Нарықтық экономика жағдайында шағын және орта бизнесті несиелеу

КІРІСПЕ

1 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДА ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА
БИЗНЕСТІ НЕСИЕЛЕУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН
МАЗМҰНЫ

1.1 Шағын және орта бизнестегі несиелеудің мәні мен мазмұны ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Шағын және орта бизнесті несиелеудің жолдарының ерекшелігі ... ... ... ... ..9
1.3 Коммерциялық банктерде шағын және орта бизнесті несиелеудің
шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ
БАНКТЕРДІҢ ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕС СЕКТОРЫН
НЕСИЕЛЕУДІҢ ДАМУ ҚАРҚЫН ТАЛДАУ

2.1 Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнесті несиелеудің
даму қарқынын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
2.2 АҚ «БТА Банкінің» шағын және орта бизнесті несиелеу операцияларына
талдау жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
2.3 ЕДБ . ң шағын және орта бизнесті несиелеуді мемлекеттік қолдау
шараларын бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35


3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА
БИЗНЕСТІ НЕСИЕЛЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ
ДАМУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ

3.1 Қазақстан Республикасында коммерциялық банктердің шағын және орта
бизнесті несиелеуді дамытудың болашақтағыперспективалары ... ... ... ... ... 42

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Нарықтық экономика жолын ұстанған Қазақстанда шағын және орта бизнест несиелендіруді дамыту, қазіргі таңда жүргізіліп отырған экономикалық реформаның басым бағыттарының бірі болып табылады. Сондықтан елімізде шағын және орта бизнестің даму барысына кедергі келтірмей, керісінше даму барысына ықпал ететін икемді қаржы-несие жүйесін қалыптастыру өзекті мәселелердің қатырында болып отыр. Осы тұста мемлекеттің атқаратын рөлі зор. Нарықтық экономикалы елдерде мемлекет экономикаға, шаруашылық жүргізуші субъектілердің іс-қызмет барысына заң келісімдері, салықтар, несиелер тәрізді құралдар арқылы араласады. Бұл өз кезегінде, ел экономикасының дамуына, ЖІӨ ұлғаюына, шағын және орта бизнес субъектілері мен әртүрлі қаржы ұйымдары, екінші деңгейлі банктер арасында нарықтық қарым- қатнастың нығаюына әкеледі.
Бүгінгі таңда республикамызда экономиканы қайта құру жолында оның негізі болып табылатын кәсіпкерлік қатынастарды дамытып, жандандыру күн тәртібіндегі негізгі мәселелердің бірі. Кәсіпкерлікті дамыту- нарықтық экономиканы дамытудың кепілі. Оның негізгі маңыздылығын ел Президентінің Қазақстан халқына жолдауында: «еліміздің экономикалық саясатының бірден-бір басым бағыты кәсіпкерлік» деп аталынған. Сондықтан, шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуды басқару еліміздің жүзеге асырып жатқан саясатының стратегиялық мәселесі болып табылады.
Диплом тақырыбының өзектілігі: соңғы жылдары шағын және орта бизнестіңҚазақстан Республикасының экономикасындағы ролі артып келе жатыр. Қазақстандағы кәсіпкерлік бүгінде жаппай деңгейге көтеріліп отыр. Мұны 2006 - 2009 жж. аралығында заңды тұлғалардың шағын және орта бизнестің ұйымдық-құқықтық құрылымындағы үлесінің 1,8 есеге дейін қысқарғаны, ал жеке кәсіпкерлер үлесінің 1,4 есеге өскені жөніндегі мәліметтер растайды. Ал шағын және орта бизнес субъектілері шығаратын өнім көлемі 4 есе дерлік өскен. Кәсіпкерлік қазақстандық қоғамның әлеуметтік өмірімен тығыз ұштасып кеткені көрініп тұр. Бұл дегеніміз, қазақстандық шағын және орта бизнестің әлеуметтік-демографиялық портретінен – халықтың әлеуметтік – демографиялық құрылымының да көрінісін айқындауға болатынын білдіреді. Шағын және орта бизнестің кәсіпкерлік субъектілерінің жалпы санындағы үлесі бойынша Қазақстан дамыған елдермен теңесті, алайда шағын және орта кәсіпкерліктің тиімділігі көрсеткіштері бойынша әлі де болса артта қалып отыр. Қазiргi таңдағы экономиканың құрамдас элементтерi өзара тығыз байланысты өте күрделi жүйе ретiнде сипатталады. Соның iшiнде бүкiл экономиканың дұрыс және тиiмдi жұмыс атқаруын қамтамасыз ететiн банк жүйесi ерекше орын алады. Кез-келген дамыған мемлекеттi бүгiнгi күнi тармақталған банк жүйесiнсiз елестете алмаймыз. Банктер қазiргi таңдағы экономиканың дамуына ықпал ететiн мемлекеттiң экономикалық құралдарының бiрi болып табылады.
1. Сәбден Оразалы «Кәсіпкерлік »- Алматы,2009
2. Мақыш С.Б Банк ісі. Оқулық Алматы, 2007 жыл.
3. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан
халқына Жолдауы «Жаңа онжылдық – Жаңа экономикалық өрлеу-
– Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері ». 2010 жыл 1 ақпан.
4. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан
халқына Жолдауы «Дағдарыс арқылы жаңару мен дамуға». 2009 жыл 6
наурыз // Шымкент келбеті 2009 жыл 8 наурыз.
5. «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банк туралы» ҚР Заң (28.02.2007
жылы өзгертулер мен енгізулері қосымша) 1995 жыл 30 наурыз.
6. «Қазақстан Республикасының банктер және банктік қызмет туралы» ҚР
заңы №2444 1995 жыл 31 тамыз.
5. «Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың 2007-2011 жылдарға арналған тұжырымдамасы туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 25 желтоқсандағы № 1284 Қаулысы
6. Қазақстанның қаржы тұрақтылығы туралы есеп, 2009 жылғы желтоқсан.
7. Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй құрылысы жинақ ақшасы туралы 2000 жылғы 7 желтоқсандағы № 110-II Қазақстан Республикасының Заңы;
8. Назарбаев Н.А. Казахстан–2030. Процветание, безопасность и улучшение
благосостояния всех казахстанцев. Послание Прези¬дента страны народу
Казахстана.
10. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы: Учебник. - Алматы, 2001
11. Назарбаев Н.А. Казахстан–2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев. Послание Прези¬дента страны народу Казахстана.
12. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы: Оку құралы. – Алматы, 2003.
13. Моляков Д.С., Шохин Е.Н. Теория финансов предприятий: Учеб. пособие. - М.: Финансы и статистика, 2004.
14.Финансы предприятий: Учебник /Под ред. М.В.Романовского. Бизнес-Пресса, 2000.
15. Статистический ежегодник Казахстана /Под ред. А.А. Смаилова – Алматы, 2005.
16. Garson G.B. Production Handbook. New York, Ronald, 1998.
17.Кенжегузин М.В., Космамбетова В.И., Сидорец Г.П. «Крупные экономические структуры в условиях перехода Казахстана к рынку (организация и управле¬ние)». – Алматы: «Ғылым», 2006.
18.Яновская О.А. «Корпорациялық басқару» «Оқулық», Алматы-2006.
19..Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы: Оку құралы. –
Алматы, 2003
20. Кенжегузин М.В., Космамбетова В.И., Сидорец Г.П. «Крупные
экономические структуры в условиях перехода Казахстана к рынку
(организация и управле¬ние)». – Алматы: «Ғылым», 2006.
21. Батчиков С., Петров Ю. Концепция и программа стабилизации финансовой
Россия 2003.
22. Яновская О.А. «Корпорациялық басқару» «Оқулық», Алматы-2006.
23. Садуақасов, А. Шағын бизнесті шарықтатудың АҚШ-тық әдісі қандай?
/ Садуақасов А. - // Заң газеті. - 2003. 19 желтоқсан
24. Имандосов,, М. С. Қазақстанда бәсекелік ортаны қалыптастырудағы кіші
және орта бизнестің ролі / Имандосов, М.С. - // АльПари. - 2003.
25. Жетпісова, А. Б. Қазақстан Республикасындағы шағын бизнестің даму
жағдайы / А.Б. Жетпісова. - // ҚарМУ.Жастар және қазіргі заманның өзекті
мәселелері.II аймақтық жас зерттеушілердің ғылыми-практ.
конфренциясының материалдары.23 желтоқсан. - 2003.
26. Оспанова, Р. А. Шағын және орта кәсіпкерлікті орта және ұзақ мерзімді
несиелеудің мәселелері / Р.А. Оспанова. - // ҚарМУ.Трансформациялық
экономика жағдайындағы мемлекеттердің дүниежүзілік экономикалық
жүйеге интеграциясы: Халықар. ғылыми-тәжірибелік конф. матер. 18-19
қараша 2004 ж. - Қарағанды. - 2004.
27. Шаяхметова, К. О. Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейлі
банктердің шағын және орта бизнесті несиелеу жағдайы [Текст] / К.О.
Шаяхметова; К.О.Шаяхметова;А.Шаяхмет . - // ҚазҰУ хабаршысы:
Экономика сер. - 2005.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДА ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА
БИЗНЕСТІ НЕСИЕЛЕУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН
МАЗМҰНЫ
1.1 Шағын және орта бизнестегі несиелеудің мәні мен
мазмұны.........................5
1.2 ... және орта ... ... жолдарының
ерекшелігі..................9
1.3 Коммерциялық банктерде шағын және орта бизнесті несиелеудің
шетелдік
тәжірибесі..................................................................
.................................12
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ
БАНКТЕРДІҢ ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА ... ... ДАМУ ... ... Қазақстан Республикасында шағын және орта бизнесті несиелеудің
даму қарқынын
талдау......................................................................
....................19
2.2 АҚ «БТА Банкінің» ... және орта ... ... операцияларына
талдау
жүргізу.....................................................................
....................................25
2.3 ЕДБ – ң шағын және орта бизнесті несиелеуді мемлекеттік қолдау
шараларын
бағалау.....................................................................
.............................. 35
3 ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ
ДАМУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
3.1 Қазақстан Республикасында коммерциялық банктердің шағын және орта
бизнесті несиелеуді дамытудың
болашақтағыперспективалары....................42
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
..........................................
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ..............................................................
КІРІСПЕ
Нарықтық экономика жолын ұстанған Қазақстанда ... және ... ... дамыту, қазіргі таңда жүргізіліп отырған
экономикалық реформаның басым бағыттарының бірі ... ... ... ... және орта бизнестің даму ... ... ... даму ... ... ететін икемді қаржы-несие ... ... ... ... болып отыр. Осы ... ... рөлі зор. ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің іс-қызмет барысына заң
келісімдері, ... ... ... ... ... араласады. Бұл өз
кезегінде, ел экономикасының дамуына, ЖІӨ ұлғаюына, шағын және орта бизнес
субъектілері мен әртүрлі қаржы ... ... ... ... ... ... қатнастың нығаюына әкеледі.
Бүгінгі таңда республикамызда экономиканы қайта құру жолында ... ... ... ... қатынастарды дамытып, жандандыру күн
тәртібіндегі негізгі ... ... ... дамыту- нарықтық
экономиканы дамытудың кепілі. Оның негізгі маңыздылығын ел ... ... ... «еліміздің экономикалық саясатының бірден-бір
басым бағыты кәсіпкерлік» деп аталынған. ... ... және ... ... ... ... ... асырып жатқан саясатының
стратегиялық мәселесі болып табылады.
Диплом тақырыбының өзектілігі: соңғы ... ... және ... ... ... ролі артып келе жатыр.
Қазақстандағы кәсіпкерлік ... ... ... ... ... Мұны ... 2009 жж. аралығында заңды тұлғалардың шағын және орта бизнестің ұйымдық-
құқықтық құрылымындағы үлесінің 1,8 есеге ... ... ал ... ... 1,4 ... ... жөніндегі мәліметтер растайды. Ал
шағын және орта бизнес субъектілері шығаратын өнім көлемі 4 есе ... ... ... ... ... ... тығыз ұштасып
кеткені көрініп тұр. Бұл дегеніміз, қазақстандық шағын және орта ... ...... ...... да көрінісін айқындауға болатынын білдіреді. Шағын және ... ... ... ... ... ... ... дамыған елдермен теңесті, алайда шағын және орта ... ... ... әлі де болса артта қалып отыр. Қазiргi
таңдағы экономиканың құрамдас элементтерi өзара ... ... ... жүйе ретiнде сипатталады. Соның iшiнде бүкiл экономиканың дұрыс
және тиiмдi жұмыс атқаруын қамтамасыз ететiн банк ... ... орын ... дамыған мемлекеттi бүгiнгi күнi тармақталған банк ... ... ... ... ... ... ... ықпал
ететiн мемлекеттiң экономикалық құралдарының бiрi болып табылады.
Қазақстанда экономиканың шикізаттық бағытынан арылып, жоғары дамыған
өңдеу секторын құру ... ... ... ... ... жылдарға арналған индустриялдық- инновациялық даму стратегиясы ... Бұл ... ... ... ... осы ... ... асыруға
бағыттайтын несие жүйесіне үлкен үміттер артылуда. ... ... ... ... ... айта ... қаржыландырумен
айтарлықтай маңызды артықшылықтары бар. Ол капиталдық шығынның тиімділігін
осы шаралардың пайда есебінен несиені ... ... ... әрі
несие шараларының өтелу ... ... ... ... ... ... бақылауға мүмкіндік береді. Кәсіпкерлердің басым
көпшілігі Даму Қорының кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... бағалады. Кәсіпкерлікті қолдау орталығының
ұсыныстары мен кеңестері, оны кәсіпкерлер салық және өзге ... ... ... ... ... ... қолдана алатындай салмақты
болулары тиіс деген ұсыныс жиі айтылуда. Сондықтан осы диплом ... ... ... ... ... проблемаларды және оларды
шешу жолдарын зерттеумен анықталады. Сонымен қатар шағын және орта бизнес
секторының бүкіл әлемдік ... ... ... байланысты проблемаларды
зерттеу осы бітіру жұмысының өзектілігін анықтайды.
Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... өте белсенді талқылануының себебі, шағын және орта ... тек ... ... ... ... ... қабілеттің төмендігінде.
Сондықтан егер біздің еліміз Бүкіл әлемдік сауда ұйымына кірсе, онда осы
сектордың ... ... ... ... болмай
қалады. Осыған орай осы әлемдік ұйымға кірер ... осы ... ... ... ... Дамыту жолдарын зерттеу
жоғарыда аталғандай, осы зерттеу жұмысының ... ... ... жұмысының мақсаты: Шағын және орта кәсіпкерлікті несиелеудің
дамуында кедергі болып тұрған проблемаларды ... ... шешу ... осы ... дамыту жолдан зерттеу болып табылады.
Диплом жұмысының міндеттері:
- Шағын және орта бизнестің ... ... ... ... ... ... ... Шағын және орта бизнес субъектілерінің түрлі аспектідегі қиындықтары
мен проблемаларын терең талдау мен сипаттамаларын бітіріп кету;
- Терең ... ... ... шешу жолдарын зертеу арқылы
Қазақстан ... ... және орта ... субъектілерін дамыту
жолдарын әзірлеу.
Диплом жұмысының құрылымы: Бірінші бөлімінде, Шағын және ... ... мәні мен ... ... ... ... ... саясатына тоқталып өтеміз.
Екінші бөлімінде, АҚ «БТА Банкінің» шағын және орта бизнесті несиелеу
операцияларына талдау жүргізу.
Үшінші бөлімінде, Қазақстан ... ... ... және орта ... несиелеуді дамытудың болашақтағы перспективалары.
Диплом жұмысынын құрамы: жұмыс кiрiспеден, үш бөлiмнен қорытындыдан,
қолданылған әдебиеттер тiзiмiнен тұрады.
1 ... ... ... ... ЖӘНЕ ... НЕСИЕЛЕУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН
МАЗМҰНЫ
1.1 Шағын және орта бизнестегі несиелеудің мәні мен ... ... ... ... ... алу үшiн ... және басқа да қажеттi құжаттар тапсырады.Қысқа мерзiмдi ссудалар
шикiзат, ... ... ... өнiм, ... ... ... және жалға
алынатын мұлiк құнына 12 айға дейiн берiледi. Одан ... ... ... ... ... кәсiпкерлiктiң өндiрiстегi бағытына қарай қымбат,
кұрделi техника және басқа да ... ... ... ... Несие келiсiмi
және кәсiпкермен заңды тұлға болып құрылуы немесе құрылмай арнайы форма
бойынша жасалады.Ссудалар ссудалық ... ... ... да ... ... ... ... Нотариалды түрде рәсiмделген
құжаттары болған жағдайда ... ... ... ... сатып алынатын тауарлар құнын төлеуге де берiледi. Кәсiпкерге
нақты қолма-қол ақша шығыс кассалық ордерiмен де ... ... егер ... ... ... болса. Кәсiпкер алған ссудалар мерзiмдi
мiндеттемелермен алған құннан ... ... бiр өтеу ... банк ... ... ... ... мiндеттемелерде тисiтi айдағы он күндiк ссуда өтелуге тиiс
мерзiм ... ... әр ... 1-нан 10-на ... ... ... мiндеттемелерге сәйкес есеп шоттары арқылы, банк кассалары ... ... ... ... ... орындарымен халық банкiлерi
арқылы аударымдардың көмегiмен жүргiзiледi. Соңғы орындардың көмегiмен
жүргiзiлген төлемдегi құжаттардың ... ... ... ... ссуданы
және сыйақыны төлеуге арналады деген белгi болады. Қарыз алушылар сонымен
бiрге қарызды өтеу үшiн өз қаржыларын банкте ... ... ... ... ... Мерзiмдi мiндеттемелер бойынша 10 күн ... ... ... ... ... ... ауыстырылады. Ссуданы мерзiмiнен
бұрын өтеу қажеттiлiгi туындаған жағдайда банк ... ... ... ... етiп ... Банк белгiлеген мерзiм iшiнде
аталғандардың бiрi ... ... өз ... ... ... ... ссудаларды өндiрiп алу, сонымен бiрге ... ... ... алу сот ... ... ... атқару қағазы
бойынша өндiрiп алынады.
Мерзiмi өтiп кеткен ссудалар:
- ... ... ... қағаздарын қысқа жазба бойынша кепiл
болушыдан даусыз тәртiпте өндiрiп ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдарында немесе келiсiм шартта белгiленген
тәртiпте қарыз алушыдан кепiлге қойылған мүлiктi сату ... ... ... ... алу үшiн ... ... несиелiк
келiсiмнiң мерзiмдi мiндеттеменiң түпнұсқасы, кепiл болушы құжатының
көшiрмесi, қарыз алушының жеке ... ... екi ... ... бiр ... атқарушы қағаздағы қысқа жазбасымен банкке берiледi,
екiншiсi нотариалдық кеңсенiң iс ... ... ... өнiмiне
байланысты оның құқықтары мен мiндеттемелерi мұрагерге өтедi. Қаза ... ... ... шот ... ... ... ... Мұрагер, заң
жүзiнде мұрагерлiк құқығына ие болған соң банкке: өз атына шотты қайта ... ... ... құқығына ие болғаны туралы куәлiктiң нотариалды
түрде куәландырылған құжаттың көшермесiн, мерзiмдi ... және ... ... ... Банк ... алушының қазасынан кейiнгi алты ай
аралығында өзiнiң талаптарын мұрагерлерiне, аманатын орындаушыларға ... ... ... ... ... талапты сотқа көрсетуi тиiс.[2]
Шағын және орта бизнес түсінігінің мәнін ашпас бұрын, алдымен оның
қалыптасу көздерін ... алу ... ... ... ... ... ... қайшылықтар бар. ... ... ... ... ... Р.Контильион (18ғ) есімімен
байланыстырады, ол кәсіпкерлікті сипаттайтын функйионалдық негізі ... ... яғни ... ... ... ... ... Бірақ соңғы уақытта кейбір теоретиктер ... ... ... ... ... ... ... түсінігі
негізгі құраушы категория деңгейіне дейін көтерілген. Кейбіреулері ... ... ... ... ... ... деп тұжырымдайды. Бұл істе
арабтар, вавилондықтар, египеттіктер, иудилер, гректер, финикшілер және
римдіктер ерекшеленген. ... ... ... мен ... ... ... заңдары болып табылады. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... және менеджмент
теоретигі Питер Друпердің айтулары бойынша кәсіпкерліктің ... ... оны ... ... Иозеор Шулепеттер болып табылады.
Теорияның мәні келесіде, ... ... ... ... ... қазіргі ұрпақ теоретиктеріне кәсіпкерліктің
алғашқы пайда болу төңірегіндегі ... ... рет ... ... бұл бір қатар экономистер мен студенттерді дұрыс емес ... ... ... Республикалардың тәжірибесінде экономиканы
құрамдас элементтерге шартты бөлудің дәстүрлі жүйесі кеңінен ... ... ... даму ... және ... ... танып
білуге мүмкіндік береді, сондай-ақ жаңадан қаклыптасқан ... ... ... және ... жедел шешілуі бойынша шаралар ... ... ... нарықтық қатынастар жүйесінде кәсіпорындар келесідей
айрықша ерекшеліктерімен ... ... ... ... саны, қай
салаға жататындығы, негізгі және айналым қорларының құны, ... ... ... ... үш ... бөліп көрсетуге болады: ірі, орта
және шағын. Олардың кешені бірін-бірі толықтыра отырып, экономиканың тұтас
ағзасын ... ...... ... өнім ... ... табылады. Ірі
кәсіпорындар – эконамика «қаңқасы», экономикалық тұрақтылықтың базисі.
Шағын және орта кәсіпорындар, үнемі жаңарып тұратын ... ... аз ғана ... өнім ... ... ... ... материалдар мен шикі затты қолдану қажет болған жағдайда
пайда болады. Сонымен, шағын ... ... ... ... жекелеген тапсырыстарды есепке алып өнімді аяқтайды, яғни ұсақ –
түйек ... ... ... ... шағын кәсіпорындар қызметтің
барлық саласында нолдік нәтиже алумен байланысты жоғары ... ие ... Бұл әрі ... қызмет, әрі жаңа технологияны игеру. Өнімнің
жаңа түрін игеру. Шағын кәсіпорындардың капиталымен ... ... ... аз ... алып ... ... ... шағын
кәсіпорындарды құру және дамыту үшін арнайы жеңілдіктер тәртібін тағайындау
керек.
Сондай-ақ шағын және орта ... ... ... ... ... ... еркіндікке ие және өз қызметі сферасында үстемдік етпейтін
фирмалар ... ... ... ... шағын кәсіпорындарға 500
адамнан аспайтын жұмысшылар бар және сату көлемі 20 млн ... ... ... ... бұл ... ... ... табылады. [29]
Қазақстанда шағын және орта бизнеске бірнеше инвесторлармен құрылатын,
географиялық шектелген зоналарда қызмет ететін және ... ... ие, ... ... жүзеге асыратын, барлық негізгі
стратегиялық шешімдерді ... ... ... ... ... икемділігімен, форьмалділіктің ... ... ... ... ... ... саласындада жұмысшылардың өзара
алмасуының жоғарылығымен ... ... ... ... субъектілерде «кәсіпкерлік»
және «бизнес» ұғымдары өзара тығыз байланысты. ... пен ... ... бір түрі ... қарастыра отырып, отандық және
шетелдік зерттеушілердің айтулары бойынша, бұл ... - ... ... және тауарларды сату, басқа тауарларға айырбастау үшін қызмет ... жай ... ... серіктестіктер арасында екі жақты пайда табу
негізіндегі ақшалар арқылы ... ... ... жеке ... ... ... жүзеге асырылатын (тек заңмен тыйым
салынбаған) еркін шаруашылықты білдіреді. ... ... және ... ... ... ... синонимдер болып табылады.
«Бизнес» түсінігі экономикалық ... ... ... ... ... экономика бойынша бизнес ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Бизнес
нарықтық экономиканы барлық қатысушыларының арасындағы қатынастарды қамтиды
және тек қана ... ... да, ... құрылым
қызметкерлерінің де қызметтерін қамтиды. Жалпы түрде бизнес – бұл ... ... ... ... ... Ал, кәсіпкерлік
қызмет бизнестің бір формасы ретінде қарастырылады және оның әр түрлі
сфераларында жүзеге ... ... ... ... « ... ... « бизнес » терминдері бірін – бірі алмастыруды. ... ... « ... » және ... ... бір – ... ... бола
алады. Өйткені, шағын бизнес кәсіпкерлік пен ... ... ... ... ... ... ... және орта
бизнесте жеке секторлар басшылық етеді. Келесідей ... ... ... ... ... ... ... және материалдық
жағдайын жақсарту. Басқалардың ішінде кәсіпкерлік қызметпен айналысудың
мативі ретінде ... ... ... ... өзің - ... ... шаруашылық процеске халық қаржысының бір ... ... және ... ... қосу, азаматтардың өз табыстарын
заңды жолмен арттыруға ұмытылу.
Шағын және орта бизнестің артықшылықтары мен ... ... ойы ... ... тек ірі ... бар кәсіпорындар ғана қол
жеткізулері мүмкін, ал шағын және орта кәсіпорындар үшін орын жоқ. ... ... ... бизнестің қуатты ірі компаниялармен бәсекелестікке
түсе алмайтындығы. Ал, егер дұрыс ... ... ... ... бәсекелес болуының бірнеше себебін көрсетуге болады. Біріншіден,
шағын кәсіпорындыр үшін 0,5 – 1 жыл ... ... ... ... ... ал ірі ... үшін 5 – 6 жыл ... Екіншіден
көпшілігі қателесіп инновация ірі кәсіпорындардан жүреді деп ... ... ... ... ... Жүзілік соғыстан кейін 95 % инновациялық
технология ... және орта ... ... ... ... отыр.
Шағын кәсіпорындардың ірі кәсіпорындарға қарағанда капиталының күйіп ... ... ... ... ... ... ... және орта бизнестің жаңа жұмыс орындарын қамтамасыз етуі сияқты
артықшылығын көрсету қажет. Әсіресе, бұл елде дағдарыс және ... ... ... ... ие, өйткені ірі компаниялар қызметі
экономикалық дағдарысқа байланысты болғандықтан, жаңа ... ... ... ... (1987) мәліметтері бойынща шағын өнеркәсіптерде
қалыптасатын ... ... өсу ... тұрып қалған ірі компанияларға
қарағанда 3 есе көп. ... ... ... ... ... Бұл ... орта ... динамикалығы, икемділігі, тұтынушылар қажеттілігінің
өзгеруіне тез жауап беру және тауарлар ассортиментін ауыстыру, ... ... ... ... ... ... сферасында бұл
еңбек ұжымында бейресмилік, бюрократияның жоқтығы, жұмысшылардың басқаруға
және табысқа тікелей қатыс алу мүмкіндігі.
Шағын және орта ... ... ... ету сферасы болып табылады.
Ірі кәсіпорындар жаппай өндіріс жағдайында, ... ... ... ... ... ... жұмыс істейді. Шағындар ұсақ партиялармен
шығарады, жеке тұтынушылардың қажеттіліктерін қанағаттандырады, ... ... және ... ... шикізат өндірісінің қалдықтарын
пайдаланады. Мысалы, автомобиль өндірісі – ірі ... ... ... ...... және орта ... қызметі. Шағын және орта
бизнестің келесі бір тиімді ерекшелігі коллективті еңбекке ұмтылуы, ... ... ... ... және ... ... ... жұмыстың
нәтижесінің максималды болуына мүдделілік болып табылады. Ірі компаниялар
кәсіби менеджерлерді ... ... ... барлық талпыныстарының
ерекшеліктерін білмейді, нәтижесінде басқару проблемаларына алып ... ... ... ... өзі ... бір ... сондықтан бұл жерде
ешқандай түсініспеушілік мәселесі туындамайды.[26,192б]
1.2 Шағын және орта бизнесті несиелеудің ... ... ... ... және орта ... ... рөлі ... жоғары екенін көрсетіп отыр. Ал мемлекет өмірінің барлық
салаларына әсерін ... ... саны ... ... көлемі бойынша, орындайтын жұмыстары мен көрсететін қызметтері
бойынша жекелеген елдерде шағын және орта бизнес ... ... ... ... үшін шағын кәсіпорындардың толықтай ... ... ... маңызды сұрақтар болып табылады. Тіпті, ... ... ... даму ... байланысты, мамандар елдердің өзгермелі
экономикалық жағдайға бейімделу мүмкіндіктерін ... ... ... бизнестің қалыптасуы жоғары дамыған қоғамға, ... ... ... көпір болуы қажет. Қиыншылықтар мен ... ... және орта ... даму үстінде, экономикалық, әлеуметтік,
ғылыми-технологиялық мәселелерді щеще отырып қарқын алуда. Шағын және орта
бизнесті ... ... ... шешеді:
- қоғамның және халықтың қажеттіліктерін ... ... ... ... ... нарықтық қатынастардың
қалыптасуы;
- ассортименттің кеңеюі мен ... мен ... ... ... ... қанағаттандыруға ұмтылу арқылы, шағын және орта
бизнес қызмет көрсету мен өнім ... ... ... ... ... мен ... нақты бір тұтынушыларға жақындауы;
- экономиканың құрылымдық өзгеруіне әсер ету. Шағын кәсіпкерлік
экономикаға өтімділік, ... ... ... дамытуға халықтың өз ақшаларын тартуы. ... ... өз ... өз ... ... қызығушылықпен салады;
- қосымша жұмыс орындарының ашылуы, жұмыссыздық деңгейінің қысқаруы;
- ... ... ... ... ... ... әр түрлі қолөнердің дамуына ықпал етеді;
- еңбек қызметіне ірі кәсіпорындар белгілі – бір шектеу қоятын халықтың
жекелеген топтарын (үй ... ... ... ... ... адамдар) тарту;
- меншік иелері, кәсіпкерлер, басқарушылардың ... ... ... ... ... жергілікті шикізат қайнары ірі кәсіпорындар қалдықтары қолдану және
игеру;
- ірі кәсіпорындарға комплетелетін ... ... және ... ... және ... ... өндірісін құру арқылы әсер ету;
- арендаға алу немесе сатып алу арқылы төмен ... ... ... ... ... ... аталған және басқа да шағын және орта ... ... ... оның дамуы ең маңыздылар ... ... ... ... ... ... Бірақ шағын
және орта бизнестің ролін таңдай отырып, оның дамуына ... ... ... ... ... ... күрделі экономикалық жағдай
(инфляция, өндірістің ... ... ... ... ... ... жоғары пайыз, кәсіпкерлердің құқықтық
қорғалуы).
Екіншіден, ... ... ... ... өз ... ... кәсіпкерлерге толық сенімнің болмауы.
Төртіншіден, шағын және орта бизнесті мемлекеттік қолдаудың әлсіздігі,
тіпті, керісінше мемлекеттік органдардың жиі ... ... ... сай ақпаратардың жеткізілуі, құрал –
жабдық, технологияның болмауы, күрделі есеп беру жүйесінің және ... ... ... ... ... одан ары ... мемлекеттік маңызды
мәселелерінің бірі болып табылады, ... ... шешу ...... ... ... ... қолданылуы қажет.
Қазіргі уақытта қалыптасқан экономикалық ... ... ... ... ... көрсететін елеулі ресурстары жоқ. Сондықтан, барлық
күш жағымды сыртқы ортаны қалыптастыруға ... ... Бұл ... ... үшін ... ... ... заңдық және нормативтік базалар
ары қарай қалыптасуы мен дамуы, өндірісті қолдайтын инфрақұрылымының барлық
қажетті ... ... ... тыс ... ... қаржылық қолдлау аясын ... әсер ету, ... ... ... ... ... тәртіпке
келтіру.[1,29б]
Соңғы жылдары шағын және орта бизнесті дамыту мен кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... Ол өзінің нәтижесін
берді, статистиктердің айтуы бойынша, тіркелген кәсіпкерлердің ... ... ... ... ... де әсерін тигізген. ... өнім ... ... ... үлес салмағы артып келеді.
Шағын және орта бизнестің ролінің артуын ... ... ... ... ... дамыту қорының құрылу, барлық екінші
деңгейлі банктердің шағын кәсіпкерлік субъектілеріне несие ... ... ... ... ... ... ... қарыздан 10 % - тен
аз болмау), орта және ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау бойынша әкімдердің қызметін қатаң қадағалау,
шағын кәсіпкерлік субъектілерінің жұмыстарына жағдай жасау және ... ... ... ... барлық көрсеткіштер бойынша өзгерістер
алып келуі мүмкін. Өзін жұмыспен ... ... және ... ашу ең аз ... жұмыссыздық мәселесінен шығатын жол ретінде
қарастырылады. Соңғы он жылдықты дамыған елдердегі ... ... ... ... ... өтумен байланысты. Осы салаға
бәсекелестікті ынталандыру, кәсіпкерліктің жандануы, қоғам ... ... және ... процесті күшейту сияқты негізгі үміт
арттырған. Батыс елдерінде шағын бизнес тиімді дамуды қамтамасыз ету ... ... ... қосу саласына айналған. Мемлекеттік
протекционистік шағын бизнестің нақтылануы қажет ... ... тек ... ... ... Шағын кәсіпорындарды
ажырату барысында сандық сипаты бойынша, әр елдегі экономикалық жағдайға
байланысты әр ... ... ... ... ... қарапайымдылығы, жаңа өнім шығаруға тез бейімделе ... ... ету, яғни ... ... ... ... – ақ ... басқару және меншікті біріктіру дәрежесі болып табылады.[29]
1.3 Коммерциялық банктерде шағын және орта бизнесті несиелеудің
шетелдік тәжірибесі
Көптеген ... ... ... ... ... шағын
және орта бизнеске байланысты мемлекеттік саясат маңызды өз бетінше ... ... ... ... ... және ... ... қолдау
механизмдерін басқа мемлекеттерде зерттеу қандай да ... ... ... ... сипаттамаларға анықтауға мүмкіндік береді.
(кесте –1көрсетілген).
Кесте 1 ... ... ... ... ... тәжірибесі |ҚР ... ... |
|1 ... ... ... анықтайтын |Даму үстінде |
| ... ... ... ... | |
| ... ... құқықтық актілер | |
| ... | |
|2 ... ... ... ... үстінде |
| ... ... және ... | |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... | |
|3 ... ... ... ... ... |
| ... шараларының байланысы | |
|4 |Әр ... ... ... ... ... үстінде |
| ... ... ... ... | |
| ... ... анықтау | |
|5 ... ... ... ... |Жоқ |
| ... ... ... дамыған | |
| ... ... ... | |
| ... ... | |
|6 ... аймақтық және жергілікті билік |Даму үстінде |
| ... ... ... ... |
| ... | |
|7 ... ... органдарының шағын |Жоқ |
| ... ... ... ... | |
| ... ...... | |
|8 ... ... ... мемлекеттік |Даму үстінде |
| ... ... ... – қатынасты қолдауға | |
| ... | ... ... Garson G.B. ... ... New York, Ronald, ... ... отырғанымыздай шағын және орта бизнесті дамыту үшін
Қазақстанда шағын бизнесті басқару процесін жетілдіруге көп күш ... ... ... ... ... ... бизнес ішкі және сыртқы
факторлардың әсеріне тәуелді. ... ішкі және ... ... екі ... ... алған жөн: ішкі және сыртқы ықпалдардың
көлемі және ортаның өзгеру деңгейі.
Ортаның ... ... | | | ... ... | | | ... |
| | | | ... |
| | ... бизнеске макро| | |
| | ... | | ... | | | ... |
|факторлар | | | ... |
| | ... ... | | |
1- ... ... көзі :автормен
Ішкі немесе бақыланатын факторларға кәсіпорын қызметіне байланысты
факторларды жатқызады.
АҚШ – ғы ... және орта ... ... фирмалардың көлемі
жұмысшылардың санымен бағаланады: өте ұсақ фирмалар – 20 ... ... бар, ... ... 99 адамға дейін, орташа 100-ден 499-ға дейін,
ірі 500 адамнан көп (2-ші суретте ... ... ... ... ... ... ... 100 жұмысшысы бар, өңдеу ... ... ... бар фирмалар шағынға жатады.
Кесте 2 АҚШ-ғы әртүрлі деңгейдегі фирмалардың саны
|Фирма көлемі ... саны ... |1000 ... |134000 ... |2000000 ... ... |3000000 ... көзі ... тәжірибесі көрсетіп отырғандай, шағын және орта бизнес ортаның
өзгерісіне тез бейімделгіш. ... ... ... ... кері ... тигізбейді. Жұмысшы күшінің және капиталдың
территориялық және ... ... ... ... ... ... ... шағындарының өзгеруіне өндіріс қимылының жеделдігі
жоғарылайды. Бір ... ... ... екінші біреулері ашылады.
Қазіргі уақытта АҚШ халқының 53 % шағын және орта ... ... ... АҚШ ... шағын бизнес ірі өндірістің өзгерістерге, жаңа
міндеттемелерге бейімделуін және икемділігін көтеретіндігін көрсетіп ... ... ... ... ... ... көмекке келейік. Шағын
кәсіпорындардың қызметі арнайы ұйымының – 1953ж АҚШ ... ... ... ... ... ... Сол жеке ... құқықтық негізгі
болып табылатын шағын және орта ... ... Заң ... ... ... ... кезде елде жұмыссыздық және инфляция болатын.
Экономиканы жандандыру үшін – шағын және орта бизнес ... ... ... ... дұрыс атқарды. Қазіргі уақытта АҚШ-та шағын бизнесте 22 млн
кәсіпорын бар, онда ... ... ... 54 % ... ... және орта ... ... өндіріс және сату көлемі ... сату ... 52 % ... және 99,7 % кәсіпкерлер – ... ... ... және орта ... ... - ... ... қаржылық және
кеңестік көмек көрсетеді. Басты міндеті – шағын және орта ... ... және өмір ... ... ету. ... және орта ... өз ... басқа агенттіктер мен комитеттер, соның ішінде
қаржы, білім, кәсіби ассоциациялар мен ... ... ... ... ... ірі ... бірі болғандықтан шағын және ... ... ... ... мемлекетпен мәміле орнатуға
көмектеседі. Әйел, мүгедек, ардагер – кәсіпкерлерге ерекше назар ... ... ... 5 мың адам ... ... оның 4 мыңы ... ... Ұйымның 10 аймақтық ... және 66 ... бар. ... ... ... ... – аймақ – орталық
тізбегі бойынша жүзеге асады. АҚШ-ғы шағын және орта ... ... ... ... үшін маңызды болып табылады. Америкалық тәжірибе
көрсетіп отырғанындай кәсіпкерлік еркіндігін шектейтін кез ... ... ... да ... ... белсенділікті төмендетеді. Сондықтан шағын
бизнестің барлық ... АҚШ ... ... Сонда да ерекше
ролді шағын бизнес әкімшілігі ... ... ... ... ... ... келетіндер үшін арнайы қызмет қарастырылған, олар
тегін кеңестер ... ... ... ... және
семинарлар өткізеді. Оның үстіне, шағын бизнес бизнес - ... ... ... ... оқыту және оларға әр түрлі ... ... ... айналысатын орталықтар ұйымдастырылған.
Қазақстандық тәжірибеде шағын және орта ... ... ... ... жөн. ... ... ... айналысушыларға көмек көрсету ... ... ... ... ... ... жандарына ашылған
ұйымдарға қолданылады. «Инкубатордың» басты ...... ... ... ... ... ... жанынан құрылған
кәсіпорындар тәжірибе жинайды, одан ары даму үшін көмек алады, нарықтағы ... ... ... ... бір ... ... соң, әдетте үш
жылдан соң, фирмалар бизнес – инкубаторлардан шығып өз бетінше ... Ал ... ... ... ... ... жатқан жаңа фирмалар
келеді. Әдетте бизнес - ... ... жаңа ... ... ғимараттарда орналасқан. Олар ғимарттар мен құрал – ... ... ғана ... сонымен бірге бизнес-инкубатор көрсететін
барлық қызметтерге, ... ... қол ... ... ... қызмет
түрі, аренда құнына қосылған, көрсетілетін қызметтердің басқа түрлерінің
бағасы төменірек.
Бизнес – ... ... ... ... жатады:
а) бизнес- инкубаторлар персоналы, соның ішінде кеңес ... ...... ... ішінде ұйымдастыру техникалары (көшірме
машиналары, факс, компьютерлер т.б.);
в) бір жылға жалданатын ғимарттар мен жиһаздар;
Бизнес – ... ... ... – директор немесе атқарушы
директор. Америка Құрама Штаттарындағы ...... 90% ... ... ... емес ... ... басты мақсаттары жаңа кәсіпорындар
құру және дамыту. Қазақстан экономикалық дамуының ... ... ... ... ... әлі ... дейді. Өйткені бизнес – инкубаторлар
коммерциялық ұйымдар ретінде мемлекеттік және мемлекеттік емес ... ... ... үшін ең қиын қаржы көздерін табу. Соған
қарамастан, АҚШ тәжірибесі көрсетіп отырғандай, бизнес – ... – 90 % ... ... эффективті кәсіпорындар болып табылады. Бұл
факт Қазақстанда бизнес – ... ... ... ... ... мақсаты және ... ... ... ... университеттік және жеке деп бөлінеді. Қазір ... ...... ... және орта кәсіпкерлікті қолдаудың тартымды
әдісі болды.
Ұлыбританиядағы шағын және орта ... ... ... ... және орта бизнес, өндіріс көлемін ұлғайтуда, тауарлар мен қызметтер
ассортиментін ... өнім ... ... маңызды рөл атқарады. Шағын
және орта бизнес адамдарға өзінің шығармашылық мүкіндіктерін көрсетуге
мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... саясаты – қаржылық жеңілдіктер, кеңес беру қызметтері мен ... ... ... ... ... етті. Ұлыбританияда шағын және
орта кәсіпкерліктің дамуының үш үлгісі бар: қызмет масштабын кеңінен статус
... ... ... консервациялау; ресми белсенділікті ақырын кеңейту;
шағын кәсіпорындарды орташаға, сосын ірі ... ... ... ... ... шағын кәсіпорындар иелерін біраз бөлігі
одан әрі ... ... ... ең ... мақсаты – тұрақтылықты
қамтамасыз ету. Үкімет шағын және орта ... ... ... кәсіпкерлік
қызметтің әлеуметтік – экономикалық шарттарын қамтамасыз ету арқылы ықпал
етеді (салық ... ... ... ... саласындағы шаралар),
сонымен бірге әр түрлі экономикалық, ... ... ... ... ... 1991 ж. ... ұсақ кәсіпорындарға оларды
басқару ... ... ... ... ... фирмалардың
қызметінен зерттеу жүргізілді. Шағын кәсіпорындардағы мәселелермен кеңес
берушілер ... ... ... ғана ... ... ... ... өз
ұсыныстарының фирманың жүзеге асуына атсалысады. Бұл ... ... ... және орта ... даму стратегиясының болуы бұл саланың
Ұлыбританияда гүлденуіне әкеледі.
Франциядағы ... және орта ... ... ... ... ... жатқызудың кең таралған қағидаларының бірі – ... ... ... он ... аз ... бар фирмалар ұсақ
болып табылады, 10-49 адамдар – шағын, 50-499 – орташа, 500 көп - ... ... ... ... асырарда мемлекеттің мақсатттарының
бірі – шағын фирмаларды қолдау. Шағын бизнеске ерекше ... ... ... кеңінен тарады. Шағын бизнесті дамыту үшін үкіметтен
қаржылық, салықтық және әкімшілік шараларды ... жоба ... ... ... ынтаға көп көңіл бөледі. Ол жаңадан кәсіпорын
құруға, фирмалардың басқа аймақтарға ... ... ... ... орта ... ... ... арналған жеңілдіктерді
ұсынады. Мемлекет шағын және орта ... ... ... бірқатар ұйымдар
құрды. Оның ішінде – аймақтық даму қоғамы, ... даму ... ... ... ... және т.б. Францияда несиелерді
кепілдендіретін 50 жуық ұйымдар бар. 80 жыл ... ... ... қоры ... Қор ... және орта ... ... капиталды
ұсынатын компапияның қарамағында. Ол шағын бизнеске әр ... ... ... ... 65% кепілдеуді қамтамасыз етеді. Қоғам
шағын фирмаларға құрал алу үшін және оны жұмыс ... ... тұру ... ... ... және орта ... жұмысшылардың жалпы саны 16 500 000 адам.
Орташа және шағын кәсіпорындардың орташа көлемі – 7 жұмысшыдан. ... ... және орта ... – 1400. ... ... ... шағын және орта кәсіпорындар пайдасына жүргізілетін француз
үкіметінің саясаты ... бұл ... ... ... Ол үкіметтің екі декретінде көрінеді:
- «Франциядағы ұсақ және орта кәсіпорындары» және «шағын және ... ... 37 ... ... өзі ... ... ... дамуына қандай маңыз
беретінін айтады. Егер ... ... ...... ... онда ... ... - әкімшілікті қарастырады. Ондағы ең
басты пункт ... ... ... ... ... ... қарастыруға бұрынғы 5 күннен 24 сағатқа дейін ... ... даму ... құру ... ... ... әрдайым ірі
банктер және қаржылық ұйымдармен ынтымақтастықта болу жағдайды ... ... ... ... ... ... ұлғайтуға
мүмкіндік береді. Оған мысал ретінде территориялық ... ... ... ... ... – DATAR келтіруге болады, ол
аймақтарда шағын және орта ... ... ... DATAR ... егер олар ... ... жауап берсе дотация бөледі:
1. Кәсіпорын территориялық құрылымның жоспарына айрықша зонада
орналақан болса
2. Кәсіпорынның ... келу ... ... ... ... ... ... 3 жылы – 20жұмыс орны)
Жобаны қолдауда DATAR дотацияларға үштен бірін жобаның басында
ұсынады, ал ... ...... ... ... ... кезеңдік
төлемдер жолымен жүзеге асады. ... ... ... ... ... ... ... қысқарту қағидасын, өнеркәсіпті
зерттеу және даму орталықтарын құруды білдіреді. ... ... ... тараған. Бұл форма кәсіпкерлерге шағын және ірі
бизнесті ... ... ... ... ... компаниялар
шағын кәсіпорындардың көмегімен өзінің ... және ... ... Оның ... үкімет шағын кәсіпорындарды модернизациялауға
бағытталған ... ... ... және ... ... ... ... кәсіпорындардың өнімдерін алу және өткізуді кепілдеді. 1997 ж.
соңында Оңтүстік – ... 2 640 000 ... және ... ... ол ... ... Корея компаниялардың 99,5 % құрды, онда 9 млн.
адам жұмыс істейді немесе жалпы жұмысшылардың 78,5 % ... ... ... ... ... ... ... шағын және орташа
кәсіпорындардың 90 % жалпы саны 50 ... ... ... ... және орта
бизнестің әсер ететін дамыған инфрақұрылымның болу керектігін көсетеді.
Ақпаратқа еркін қол ... ... ... дәлме – дәл және түсінікті
ету үшін бухгалтерлік есеп стандарттары қажет. Инфрақұрылым жолдарды, ... ... қоса ... ... заманға сай болу керек.
Фирмалардың капиталды алуы үшін дамыған қаржылық нарық ... ... заң, ... ... және ... нарық
қажеттіліктеріне сәйкес қызмет етуі керек.
Қазіргі уақытта шағын және орта бизнестің дамыту ... ... ... АҚШ және ... әлі ... ... Қазір шағын және
орта бизнес экономиканың қозғаушы күші екені мойындалуда. ... ... ... ... ортасында, ол бүкіл халықтың өмірін қорғайды.
Кейбір зерттеулер бойынша шағын кәсіпорындар ірі ... ... ... ... және орта ... ... өте жарқын,
бастысы – оны басқара білу.[23,35б]
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ
БАНКТЕРДІҢ ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕС СЕКТОРЫН
НЕСИЕЛЕУДІҢ ДАМУ ... ... ЕДБ – ң ... және орта ... несиелеуді мемлекеттік
қолдау шараларын бағалау
1.
Қазақстан экономикада әлемдік принциптерін енгізіп, онда маңызды
орынға ие болды. Оған ... ... ... даму ... ... Сонымен, қатар өз шешімін күтіп ... ... ... бірі ретінде кіші және орта ... ... ... ... болады. Кіші және орта кәсіпкерлік
Республиканың әлеуметтік-экономикалық және саяси дамуының маңызды факторы
болып ... Кіші және орта ... ... ... ... ... ықпалын тигізеді. Атап ... ... ... жаңа ... ... пайда болуы, экономиканың көтерілуі,
инновациялық ... ... және тағы ... Экономиканың осы
сегментінде мықты ұлттық интелектуалды потенциал инновациялық техникалық
ресурстар, венчурлық ... ... ... сауда және индустрия
министрлігінің мәліметі бойынша кіші және орта ... ... өнім ... ... Ал кіші және орта ... ... қамтамасыз етілу
деңгейі өте төмен.Сондықтан да кіші және орта ... ... ... жаңалықтарды енгізіп жұмыс істеуі өте маңызды. Шағын
инновациялық бизнес ерекше орын алып ... ... ... ... тигізеді. Олар бірқатар артықшылықтарға ие:
1 Шағын инновациялық кәсіпкерлік бір ... ... ... ... ... қамтиды.
2 Ірі өнеркәсіптер қызметі шектелген және ... ... ... ... аз ... ... ... айналыспайтын салаларда
өз мүмкіндіктерін қолдану.
3 Ірі фирмалар ... ... ... жүргізілуге
мүмкіншілігі әлде қайда көп болса да күрделі басқару ... ... ... баяу ... ... да ірі фирмалар сыртқы орта
әсеріне икемсіз болып келеді. Ал ... ... ... ... тез икемделіп, жауап қайтарып процесс бағытын жылдам өзгертуге
қабілетті.
4 Шағын фирмалар ірір ... ... ... ... нәтижелерін инновацияларды өндіріс пен өнеркәсіпте жылдам
енгізеді.
АҚШ-тың Ұлттық ғылыми қорының ... ... ірі ... ... ... 2,5 есе көп ... ... өнеркәсіптегі
инновациялардың 50%-ы шағын кәсіпкерлік саласымен ... ал ... ... ... ... ... 1 жылға ертерек іске
асырылады. Осының бәрі шағын кәсіпкерлікті қолдаудың маңыздылығын ... ... ... ... ... ... ... және тағы басқа мемлекеттердің
кіші кәсіпкерлікті және инновациялық ... ... ... ... ... ... ұсынады: барлық мәселелерді жүйелі шешу; қаржы-
несиелік қодаудың мықты және тұрақты ... ... кіші ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту шаралары, әсіресе, экономикалық нашар
дамыған аймақтарда; ... және ... ... жеңілдіктер; ірі
компаниялар мен кіші бизнес арасындағы корпоративті байайланыстарды
күшейту; жаңа ... ... ... қызметті қолдау; қаржы-
несие институттарының дамыған ... ... ... ... ... 1997 жылы ... АҚ «Кіші кәсіпкерлікті дамыту қорының»
қатысуымен ЕБРР ... ... кіші және орта ... ... жүзеге
асуда. ЕБРР өз қызметі барысында 23 мың дана ... ... ... ... 160 млн. Долларды құрайды. ЕБРР мен қатар несиелендірудің тағы бір
көзі жұмыс істеуде. Бұл Азичлық даму банкінің несиелік ... АРР ... беру ... ауыл ... ... ... құралдар мен
техниканы сатып алуға және көтерме азық-түлік нарықтарымен және басқа
нарықтық ... ... ... ... ... Қарағанды
облысында «Кәсіпкерлікті дамытуы мен ... ... ... ... ... кіші және орта ... ... мұндай жолдары
болғанымен кестеде (1) көрсетіп отырғандай бұл жолдар жеткіліксіз ... Бұл ... ... несиелер көлемі нақты экономиканың дамуына
жергілікті емес. Бұл көрсеткіш негізінен 3-4 есеге үлкен болып ... ... ... ... Ал ... таңда кіші және орта бизнесте ұзақ ... ... ... 10,2% құрайды.
1. Банк несиелерінің қымбаттығы (20-23%)
2. Несиені берудің ұзақ мерзімі
3. Банктерде ұзақ мерзімді несиелік ресурсьардың жеткіліксіздігі.
4. Несиені қамтамасыз етуге ... ... ... ... жоғары өндірістік тәуекелдерімен жұмыс істемеуі.
Бұл жағдай әрине кіші бизнесті несиелендіруде тәуекелдің өте ... ... ... келеді. Кіші және орта бизнесті несиелендіру аз
уақытқа және қамтамасыз ету мүмкін кепілдемесі тез ... ... ... ... ... құнсыздануын банк пайыз ... ... ... ... ... ... ... Бұл мәселені шешу
үшін ең алдымен банктердің тәуекелдерін төмендету жолдарын қарастыру керек:
Бар қаржылық институттарды тарту ... ... ... – кепілдемелік
қоғамды құру. (Кіші кәсіпкерлікті қолдау қоры және Қазақстан даму банкі)
Әрине, бұл ... ... ... өзгерістерді жасауды қажет етеді.
Ортақ несиелік – кепілдеме қоғамын аукционерлік қоғам немесе ... ... ... құру ұсынылады. Алайда, Даму банк немесе ККҚҚ
арқылы қамтамасыз етілген мемлекет үлесі жарғылық капиталдың 51% ... ... ... ... ... ... кіші ... ұйымдары ұсынады. Облыстар мен Астана, Алматы қалаларына бір
ұйымнан барлығы 16. Бұл ... ... ... ... ... ... компаниялар, зейнетақы қорларыболуы
мүмкін. ... ... ... 6 млн. евро (1 млрд. теңге) ... ... ... ... Сонымен қатар, 4 млн. ... ... ... ... ... Бұл ... ... келісім шартпен байланысқан бір немесе бірнеше депо-
банктерде ... ... - ... ... ... ... ... өз қаражаттары есебінен немесе несие
линиясы бойынша алынған қаражаттар ... ... ... ұзақ ... беру ... ... ... Бір жылдан бес жылға дейнгі
мерзімде әрбір несие алушыға берілген несие көлемі 150 000 ... ... Бар ... ... ... ... кейінгі несиені
қайтармау тәуекелінің 80%-ын несиелік кепілдемелік ... 20%-ын ... ... ... ... ... несиелік кепілдемелік қоғамның
кепілдемелік міндеттемесі 100%- ға банктердің негізгі пайыздық ... ... ... кіші және орта ... ... ... ... артады.
Шетелде қолданылып жатқан әріптестік несиелендіруді банктерге
енгізу 3 ... ... ... ... ... ... пайызбен несие беріледі.
Екінші рет бергенде несие пайыызы түсіріледі.
2. Позитивті несиелендіру. Аз уақытқа аз ... ... ... Егер ... қайтарылатын болса,несие мөлшері мен мерзімі артады.
3. Несие қайтарылу барлық топқа негізделедін. Тәуекел несие ... ... ... ... осы ... ... іс-шаралардың
аясында 167 млрд.теңге мөлшерінде «Қазақстан Даму ... ... ... оның 115 ... ұлтты. қордың қаражаты
құрайды. Банк капиталдандыру ... ... ... ... және ... ... іске ... жіберіледі, атап
айтқанда: 2010 жылы бойынша Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... ... ... қаражаты есебінен дағдарысқа қарсы ... ... ... ... 186,054 ж.не 18,5 ... теңге алуда. Осылайша,
экономиканы және қаржы жүйесін тұрақтандыруға бөлінген ақшаны игеру пайызы
6 бағыт бойынша 2010 жылы ... ... ... Қаржы секторын тұрақтандыру бойынша – 92,7%;
2. жылжымайтын мүлік ... ... шешу ... ішінде:
– ипотекалық заемдарды қайта қаржыландыру бойынша – 100%;
– жылжымайтын мүлік объектілерінің құрылысын аяқтау бойынша – 29,3%.
3. шағын және орта ... ... ... оның ... ЕДБ ... ... ... (117 млрд. теңге) – 100%;
- «Даму-қолдау» бағдарламасы бойынша (3 млрд. теңге) – 100%;
4. экономиканың нақты секторын кредиттеу бойынша – 100%;
5. ... ... ... ... – 100% ;
6. инновациялық, индустриалдық және инфрақұрылымдық жобаларды іске
асыру бойынша – 3,53%.
2010 жылы ... ... ... құрылымын стандарт несиелердің
үлесі 25,6%, күмәнділер – 44,7%, үмітсіздер – 29,7% болды (АҚ «БТА ... ... ... және АҚ "БТА ... - ... ... жиынтық
несиелік қоржында үмітсіз кердиттердің үлесі - 5,9%). 5-санатты ... ... ... ... қатысты несиелер сомасы (біркелкі несиелер
бойынша провизияларды ескере ... 3 532,0 ... ... болды немесе
жиынты. несие портфеліні. 37,0%-ын құрады («БТА Банк» АҚ, «Альянс ... ... "БТА ... АҚ - ... ... осы ... ... қоржын 1 423,8млрд. теңге немесе 14,9%-ын құрады) (2009 жылғы 1
ақпанда – 730,6 ... ... ... ... ... мен АҚШ-тың «Global Business
Corporation» компаниясы арасындағы ... ... ... ... кезінде елдегі шағын және орта бизнес саласына несиелендіру арқылы
көмек көрсетпекші. Бірақ, аталмыш ... ... ... көлемі әзірге
белгісіз. Қазақстан мұсылмандары тек елдің рухани өміріне ғана ... ... де ... ... ... уақытта біздің әріптестеріміз халал өндірісін дамытуға ерекше
көңіл бөліп жатыр. Елімізде мал фермалары желісін ашу үшін ... ... ... даяр. Бұл қаражаттарды американдық «Эксимбанкі» бөледі.
Оның Қазақстандағы банктермен арада келісімі бар. Ол ... ... ... ... жылғы заңды және жеке тұлғаларға берілген қарыздардың құрылымы.
|Атауы ... ... ... ... |
| | ... |
| | |ң ... ... ... ... |6233.1 |66.8 |2583.6 |41.4 ... банк қарыздары | | | | ... ... ... |19.8 |409.4 |22.1 ... ... | | | | ... ... ... |722.0 |7.7 |175.1 |24.2 ... ... және | | | | ... ұй құрылысына. | | | | |
| ... және ... |103.9 |1.1 |21.2 |20.4 ... ... | | | | ... тұрғын ұй |840.6 |9.0 |172.6 |20.5 ... | | | | ... ... ... |56.7 |0.6 |12.8 |21.5 ... ... ... |129.0 |1.4 |27.7 |22.0 ... кәсіпкерлік |1247.0 |13.4 |463.2 |37.1 ... ... | | | | ... қарыздары | | | | ... ... |9558.0 |100.0 |3540.9 |37.0 ... ... ... ... ... қадағалау агентігінің 2009 жылғы қорытынды есебі.
Мамандардың айтуынша, қазіргі кезде ... ... ... сұраныс
барған сайын артып келеді. Дегенмен, ол сұранысты толығымен қамтамасыз
ететін Қазақстанда өндіруші де жоқ. Оның ... ... ... ... ... ... да шын мәнінде «халал» емес дейді мамандар. ... сай ... тиіс бұл азық ... ... ... ол үшін ... ... Ал аталмыш саланың монополиялануы
жағдайды тіптен қиындата түседі. Осы себепті ... ... ... қаржыны аталмыш салаға құюды жоспарлап отырғандарын айтады. Қазір
Қазақстанда халал өндірісі ойдағыдай дамымай отыр. ... 1,5 млн ... ... да ... ... ... шамасы жетпей жатыр. Қазір
халал өнімдерін тек мұсылмандар ғана пайдаланбайды. Таңертең ... ... ... ... ... бітіп кетеді. Алайда Мұсылман одағының
мүшелері фермерлер үшін ұсынылатын несиенің пайыздық көрсеткішін ... ... ... Бір ... ... көрсеткіші Қазақстандағы банктерден
әлдеқайда төмен болады. Біз пайыздық ... әлі ... ... ... ... да, ең ... көрсеткіш болады. Оған шағын және орта ... ... ... ... таңда Қазақстанның орта және шағын бизнес саласы ... ... ... ... палатасының мәліметі бойынша, әлемдік
дағдарыстың салдарынан Қазақстанда шағын және орта ... 70 ... ... тұр. ... жұмыс орындарының 60 пайызын ... ... ... ... ... ... үшін ... қордан 4 млрд
теңге бөлінген болатын. Бұған ... ... ... ... ұлттық әл-ауқат қоры арқылы жүзеге асатын қаржылай көмекті
тездетуді ... ... ... ... қорының басқарма төрағасы ... ... дәл осы ... ... ... банктерге несие алу
туралы өтініш бере алатындығы жөнінде мәлімдеді. ... ... ... бір апта бұрын осы мақсатта «Даму» қорына 120
млрд теңге аударылыпты. «Самұрық-Қазына» Ұлттық ... ... АҚ ... ... ... қоры» АҚ (одан әрі – «Даму» Қоры) әзірлеген бұл
Бағдарлама мемлекеттің Қазақстан Республикасындағы шағын және орта ... ... ... ... одан арғы жалғасы болып табылады.
Осы Бағдарлама шеңберінде баяндалған шағын және орта ... ... ... 2030 ... ... даму ... Қазақстан-
ның әлемдегі бәсекеге мейлінше ... елу ... ... қосылу
Стратегия-сына, Мемлекет басшысының 2009 жылғы 6 ... ... мен ... атты ... ... Жолдауына сәйкес қалыптасқан.
Еліміз егемендігін алған уақыттан бастап, шағын және орта бизнес субъек-
тілерін ... ... ... ... айрықша көңіл бөлініп келеді.
Шағын ж әне орта бизнестің даму ... ел ... ... ... ... ... буын ... сөзсіз.Дамыған елдерде жұмыспен
қамтылған барлық еңбекке жарамды халықтың 50-80%-ы және жалпы ішкі ... ... ... ... ... және орта ... ... тиеді.
Қазақстан Республикасында шағын кәсіпкерлік саласында жұмыспен қамтылғандар
үлесі 22% құрайды, ал шағын бизнестің елдің ЖІӨ үлесі 16% ... ... ... ... ... ... ... елу елдің
қатарына қосылу Стратегиясын табысты іске асыру үшін кәсіпкерлікті ... ... ... ... жұмыстар тәжірбиесін жүйелендіру арқылы
экономикалық, құқықтық және ... ... ... ... көрсетіп отыр. Шағын және ... ... ... ... жөніндегі жаңа шаралар елдің дағдарысқа
қарсы жаңа бағдарламасының – Қазақстан ... ... ... ... Банкі мен Қазақстан Республикасы Қаржы нарығы мен
қаржы ... ... және ... агенттігінің 2009-2010 жылдарға
арналған экономика мен ... ... ... ... ... Үкіметінің 2009 жылғы 13 қаңтардағы №6 қаулысымен бекітілген
бірлескен іс-қимылдар Жоспарының ең негізгі ... ... ... ... қарастырылған негізгі шаралар осы сектордың тиімді
дамуына кедергі келтіретін әкімшілік тосқауылдарды төмендете ... ... ... ... одан әрі ... асырумен байланысты.
Сонымен, соңғы он жыл ... ... ... ... 200 ... асатын едәуір қаржы ресурстары тек 1% ... ... ... 10 мың ШОК субъектілерін ғана қамтуға мүмкіншілік берді. ... ... ... ... емес ... көрсету.[5]
2.2 АҚ «БТА Банкінің» шағын және орта бизнесті несиелеу операцияларына
талдау жүргізу
Сонымен қатар уақытша бос ... бар ... өз ... ... салаға салуға тырысады да, сол себепті 2009 жылы «БТА Банк» АҚ
салған несие ... ... 2008 ... ... ... 143,256 млн.тг құрағанын айтпаса да байқауға болады. «БТА Банк» АҚ ең
алғаш iрi ... ... үшiн ... ... банк ... ... бiрге Қазақстанның экономикасы негiзгi ... ... ... ... яғни ... банк ... iрi компаниялар алады деп айтуға болады. ... орта ... ... шетелдiгi және ел iшiндегi активтердiң арақатынасы
20/80 болады деп ... ... ... ... ... ... ... жұмысы ел iшiне бағытталады деген сөз.
Табыстылығы жоғары елдердiң бiрi болып Ресей және ТМД ... ... банк ... қызметтерiнiң күштi жақтары осы елдерде кең тараған
деп айтуға болады. Шет ... «БТА ... АҚ ... ... ... айналымы 10-400 млн. доллар ауқымындағы ешқандай iрi ... ... ... жоқ ... ... ... - 2009 ... «БТА Банк» АҚ саудалық ... ... ... ... www.bta.kz сайтынан алынған
Банк қызметiнiң басқа сегментерi болып жеке тұлғаларға ... кiшi және орта ... ... табылады, алайда несиелiк қоржын бойынша
iрi ... ... ... ... ... Қазiргi таңда банктiң
деңгейi жоғары екенi барлығына мәлiм, ол өз кезегiнде ... ... ... ... ... болып табылады. Бiрiншiден, банк 1998
жылдан бастап барлық аумақтарға шыға ... ... ... ... ... мен 189 есептей кассалық бөлiмдерi бар. Бұл өз ... ... кең ... ... ... бередi.
Жалпы алғанда банк басқарушыларының ойынша, нарықтың ең басты
сегменттерi болып, тұтыну ... ... орай банк ... даму ... Қызметтiң бұрынғыларымен қоса жаңа түрлерiн көрсету.
- Арнайы ... ... ... ... ... ... клиенттердi несиелендiру.
- Банкноттар жүйесiн әрi қарай жетiлдiру мен кеңейту.
- Интернет-банкингтi дамыту.
Осы мақсаттарды жүзеге асыру үшiн ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудi жоспарлап отыр. Кiшi және
орта бизнестi ... 2009 жылы ... ... ... ... ... ... үлесi соңғы екi жыл iшiнде ... ... ... тәжiрибеге сүйенсек қаржылық ... iрi және орта ... ... ... ... қаржыландыратын болады, ал жергiлiктi кiшiгiрiм банктер кiшi және
орта бизнестi және жеке ... ғана ... ... ... ... ... негізгі мақсаттары мен бағыттары
және жүйелі ұйымдастырудың ... ... ... ... жақын
күндердегі жұмыс еншісінде. Басты мақсат болып банктің капитализациялану
деңгейін көтеру қойылды. Сондай-ақ қазір ... ... ... бір ... орталықтандыру, олардың мониторингісі мен басқарудың
кешенді жүйесін құру қажеттілігі орынды, бұл банк ... ... және ... ... ... ... ... несиелік
тәуекелдікті реттеу механизмін жетілдіруге және соның нәтижесінде активтер
мен пассивтерді ... ... ... ... ... Осыған
байланысты қазіргі уақыттағы жаңа технологияларды қолдана отырып, банктік
өнімдерді біріктіру амалы ... ... және ... ... ... ... береді, жер-жерде кеңінен тираждау
мүмкіндігі есебінен айырбас пен ... ... ... ... ... ... ... және ірілендіру арқылы әкімшілік
шығындардың дифференциалдық стандартын енгізу өзекті болып отыр. Басқару
икемділігін ... ... ... үлестіру және бөлімшелер
қызметін қаржылық нәтижелердің өсуіне ... ... ... ... ... құру ... ... сақтай отырып, стратегиялық ... ... ... ... ... ... жұмыс
істейтін филиалдар мен бөлімшелердің уәкілеттіктерін кеңейту жоспарланып
отыр, ... ... ... ... шашырандылықпен шартталған
Банктің филиалдық ... ... ... жену, шешімдердің
қабылдану және орындалу жеделдігін төмендететін ... ... ... ... ... ... ... қызметтер мен
уәкілеттіктердің үлестірілуінде тиімді тепе-теңдікке қол жеткізу көзделіп
отыр.
Ұйымдастырушылық құрылым және ... желі ... ... мен қажеттіліктері ескеріле оптимизацияланбақ. ... ... ете ... банк ... модернизациялау, қайталанбалы
қызметтердің орын алуын болдырмай, бақылау функцияларын қатаң ... ... ... тағы бірі ... техникалық жарақтануын
жоғарылату ІТ (ақпараттық технологиялар) болып табылады. Бұл құжаттардың
ақпараттық ... ... ... ... өту ... ... ететін жаңа технологиялық шешімдер табуға, есеп
айырсуларды жетілдіруге, есеп ... ... мен ... ... ... ... енгізуді ескере отырып, электрондық
құжат алмасуды ... ... ... іс-әрекетте жуырда едәуір агрессивті бәсекелестік саясатты
жүргізу көзделіп келеді. Банктің капитализациялану деңгейін арттыруды
жариялау ... ... ... ... ішінде синдикаттық қарыз
алушыларға қол жеткізуге көмек берері ... ... ... ... тартумен қатар, активті операцияларды арттыру үшін ресурстық
базаны кеңейту мақсатында қаражаттарды тарту мерзімін ұзарту, ... ... ... ... ... ... ... тәуекелі" параметрлері бойынша оптимизациялау жоспарланып отыр. Өз
қызметтерінің тартымдылығын ... үшін Банк ... ... ... және
сақтандыру өнімдерімен біріктіруді қарастырмақ, салымшылардың тұрғын үйге,
ірі ... ... ... ... ақы ... ... ... және демалыспен
байланысты қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған біріккен ... яғни ... ... банк ... депозиттік өнімдерінің
тартымдылығын арттыру үшін проценттік емес тетіктерді қолдану қарастылып
отыр. Қаржыландыру мен несиелеуді ... Банк ... ... ... ... қызметтер көрсетуге ерекше мән қойылмақ. Жоғарыда аталғандардың
барлығы ... ұзақ ... ... қатынастарды дамытуға
бағытталған және ... ... ... ... ... қысқартып, оларды едәуір божамды әрі жоспарлы етуге
мүмкіндік ... ... ... ... ... нық сенімділік аяғына дейін
пайдаланылмаған зор банктің әлеуетіне, дифференциалдық клиенттік базаның,
кәсіби білікті ұжымның болуына ... ... ... ... ... климатты, инвестициялар салуға біздің экономикалық
моделіміздің тартымдылығын ... жөн. ... ... жоспарланған
қадамдарды инвестициялық жобалар деп қарастыруға болады, ... ... ... ... ... нақты секторына бағытталады.[30]
«БТА Банк» АҚ өз клиенттеріне ... ... ... ... ... банк ... ... Банктер өз клиенттерін тұрғындардың
барлық тобынан, ел ... ... ... мен ... барлық формасындағы компаниялар, кәсіпорындар және ... ... мен ... ... құрылымдар арасынан көреді.
Банк барлық өз клиенттерімен нық әрі ұзақ ... ... ... ... және ... ... ... банктік қызметтер мен өнімдерге
деген қажеттіліктерін молынан қанағаттандыруға ұмтылады.
Кесте 4
«БТА Банк» АҚ өз клиентерiне ұсынған несиелерiне талдау. (млн. ... ... | 2008 | 2009 | % ... ... ... |252,774 |439,906 |74,07 ... ... |1,718 |7,158 |316,64 ... |293 |593 |102,38 ... |278 |754 |171,22 ... ... |55 |739 |225,45 |
| ... |233,118 |439,150 |76,13 ... көзі: Автормен «БТА Банк» АҚ-ның мәліметтері негізінде құрастырылған
Бұл кестеге талдау жасасақ, ... ... 2009 жылы ... 76,13% -ке ... яғни ол 2008 жылы 252,774 млн. тг 2008 ... млн. тг ... ... халық несие алуды көбейте түскенiн бiлдiредi
және ол оңтайлы көрсеткiш. Жалпы ... ... ... ... ... байқалады, алайда ерекше өскен ол жай вексельдер – 2009 ... ... ... ... ол ... ... және басқа
субъектiлердегi бос қаражатты тарту саясатымен тiкелей байланысты.
Кесте 5
2007 –2009 жж. ... ... ... % ... | ... | АҚШ ... |
| | | ... | | |
| | | ... | | |
| | 2007 | 2008 | 2009 | 2007 | 2008 | 2009 |
| |11-25% |20-33% |12-30% |9-22% |12-26% |12-24% ... ... ... «БТА ... ... мәліметтері негізінде құрастырылған
Мұнда 2009 жылдары 2008 жылмен салыстырғанда бiршама өскенiн атауға болады,
бұл несиеге деген сұраныстың жоғары болуымен ... соң ... ... ... ... ал 2009 жылы 2008 ... ... 2006
жылдық деңгейiне қайта түседi, ол АҚ несие тәуекелiн бiршама ... ... ... мүмкiндiгiн жоғарлату мақсатын байқауға болады,
сонымен қатар басқа бәсекелестерi де аз ... және жеке ... ... ... ұсыну шарттары. Банк
өзінің несиелік қызметін экономиканың барлық секторларында және Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... Банк өзінің клиенттік базасын кеңейтуге ... Банк ... ... ... ... ... клиенттерге қызмет
көрсететін түрлі қаржылық институттардың арасында ... ... ... банк жеке ... ... банктік қызметтерді ұсынуға дайын.
Банктің кең аймақтық жүйесі Қазақстан ... ... ... және орта ... субъектілерімен жұмыс істеуінің басымдылықтарын
анықтайды. Шағын және орта ... ... банк ... ... ... ... Несиелік өнімдер стандартты шарттарда
ұсынылады.
Банк жеке ... ... ... ... ... жеке тұлғаларды бизнес-мақсаттарға несиелеу үшін ... ... жеке ... ... ... ... іске ... ипотекалық несиелеудің бағдарламасын дамыту;
• жеке тұлғаларды несиелеудің басқа бағдарламаларын іске асыру.
• Банк қайта ... ... ... ... ол ... және ... ... мерзіміне келетін сыйақыны жабатын
өтімді ... ... ... ... ... міндеттемелердің
орындалуын қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... мүмкін болатын шығындарын жапқан уақытта
беріледі.
• Банк жаңа ... құру ... ... өз ... ... несиелемейді.
- Несие алушылар сыныптары бойынша негізгі талаптар:
• банктер:
Әлеуетті несие алушы – банктерге қатысты міндетті ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкісі бекіткен
нормативтерді соңғы үш ай ішінде орындауы. Бұдан басқа несие ... ... ... ... және операциялық ... ... банк ... ... орнатады.
басқа заңды тұлға:
- жақсы несиелік тарихы;
- несие алушы–ұйымның ретроспективті жобада жақсы даму динамикасы;
- ауқымды мерзімнен асқан несиелік қарыздың болмауы;
- ... ... ... ... қарыздың болмауы немесе банкпен
несиелік өнім ұсыну туралы келісім-шарт жасасқан ... ... ... ... алу ... ... ... тұрақты қаржылық жағдайы, төлем қабілеттілігі репутациясы және несие
алушының таза емес мәмілерден немесе ... ... ... ... ... ... ... өндіретін өнімі немесе қызметтері, тұрақты өткізуді және
ақщалай қаражаттардың келіп түсуін қамтамасыз ететін, нарықтағы тұрақты
сұранысқа ие болу керек.
- банкпен ерекше ... ... ... белгілі бір тұлғамен келесі мақсаттарға ... ... шыға ... ... ... қатынастармен байланысты ... ... ... банкпен ерекше қатынастармен байланысты тұлғадан белгілі бір мүлікті
сатып алуға;
• банкпен ерекше қатынастармен байланысты тұлғамен ... ... ... ... ... ерекше қатынастармен байланысты тұлғаларға жеңілдік
шарттарын ұсынбайды. Жеңілдік шарттарды ұсыну ... ... ... ... ... тұлғамен мәмілеге қатысу, ал
басқа жағдайларда ерекше қатынастармен байланысты емес тұлғалармен өзінің
сипатына, мақсатына, ерекшеліктеріне және ... ... ... ... еді.
- сыйақаны алу және банктік операцияны көрсеткені үшін ... ... алу ... клиенттерге қарағанда аз ... ... ... ... ... ... ... өнімдерді ұсынбайды. Банкпен ... ... бір ... ... ... ... ... мөлшері, банктің меншікті капиталының мөлшерінен 10% аспауы
керек.
Егер банкпен ерекше қатынастармен байланысты ... ... ... ... ... міндеттемелерін орындауы, Қазақстан Республикасының
заңдарына қарсы келмейтін өз мүлкімен ... ... ... ... ... онда бұл ... ... капиталының мөлшерінің 10%
аспауы керек.
Банкпен ерекше қатынастармен ... ... ... ... ... ... ... мөлшерінен аспауы керек.
Банкпен ерекше қатынастармен байланысты тұлғаға несиелік өнімді ұсыну, және
Банкпен ерекше қатынастармен байланысты тұлғамен ... ... ... ... ... несиелік өнім ұсыну, тек қана ... ... ... ... ... басқарма қызметкері
банкпен несиелік өнімдерді ұсыну бойынша қарастыруларда және ... ... ... қатыспайды:
- басқарма қызметкерлерінің өздеріне;
- қандайда бір оның жақын туыстарына;
- ол ... оның ... бір оның ... ... ... тұлға немесе
ірі қатысушы болып табылатын заңды тұлғаларға.
Банк ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкісінің ... ... ... ... ... Банкпен ерекше қатынастармен ... ... ... ... ... туралы ақпараттарды
ұсынады.
- жеке тұлғалар:
Несиелік өнімдер, тұрақты тұрғын үйі және ... ... ... ... бар, сұранатын несиелік өнім бойынша өтімді кепілді ұсына
алатын тұлғаларға беріледі. Несиелік өнімді ұсыну ... ... ... негізгі ұстаным – несие алушы туралы алғы, негізгі ақпарат. Банк несие
алушы және оның бизнесі туралы толық ... ... ... ... Несие алушыны бағалағанда келесі белгілер пайдаланылады:
• несие алушының ісінің репутациясы;
... ... және ... ... ... ... ... жеткіліктілігі;
• ретроспективті және болжамды төлемділігі.
- Несиелік өнімді алу үшін ... ... ... ... ... ... ... бірақ та онымен шектелмеген бизнес-планды
ұсынады:
• проектінің резюмесі(мазмұны);
• сұранатын қаржыландырудың шарттары;
• несие алушының қызметінің құрылымы және тарихы;
... ... ... ... ... ... ... нәтижелерін
пайдалану және өткізу);
• өндірістің, тауарларды сатып алу немесе жұмыстың істелуінің жобасы,
оны қаржыландыру үшін сұранатын банктің ... ... ... жоба және ... ... ... маркетингтік талдауы;
• тәуекелдер және тәуекелді азайтатын факторлар;
... даму ... ... ... беру ... ... бергенде банк-агент пен банктер-несие берушілер
келесі талаптарды қанағаттандыру ... ... құру ... ... қол ... ... несиені
ұсыну туралы келісім-шарт жасасқан уақытына, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... Банкісі
бекіткен пруденциалдық нормативтерді және басқа сақтауға міндетті нормалар
мен лимиттерді орындауы;
- өзінің ... ... ... сомасында 23% аз, жоғары
тәуекелмен күмәнді және үмітсіз банктік несиелердің болуы;
- жақсы репутациясының ... ... ... ... ... ... мөлшерін сақтау
мақсатында, синдикаттық ... беру ... ... құру ... ... ... біреуінің немесе бірнешеуінің шығуы
жағдайында, синдикаттық ... ... ... келісім-шартқа сәйкес банк
мүмкін болатын шекті міндеттемелерді болжауды міндетті және оны ... ... ... және жеке тұлғалар банктің несие алушылары бола алмайды:
- басқа банктердегі несиелер бойынша және салықтық төлемдер ... ... ... ... ... қарыздың болуы;
- жаман атаққа ие болған серіктестіктер;
- санацияда болатындар немесе банкроттық процедураға шалдыққандар.
Банк ... ... ... ... шарттары. Банк
қызметкерлерін несиелеу олардың тұрғын үй, ұзақ мерзімге ... алу, ... және ... да ағымдағы қажеттіліктерімен
байланысты қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында жүргізіледі. Банктік
несиелерді ұсыну ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Банк қызметкерлеріне банктік несие ұсыну,
оның мөлшері, қайтару мерзімі мен сыйақы ставкасы туралы сұрақтар, әр ... жеке ... ... комитетімен (банктің кіші несиелік комитеті)
қарастырылады. Банк қызметкерлеріне банктік несие ... ... және ... етілген шарттарда беріледі. ... ... ... ... әр ... қатысты жеке түрде
анықталады. ... ... ... ... ... мөлшері, банкте
қызметкердің жұмыс істеу стажына, перспективалығы, пайдалылығы және банкке
қызметкердің маңыздылығы, және басқа факторларға ... бас ... ... ... ... комитетпен) орнатылады. Банктің
қызметкерлеріне ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Жеке еңбек келісім-шарты жасасқан кезде, онда
ерекше шарттар айтылған банктің ... ... ... ... тыс ... және ... ... істеу мерзіміне байланыссыз болады.
Банктік несиені қайтарған және сол бойынша сыйақыны төлегеннен кейін, банк
қызметкері жаңа ... ... алу ... ие ... Қызметкерге ұсынған
банктік несие келісім-шартын ұзарту туралы ... бас ... ... ... Банктік несиені және сол бойынша ... ... ... ... ... ... банк қызметкерінің
немесе үшінші тұлғалардың өтімді жылжымалы, жылжымайтын мүлкі ... ... ... ... ... заңдарына қарсы тұрмайтын
міндеттемелерді қамтамасыз етудің ... да ... ... ... ... және ... Несиелік
комитеттердің негізгі міндеті болып, несиелеу тәуекелдерінің ... және ... ... ... байланысты операциялардан
максималды табысты қамтамасыз ету жағдайында банктің ішкі несиелік саясатын
іске асыру табылады. ... ... ... ... ... ... орынбасары және басқа ... ... ... ... ... ... мүшесі болып табылмайтын банк
қызметкерлері санынан тағайындалатын, несиелік комитеттің хатшысымен жүзеге
асады. Несиелік комитеттің отырысында, несиелік ... ... ... ... ... осы отырысқа шақырылған банктің қызметкерлері
қатысуы мүмкін. Несиелік комитеттер, сонымен қатар банктің басқа мүшелері
банктің жарғысына және ... ... ... ... ... қабылдау бойынша құқығына ие болады. Несиелік шешім дегеніміз:
- несиелік өнімді ұсыну туралы ... ... ... туралы шешім (несиелеу мерзімі, ... ... ... ... ... төлеу және негізгі қарызды қайтару
графигі, айыптық санкциялардың мөлшері, қамтамасыз ету ... ... ... ... өзгеруі туралы шешім;
- несиелік өнімді ұсынудан бас тарту туралы шешім;
- проектіні ... ... ... ... ... ... ... лимиттер және қатысты банк бөлімшелерінің қажетті сараптау
қорытындылары шегінде несиелік өнімдерді ... ... ... ... ... ... нәтижесінде шешім қабылдау;
- сомаларды, мерзімдерді, сыйақы мөлшерін (соның ішінде комиссиялық),
қарызды қайтару және ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін нысаны мен тәсілін және
басқаларды анықтау;
- бұрын ұсынылған несиелік өнімдер бойынша несиелеу ... ... ... ... (соның ішінде соманың, мерзімнің, сыйақы мөлшерінің
өзгеруі, міндеттемелерді қамтамасыз ... ... мен ... ауыстыру,
қайтару графигін өзгерту);
- банктің несиелік портфелінің сапасы бойынша, бас банктің несиелік
комитетімен үнемі ... ... және кіші ... ... ... ... ... бақылауды жүргізу;
- өзінің құқы шегінде несиелеу мониторингіне бақылау жүргізу, ... ... ... бөлімшелердің несиелік портфелдің мониторингі бойынша
есептерін тыңдау жолымен;
- банк басқармасының төрағасы алдында ... ... ... ... ... және несиелік комиттердің шешімдерін орындамаған
банктің қызметкерлеріне тәртіп жөніндегі жаза шараларын ... ... ету, ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдармен
қарастырылған басқа да жауапкершілік шараларын қолдану;
Шағын және орта ... ... Банк ... салалардың және экономика
саласының кәсіпорындарын ынтымақтастыққа ... және кез ... ... ... ... ... айналымын толықтыру
• Шикізат пен материалдарды сатып алу
... ... ... ... жылжымайтын мүлікті сатып алу және басқа да
күрделі ... ... ... несиелер
Клиенттердің тәуекелдіктерін азайту үшін және шығындарын оңтайландыру
үшін БТА Банкі қаржы құралдарының бірнеше түрлерін ұсынады:
• несиелер мен ... ... ... ... ... ... облигациялар
• факторинг
Орташа және ұзақ мерзімді қаржыландыруды ұйымдастыру барысында жетекші
халықаралық қаржы институттарының мемлекеттік несие бағдарламалары
пайдаланылады. ... ... ... ... және орта ... несиелеудің
даму қарқынын талдау
Қазақстанның 2030 жылға дейінгі дамуының стратегиялық жоспарында ең
маңызды мақсаттардың бірі – ... ... ... шешу және ... ... пен күресу. Бұл мәселелерді шешу үшін шағын кәсіпкерлікті
дамытудың, Қазақстанның ... көп ... ... ... ... ... үлкен. 2000 жылдың 1 қаңтарына қарай республикада
тіркелген шағын және орта бизнес ... саны ... 2008 ... айы ... 493000 ... яғни 48,8 %-ға өсу байқалды (1-график). Осы 493
мың шағын және орта ... ... 1 ... 340 ... астам адам
жұмыс жасауда. Қазақстанның отбасылық коэффициенті 3,5 деп санайтын болсақ,
4 миллионнан астам адам өз еңбек ақыларын осы ... ... ... ... ... ... ... құрайды деген сөз.
Шағын және орта бизнесті несиелендіру үшін ... ... ... ... 117 ... ... 50 миллиарды Алматы, 30 миллиарды
Астана ... ... тиіп ... «Қаржыландыру 4 кезеңде жүзеге
асырылады. Бүгінде екінші деңгейлі банктерден 28 ... ... ... ... ... ... несиелеудің көлемі 32 миллиард
теңгені құрайды. Оның 5,3 ... ... ... ... ... ... банктерде орналасу мерзімі 7 жыл. Яғни, шағын және орта ... ... ... 84 ... ішінде игерілуі тиіс. Банктерге
қойылып отырған шарттардың негізгісі - несиелеудің жылдық үстемесі ... ... ... ... ... ҰӘАҚ мен ... ... қоры» АҚ-мен келісімге отырған 12 банк, атап айтқанда,
«Қазкоммерцбанк», «БТА Банк», «Қазақстанның халықтық жинақ ... ... ... Кредит Банкі», «KaspiБанк», «Нұрбанк», «Еуразиялық Банк»,
«Цесна Банк», «Альянс Банк», ... ... және ... ... ... Статистик мәліметтер бойынша ... ... ... ... ... ... саны 145,1 мыңға жуық,
бұл 2007 жылғы деңгейден 10,9 паызға артық. Тіркелген кәсіпорындардың 71,2
паызы әрекеттегі ... ... ... жүзеге асыратын кәсіпорындар
саналады. 2008 жылдың желтоқсан айындағы мәліметтер бойынша 51 ... ... ... кәсіпорындарының 49,7 пайызы) астам кәсіпорын
белсенді ... ... ... ... ... қызметі бойынша) 01.01.2010
Кесте-6
|Экономикалық қызметі |Тіркелгені |Әрекеттегі ... | | |
| | ... ... |
| ... |Бірлігі |% ... ... |145087 |100,0 |103291 |100,0 |51339 |100,0 ... | | | | | | ... шаруашылығы, |10005 |6,9 |7539 |7,3 |3647 |7,1 ... және ... | | | | | ... ... және ... |324 |0,2 |242 |0,2 |97 |0,2 ... | | | | | | ... |16325 |11,3 |11526 |11,2 |6591 |12,8 ... ... |969 |0,7 |704 |0,7 |335 |0,7 ... ... |14377 |9,9 |10106 |9,8 |5862 |11,3 ... және |979 |0,7 |716 |0,7 |394 |0,8 ... газ, су | | | | | | ... | | | | | | ... |18234 |12,6 |14652 |14,2 |6768 |13,2 ... үй ... |68029 |46,9 |44984 |43,6 |20817 |40,5 ... автомобиль ремонты| | | | | | ... үй және |2343 |1,6 |1503 |1,5 |864 |1,7 ... | | | | | | ... және ... |5,1 |5370 |5,2 |2932 |5,7 ... мүлік, |16091 |11,1 |12747 |12,3 |6922 |13,5 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... көрсету | | | | | | ... | | | | | | ... беру |1221 |0,8 |926 |0,9 |511 |1,0 ... ... ... |1,5 |1667 |1,5 |1023 |2,0 ... ... | | | | | | ... ... |2972 |2,0 |2135 |2,1 |1167 |2,3 ... және жеке | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... ... 2010 ... кәсіпорындардың көпшілігі (40,5 %) сауда, автокөлік жөндеу,
үй бұйымдары және жеке қызмет ... ... ... ... ... 12,8 пайызы, бұл кәсіпорындардың 88,9 пайызы қайта
өңдеу өнеркәсібі саласында қызмет көрсетуде.
3-сурет. 2009.07 – 2010.01 арасында ... ... ... кәсіпорындар
саны.
Дерек көзі: Статистическое обозрение Казахстана, 2010 №1.
01.01.2010 ... ... ... ... бизнес кәсіпорындарында
жұмыс істейтіндер саны 524,6 мың адам болған. Бұл 2009 жылғы деңгейден 8,7%
-ға ... ... ... ... ... істейтіндердің 31%-дан
көбірегі сауда, автомобиь ремонты, үй бұйымдары және жеке пайдалану заттары
саласында; 16,9%-ы құрылыста және 15,1%-ы ... ... ... 2009 жыл ... ... ... өнімдерді (тауар, қызмет) сатудан
түскен пайда 55976,5 млн теңгені құрады, бұл 2009 ... ... ... ... ... ... ... өз қызметін сауда,
автомобиль ремонты, үй бұйымдары және жеке ... ... ... ... табыстың 56%-ын, құрылыстан 14,4%-ын және өнеркәсіп саласынан
11,7%-ын ... ... ... ... ... ... (тауар, қызмет)
сатудан шағын бизнес кәсіпорындарының табысы 612054,9 млн теңгені құрады.
Аймақтар бойынша табыстың салмақты бөлігі ... ... (36,9%), ... және ... (13,3%) ... ... ... Қазақстан
облысы экономикасының нақты секторындағы шағын кәсіпорындардың үлесі де
жылдан жылға артып келеді. 2010 ... 1 ... ... ... ... істеп
тұрған шағын кәсіпорындар саны – 10286, оның 1147 бірлігі немесе жалпы
санының 11,2%-ы ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарда 6,0 мыңдай адам жұмыс істейді, бұл
облыстың ... ... ... ... қызметкерлердің жалпы санының
19,3%-ын құрайды. Қызметкерлер санының едәуір бөлігі (82,8%) ... ... ... оның ... бір ... – сусындарды
қосқанда, азық-түлік өнімдерін өндіретін кәсіпорындарға тиесілі.
2009 жылы өнеркәсіп өндірісінің ... ... 6469,7 ... ... ... бұл 2008 ... деңгейден 26,3 % артық. ... ... ... 86,2%-ы өңдеу өнеркәсібіне, кен өндіру
өнеркәсібіне – 4,3%, ... ... газ бен суды ... және ... – 9,5% ... ... IV тоқсанның қорытындысы бойынша облыстың өнеркәсіп
өндірісіндегі шағын кәсіпорындардың 38,5% тиімді ... ... олар 96,0 млн ... ... ... Сонымен қатар, осы саланың шағын
кәсіпорындарының 30,0 % -ы 241,6 млн теңге залалмен ... ... және орта ... ... 1992 жылы олардың құқықтық және
әлеуметтік базасын құру және бекітілуінен кейін ... 1997 ... ... №100 ... ... ... кәсіпкерлік субъектілерін
несиелеудің минималды мөлшері туралы» ҚР Ұлттық Банкінің Басқармасының
Қаулысына сәйкес екінші ... ... ... ... саласын банктің несие
портфелінің кем дегенде 10%-ын несиелеуі міндетті.
4-сурет. Екінші деңгейлі ... ... ... ... ... динамикасы
Дерек көзі: ҚР Ұлттық банкінің №6 (103) ... 2008, №1 2009 ... ... ... ... ... (млн. теңге)
Диаграмма мәліметтері шағын кәсіпкерлік субъектілеріне берілетін
банктік несиелерінің жыл ... өсіп бара ... ... ... ... ... базасының өсуімен, экономиканың негізгі
салалары жұмысының тұрақтануымен, шетел несие желілерінің және халықаралық
қаржы ... ... ... түсіндіріледі. Ұлттық банк
тарапынан шағын ... ... ... ... ... ... жанама әсер ету арқылы жүргізіледі. Ұлттық банктің
қайта қаржыландыру ставкасын 7%-ға ... ... және ... ... ... ... және орта ... субъектілеріне банктік
несиелер бойынша ставкаларының төмендетуіне ықпал етті.
Екінші деңгейлі банктердің аймақтар ... ... және орта ... ... ... құрылымында дербес кәсіпкерлік қаласы –
Алматы ең үлкен орынды алады. Бүгінде бұл ұран шын ... ... ... статистика мәліметтері бойынша (2008 жылғы) Алматы қаласында 27677
кәсіпорын жұмыс істейді. Олардың ішінде сауда саласында – 13764 (50,3 ... -2742 (9,8%), ... – 2661 (9,5%), ... пен ... ... (6,5%), қонақ үйлер, мейрамханалар және басқа да қызмет түрлері – ... ... ... ... ... ... және орта ... берген несиелері
Кесте-7
|Аймақтар |2006.12 |2007.12 |2008.12 |2009.12 |2010.02 ... ... |2704 |1632 |9804 |14592 |14830 ... ... |50108 |13543 |95403 |112467 |120768 ... |1775 |208 |1154 |1636 |1344 ... |1904 |1091 |3798 |7096 |6255 ... |3203 |126 |440 |676 |520 ... |578 |161 |1744 |3173 |3084 ... ... |3621 |1111 |7848 |11288 |12106 ... |506 |569 |1340 |2203 |1889 ... ... |787 |394 |2487 |3412 |3466 ... |1252 |667 |4044 |8047 |8267 ... |1144 |990 |3975 |6675 |7387 ... |384 |248 |344 |306 |366 ... |971 |487 |1785 |2838 |2987 ... |2992 |1054 |5745 |9907 |10693 ... Қазақстан |861 |1419 |1900 |1875 |1916 ... ... |1431 |374 |4703 |10019 |9444 ... көзі: ҚР Ұлттық банкінің статистикалық ... №6 (103) ... ... ... ... ... ретінде тіркелгендер – 2060 адам, 2008 жылдың сәйкес
кезеңімен салыстырғанда 48%-ға көп. Бұл ... ... ... ... ... қарқынды дамуын көрсетіп отыр. Алайда республиканың
басқада ... ... ... Мәселен, несиелер деген
динамиканың оңды өзгеруі бұған ... бола ... ... 7 ... ... ... ... Алматы, Астана
қалаларында, сондай-ақ Шығыс Қазақстан, Ақтөбе, Павлодар ... ... ... ... ... Ал Алматы және Қызылорда
облыстарының берілген несиелер мөлшері өте кішкентай деңгейде.
Қарастырып отырған мерзім ... ... ... ... ... ... салалары бойынша несиелер құрылымы айтарлықтай
өзгерген жоқ (сурет-3). Диаграммадан көріп ... ... ... ... ... ... ... бойынша несиелерінің
жартысына жуық бөлігі сауда саласындағы
кәсіпорындарға жұмсалды.
5-сурет. 2009 жыл 1 маусымына екінші ... ... ... ... ... ... ... көзі: ҚР Ұлттық банкінің №6 (103) маусым 2008, №1 2009 ... ... ... бойынша құрастырылған, (млн. теңге)
Сауда қызметі шағын кәсіпорындарға неғұрлым қол жетерлік, себебі үлкен
капитал жұмсалымын, тауарлы-материалды ... ... ... сондай-ақ
ақша қаражаттарының тез шалымдылығын қамтамасыз етеді.
Сонымен, шағын кәсіпкерлікті несиелеу ... ... ... ... келуге болады:
- шағын кәсіпкерлерге берілген несиелер көлемі жыл ... ... ... деңгейлі банктердің шағын кәсіпкерлік
субъектілеріне берілген несиелердің ... ... 2009 ... млн теңгені құрады;
- екінші деңгейлі банктердің шағын бизнес субъектілеріне берген
несиелерінің ... ... ... көп бөлігін шетел
валютасындағы несиелер алады;
- екінші деңгейлі банктердің шағын бизнес ... ... ... дербес кәсіпкерлік қаласы – Алматы ең үлкен
орынды алады, әйтседе Астана қаласында, сондай-ақ шығыс ... ... ... ... ... ... өскендігі
көрінеді;
- екінші деңгейлі банктердің шағын кәсіпкерлікке экономика салалары
бойынша несиелерінің жартысына жуық ... ... ... ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДА ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА
БИЗНЕСТІ НЕСИЕЛЕУДІ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ
ДАМУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
3.1 Қазақстан Республикасында ... ... ... орта ... ... жетілдірудің жолдары
Қазақстанда қаржы дағдарысы белгілері 2007 жылдың шілде, ... ... ... ... ... ... ... ТМД
мемлекеттері ішінде бірінші болып бізге тиді. Оның себебі бар. ... ... және ... ... ... ... ... Осы жылдары
Қазақстанда экономиканың даму қарқыны жоғары болды. Реформалардың ... ... ... біз ... ... сататын мұнай мен металдың
әлемдегі бағасы жылдан-жылға өсуінің арқасында қазақстандық ішкі жалпы өнім
соңғы 7-8 ... 9-10 ... ... өсіп ... Бұл бізді тұрақты және
жедел дамып келе жатқан мемлекет ретінде әлем ... ... ... ... ... ... ... көрсеткішіне ие
болдық. Осының арқасында шетелдік банктер, басқа да ... ... ... ... ... ... және ... несиелерін
күмәнсіз беріп жатты. Шетелдік несиелер біздің ... ... ... ... болғанын да айтуымыз керек. Кәсіпорындарды
салу үшін, нарық тілімен айтқанда, ... ... ... ... керек
болды. Біздің коммерциялық банктердің шеттен алған ... ... ... ... тым аз ... және олар соңғы бір-екі жылда ... 2007) келе ... Оның ... ... ... ... ... деңгейі (рентабельность) басқа салалармен салыстырғанда төмен,
ал мұнай-газ, ... ... ... көп ... ... да осы жағдай қаржы иелерін ... ... ... ... ... инвестициялық тартымдылықтың төмен екендігі
бүгінгі күндері де сезіліп отыр. Еліміздегі экономиканы ... баяу ... ... ... бірі де ... Сондықтан, біз
қазір де экономика ... ... дами ... ... де ... яғни ... ... инвестициялық ынталандыруды арттыру
керектігін ұмытпауымыз керек.[ 25,226б]
2008 жылдың орта кезінде ... ... ... ... ... ... 45 ... доллар мөлшеріне жетті. Оның үштен
біріне жуығы әр жылда ... ... ... ... ... қарызды
мерзімі жеткенде тек өз қалтасынан емес, жаңадан ... ... ... өтеу ... ... ... ... Осындай мүмкіндік
Қазақстан банктері үшін әлем елдерінде ... ... ... дейін
болып тұрды.
Дағдарыс басталысымен коммерциялық банктердің шет елден несие ... күрт ... ... ... ... те болады. Бұл біздің банктер
жүйесін, сонымен қатар бүкіл экономиканы қаржымен қамтамасыз ету ... ... ... ... біздегі дағдарыс осыдан басталды, ... ... ... ... ... ... ... Дегенмен, осы
дағдарысты туғызуға, не әсерін күшейтуге өз ішімізде де бір-екі жағдай
себеп ... айта ... ... ... коммерциялық банктер
несиені алса да, оны ... ... ... ... Банк ... ... емес, барлық елдердің банктерінде де) несие алуда да, несие беруде ... тууы ... ... сақтайтын тәуекел-менеджмент құралы бар.
Осы құрал біздің банктердің тәжірибесінің аздығынан немесе оған ... ... ... және ... ... ... қана олар емес, кейбір кәсіпкерлік топтарда да, жеңіл және жедел табыс
табу психологиясы қалыптасып келеді. Осының салдарынан ... ... ... ... есептеп алу керек ... ... ... ... айтуына да олар онша құлақ аса қоймайды. Жедел пайда, ... ... да ... ... ... ... ... табандылықты,
төзімділікті, бастаған ісіңді орындау үшін ұзақ тер төгу ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуіміз керек.
Несиені ондірудегі бұл мәселелер жеке тұлғаларға ... ... өте ... ... ... ... жеке тұлғалардын үйлерін
ғимараттарын, басқа мүлктерін алып қоюда. Сондықтан ... ... ... ... анық ... ... ... қарағанда емес
әріптестеріне серіктестеріне қарағандай түп мағынада ... ... ... ... ... түзгенде олардын да пікірін есепке алу қажет. Сонда
банктеріміз несиені ондіруде дұрыс жолға ... Бұл ... ... ... ... ... [ 24]
Несие беру банктердің өздерінде бар несие қорларының көлемінде жүзеге
асырылады. Банк қарыздары (ссудасы) ... ... ... бойынша
қайтару мерзімі өтіп кеткен карыздары жоқ ... ғана ... ... ... ... ... ... беру үлкен ... ... ... ... ... ... ... зерттеледі. Кәсіпорын несие алу үшін несиенің сомасы ... ... өтеу ... ... ... шараның қысқаша
сипаттамасы және оны жүзеге асырудың экономикалық тиімділігі дәлелденген
жағдайда ... ... ... ... ... Банк жасалған өтініштің
негізінде, егер кәсіпорынның қарызы жоқ ... және ... ... ... ... ... оқтын-оқтын пайдаланып отырған болса,
болса, кәсіпорынның ... ... оң ... ... мүмкін. Әдетте,
қарыз (ссуды) шоттары банктерде есеп айырысу шоты ... ... ... тек қана олар ... ... ... топтарда да, жеңіл және
жедел табыс табу психологиясы қалыптасып келеді. Осының салдарынан ... ... ... ... алу керек деген Президент ескертуіне,
басқа мамандардың айтуына да олар онша құлақ аса қоймайды. ... ... ... ... да ... ... шынайы кәсіпкерлік барынша табандылықты,
төзімділікті, бастаған ісіңді орындау үшін ұзақ тер төгу керек ... ... ... ... ... ... ... керек.
Несиені ондірудегі бұл ... жеке ... ... ... өте ... ... ... Банктер жеке тұлғалардын үйлерін
ғимараттарын, басқа мүлктерін алып қоюда. Сондықтан ... ... ... ... анық ... оларға жауға қарағанда емес
әріптестеріне серіктестеріне қарағандай түп мағынада ғамқоршы ... ... ... ... ... ... да пікірін есепке алу қажет. ... ... ... ... ... ... Бұл жағдай халықтың
банктерге деген сенімін артырады.
Кәсіпорын несие алу үшін ... ... және ... мақсаты, өтеу
мерзімі, сондай-ақ несиеленетін шараның ... ... және оны ... ... ... ... жағдайда жазбаша турінде
банкке өтініш білдіреді. Банк жасалған ... ... ... ... жоқ ... және ... ... кәсіпорын олардың
берген несиесі оқтын-оқтын пайдаланып ... ... ... ... ... оң шешімін табуы мүмкін.
«Қордың жұмыс үдерісі төрт кезеңнен тұрады: банктердің ... ... ... алу, ... ... ... сату. Қор
жұмысының тұжырымдамасын біз Экономикалық саясат ... ... 20-ғы ... ... жоспарлап отырмыз», деді «Самұрық-
Қазына» басшысы. Дағдарысқа қарсы бағдарламаны жүзеге асыру жөніндегі іс-
шаралар ... ... ... ... ... ... ірі төрт банк ... банк,«Қазкоммерцбанк», Халық банкі», және «Альянс ... ... ... ... және онда олардың акцияларын сату
туралы келісімге қол қойылатын болады. Жоспар бойынша ... ... ... бағалау жұмысын аяқтау, акцияларды сатып алу туралы шешім
қабылдау, акционерлер арасында келісімге қол қойып, қарапайым, сондай-ақ
артықшылықты ... ... алу ... ... ... ... 2008 ... қазанның 24-гі, яғни мемлекеттің банктердің капиталына
кіру туралы ұсынысы ... бір күн ... баға ... ... айтты. «Титісті құжаттарға: меморандумды жүзеге асыру туралы
келісімге, акционерлер арасындағы келісімге қол қойылады. Онда ... ... ... капиталына кіруінің және шығуының барынша егжей-
тегжейлі шарттары жазылады. Банктердің провизия резервтерінің ... жеке ... ... ... және орта ... қаржыландыру,
төрт жылдың ішінде акционерлерге қайта сатып алу құқығын ұсыну бөлінген
ақша қаражаттарының мақсатты ... ... ... ... ... орта ... ... коммерциялық банктердің шет
елдерден алған қарыздары 45 миллиард ... ... ... Оның ... ... әр жылда кейін қайтарылуы керек болатын. Аталмыш қарызды
мерзімі жеткенде тек өз ... ... ... ... ... ... өтеу мүмкіндігін банктер жақсы пайдаланды. Осындай мүмкіндік
Қазақстан ... үшін әлем ... ... ... ... ... ... экономика даму қарқыны 8,5-10 пайыздан ... ... ... рецессияға, яғни кейін шегінуге жол
берілген жоқ. Екіншіден, әлемдегі дағдарыстың зардабы бұрынғыдан да ... ... ... уақытта елімізде оған тойтарыс ... ... ... де ... ... ... ... тұрақтылығы
сақталды, ел тұрмысын жақсартуға арналған қомақты шаралар жасалды. ... жыл ... ... ... ... ... қиындықтармен бастап отырмыз. Олардың үстіміздегі
жылы да жалғасуы және, мамандардың ... ... да ... болуы
мүмкін. Шет елдерде қаржы дағдарысы толастамай, қайта оның зардабы нақты
экономика саласына ауыса бастады. ... әлем ... ... кеңірек
жайғаны және тигізген зардабының ауырлығы сонша, бұдан әр ... ... ... ... барша әлем қауымдастығы болып осы залалмен күресудің,
дағдарыстан шығудың жолын табу керек деген ... ... ... Оны
мамандар да айтады, мемлекет басшылары да ... ... әр ... ... ... олардың тиімділігіне жауапты, бірақ дағдарыс
әлем ... ... одан ... ... да ... ортақ.
Осыған байланысты шет елдердегі қаржы дағдарысының туу себебі, оның
барысы, ... ... ... және де өз ... ... дағдарысқа
тойтарыс бағдарламасы, орындалу қарқыны, тиімділігін арттыру ... ... ... ... ... ... экономикасына көшкен елміз. Президентіміздің ... ... ... ... ... ... ... келе
жатырмыз. Асқан асуларымыз бен алған шептеріміз де мақтанышпен ... ... даму ... үш ... ... Алдыңғы топ – жақсы дамыған
елдер, ортаншы топ – дамып келе жатқан елдер, үшінші топ – ... ... ... ... ... Егемендіктің қарсаңында, оның алғашқы
жылдарында біздің орнымыз осы үшінші топта болды. Бүгін біз ол ... ... тек ... келе ... ... ... болу ғана ... оларды
да артқа тастап, әлемдегі озық елу елдің санатына қосыламыз деп ... ... ... ... елміз. Мұндай асқақ арманның тууы тәуелсіздік жылдарында
Президент жүргізіп отырған ... ... біз ... ... ... [4].
Бірақ нарық экономикасының дамуында біркелкі тұрақтылық жоқ. Нарық
әлемі жеке батырлар, ... ... Әр ел, әр ... ... ... өз ... көздегендіктен, олар шығарған тауарлар көлемі
қоғамдағы ... пен ... ... ... ете ... ... ... қажеттіліктен артық шығарылады. Олар сатсаң өтпей,
дағдарысқа ... Бір ... ... ... үшін ақша ... ... ... дағдарысын туғызады.
Өкінішке қарай, осындай үлкенді-кішілі дағдарыстар экономикасын нарық
негізінде ... ... ... ... ... ... Сондықтан да
нарық экономикасын құбылмалы экономика дейміз. Аталмыш құбылмалылық қазіргі
заманда әлем елдерінің өмірінде жиі белгі беріп жүр. Тек ... ... Азия ... қаржы дағдарысы (1997-1998), Ресей
Федерациясында мемлекет сыртқы қарызын өтеуден бас тартқан дағдарыс ... 1998), ... ... ... ... ... ... болып өтті. Кішігірім дағдарыстар ... ... ... да ... ... ... бүгінгі күнгі дағдарыс Америкадан басталып, өзінің ауыр зардабын
әлем елдерінің бәріне (оның ... ... де – ... ... ... ... компаниялар мен банктердің акциялары күрт
арзандап, кейбіреуі банкрот болып, кейбіреуін ... өз ... ... мәжбүр болуда. Күйреу мен құлдыраудың тереңдігін көрсету үшін ... ... ... ең ... ... ... ... ұжымының 150
жылдан бері озық үлгісі болып келе жатқан Lehman Brothers банкі аз ... ... 679 ... ... ... ... қағаздарының 617 миллиард
доллар құнын жоғалтып, өзін ... ... ... Триллиондаған
доллар ипотекалық құнды қағаз иелері Freddіе Mac және Fannіе ... ... үй ... ... ... ... ... банкроттықтан құтылу үшін Америка үкіметінің қолтығына
тығылды (себебі ... ... ... күні Америка Құрама Штаттары
еліндегі банктер мен компаниялардың күйреуіне жол бермеу ... ... ... ... ... 700 ... доллар бөлуге мәжбүр
болып отыр. Бірақ бұл да аздық қылады, жаңа ... ... ... ел ... әлі де 600-700 млрд. доллар көлемінде қосымша
қаржы бөлу керектігін айтып жатыр.
Еуропада, Азияда, құрлықтың басқа ... де ... ... ... ... Өз ... ... мен кәсіпорындарына Германия –
520 млрд. еуро, Франция – 320 млрд. еуро, ал ... ... ... ... 2,0 ... еуро ... ... бюджеттен көмек
көрсетуде. Осы мақсатпен нарық субъектілеріне 50 ... фунт ... ... 950 млрд. рубль – Ресей, 586 млрд. доллар Қытай ... ... ... ... хабарлады. Жапония, Австралия,
басқа да ... ... ... ... ... ... жатыр. Ерекше
ескеретін бір жағдай – жекеменшік банктер мен ... ... ... ... оның ... ... бір де ... қорғаушысының болмауы. Барлық елдерде жағдай осындай. Бұл – “мемлекет
жекеменшіктің шаруасына араласпай, ... ... ... ... ... нарық өзі шешеді” деушілерді келешекте қатты ойландыруы керек.
Дегенмен, мемлекет тарапынан ... мен ... ... жатқан ағыл-
тегіл қаржы олардың тұрақты дамуын әлі ... ете ... ... Әлі ... ... ... күйреу қаупі бар қаржы ... ... аты жиі ... бастауы – қаржы саласы. Әлемдік қаржы дағдарысы біртіндей
келе, нақты экономика дағдарысына әкеле жатыр. ... ... ... ... өндірісін шектеп, жұмысшыларын қысқартып, тоқырау үстінде.
Әлемге әйгілі Крайслер ... ... ... 30 ... жасау
зауыттарының жұмысын тоқтатты. Еуропадағы, ... ... ... да осындай күй кешуде. Әлемдегі шикізат шығаратын компаниялар
олардың ... ... күрт ... және ... ... ұшырауда. Мұндай қиыншылық кейбір ... ... ... ... да ... ... экономикасын дамытуға өз мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... мемлекеттері халықаралық
валюта қорынан жәрдем сұрауға мәжбүр ... ... ... да ... бойы
елдері, Словакия, Болгария мемлекеттері аталмыш қордан көмек сұрауы мүмкін.
Қорыта ... әлем ... ... ... ... қаржы және экономика
дағдарысының ауырлығы батпандай. Ақпарат құралдарының айтқанына сүйенсек,
2008 жылы ... ... ... ... әлем ... ... құны (фондовый рынок) 30 триллион доллардан артық арзандаған
екен. Үнді ... ... ... құны 52 ... ал ... ... 66 пайызға төмендепті. Тек қана Америка үкіметі қаржы
дағдарысымен күресу жолында 4 триллион 280 ... ... ... ... ... бойынша бұл әлем елдерінің екінші дүниежүзілік соғыстағы
шығынынан 2 ... аса ... ... ... ... және Оңтүстік Азиядағы Standard Chartered
басқарушы директоры, синдикатталған несиелер басшысы. Хирен мырза Қазақстан
экономикасының ашықтығы жайында өз пікірін ортаға ... Оны ол ... ... ... қарамастан, қазақстандық экономикаға
деген көзқарасының түзулігімен ... ... ... лақтырып кетіп отырған жоқ. Егер ондайлар болса, алдағы ... ... ... ... ... ... сіздердің елдеріңізде бай
ресурстар көзі жеткілікті. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... түсіністікпен қарау керек екенін айтып,
Хирен мырза әлемдік дағдарысты қаншаға ... да, ... ... ... ... ... ... банктердің шет елден несие ... күрт ... ... ... десек те болады. Бұл біздің банктер
жүйесін, сонымен қатар бүкіл экономиканы ... ... ету ... ... ... Сөйтіп, біздегі дағдарыс осыдан ... ... ... ... ... ... тікелей салдарынан. Дегенмен, осы
дағдарысты туғызуға, не әсерін ... өз ... де ... жағдай
себеп болғанын айта кетуіміз керек. Біріншіден, коммерциялық ... алса да, оны ... ... ... ... Банк жүйесінде (тек
бізде емес, барлық елдердің банктерінде де) несие алуда да, несие беруде де
осыдан тууы мүмкін ... ... ... ... ... ... біздің банктердің тәжірибесінің аздығынан немесе оған немқұрайды
қарағандықтан дұрыс жетілмеді және қолданылмады. ... ... қана олар ... кейбір кәсіпкерлік топтарда да, жеңіл және жедел табыс
табу психологиясы қалыптасып келеді. Осының салдарынан несиені байқап, жан-
жақты ... ... алу ... деген Президент ескертуіне, басқа
мамандардың айтуына да олар онша құлақ аса ... ... ... ... болса да жақсы, бірақ шынайы кәсіпкерлік барынша табандылықты,
төзімділікті, бастаған ісіңді ... үшін ұзақ тер төгу ... ... ... ... ... ... осылай тәрбиелеуіміз керек.
Әлем дағдарыс тереңіне түскен кезде Қазақстан оның бетінде ... Бұл ... ең ... еске саларымыз, мұнай бағасы қазіргі 50
долларлық деңгейінен төмендемейді. Бәлкім, ол барреліне 75 ... ... да ... ... ... ... артып, ақыр аяғында теңгенің
ревальвациялық бағыт ұстауы қалыптасады. Бұл біз үшін ең ... ... ... қарқынды жүзеге асырылып жатқан ... ... ... бағдарлама мен елімізге қазірдің өзінде шет жағасы ... ... ... тікелей өндірістік инвестициялары дағдарыс
тереңінің өзінде елімізге демеу боларлықтай қуат көзіне айналады. Десек те,
металлургия ... ... де қиын ... ... ... ... жеңіл
өнеркәсібіндегі синтетикалық тауарлар басымдығы біздің жеңіл өнеркәсіптің
басына «қара бұлт үйіруі» әбден мүмкін. ... бәрі елде ... жол ... ... ол 7 ... ... ... жыл аяғында 10 пайызға
жетіп қалуы ғажап емес. Демек, жергілікті жердегі әкімшіліктің ... ... ... ... ... ыждағаттылық пен табандылық
танытуы ауадай қажет. Өйткені әлемнің тереңнен шығуы – ұзаққа ... [ ... ... - экономиканың дамуын баяулататын жағымсыз
факторлар тізбегі. Бұл тәуелділікті қысқаша былай ... ... ... -халықтың төлем қабілеттілігі төмендейді - компания айналымы азаяды -
өндіріс ... - баға ... ... Бір ... ... қайда жүрсең
де, бір тығырыққа тірелесің. Ал тіпті қынжылтатын банкроттық жағдайын
болдырмау үшін ... ... ... ... өз шығындарын төмендетуі
тиіс. Мүны іске ... ... ... сөз ... Қай ... ... ... жерде керісінше үнемдеудің қажеті жоқ екенін ақылмен ойлау керек.
Дағдарыс жағдайында бәсекелестік артыкдіылықты алу үшін, ... ... ... ... ... ... - өз ... мен қызметі құнын
азайту немесе ең болмағанда ... ... ... ... ... ... ... Бұл қандай да бір аутсорсингтік қызметтер,
қызмет-керлерді оқыту шығыны, жалгерлік ақы және тағы сол ... ... ... Егер сіз ... ... ... істесеңіз, онда сізге
айналым капиталын қысқарту есебінен өз өнеркәсібіңіздің ... тура ... ... бір ... ақысы төленбейтін
демалысқа жіберу немесе штатты ішінара қысқарту мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... әсерінен мұндай шаралар өте
сирек қолданылады, бірақ біздің ... ... бүл ... ... ... орны ... сөз ... онда сыртқы жарнаманы (лайтбокс,
жарнама ілетін такта) пайдалануға болады. ... ... ... атап айту ... ... тікелей «үнемділік» сөзіне көңіл
бөлу қажет. Егер сіздің ынтымақтастық серіктестеріңіз ... онда ... ... ... ... ... ... дағдарысқа карсы
әдістерді көптеп айтуға болады. ... ... бәрі ... ... ... алуға және шығындарыңызды төмендетуге әкеледі. Сондықтан,
әрбір нақты ... ... ... ... ... ... дағдарыс кезеңінде сараптамашылар мынадай кеңес береді:
- Экономикалық дағдарыс кезеңінің өз бизнесі үшін ... ... ... ... еске ... ... ... бір кәсіпорынға тек шығын
экелсе, баска, іарі а табыс-ты ұлғайтуға мүмкіндік береді.
- Сату көлеміне, шығынның ... және ... ... ... ... ... бөлу керек.
- «Пайдасыз» клиенттерден бас тарту ойлануға тұрарлық.
- Қымбат емес ... ... ... ... ... мен күзелістерді жедел түрде пайда болған жағдай ... ... ... ... ... ... дамуы түрлі ауытқуларға ие болып, оның өсуіндегі
қателіктерге алып кешуі мүмкүн де, кәсіпорынның өмір ... екі ... ... ... дұрыс коррекциясын әзірлеу үшін дағдарыстың ... ... ... ... ... ... ... білімдер мен
дағдыларға ие болу керек (6).
Дағдарыстың процесі байланыстар - қатынастар бар ... ... оны ... қалыптастыратын жалпы дамуын білдіреді. ... ... ... ... ... болады. Күйзелістен процесінің
кәсіп орында оның құрлымына иновацилық ... және т.б. ... ... интенсивтілігімен және түрлі ауырлығы түрлі дәрежеге
салдармен сипатталады.
Мюллер өзінің зерттеулерінде стратегиялық дағдарыстар, нәтижелердің
дағдарысы және өтемпазықтық ... ... ... ... ... ... процесі келесіні білдіреді: Мюллер бойынша кәсіпорын
табыстардың дені сау жағдайында назар ... ... ... ... ... бойынша дағдарыстың процесі.
6-сурет. Дерек көзі: автормен жасалған
Бұл сурет бойынша ерекше ... – бұл ... ... даму ... қайшылығы, яғни кәсіпорын өзінің дағдарыс
жағдайында екенін, ... ... ... дағдарысы» мен
«өтемпаздық дағдарысы» сатыларында түсіне бастайды. Дағдарыстық ... ... ... ... ең ... дағдарысқа ықпал ету және
дағдарысты болдырмаумен одан өті бойынша ... ... кезі ... ... мен байланысты. Крисиек бойынша ... ... ... ... ... және оны ... анықтау
тұрғысынан сипаттайды.
Дағдарыстық процестің сатылары
7-сурет . Дерек көзі: автормен
Кристек ... ... ... ... ... ... болады:
1. Саты: потенциялды дағдарыс. Мұндай дағдарыс – тізбекті процес
секілді өзін ... ... ... тауып, ол кәсіпорынның ... ... ... ... ... сипаттарының жоқтығынан
кәсіпорының мұндай жағдайы ... деп ... ... басталғанын көрсететін уақытынан сипатталады.
2. Саты: латехтті/ көрінбейтін ... ... бұл ... ... келе ... ... асқынуы бойынша ықтималдықтың үлкен
шамасымен сипатталады. Мұндай дағдарыс сатысында кәсіпорын оны ... ... ... етуі ... ... дағдарыстың осы сатысына
белсенді әсер ету алдын – ала айқындау шараларын ... ... ... Жалпы дағдарыстың осы кезеңінде оны ... ... ... Бұл ... ең ... ... айқындау жүйесіне сүйену
керек.
3.Саты:өткір өтуге болатын дағдарыс. Бұл ... ... ... әсер ... сезе бастайды. Сонымен ... бұл ... ... ... ... ... ... үшееді. Ол
болса уақыттың тапшылығына, қысымына, жылдам шешім қабылдаудың тезділігіне
алып ... ... бұл ... одан ары мәселелері (дағдарыстан өту
факторлары) шешудің әрекет етуші жолдарын табуға ... ... ... ... Сондай-ақ бұл кезең ... ... ... ... ... шығу бойынша шаралар мен қолда бар
резервтердің таусылуымен сипатталады. Бұл ... ... ... ... ... жоғары болады. Тағы да дағдарыстан өтуге талаптар
шегіне дейін жоғарлап, аз ... ... ... ... үшін
шаралар өзінің нақты қабілеттілігі мен әрекеттілігін көрсету қажет.
4.Саты: өткір өтуге болмайтын дағдарыс. Егер дағдарыс ... ... онда ... жоюменаяқталатын дағдарыстың процестің соңғы
соңғы ... ... Бұл ... өту үшін ... талаптар оның потенциялынан ... ... ... Бұл
жағдайда кәсіпорынның дағдарыстан шығуы ... емес ... ... ... нақты әрекеттер болмайды ... олар ... ... ... ... және уақыттың күшті қысымымен кәсіпорынға қарсы
де структивті ықпал етілердің интенсивтілігі күшейеді.
Дағдарыстық жәйттардың ... ... ... ... дамуының 3 сатысын бөледі. Бірінші саты ... ... сату ... ... не төмен өсу қарқындары кезеңіндегі
көбеуінен, несиелік береноктың айналмалығы тездетілгенінен, ... ... ... ... ... ... көрінетін жекелеген
жағдайлармен сипатталады.
Аралық саты болса (тауарлы – материалдық ... ... ... ... үнемдеу салдарынан) ... ... ... ... ... және қолма-қол
қаражаттармен есеп – айырысу талаптарымен, жалақыны уақтылы ... ... ... ... хаостық жағдайға душар
болады.Осы ... ... ... ... өте жиі ... төмен
сапасына байланысты олар қайтарылып береді, өндіріс жиі ... ... ... ... ... ... жинаудың
көп уақыт алуымен сипатталады. Сондай-ақ бұл кезде жабдықтаушылар мен
мердігерлер қолма-қол қаражат ... ... ... және несие берушілер ... ... ... талап етеді. Нәтижесінде, компанияда меншікті
айналмалы қаражаттардың жетіспеушілігі байқалады.[22]
Осыдан келесі қорытынды ... ... ... ... ... ауыл ... ... және орта бизнес субъектілері болып
табылатын шаруа қожалықтарының жағдайы осы соңғы сатыға жатқызамыз.
Сонымен біз дағдарыстық жәйт ... ... ... ... (қабілетсіздік )түсініктерін ажыратужы ұсынамыз. Төменде
берілген ... ... ... ... ... мен ... реттеу процесімен асырылатын шаралармен салыстырғанда
дағдарысқа қарсы процедуралардың кен таңдауын беретін – ... ... ... мен ... мекеменеджерлердің бақылауында болу
жағдайындағы негативті тенденцияларға сәйкесінше бейімделу ... ... ... ... ... ... – кәсіпорын иелерінен ақша қаражаттарының басқа ... ... ... ... және ... ... ... басқару реттінде
сипаттауға болады. Осыған орай біз дағдарыстық ... ... ... ... ... үшін дағдарыс;
- несие берушілер үшін дағдарыс;
- несие берушілердің мүдделеріне сәйкес заңнамалық реттеу:
«Кәсіпорын ... үшін ... - ... ... есеп ... ... кәсіпорынның қаржылық – ... ... ... ... ... ... бізбен меншік иелері
құқықтарының дискриминациялануы тандалған, яғни ... ... ... ... жоғалтулар. Ал салыстыру базасы реттінде
тәуекелдері теңдес альтернативті инвестицияларды ... ... ... иелерінің зардаптарын анықтау үшін меншікті капиталдың
негізделген ағымдық нарықтық ... ... ... ... жұмсалымы
ретінде жарғылық қорға кеткен капиталды ... ... ... ... ... ... ... салыстыру керек.
Егер альтернативті инвестициялық жұмсалымның құны меншікті капиталдық
ағымдық нарықтық құнынан көп ... онда ... ... үшін
жоғалтулардың бар екені және дағдарыстық жайыттын бірінші сатысы ... ... ... қарстырылып отырған дағдарыстын сатысын
иденфикациялау үшін ... ... ... ... ... ... екі құраушысы – кәсіпорын иесі ... мен ... ... ... ... ... үшін ... сатысы несие берушілердің талаптарын
уақытылы және бөліктерімен қанағаттандырылуымен ерекшеленеді. Дегенмен
бұл жағдайда ... ... ... иелері мен жалдамалы ... ... ... ... ... ... несие
берушілер үшін дағдарысты жекелендіру үшін белгілілерді белгілі бір
сандық ... ... қиын ... табылады.
Жалпы осыған орай несие ... үшін ... үшін ... ... ... ... ... қазір орындау үшін меншікті айналмалы қаражаттардың
жетіспеушілігі ... ... ... ... ... ... 150 ... есептік көрсеткіштен төмен емес
кешіктірілген міндеттемелер сапасын бар ... ... ... ... болады.
«Заңнамалық реттеу» сатысында кәсіпорынның иелері ... ... ету ... ... ... ... ... заңнамалық тұрғыда шектеуге ұшырайды. Оның басы ... ... ... ... қабылдауы арқылы анықталады. Осы кезден
бастап, ... ... ... ... ... ... ... қатысушылар үшін ашылып беріледі. Берілген сатыда кәсіпорын
толық ... ... ... бола ... Себебі, оның қызметі
арбитраждық сотпен, несие ... ... және ... ... 6]
Дағдарысқа қарсы басқарудың әдістері мен инструментарилері. Батыстық
экономистер дағдарысқа қарсы ... аман қалу ... ... ... ... өмір сүруіне қатер төндіретін жағдайдан өту ... ... ... ... Бұл қызмет кәсіпорынның өмір
сүруіне қауіп төндіретін жайттардан өтуден ... ... ... ... бұл дағдарысқа қарсы ... ... ... ... ... ... ... қатаң және ... ... ... ... қысқа мерзімді проблемаларды шешу
үшін барлық назарын аударады. Кейбір ... ... ... ... ... дағдарысқа қарсы ...... ... ... – ала ... жаңа даму ... ... беретін инструменттерді жасау болып табылады.
Сондай – ақ ... ... ... ... ... ие болады. Біріншіден, мұндай анықтау ... өту, оны ... алып ... ... ... әзірлеу мен жүргізудің ... ... ... ... ... бұл ... басқарудың мағынасы.
Екіншіден, бұл ... кең ... болу үшін оған ... ... шараларын жасауды қосу керек. [10].
Бұл бітіру жұмысында «Дағдарысқа қарсы менеджмент» түсінігі ... ... ... Яғни ол мақсаттылық пен уақыттылық
сипаттамаларын ... ... ... ... ... ... айналмалы көрсеткіштерді сақтау бойынша
шараларды ... мен ... ... болып табылады. /9/
Өтімділік, табыс ... ... ... айнымалы базистік
көрсеткіштерді сақтауды қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... қарсы менеджменттің » жекелеген
құрамдас бөліктерін нақты мақсаттылығын ... ... ... ... ... бір ... ... Бұл мақсаттылық ... ... ... ... дағдарысқа қарсы салмақталынған
тұжырымнаманы әзірлеуді, сондай – ақ бұрынғы ... мен ... ... ... ... дағдарысқа қарсы менеджментті»
жағдайда қалпына ... ... ... мен критерийлердің
көп емес санына ... ... ... ретінде «Антиципативті
дағдарысқа қарсы менеджмент» нақты шараларды ... ... тек қана ... ... ... жалпы
мақсаттарды әзірлеумен байланысты шараларға бағытталады. Антицепативті
қатынас кәсіпорынның барлық ... ... ... ... ... ретінде түсіндіріледі.
Дағдарыстық жайтта кәсіпорынның тек оның ... ... ғана ... ... – ақ меншік иелерімен ... ... ... ... Меншікті капиталға инвестициялық жұмысалымын, ... ... ... ... ... қолданудың
мүмкіндіктерін ескеру қажет;
2. Реструктуризацияларының тұжырымдамаларын ... ... мен ... тұрғыда іске асырушылығын ескеру қажет.
Нарықтық ... ... ... жүйелер үшін және жекелеген
кәсіпкерлер үшін дағдарыстық жағдайы туындайды. ... ... ... ... тәжірибелік апробациядан өткен және ... ... ... ... ... ... ... Осындай
механизмдердің біреуіне корпоративтік реструктуризациялау жатқызылады.
Жалпылықпен қабылданған теорияға ... оған ... ... ... ... ... ... циклінің құрамдас
бөлігі болмайтынын ... кез – ... ... ... ... қызметті екіге бөлуге болады. Стратегиялық
реструктуризациялау әсіпорын иелері үшін ... ... ... ... ... ретінде оны қолдаумен байланыстыміндеттер
мен копротивтік меншікті сақтап қалуға бағытталады. Дағдарыстық жағдайдағы
кәсіпорынды ... ... және ... ... ... қызметтерін асырушы кәсіпорорындар жағдайына қайтару
мақсатымен қайтадан ұйымдастыруға ... ... ... Қазақстанда қалыптасқан жағдайға орай
басты назар ... ... ... ... ... ... техникасына, қағидаларына, мақсаттарына
аударылып шоғырлану қажет.
Реструктуризациялау мақсаттары мен ... жету ... ... мақсаты – кәсіпорынды дағдарыстан шығару
болып табылады. Бұл жерде ең ... ... ... ... басқару сипаттамаларын өзгеру және заемдық ... ... ... ... ... жету керек.
Кәсіпорынның қызмет етуі бойынша тиімділігінің маңызды ... ... ... құнын жоғарлату ... ... ... ... осы ... ... жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... критерийі
ретінде алу кездейсоқ емес. Кәсіпорынның ... ... ... мен ... ... параметрлері, өткізу нарықтары ... аз ... ... ... ... тиімділік
критерийі ретінде кәсіпорын иесінің жеке әл – ... ... мен ... ... ... себепші болатын салымдар
құндарының тұрақты өсуі ... ... құны ... ... ... ... ... үш тәсілдемелер ішінде біздің
пікіріміз бойынша тек ақшалай ... ... ... ғана ... ішкі экономикалық құнын толық тұрғыда
бейнелеген. Бұл ақша ... ... ... құны ... жоғары дәрежеде корреляциялаумен айрықшаланады. Сондай – ақ ... ... және ... қызметтерге қатысты барлық
шешімдерді ескеретін ақшалай ағымды ... ... ... құны көрсетіші – кәсіпорынның тұрақтану периоды (есептік
период) бойынша ақша ... ... ... ... ... ... аса ақша ... ... ... ретінде анықталады. [ 21]
Ақшалай ағымдар қарыздық міндеттемелерді, меншікті ... және ... ... ... ... ... басқаруында қалған кәсіпорынның ... ... ... таза ... ... негізінде анықталады.
Ақшалай ағымдардың дисконтталған әдістері арқылы алынған бизнестің
құны өте жиі ... шама ... ... Бұл ... ... ақша ... ... жаққа кетуін білдіреді. ... ... ... ... ... тұрғыда
жетіспеушілігі, елеулі қарыздық міндеттелер ... ... ... ... Капитал жұмсалымдарына қажеттіліктері кесірінен
болған ... ... ... ... ... ... ... – бизнестің құны көрсеткішін ... ... ... келесі әдістемені көздейді. Бірінші кезеңде
кәсіпрорынның құны ... ... ... ... ... әдісі арқылы іске асырылады. Содан соң ... ... ... және ... ... түрлі варианттары әзірленеді.
Опперациялық (өндірістік) факторлар шендерінде шығарылатын өнімнің
номенклатурасы, бағақалыптасуы, шығындардың тиімділігі, ... ... ... пен ... жылжыту жүйелері, өнімді сатқаннан кейінгі
қызмет көрсету жүйесі (өнім ... ... ... ... ... ... Инвестициялық факторларға қатысты құнның ... ... және ... ... ... ... ... қаражаттың деңгейін ... ... ... орай ... ... ... ... берешек жинау, несиелік берешекті ... ... ... ... ... ... сату
талданады.
Қаржылық факторларға келетін болса, меншікті капиталдың ... ... ... мен ара ... ... құрылымы жатқызылады. Бұл
қаржылық қызметті реструктуризациялау шеңберінде ... ... ... капиталдың оптималды құрылымын ... ... ... ... ... ... ... талданады. Мәселен, іскерлік
тәуекелдің төмендеуі табыстың ставкасын төмендетеді.
Әзірленген шаралар тексеру ... ... ... модельдері
көмегімен жүзеге асырылады. Ал варианттарды іріктеу критерии ретінде
кәсіпорын ... ның өсуі ... Бұл ... яғни ... ... ... стратегиялар реструктуризациялаудың одан ары
болатын варианттарын қарастыруға негіз ... ... оңай ... ... ... ... керек.
Ондай жағдайда варианттарға артықшылық беру кезінде келесілер ... (тип) ... ... мен минималды сыртқы қаржылық
көздерден қаражат тарту;
2.уақыт және кәсіпорынның потенциалын ... ... ... ... жағдайларда кәсіпорын несие берушілердің талаптарын
қанағаттандыру басты мақсат болатын жәйттарды ескеру керек. Оған жету ... ... ... ... үйлеспейді.
Мәселен, капиталдың құнын жоғарлату немесе максимализациялау, әдетте елеулі
капитал жұмсалымдарын және қосымша ... ... ... тәуекелдің жоғары деңгейімен сипатталады.
Дағдарыстық жағдайларда кәсіпорындарды ... ... ... ... ауыр
дағдарыспериодында реструктуризациялаудың тұжырымдамаларын іріктеу мен
таңдаудың бизнес ... ... ... мен ... ... ... кезіндегі
тәуекелдің минималды деңгейімен шектелуі мүмкін. Мұндағы басты шарт ақша
ағындарын дисконттау ... ... ... ... үшін ең ... ... графигіне сәйкес несие ... ... ... ... ... Берілген тұжырымдама
кәсіпорын иелері үшін ... ... ... ... ... бойынша
бұл стратегияның реструктуризациялаудың бір моделі немесе варианты болуға
құқығы бар. Жоғарыдағы ... ... біз ... ... ... және ... иелерінің минималды талаптарын
ескеруге екепіл беретін реструктуризациялау ... ... ... ... міндеттемелердің бекітілген өтеу графигіне сәйкес
несие берушілердің талаптарын қанағаттандыратын және тәуекел мен өтімділік
деңгейлері бірдей ... ... ... ... ... ... келтірілген құрылтайшылардың бастапқы салымдарына ... ... ... ... реструктуризациялау стратегиясын
бейнелейді. Мұндай ... ... ... жету ... ... құн ... жүзеге асырудағы тәуекел ... ... ... ... ... ... иелеріне жұмсалған
қаражаттардың минималды тәуекел ... ... ... ... ... ... ... құнын
максимализациялауды кздеуді бейнелейтін стратегиялардың ... ... ... құн, ... иелерінің мүдделерін қорғау мен
бизнестің құнын ... ... ... ... ... ... ... шығудың альтернативті тұжырымдамалары
ретінде қарастырылуы керек. Бұл кезде ... шығу ... ... ... ... ... мен ... қаржылық жүзеге асыра алушылық қолдану орынды болады.
Кәсіпорынның дағдарыстық жағдайы экспресталдау үшін ... ... ... ... дағдарыс.
Нәтижелердің дағдарысы. Өтемпаздық дағдарысы. Банкроттық.
1. Ағымдық өтімділік коэфициенті;
2. Менникті құралдармен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... Таза түсім коэфициенті;
6. Зияндардың бар болуы;
7. Жалпы рентабельділік көрсеткіші;
8. Негізгі құралдардың айналмалылығының индикаторы;
9. Өткізу ... ... ... дағдарыстың жоқтығын алдын – ала констатациялау;
Банк несие беріп оның мақсатты қолданылуын ... Ірі ... ... ... ... қайтаруын қамтамасыз етеді.Несие алушылар
топтың барлық мүшелерімен ... ... ... мүдделі. Өйткені
несиенің қайтарылуынан банктің осы топтармен әрі ... ... ... ... Кіші және орта бизнесті несиелендірудің бір жолы ретінде
микронесиелік ұйымдарды ... ... ... ... минимум құжаттар, кепілдемесіз несиедендіру, бизнес
жоспардың болмауы. Алайда бұл жолдың кемшілігі кейбір банктерде
пайыздық мөлшердің ... ... ... ... ... ... ұсынамыз. Оны негізгі ерекшелігі батыс
қаржылық жүйесінің негізінен яғни ссудал пайыздан бас ... ... ... ... ... осы жолдар кіші және орта ... ... ... ... ... ... ... жұмысымды қорытындылай келе, кәсіпорындардың шаруашылық
қызметін, инвестициялық операцияларын және ... ... ... ... ... ... ... Бүгінгі таңда Қазақстан
Республикасында шағын және орта ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті дамытуға көп көңіл бөлуі ... ... және ... нәтижелер беруіне байланысты. Шағын
кәсіпкерлік: 1) бәсекелес ортаны қалыптастырады. 2) ... ... және ... ... ... 3) халықты жұмыспен
қамтамасыз етеді.
Елбасы нарықтық экономиканың арқауы болып ... ... ... ... ... ... де айрықша маңыз беріп келеді. Қазақстан
халқына арнаған биылғы Жолдауында, ... ... одан ... үлкен
басқосуларда бұл саланың жаһандық дағдарыс зардаптарына қарсы ... ... ... ... ... атап көрсетті. Шағын және орта бизнеске
қолдау көрсету бағдарламасын сараптады. Осының дұрыстығын Ақтөбе өңірінде
атқарылған ... ... ... ... ... ...  - индустриалдық-
инновациялық даму стратегиясы шеңберінде атқарылған  жұмыстар дер ... ... ... ... ... қарсаңында Ақтөбеде жалпы құны 3 млрд.
теңге болатын 7 нысан пайдалануға ... ... ... 692 жұмыс
орны пайда болды. Өткен жарты жылда ... 41,5 мың ... және ... ... тіркелді. Оларда жұмыс істейтіндердің саны өткен жылмен
салыстырғанда 6,4 ... ... 154,8 ... ... ... ... 1000 тұрғынына орта есеппен 58 кәсіпкерлік субъектісінен келеді.
Жыл басында шағын және орта ... ... ... ... теңгемен 12,5 пайыздан асырмау туралы принципті шешім қабылданды.
Бұдан бөлек шағын және орта ... ... ... ... 7 ... ал мөлшері 750 млн. теңгеге дейін ... ... ... құн ... ірі ... қорын жинақтайды, қарыздың жоғары
деңгейін болдырмауға тырысады, үлкен табысқа ие және жетекші ... ... Ірі ... қоғамдар экономиканың
корпоративті секторын құрайды. Олар ... ... ... әр түрлі және қазіргі заманның ... ... ... ... ... ірі акционерлік қоғамдардың
қаржыларының жиынтығы ... ... ... ... ... басқа да қатысушылары арасындағы қаржылық нысанадағы әр түрлі
ішкі және сыртқы ... ... Олар ... ... бөлу және пайдалану процесінде пайда болады. Корпоративті
қаржылар ақша ... ... және әр ... ... ... ... жоғары дәрежелерге
жетудің жолдарын көрсетіп кетті. Бұл бағдарламаларды практикада іс ... ... ол ... оң ... ... еді және ... экономикада
өзіміздің ықпалымыз болар еді. Президентіміздің қолдауымен ашылған «Самұрық
холдингі» қазіргі ... ... және ... кәсіпорындардың жұмыс
қызметтерін бақылау жүргізіп, даму бағдарламаларын іске асыруда. «Самұрық
холдингінің» ... ...... ... ... басқара отырып, олардың құнының арттырылуын қамтамасыз ету.
«Самұрық холдингі» ... ... ... қызметті
тұтынушыларға, сыртқы нарықтарға ... ... ... ... ... тиіс міндеттер мен жобаларды орындау үшін
өзінің мүмкіндіктері мен ресурстарын пайдалануға тиіс. «Самұрық» өзінің
стратегиясын қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... және ... ... ... жеке инвесторлардың
қаражатын тартудың айқын жоспарын әзірлеуге ... ... ... «Самұрық холдингінің» биржалық қорында сақталуда. Мысалы:
«ҚазМұнайГаз», ... ... ... ... ... ... «PetroKazakhstan», «KeGok»,
«ҚазақТемірЖолы», «КазТелеком» Ұлттық компаниялардың ... ... ... ... ... ... биржаның айналымында бағамын
көруге болады.
Еліміздің көркейіп дамуына әр қазақстандық өздерінің үлесін қосып,
жандануына әрекет ету ... ... ... ... ... ... ... енді ол қалай өркендеуі тиіс деген сұраққа жауап
ретінде өз ... ... ... Дағдарыстың процесі байланыстар-қатынастар бар құрылымын ... оны ... ... ... ... ... ... Дағдарыс кезінде кәсіпорынның маркетингтік жоспары нақтыланып ... ... ... Шағын және орта бизнес иелері ... ... ... ... ... ... ... даму стратегиясын жасап шыгару қажет.
4 Жаңадан құрылған кәсіпорындардың құрылуымен қызмет атқару процесіне
бастапқы деңгейінде кеңес беріп ... жас ... ... ... жөнінде нақты мемлекеттік саясат. Себебі, тәжірибе ... ... ... жоқтығы, өз бетімен жұмыс істей білмеу
бәрі еліміздегі кәсіпкерлерді қиын ... ... ... жөніндегі заңдардың қайта қаралуын, түзетілуін, жетілдіруін
талап ету және өз ісін жаңа ... ... ... салық
жеңілдіктерін жасау.Себебі, кәсіпкерлер үшін ... ... мен ... ... ... ... болмауы, салық салу заңдарының
тұрақсыздығы кәсіпкерлер үшін ең ... ... бірі ... ... ... ... менеджменттің деңгейін жоғарлату жөніндегі
шараларды жан – ... ... ... ... ... яғни ... ... қажет. Бұл тұрғыда шағын кәсәпорынды басқару ... ... ... ... білу ... ... мен іскерлер үшін зор маңызы бар.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Сәбден Оразалы «Кәсіпкерлік »- Алматы,2009
2. Мақыш С.Б Банк ісі. ... ... 2007 ... ... ... ... ... Қазақстан
халқына Жолдауы «Жаңа онжылдық – Жаңа экономикалық өрлеу-
– Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері ». 2010 жыл 1 ақпан.
4. Қазақстан Республикасының ... ... ... Жолдауы «Дағдарыс арқылы жаңару мен дамуға». 2009 жыл 6
наурыз // Шымкент келбеті 2009 жыл 8 ... ... ... Ұлттық Банк туралы» ҚР Заң (28.02.2007
жылы өзгертулер мен енгізулері қосымша) 1995 жыл 30 ... ... ... ... және ... ... ... ҚР
заңы №2444 1995 жыл 31 тамыз.
5. «Қазақстан Республикасының ... ... ... 2007-2011 жылдарға
арналған тұжырымдамасы туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 ... ... № 1284 ... ... қаржы тұрақтылығы туралы есеп, 2009 жылғы желтоқсан.
7. Қазақстан Республикасындағы тұрғын үй құрылысы жинақ ... ... ... 7 ... № 110-II ... ... ... Назарбаев Н.А. Казахстан–2030. Процветание, безопасность и улучшение
благосостояния всех ... ... ... ... народу
Казахстана.
10. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы: Учебник. - Алматы, 2001
11. Назарбаев Н.А. Казахстан–2030. Процветание, безопасность и ... всех ... ... Президента страны народу
Казахстана.
12. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. ... ... Оку ... ... 2003.
13. Моляков Д.С., Шохин Е.Н. Теория финансов предприятий: Учеб. пособие. -
М.: Финансы и статистика, 2004.
14.Финансы предприятий: Учебник /Под ред. ... ... ... ... ... /Под ред. А.А. ...... Garson G.B. Production Handbook. New York, Ronald, 1998.
17.Кенжегузин М.В., Космамбетова В.И., ... Г.П. ... ... в ... ... Казахстана к рынку (организация и
управление)». – Алматы: «Ғылым», 2006.
18.Яновская О.А. ... ... ... ... А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы: Оку құралы. –
Алматы, 2003
20. Кенжегузин М.В., Космамбетова В.И., Сидорец Г.П. «Крупные
экономические структуры в ... ... ... к ... и ...... «Ғылым», 2006.
21. Батчиков С., Петров Ю. Концепция и ... ... ... ... Яновская О.А. «Корпорациялық басқару» «Оқулық», Алматы-2006.
23. Садуақасов, А. Шағын бизнесті шарықтатудың ... ... ... ... А. - // Заң ... - 2003. 19 желтоқсан
24. Имандосов,, М. С. Қазақстанда ... ... ... ... орта ... ролі / Имандосов, М.С. - // АльПари. - 2003.
25. ... А. Б. ... ... ... ... ... / А.Б. Жетпісова. - // ҚарМУ.Жастар және ... ... ... жас ... ... ... ... - 2003.
26. Оспанова, Р. А. Шағын және орта ... орта және ұзақ ... ... / Р.А. Оспанова. - // ҚарМУ.Трансформациялық
экономика жағдайындағы мемлекеттердің дүниежүзілік экономикалық
жүйеге интеграциясы: Халықар. ғылыми-тәжірибелік конф. матер. 18-19
қараша 2004 ж. - ... - ... ... К. О. ... ... ... ... шағын және орта бизнесті несиелеу жағдайы [Текст] / ... ... . - // ... ... сер. - 2005.
28. http:// www.bta.bank.kz
29. http:// www.qooqle.kz
30. http:// www. Eqemen.kz
-----------------------
2009.07 2009.08 2009.09 ... 2008.12 ... ж 2008ж ... ... ... ... дамуының әлеуетіне қауіп
Мақсаттарға, қызметінің нәтижелеріне қауіп өтемпаздықты
Өтемпаздықты жоғалту қауіпі немесе
Өтімділікке қатысты қабілетсіздік немесе кәсіпорын бюджеттерінің ... саты ... ... ... саты ... дағдарыс
ІV саты өткір өте алмайтын
ІІ саты латент

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 72 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарықтық экономика жағдайында шағын және орта бизнесті несиелеу туралы76 бет
«ЦентрКредитБанкі» АҚ ұйымдық экономикалық сипаттамасы және қаржы жұмысының ұйымдастырылуы29 бет
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ52 бет
Банктің коммерциялық қызметті несиелеу ерекшеліктері69 бет
Каспий банктегі”несиелік операциялар есебін ұйымдастыру жолдары70 бет
Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу94 бет
Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеуді жетілдіру жолдары72 бет
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Шағын және орта бизнесті дамыту25 бет
Шағын және орта бизнесті несиелеу48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь