқығымен мемлекетке (әкімшілік-аумақтық ... ... ... атқарушы органдардың қарамағындағы (мемлекеттік коммуналдық
тұрғын үй қоры) тұрғын үйлер кіреді. Тұрғын үй ... ... ... ... үй қоры тұрақты тұру үшін де, уақытша тұру үшін
де ... ... ... ... Сонымен, тұрғын үй қоры – бұл
азаматтардың (жеке тұлғалардың) ... ... үшін және ... ... ... ... ... орай) арналған барлық үй-жайлардың жиынтығы деуге
болады.
Тұрғын үй қорын басқаруды меншік иесі тікелей, не өзі құратын ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырады.
Тұрғын үй иесінің негізгі құқықтары мен міндеттеріне келетін болсақ:
- тұрғын үйдің, сондай-ақ салынып ... ... ... иесі оны, сату
шартын белгілей отырып, өз қалауы ... ... ... ... ... ... адамдарға мұраға қалдыруға, кепілге беруге, осы бапта
көзделген ерекшіліктерді ескере отырып, заң ... ... ... де ... оған ... етуге құқылы.
- ипотекалық тұрғын үй қарыз қаражаттарының есебінен толық ... ... ... ... үйді сатып алу – сату шарты мемлекеттік тіркелген
кезден ... ... ... ипотекалық тұрғын үй қарызы толық өтелгенге
дейін ... ... осы ... үйге ... ... ... ... Республикасындағы мемлекеттік тұрғын үй қорынан ... ... ... ... ... үй қорынан тұрғын үй немесе жеке тұрғын үй ... ... ... ... тұрғын үй оған мұқтаж, осы елді мекенде
тұрақты тұратын (тұру мерзіміне қарамастан) және ... ... ... ... аз ... жататын Қазақстан Республикасы
азаматтарының пайдалануына беріледі;
- мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үй немесе жеке ... үй ... ... орган жалдаған тұрғын үй сондай-ақ тұрғын үйге мұқтаж
мемлекеттік қызметшілерге, ... ... ... ... және ... мемлекеттік қызмет атқаратын адамдарға
беріледі. Оларға берілетін тұрғын үй, ... ... ... жалдаған
тұрғын үйді қоспағанда, қызметтік тұрғын үйге теңестіріледі;
- мемлекеттік тұрғын үй қорынан тұрғын үй ... ... ... ... ... үй заемы бойынша ипотека нысанасы болған және оны
Қазақстан Республикасының ... үй ... ... ... ... ... алған Қазақстан Республикасының азаматтарына
беріледі.
Халықтың әлеуметтік жағынан қорғалатын ... ... ... Ұлы Отан ... мүгедектері мен қатысушылары, сондай-ақ оларға
теңестірілген адамдар.
2. І және ІІ ... ... ... ... ... ... ... адамдарды қоспағанда).
3. Мүгедек балалары бар немесе оларды тәрбиелеуші отбасылары.
4. Заңдарда белгіленген тәртіппен ... ... ... ... ... ... ауыр түрлерімен ауыратын адамдар.
5. Жасына қарай зейнет ... ... ... ... толмағанға дейін ата-аналарынан айырылған жиырма жасқа
жетпеген жетім балалар жатады.
2. Оралмандар
3. ... ... ... және ... ... ... ... тұрғн үйінен айырылған адамдар.
4. Көп балалы отбасылар.
5. Мемлекеттік немесе қоғамдық ... ... ... ... адам ... құтқару кезінде, құқық тәртібін қорғау кезінде қаза
тапқан адамдардың отбасылары.
6. Толық емес отбасылар жатады.
Тұрғын үй ... ... ... ... ... шешу ... жүзеге асырылады.
2000 жылдың 21 тамызында № 1290 Қаулы ... ... ... үй ... ұзақ мерзімге қаржыландыру және
ипотекалық несие беру жүйесін дамыту» тұжырымдамасы қабылданды.
2000 жылы 7 желтоқсанда «ҚР ... үй ... ... ... ... ... ... [21].
2003 жылы елде жаңа тұрғын үй саясатының қабылдануы үйлерді жартылай
немесе толықтай ... ескі ... бұзу ... ... «Жаңа
тұрғын үй саясаты туралы» ... ... ... ... ... құрылыс бағдарламаларын жасауға негіз ... ... ... наурыз, 2005 жылдың ақпан, 2008 және 2010 жылдардағы Қазақстан
халқына жасаған ... ... ... ... жаңа көшбасшысы ретінде тұрғын үйге деген қажеттіліктерін
қанағаттандыру міндеті атап көрсетілді.
2007 жылы 7 ... № 180 ... ... ... ... ... қатысу туралы» Заңы қабылданды. Осы Заң тұрғын жайлардың
құрылысына ... ... үшін жеке және ... тұлғалардың ақшаларын тарту
арқылы оларды салуға байланысты ... ... ... ... үй ... үлестік қатысу туралы шарт тараптарының құқықтар мен
заңды ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Президентінің 11 маусым 2004 ... ... ... ... тұрғын үй құрылысын дамытудың 2005-2007 жылдарға арналған
Мемлекеттік бағдарламасы» жасақталып, оның басты бағыттары ретінде тұрғын
үй ... ... ... қамтамасыз ету шаралары анықталады. ... ... ... ... ... ... Тұрғын үй
құрылысының мемлекеттік бағдарламасынан көрініс тапты.
Қорытынды
Дипломдық жұмыста ... ... ... төмендегідей
қорытындылар мен ұсыныстар жасалады:
1. Тұрғын үй құрылысының жайы ... ... даму ... мен ... өмір сүру дәрежесімен тікелей ... ... ... ... әрі ... ... қамтамасыз ету - өмір сүру
дәрежесін жақсартудағы маңызды ... ... ... ... ... жетілдірудегі өзекті мәселелер кешенін шешу – ... ... ... бағыттарының бірі болып табылады.
Тұрғын үй нарығын зерттей келе ... ... ... ... ... тұрғын үй нарығы тұрғын үй қорынан және ... ... ... ... сатып алу, айырбастау, тұрғын үй ... ... үйді ... ... ... қою, тұрғын үйге
инвестициялау бойынша көрсетілетін ... ... мен ... және ... да ... ... болатын экономикалық
қатынастар ретінде сипатталады. ... ... ... тауарлармен
салыстырғандағы ерекшелігі – бұл әрқайсысының ... ... ... ... ... ұзақ ... ... кепілдік объектісі
ретінде жүруі, орнынан қозғаудың ... ... және ... ... байланыстырылады.
2. Тұрғын үй нарығын дамытудың шет елдік тәжірибелері сарапталады. ... ... ... мен ... Канада, Швеция, Қытай, Ресей және тағы
басқа ... ... ... ... оңды және ... ... Соның негізінде, шетелдік тәжірибенің оңды тұстарын Қазақстанның
тұрғын үй рыногын дамытуда ... ... ... үй ... ... ... ... кезеңінен бастап,
көптеген өзгертулер мен түзетуледің енгізілуімен дами ... ... ... нарықтағы болып жатқан өзгерістерге байланысты тұрғын үй
нарығы дамуының 4 кезеңі ... ... ...... ... ... үй шаруашылық байланыстарының бұзылып, тұрғын үй
саясатының қалыптасуы, осы кезеңде тұрғын үй ... ... ... ... үй ... ... бұзылып, тұрғын үй
саясатының қалыптасуы, осы кезеңде тұрғын үй шаруашылығы ... ... ... үй қоры жекешелендірілді, нарықты қаржыландыру бағыттары
дами түсті; екінші ...... ... ... ... Бұл
кезеңде экономика аса жоғары емес, бірақ орнықты сипаттағы көрсеткіштерге
ие болды, тұрғын үй құрылысының ... ... ... инвестициялау
қарқыны жоғарылады, аймақтарда жекешелендіру үрдісі аяқталды; үшінщі
кезеңде яғни, ... ... ... бағдарламалар қабылданды,
тұрғын үй қорын сақтап қалуда, үйлердің апаттық ... ... ... ... ... өзгерістер енгізіледі, халықтың өмір сүру деңгейінің
көрсеткіштерін арттыру көзделіп, бастапқы, ... ... ... ... ... өзіндік нарығы қалыптасты, элитті, ... ... ... салына бастады; төртінші кезең – 2006 ... одан ... ...... өте ... өсу қарқыны байқалып,
кейінірек әлемдік қаржы дағдарысына байланысты тұрғын үй нарығында ... ... ... ... ... ... негізінен банк
механизімін қайта құрылымдауға бағытталды.
4.Отандық тұрғын үй рыногын реттеуде және дамытуда тұрғын үй ... ... ... жүзеге асырудың қажеттілігі негізделіп
ұсынылды:
- ... ... пен ... ... ... ... тең ... үй рыногын қалыптастыру, ол үшін халықтың қалың тобы үшін қолжетімді
пәтерлердің бағасын 1 шаршы ... 56 515 ... ... ... ... ... үйді ... беру саласын дамыту керек;
- үшіншіден, тұрғын үй ... кең ... ... ... ынталандыру
шараларын жүзеге асыру қажет;
- төртіншіден, тұрғын үй саласын мемлекеттік қолдау және қаржыландыру
механизмдерінің ... ... ... еліміздің түрлі аймақтарында заманауи талаптарға жауап
беретін инженерлік-коммуникациялық ... ... ... ... үй алушының мүддесін қорғау, оның тәуекелдерін мемлекеттік
кепілдеме негізінде ... ... ... өндіру, өңдеу, сату ... ... ... ... жеке-дара тұрғын үй құрылысын ынталандыру мақсатында жер учаскелерін беру
мен рәсімдеу ережелері жеңілдетілуі тиіс;
- халықтың басым бөлігінің қолы ... ... ... ... ... үй
құрылысын дамыту үшін осы салада қолайлы инвестициялық ... ... Атап ... ... ... ... метрін арзандату мақсатында
қосымша құн салығын, ... мен ... ... ... төмендету
сиақты шараларды қолдану мақсаттарға сай болмақ.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. «Болашақтың іргесін бірге қалаймыз» ҚР ... ... ... 29 ... 2011 ... ... У.К., Базиков А.А. Эффективность и качество услуг в условиях
интенсификации общественного производства. ... ... 1987.- ... Корнай Я. Дефицит. – М.: Науки, 1990. – С.105
4. Илашева С.А. Формирование и ... ... ... (на ... г.
Шымкент): автореф. ...канд. экон.наук. – Караганда, 2001. – 27 с.
5. Мусанова А.К. ... ... ... ... (на ... ... области): автореф. ...
канд. экон.наук. – Караганда, 2005. – 28 ... ... Н.С. ... ... үйді несиелендіруді жетілдіру
жолдары (Қазақстан материалдарында): экон. ғыл. канд. ...автор. – ... -24 ... ... Т.Б. ... ... и ... регулирования хозяйственной
деятельности в строительном комплексе Республики Казахстан: автореф. ...
канд. экон. наук. – Алматы 1998. – 38 ... ... Н.Я. ... жилья в системе воспроизводства рабочей силы
[Электронный ресурс]: ... канд. экон. наук. – ... 1999. – 126 ... ... Х. ... ... ... – Москва, 1993. – 74 с.
10. Вишневская М.В. Рынок жилья: теория и ... ... ... дис. ... ... ... наук. – Москва, 2004. – С. 10
11. Аксенов А.А. Рынок жилья и формирование социальной защиты ... ... дис. ... ... экон. наук. – Ростов-на-Дону, 2004.
– 193 с.
12. 15 Утин Т.М. Рынок жилья в РК: спецефика функцирования и ... (на ... г. ... ... ... ... экон. наук. – Алматы,
2004. – 30 с.
13. Бенке И.Ю. Теоретические основы ... ...... 2003. –
148 с.
14. Борисов А.Л., Бубес Э.Я., Ревунова Н.Г. ... ... 1981. – с. ... Войтов А.Г. Экономика. – М.: Маркетинг, 1999. -261 с.
16. Борисов Е.Ф. Экономическая теория. – М.:Юрайт – М, 2002. –С. ... ... М.А., ... З.А. ... недвижимости и бизнеса. Москва, 2000.
– С. ... ... Л.Б. ... и ... ... рынка жилья в Казахстане //
ВЕстник КазАТК, 2007. - №4 – ... ... ... ... ... ... 1992. - ... Стародубская И. Реформа жилищно-коммунального хозяйства; особенности
выбронной модели // Вопросы экономики, 1993 - №7 – C 14 – ... ... ... ... «О ... стройтельных сбережениях в
Республике Казахстан» // Казахстанская правда 2000 12 декабрь
22. Дрох Е. Банковские кредитование в ... и ... ... ... развития // Банки Казахстана. 2005. - №10 (100). – C 17
23. Ермагамбетова Д. ... ... в ... в 2,2 раза ... / http: // www. ... ... Республики Казахстан «О ... ... в ... // ... ... 2006 - № 172.
25. Ибраева А. Дома не строятся, проблемы не решаются // ... ... 2008. – №21. – C. ... ... А. Девелоперы строят за свой счет // Эксперт Казахстан. 2006.
– № 32 (88). – ... ... ... в ... за ... ... мая 2007 года ... 0,29% // Профессионал - 2007 10 мая – C.29
28. ... С. ... в ... цены на ... ... в два раза ... с ... 2008. – №5 (719) – ... ...... үй ... ... банкінің ресми сайты
30. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 – 2009 ... ... ... ... / http:// ... ... Қ.Р, ... ресми сайты / www. Akorda.kz /
32. Конысбаева А.А. Современное ... и ... ... ... в
Казахстане // Научное пространство Европы – 2008. Украина, 2008 16 – 31
апрель, – C.25 – ... ... ... ... саласындағы сындарлы шешім», Егемен Қазақстан
2010 жыл 17 наурыз
34. Кулумбетова Л.Б. Арендный сектор ... в ... // ... 2007. – №4 – 57 – 58 ... Транзитная экономика, 2007. – №4 – C.52.
36. Ресин В.И. Экономика недвижимости - М.: Дело. 2000 – C.55. – ... ... К.Н. ... опыт ... жилья и возможности его
примерения в условиях республики Казахстан // Аль ... – 2007. - № 1. ... ... И. ... преодолеет этот кризис // Начнем с понедельника. 2008
– №7 (721) – C. 3 – ... ... Е. ... ... ... в Белоруси и Казахстане;
состояние и направление развития // Банки Казахстана, 2005. – №10. ... ... В.В, ... В.С. ... жилищной сферы. _М.; Инфра. ...... ... И.А. ... ... ... ... бизнес, 2002.- 2 – C.3.
42. Нурпеисова Г. Канаде все спокойно. Эдмонтон. www.irn.ru
43. ... Ю.А. ... ... ... в ... США ... стройтельства.2002. – №11. – C.39.
44. Ниязов Б.О. О ... ... ... в ... ... ипотечного кредитования // Рынок ценных бумаг Казахстана, 2000.
№12. – C. 30 – 32.
45. Матюгина Э.Г. О ... ... // ... ... 2001. – №1. ... 8.
46. Банки должны быть консервативным институтом // Начнем с ... - № 9. – ... ... В.А. ... ... и кредитование жилищного
стройтельства // ... ... ... – 2000. – № 9 – ... ... ... и практики управления. 2005. -№6. – С. 17.
49. Скулимовский М.М. Сокращение ... ... ... ... ... // ... строительства. 2002. -
№5. – С. 14.
50. Устименко В.В. ... ... ... ... ... – 2002. - №3. – С.6.
51. Шебаршина Е.Н. Организационные формы содержания, ремонт и модернизации
жилых зданий в Германии // ... ... 2002. - №8. ... ... ... И. ... покупки /http // www.irn.ru
53. Как инвестировать в недвижимость. – М.: Альпина Бизнес Букс, 2005. -170
с.
54. Конысбаева А.А. Нарық ... ... үй ... ... // ... Қазақ Ұлттық Аграрлық Университеті. - № 4. – 157-
160 бб.
55. Рахман И.А., Зарубежный опыт ... ... // ... строительства, 2001. - №6. – С. 52.
56. Цылина Г.А. Инстуциональная ... ... ... ... и ее ... // ... строительство, 2000. - №11. – 21 с.
57. Фетисова Е.В. ... ... ... при ... ... финансирования в России: материалы Всероссиской научно-
исследовательской конференции. – ... 2002. – ... ... жилья по старанам мира / http: www.burocrats.
59. Искандеров Р. / http: www.Gazeta.kz
60. ... М.Қ. ... ... ... \\ ... «Қазақ
университеті», 2003
61. Закон Республики Казахстан. «Об индивидуальном жилищном ... ... ... Совета РК. 1994. - №20. – С.248.
62. Қазақстан Республикасының «Тұрғын үй қатынастары туралы» заңы 1997 ... ... ... үй ... бағаның өзгеруі
өткен айға, пайызбен, өсуі +, төмендеуі
2008 ж.
2009 ж.
2010 ж
ҚОСЫМША ... үй ... ... бағалар
Кезең соңына, 1 шаршы метрі мың теңгемен
Жаңа тұрғын үйді сату көркейтілген тұрғын үйді алып-сату
2005 2006 2007 2008 ... 2006 2007 2008 ... 92,6 123,9 161,3 147,5 ... 95,4 136,2 108,3 ... 114,5 ... 194,2 170,1 121,4 195,3 279,4 188,6 ... 131,3 ... 274,7 239,7 168,3 278,5 347,0 211,2 ... 109,8 ... 142,2 142,2 123,2 166,5 228,2 196,3 ... 67,0 110,0 123,5 123,0 ... 135,0 160,2 126,4 ... 105,0 ... 129,8 129,8 47,0 65,0 100,0 ...... 56,6 56,6 33,0 41,5 64,6 ... 45,0 ... 102,6 92,4 52,6 75,6 143,0 ... 75,2 ... 129,9 112,6 38,6 56,6 68,3 ... 59,8 ... 118, 7 129,5 53,4 73,6 110,6 ...... 73,8 72,7 27,3 44,0 64,2 ... 67,3 ... 140,4 130,0 42,6 79,9 138,9 ... 61,4 ... 104,4 108,2 55,8 95,3 128,6 ... 54,4 ... 130,0 130,0 42,6 79,9 138,9 ... 63,0 ... 66,9 56,5 35,5 92,5 133,6 ...... 82,5 68,3 37,0 52,5 123,2 ... 66,5 ... 56,5 56,5 35,9 61,6 92,0 ... 47,2 ... 56,5 56,5 35,2 45,2 ... ... 62,1 ... 118,3 131,7 64,5 75,2 95,0 ... ... сайтындағы мәліметтер бойынша құрастырылды
ҚОСЫМША В
Тұрғын үй құрылысына салынған инвестициялар
| ... үй ... ... ... ... үй ... ... ... | | | | | | | | | | | ... |146,3 |75,4 |87,0 |81,7 |81,1 |62,8 |71,1 |88,7 |66,2 |78,8 ... | |2009 |21,0 |45,0 |79,3 |52,3 |67,2 |70,7 |85,9 |70,7 |54,4 ... |89,7 |58,9 | |2010 |69,7 |65,0 | | | | | | | | | | | | ... ... ... ... ... ... тұрғын үй қоры шеңберінде пайда болған барлық салалық ... ... ... қалыптасатын операциялар жиынтығы ретінде
анықталады. Ол нарықтық жағдайлардың күрделенуіне байланысты қалыптасып,
бірнеше қызмет түрлеріне қарай жіктеледі.
Бұл елдегі немесе бір ... ... ... ... пішіндегі
талапқа сай келетін тұрғын үйлерден және сол пәтерлерді сату, ... ... ... ... анықталады. Тұрғын үй қорының нарығы
зерттеулерде қазіргі нарықтағы тұрғын үйлердің салынуындағы ... ... ... ... элит сыныбындағы тұрғын үйлерге
бөлінеді.
Тұрғын үй қорымен болатын тұрғын үй қызметтерінің нарығы.
Тұрғын үй ... ... үй ... үй ... құраушылар
Эконом сыныбындағы тұрғын үйлер
Бизнес сыныбындағы тұрғын үйлер
Элит сыныбындағы тұрғын үйлер
Тұрғын үй қорының нарығы
Тұрғын үйдің І-ші ... ... ... ... ... нарығы
(бұрын қолдануда болған үйлер)
Қарапайым жобадағы
Галереялық үйлер
Жақсартылған жобадағы
Подъезді үйлер
Тұрғын үйді жобалау қызметі
Жалға беру қызметі
Құрылыс қызметі
Банктік қызмет көрсету
Сақтандыру ... үйді ... ... нотариустық қызмет
Тұрғын үй коммуналдық қызметі
Тұрғын үй қызметінің нарығы
Нарық субъектілірі арасында ұтымды, жетілдірілген байланыстардың ... үй ... ... үй ... ... ... үй саласында нарықтық механизмдер іске асырылып, бәсекелестік
ортаның қалыптасуы
Тұрғын үймен қамтамасыз етуде мемлекеттік, мемлекеттік емес ұйымдардың
белсенділігін арттыру
Мемлекеттік ... ... ... ... үй қорының артуы
Тұрғындардың құқықтарының сақталуы мен нарықта өз мүдделерін қорғауы
Өткізілген іс-шаралардан кейінгі күтілетін нәтиже
- салада ... ... ... нарық субъектілері арасындағы байланысты жетілдіру;
- нарық инфрақұрылымын дамыту
- тұрғын үй нарығын басқарудың тиімді механизмдерін қалыптастыру;
- тұрғын үй қоры, тұрғын үй ... ... ... ... ... сала бойынша нарықтың дамуына жағдай жасау
Нарық
Ұйымдық-әкімшілік
Мақсатқа жежтудің бағыттары
Микродеңгейде
Макродеңгейде
Тұрғын үй нарығын жетілдіру
Нарқтағы сұранысты қалыптастыру шаралары
- тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесін ... ... ... ... қорлар мен жинақ жүйесі қаражаттарын тарту
Нарықтағы ұсынысты қалыптастыру шаралары
- мемлекеттік бағдарламаларда тұрғын үй салуды қолдау;
- құрылысты жүргізушілерге салық ... ... ... сапасы мен жүргізілуін бақылау;
- мемлекет, шағын бизнес арасында байланыс орнатып, олардың нарықта
құрылысты жүргізуіне жағдайлар жасау
Құрылыс ... ... ... ... жеке ... құрылыс саласына тарту;
- жалгерлік бағытта мемлекеттік, жеке тұрғын үй ... ... ;
- ... ... ... дамуына жағдай жасау;
- құрылыстағы өндіру, өңдеу, сату операцияларының арасында байланыстар
орнату;
- құрылыс саласын құрал-жабдықтармен қамтамасыз етуді дамыту
Жинақ, ипотекалық ... ... ... ... үй ... ... банкі жүйесінің белсенділігін;
- ипотекалық несиелендіру жүйесін;
- ірі кәсіпорындармен өз ... үшін ... үй ... ... іске ... қол жетімді тұрғын үймен қамтамасыз ету
Тұрғын үй құрылысы нарығын қызметін ұйымдастыру
Құрылыс стадиясы
Сату стадиясы
Жобаны қаржыландырушы,құрылыс ... ... үйде ... ... ... ... мүлік агенттігі
Басқа да нарыққа қатысушы
Германиядағы тұрғын үй алудағы қаражат көздері мен пайыз
Несие
Ипотекалық ... үй ... ... ... ... ... ... 30-40 мың)
Ескертпе: www.stat.kz сайтындағы мәліметтер бойынша құрастырылды

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбек нарығы және тұрғындарды еңбекпен қамтудың мемлекеттік саясаты24 бет
Еңбек нарығы және тұрғындарды жұмыспен қамтудың мемлекеттік саясаты20 бет
Ипотекалық және тұрғын үй несиесі нарығының қазіргі кездегі жағдайы49 бет
Отандық еңбек нарығындағы тұрғындардың жұмысбастылық мәселесі90 бет
Тұрғын үй нарығының даму жағдайы (Маңғыстау облысы материалында)24 бет
Тұрғын үй нарығының құрылымы мен қызмет ету механизмы27 бет
Қазақстан Республикасындағы жылжымайтын мүлік нарығының даму мәселелері (тұрғын үй мәселесі)116 бет
Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй нарығы58 бет
Еңбек биржасы және халықты жұмыспен қамту37 бет
Еңбек нарығындағы сұраныс пен ұсыныс,жұмысбастылық және еңбекке ақы төлеу17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь