ҚР мен ТМД елдері қатынастарындағы қазақ диаспорасының мәселелері (ХХ ғ. соңы - ХХІ ғ басы)

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3


1 ТАРАУ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТМД ЕЛДЕРІНДЕГІ ДИАСПОРАСЫ ЖӘНЕ РЕСЕЙМЕН ҚАТЫНАСТАҒЫ ҚАЗАҚ ДИАСПОРАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... 9

1.1 ТМД елдеріндегі қазақ диаспорасы тарихы мен қазіргі жағдайы ... ... ... ... ...9
1.2 Қазақстан . Ресей екі жақты ынтымақтастығы және екі ел арасындағы диаспора мәселесіне қатысты құқықтық базаның қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
1.3 Қазақстан мен Ресей арасындағы ынтымақтастықтың дамуындағы ресейдегі қазақ диаспоралардың рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26


2 ТАРАУ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТМД ЕЛДЕРІМЕН ҚАТЫНАСЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ДИАСПОРАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37

2.1 Қазақстанның ОА елдерімен қатынастарындағы қазақ диаспорасы мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37
2.2 ҚР.ның Әзірбайжан, Украина елдерімен қатынастары: қазақ диаспорасы мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49
2.3 Беларусь, Армения және Малдова елдерімен Қазақстан қарым.қатынасы...62


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 71


ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...74
Қазіргі таңда шетелдегі қазақ диаспорасының жағдайы, тағыдыры, өмір-тіршілігі, олардың тарихи отанына оралмандар болып келуі, Қазақстанның ТМД елдерімен қатынасында өте маңызды. 40-тан астам елдерде 4,5 млн. қазақ тұратындығы аян. 2002 жылғы кейбір есептер бойынша бес миллионның үстінде. Бүгінде ТМД елдерінде тұратын қазақ диаспорасының басым көпшілігі өз бетімен емес, тағдырдың жазуымен, озбырлық әрекеттерден өзге елдерге қоныс аударуға мәжбүр болған. Өркениетті елдер қатарына толық құқықты мүше ретінде еніп отырған Қазақстанның енді оларға қол ұшын беруі, күнделікті өмір-тіршілігіне жағдай жасауы, балаларын оқытуға мүмкіндік жасауы, оралмандардың елге қайтып келуіне себепкер болуы әбден орынды әрі дүниежүзілік қауымдастық басшылыққа алып отырған халықаралық құқық қағидаттары мен нормалырына толық сәйкес келеді.
"Ата-бабаларымыз бен олардан тараған ұрпақ жасаған мол рухани қазынаны шашпай-төкпей жинап алуымыз, оны атажұртта және барша әлемге таныстыру аса маңызды шаруа" – деп айтқан еді Елбасы Н.Назарбаев Түркістанда 2002 жылғы 23 қарашада өткен Дүниежүзі қазақтарының ІІ форумында. Бұл орайда Үкімет бекіткен 2001-2010 жылдарға арналған ҚР көші-қон саясатының салалық бағдарламасын айта кеткен де жөн. Онда қазақ диаспорасының елге көшіп келуіне, олардың бейімделуіне, және қазіргі тіршілігінде қолдау білдіру мәселелеріне ерекше назар аударылған. Әрине жыл сайын белгіленетін квотаның оралмандардың басым көпшілігін қамтымауы бәрімізді алаңдатады. Бірақ, мемлекет тарапынан қазақ диаспорасы үшін жасалып жатқан игі істерді сол мемлекеттің дәулеттілігіне және сыртқы саясатына қарап бағалаған дұрыс [1].
1996 жылғы желтоқсанда “Қазақстанның шет елдердегі отандастарды қолдаудың мемлекеттік бағдарламасы” қабылданды. Арада дәл бір жыл өткен кезде “Халықтың көші-қоны туралы” заң күшіне енді. Осы заң бойынша жыл сайын квоталар бөлінетін болды. Мысалы, 2004 жылға репатрианттардың 10 мың отбасына квота белгіленді. 2015 жылға дейін жыл сайын квота 15 мың отбасына өсіп отырады. Миграцияға және оралмандардың азаматтығын белгілеу мақсатында бірнеше ТМД елдерімен, атап айтсақ Ресеймен, Беларусьпен, Украинамен екі жақты және Қырғызстанмен, Ресеймен, Беларусьпен көп жақты келісімдер жасалды. Мұндай келісімдерді Өзбекстанмен және Түрікстанмен де жасалмақ. ҚР Сыртқы істер министрлігі өз тарапынан визалық мәселелер шешуді мұқият бақылап отыр. 2003 жылғы “Виза беру тәртібі туралы” нұсқаулығына сәйкес әрбір отандастың ешбір шақырусыз үш айға жарамды визаны жылына екі рет алуға және виза алу кезінде төлем төлемеуге мүмкіндігі бар.
1. Назарбаев Н.А. Казахстан-2030: Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев: Послание Президента страны народу Казахстана.- Алматы:Білім, 1998г.-стр96
2. Қ.Тоқаев. Под стягом независимости. Алматы, 1997 .
3. Қ. Тоқаев. Қазақстан Республикасының Дипломатиясы.А.:2002
4. Т.Мансуров. Қазақстан – Ресей Қатынастары өзгерістер дәуірінде.1991 – 2001. А: 2006.
5. Токаев К.К. Казахстанско-российские отношения в контексте внешнеполитического курса Казахстана.// Казахстанско-российские отношения 1991-1995. Сборник документов и материалов.- Алматы-Москва 1995
6. Декларация о расширении и углублении казахстанско-российского сотрудничества// Казахстанско-российские отношения 1991-1999. Сборник документов и материалов
7. Договор о сотрудничестве и взаимной помощи между Республики Казахстан и Российской Федерации// Сборник документов по международному праву.- Т1.- Алматы: САК, 1998г.-стр 64-73
8. Мансуров Т.А. Казахстанско-российские отношения.- Алматы, 1997.- С 248
9. Казахстанско – Российские отношения.1991 – 1999годы.
10. Договор между Правительством РК и Правительством РФ об аренде испытательного полигона Сары-Шаган.// Текущий архив Департамента многостороннего сотрудничества МИД РК. Документы по военно-техническому сотрудничеству с РФ, КНР и Украиной. 20-08/13
11. Декларация между РК и РФ о вечной дружбе и сотрудничестве, ориентированном в XXI столетие.// Казахстанская правда.- 08.07.1998
12. Меморандум о гарантиях безопасности в связи с присоединением Республики Казахстан к Договору о нераспространении ядерного оружия.// Сборник документов по международному праву.- Т1.
13. Сергеев Н. Центральная Азия: к новой модели сотрудничества // Казахстанская правда. 2005. 23 февраля.
14. Абдрахманов А., Бурханов А. Проблемы и перспективы государств Центральной Азии глазами казахстанских экспертов // Казахстан в глобальных процессах.-2006.-№2.-С.103.
15. Сергеев Н. Центральная Азия: к новой модели сотрудничества // Казахстанская правда. 2005. 23 февраля.
16. Соглашение между Правительством РК и Правительством РФ по демонтажу ядерного устройства, заложенного на Семипалатинском ядерном полигоне до его закрытия// сборник документов по международному праву.-Т1, стр290
17. Тәтімов М. Диаспора мен репатрианттар және ирредиент пен маргиналдар. // Фемида, 1997. 73-74 бб.
18. Теоретические основы развития или стабилизации миграционных процессов. Бишкек: Кыргызский Государственный университет им. И. Арабаева №6, 2006 г. – 226 с.
19. Назарбаев Н.А. Стратегия военной дружбы Казахстана и России.- Москва: 2000г.
20. Назарбаев Н.А. Выступление на торжественном собрании, посвященном 50-летию со дня основания космодрома «Байконур» // Kazakhstan today – 2005.- 2 июня
21. Назарбаев Н. Қазақстанның болашағы –қоғамның идеялық бірлігінде.- Алматы.: 1993.
22. Б.Н. Ельцин. "Президент жазбалары" 1997.
23. Қ.Тоқаев. Внешняя политика Казахстана в условиях глобализации А.:2003.
24. Қ. Тоқаев. Қазақстан Республикасының Дипломатиясы.А.:2002
25. И.С.Иванов. Новая Российская Дипломатия.М.:2001.
26. Т.Мансуров. Казахстан и Россия: суверенизация, интеграция, опыт статегического партнерства. М.:1997.
27. Т.Мансуров. Казахстанско Российское реальное статегическое партнерство в контексте евразийской интеграции // Евразия. 2001. -№1- 2.
28. Круговая «оборонка»// http:// www.kazpravda.kz/.
29. DUMAEM.RU :: СПЕЦПРОЕКТ "КАЗАХСТАН" 02.05.06
30. Қоғам және Дәуір ғылыми-сараптамалық журнал, № 4(16), 2007. – 26 б.
31. Саясат. № 2- 3 (67- 68), ақпан- наурыз, 2004,
32. www.kisі.kz.
33. www.wikipedia.org
34. Қазақстан Сыртқы Істер Министрлігінің материалдарынан.
35. «Перспективы наших отношений особенно удовлетворительны» Интервью Чрезвычайного и Полномочного Посла России в Казахстане Юрия Мерзлякова журналу «Континент»// Континент. 31 мая 2000 года –13 июня 2000 года. -№11(24). –С.17
36. Совместная казахстанско-российская (Алматинская) декларация// Казахстанская правда.- 30.04.1996
37. С.Абдулпаттаев. Халықаралық қатынастар және Қазақстанның сыртқы саясаты. А.:2006.
38. Бжезинский 3. Великая шахматная доска. - М.: международные отноше¬ния, 1998 г. - С53.
39. Ж.У.Ибрашев. Факторы паназияцентризм. Аналитик. № 1.2006.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Халықаралық қатнастар факультеті
Халықаралық қатынастар және ҚР ... ... ... ... ... МЕН ТМД ... ҚАТЫНАСТАРЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ДИАСПОРАСЫНЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ (ХХ Ғ.
СОҢЫ - ХХІ Ғ ... ... ... ... ... ... Ж.Қ.Идрышева
Нормабақылаушы: ___________________ т.ғ.к., доцент А.Р.Әліпбаев
Қорғауға жіберілді:
Халықаралық қатынастар және ҚР
сыртқы ... ... ... ... _____________________ Е.С.Чукубаев
Алматы 2011 жыл
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.............................................3
1 ТАРАУ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТМД ЕЛДЕРІНДЕГІ ДИАСПОРАСЫ ЖӘНЕ ... ... ... ТМД ... ... диаспорасы тарихы мен қазіргі
жағдайы...................9
2. Қазақстан – ... екі ... ... және екі ел арасындағы
диаспора мәселесіне ... ... ... ... мен ... ... ... дамуындағы ресейдегі
қазақ ... ... ... ТМД ЕЛДЕРІМЕН ... ... ... ОА ... ... ... диаспорасы
мәселесі....................................................................
...........................................37
2.2 ҚР-ның Әзірбайжан, Украина елдерімен қатынастары: қазақ диаспорасы
мәселесі....................................................................
...........................................49
2.3 ... ... және ... ... ... қарым-қатынасы...62
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.................................71
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... диаспорасының жағдайы, тағыдыры, өмір-
тіршілігі, олардың ... ... ... ... ... Қазақстанның ТМД
елдерімен қатынасында өте маңызды. 40-тан астам елдерде 4,5 млн. ... аян. 2002 ... ... ... бойынша бес миллионның үстінде.
Бүгінде ТМД елдерінде ... ... ... басым көпшілігі өз
бетімен емес, тағдырдың жазуымен, озбырлық әрекеттерден өзге елдерге қоныс
аударуға мәжбүр ... ... ... ... толық құқықты мүше
ретінде еніп отырған Қазақстанның енді оларға қол ұшын ... ... ... жасауы, балаларын оқытуға мүмкіндік жасауы,
оралмандардың елге ... ... ... ... ... ... ... қауымдастық басшылыққа алып отырған халықаралық құқық
қағидаттары мен нормалырына ... ... ... бен ... ... ... ... мол рухани қазынаны
шашпай-төкпей жинап алуымыз, оны атажұртта және ... ... ... ... шаруа" – деп айтқан еді Елбасы Н.Назарбаев Түркістанда 2002 жылғы
23 қарашада ... ... ... ІІ форумында. Бұл орайда Үкімет
бекіткен 2001-2010 ... ... ҚР ... саясатының салалық
бағдарламасын айта кеткен де жөн. Онда ... ... елге ... ... ... және қазіргі тіршілігінде қолдау білдіру
мәселелеріне ерекше назар аударылған. Әрине жыл сайын белгіленетін квотаның
оралмандардың ... ... ... ... алаңдатады. Бірақ,
мемлекет тарапынан қазақ ... үшін ... ... игі ... ... ... және сыртқы саясатына қарап бағалаған дұрыс [1].
1996 жылғы ... ... шет ... ... ... ... ... Арада дәл бір жыл өткен
кезде ... ... ... заң ... ... Осы заң ... жыл
сайын квоталар бөлінетін болды. Мысалы, 2004 жылға репатрианттардың 10 ... ... ... 2015 ... дейін жыл сайын квота 15 мың отбасына
өсіп отырады. Миграцияға және оралмандардың азаматтығын белгілеу мақсатында
бірнеше ТМД елдерімен, атап ... ... ... ... ... және ... Ресеймен, Беларусьпен көп ... ... ... ... Өзбекстанмен және Түрікстанмен де жасалмақ. ҚР
Сыртқы істер министрлігі өз ... ... ... ... мұқият
бақылап отыр. 2003 жылғы “Виза беру тәртібі туралы” нұсқаулығына ... ... ... ... үш айға ... визаны жылына екі рет
алуға және виза алу кезінде төлем төлемеуге мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... Халықаралық көші-қон
жөніндегі ұйымның бас директоры Бронсон Маккинлимен және ұйым ... ... ... ... еді. ... ... Қазақстан сол жылы осы
ұйымға толық мүше ретінде кіруге ынта білдірді. Бұл ұйым ... ... ... ... тұта ... ... ... қаржылық
көмек көрсетеді. Мәселен, 2001 жылы қазақстандық жобалар 750 мың ... ... ... ... грант беру, арнайы семинарлар өткізу,
бірлескен ... ... ... – осының барлығы да тәрізді
ынтымақтастықтың жемісі [2].
2002 жылғы 24 ... ... БҰҰ ... ... ... ... ... Өкiлдiгiнiң Басшысы Абдул Карим Гульды
Қазақстандағы миссиясының аяқталуына орай қабылдаған ... ... ... ынтымақтастық мәселелерiнiң кешенi, босқындарды қорғау,
көшi-қон заңнамасын жетiлдiру тілге тиек етіліп, оралмандар мәселелерiн
шешу ... ... ... шет ... отандастарды
қолдаудың Мемлекеттік бағдарламасының аясында да дипломаттардың ... аз ... ... 2001 жылы ... орта ... бітірген
қазақ жастары үшін Қазақстанның жоғарғы оку орыңдарының дайындық курстарына
мемлекет есебінен ... ... саны 25 ... 2001 жылы 25 ... сынаған 103 талапкер болса, 2002 жылы Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... 167 адам ниет ... оку жылындағы дайындық курстарында түрікмен казақ жастарын оқыту
үшін 50 орын ... ... ... сынаққа қатысуға тұрмыстық
жағдайларының көтермейтіндігін ... ... ... ... ... жергілікті жерде сынақтан өту мүкіндігі
ұйымдастырылды [3].
Жалпы әлемнің 40 елінде ... ... ... мен ... ... алдында тұрған күрделі бір мәселе әліпби бірлігі, өйткені
әліпби біркелкі болмағандықтан бұл да ... ... ... ... ... болмаса да, жазу мәселесіндегі жағдай олай емес. ... ... ... бір ... ... ... ... қазағы төте
жазуды пайдаланса, Қазақстан, Моңғолия және ... ... ... тарта алмай жүр. Өзбекстан мен Түркіменстан латын әрпіне көшіп ... ... ... ... ... ... арасын
жалғап жатқан 40 шақты ... ... ... ... құрып
үлгердік. 32 елде қазақ ұлттық мәдени орталықтары құрылып, бізбен тікелей
байланыста жұмыс ... ... ... өз ... ... түрде айналысып жатқан ел саусақпен
санарлық. Бұл бастамада Израиль мен Германияны мысал ... ... ... да ... ... Көші-қон мәселесіне келсек, бастапқыда бұл
мәселемен ... ... ... тәжірибе негізінде кейін
мемлекеттік орган құрылды. Көші-қон агенттігі ... одан ... ... ... қорғау министрлігінің қарамағындағы Көші-қон комитеті осы
іспен айналыса бастады. Тек соңғы он ... ... ... ... ... көшіп келді. Бұл – аса салмақты көрсеткіш. Мұндай ... ... ... бірі де, ... ... де ... ... жұмысының хронологиялық шеңбері ХХ ғ. соңы мен ХХІ ғ басы ҚР
мен ТМД елдері қатынастарындағы қазақ диаспорасының мәселелерін ... ... ... мен ... ХХ ғ. соңы мен ХХІ ғ ... мен ТМД елдері қатынастарындағы қазақ диаспорасының мәселелерін жүйелі
және кешенді ... ... ... ... ... ... сәйкес зерттеу
жұмысының алдына мынадай міндеттер қойылады:
• Қазақстанның ТМД елдеріндегі диаспорасын анықтау;
• Қазақстан – ... екі ... ... және екі ел ... мәселесіне қатысты құқықтық базаның қалыптасуы мен екі ... ... ... ... ... ... зерттеу;
• Қазақстанның Орталық Азия елдерімен қатынастарындағы қазақ диаспорасы
мәселесін ашып көрсету;
... ... ... ... ... және Молдова елдерімен
қатынастарындағы қазақ ... ... ... ... ... ... ... негізі: Бітіру жұмысының алдына қойған
мақсатын орындауда негіз болған деректердің қайнар көздеріне ... ... ... ... ... ... тобына ТМД елдерінің мемлекеттік деңгейдегі ... мен ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Ата заңын, Ресей ... ... ... ... ... ... ... Республикасының
білім туралы заңын, осы заңдардың негізінде мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... тобы ... құжаттардан тұрады. Қазақстан
Республикасы мен ТМД ... ... ... ... ... және көпжақты қарым-қатынастардың құқықтық негізін
құрайтын келісім шарттар, хаттамалар, конвенциялар, ... ... ... ... ... тобына Дипломатиялық мұрағат материалдарына
Қазақстан ... ... ... ... ағымдағы мұрағат және
Қазақстанның ТМД елдеріндегі ... ... ... ... ... ... ... мұрағат
дерек көздерін жатқыздық. Бұл материалдар жинағы Қазақстан мен ТМД елдері
арасындағы барлық саланы, атап ... ... ... ... ... ... қатысты, гуманитарлық салалар
бойынша мемлекетаралық ... ... ... ... еуразиялық өркениетті жаңғыртудағы Қазақстанның ТМД елдерімен
ынтымақтастығының даму ... ... ... ... ... ... ... және үкімет басшыларының, мемлекет
қайраткерлерінің және көрнекті ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының сыртқы саясатының
бағыттарын ... ... ... және ... ... ... ... айқындауда ел Президенті Н.Ә. Назарбаевтың еңбектері
өзінің құндылығымен ерекше ... ... ... ... Б.Н. Ельциннің "Президент
жазбалары" атты ... ... ... ... ретінде қалыптасып
даму барысындағы кездескен киыншылықтары мен ... ... мен ... ... және ҚР мен РФ арасындағы ынтымақтастықтың
артуына баспасөз ... ... ... ... орын ... ... Федерациясының Президенті В.В. Путиннің екі мемлекет Қазақстан
Республикасының Ресей ... ... ... ... сол елдерге қатысты ұстанып отырған ... ... және ... ... ... ... ... дәйекті болжам, бағалары. Мұндай зерттеулердің қатарына
екі мемлекеттің дипломатиялық өкілдіктері басшыларының әр жылдары берген
сұхбаттарын, ... ... ... әлем ... ... ... ... калыптасуының алғы шарттарын, сонымен бірге егеменді
еліміздің сыртқы ... ... ... және оның халықаралық
қатынастар жүйесіндегі ТМД елдеріндегі қазақ диаспорасының алатын орны мен
атқаратын рөліне баға берген ҚР экс-Сыртқы ... ... Қ.К. ... ... құнды болып табылады [31-34]. Бұл еңбектердегі деректік
фактілер екіжақтық байланыстың екі ел арасындағы ынтымақтастықтың ... мен ... ... ... ... ... [23-24].
Ресей Федерациясының сыртқы істер министрі болған И.С. ... ... ... ... ... сыртқы саясатының және сыртқы ... ... ... ... ... [25].
Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы тең ... ... ат ... ... қарым-қатынастардағы
барлық салаларға зерттеу жүргізген Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... Т.А. ... де ... мол [26-27].
Бітіру жұмысында пайдаланылған деректердің бесінші тобына - зерттеу
тақырыбына ... ... ... ... ... ... Бұған республикалық, шетелдік газеттер мен журналдардың әр ... ... ... деректердің алтыншы тобына статистикалық жинақтар мен
анықтамаларды ... ... Олар ... шет ... оның ішінде
Ресей Федерациясымен мәдени ынтымақтастығы ... ... және ... туралы мәліметтер береді [34-37].
Жоғарыда аталған деректердің барлық топтары бітіру жұмысты жазу үшін
деректік негіз ... ... ... ... ... жұмысына қолдану
жұмыстың алдына қойған ... ... ... ... мен
міндеттерін ашуға мүмкіндік берді.
Тақырыптың зерттелу деңгейі: Шет ... және ... ... ... ... қалыптасуына арналған зерттеулер тәуелсіздіктің
алғашқы жылдарынан бастап жарыққа шығуда.
Шетелдік 3. Бжезинский [38] ... ... өз ... ... ... ... интеграциялық үрдістерге баға
береді.
Халықаралық ... ... ... ... ... бірі ... ... Интеграциялық үрдістердің
дамуындағы әртүрлі факторларды қарастырғанда диаспора мәселесіне да ... ... ... ... ... ... ... қиыншылықтарын жан-жақты түсінуде көрнекті ғалым Ж.У. Ибрашевтың ғылыми
еңбектерінің алар орны ерекше [39].
Бітіру ... ... және ... негізі: Бітіру
жұмысының теориялық негізіне ... ... ... ... ... рөліне, диаспораны интеграцияның
қалыптасуындағы бір фактор ретінде қарастырған ... ... ... Интеграцияның теориясы мен тәжірибесін зерттеуші ғалымдар
диаспора мәселесіне бірқалыпты дамитын құбылыс ретінде үлкен мән ... ... ... ... ... ... ... қазақстандық ғалымдардың халықаралық қатынастардың теориялық аспектісі
және ғаламдану жағдайындағы диаспора рөлі туралы пікірлері қолданыс тапты.
Бітіру жұмысының ... ... ... ... ... мен ТМД ... арасындағы орнаған халықаралық қатынастардың
жаңа ережелері мен ... ... ... ... ... ... ынтымақтастықты зерттеуге талпыныс жасаған тарихи
ұстаным қағидасына жатады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... орын алатын Қазақстан мен ТМД елдері
арасындағы қазақ диаспорасына ... ... ... ... ... мүмкіндік берді.
Сонымен қатар екіжақты ынтымақтастыкты зерттеуде негізінен деректік
сипат алатын мемлекет және ... ... ... ... әр түрлі деңгейдегі кездесу кезінде берілген сұхбаттардың, түрлі
келісім-шарттардың, хаттамалардың, коммюникелердің мазмұндарын саралады.
Халықаралық ... ... жиі ... және ... ... ... ... мен ТМД елдері арасындағы ынтымактастықтың даму
динамикасын зерттеуде осы саланың негізгі бағытын зерттеуде ... ... ... құрылымы кіріспеден, екі тараудан, қортындыдан жалпы
көлемі 81 беттен тұрады.
1 ТАРАУ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТМД ... ... ЖӘНЕ ... ҚАЗАҚ ДИАСПОРАСЫ
1.1 Қазақстанның ТМД елдеріндегі диаспорасы тарихы мен қазіргі ... ел ... ... бүтіндеп отырған кезде ұзақ жылдар бойы
отаршылдық тұзағына түскен ұлттық санамыз қайта ... даму ... бір ... ... ұлттық демографиялық санамыз бен демографиялық
мінез құлқымызда орын алып отырған келелі ... ... ... ... ... көп ... ол ... санамыздың бастау
алар мәйегі және оны өсіре алатын басты дәнекері. Өткен ... ... ... құрау, оны бір орталыққа тас түйін ... ... мен ... ... өзара туыстастырып
жақындастырудан, олардың шежіре тарихын мадақтап құрмет тұтудан басталған.
Өткен тарихымыздың демографиялық зардаптары мен ... ... мен ... ... ... бұзылған тепе-теңдікті жарым жартылай
болса да қалпына келтіруге табиғи талпынысымызды салыстыра зерттеуміз
қажет.
Бұл тарихи ұзақ ағым ... ... ... ... ... ... ... шығыстан баса көктеп кірген жоңғар
шапқыншылығынан 1723 жылдан бастап ... ... ... ... ... ... сөйтіп қазіргі Орта Азия жеріне көп санымен тереңдеп
енуге мәжбүр болды.
Шапқыншылықтан қатты күйзеліп кеткен ... ... және ... ... ру тайпалары Ташкент маңындағы құрамалар сияқты ... сол ... ... ... ... да ... ... Мырзашөлде және Шыршық бойында қазақтар ежелден - ақ ... ... ... ... ... ... жоқ болғаннан кейін қазақтар
өзінің ежелгі шығыстағы жеріне 150 жылдан соң қайта орала бастады. Бұл ... ... ... ... әр қилы ... ... бірнеше рет
жалғаса отыра, екі ғасырға дейін созылып, тек 1934 жылы ғана, отыз ... соң ... [1, ... диаспорасының әрі қарай кең етек жаюына жаугершіліктен басқа
отаршылдық та ... әсер ... ... Еділ мен ... ... ... мен Тобылдың бойынан және Ертістің ... ... ... ... ... көшпенді бабаларымыз Солтүстік батыстан Оңтүстік
шығысқа қарай, бұл жолы қырылмаса да ... ... ... ... ... Ғасырларға созылған қазақ жоңғар тайталасы нәтижесінде
біздің халық әбден әлсіреп, еселеп дами бастаған ... ... ... алмайтындай күйде қалған еді.
Абылай хан: «Оңтүстік шығыс пен шығыстан қытай мен жоңғардан ... ... ... ... деп ... ... пен ... Ресей
башқұрт пен қалмақты алдына айдап салып, өзі даламен шекаралас ... ... ... ... ... ... Оның ... ретінде мынандай
мысалдарды келтіруге болады. ХVІІІ ғасырдың бірінші жартысында Астрахань
губерниясында негізінен қалмақтар (І ... ... ... ... ... ... 93,9%, ал ... бар болғаны 5,2% ғана құраған; ІІ
ревизияның қорытындысы бойынша қалмақтар 89,1%, ... 9,3 %) ... ... ... бойынша Астрахань губерниясы халқының саны 233,5
мыңға жетті. Және де оның ... ... ... ... ... ... де ... үлесі кеми берді.
ХVІІІ ғасырдың аяғында жан жағынан қоршауға алынған сахарада қамауда
қалған, осы уақытқа дейін шекара ... не ... ... ... ... саны ... де аз емес ... Әсіресе қазіргі Батыс
Қазақстанның территориясында өте көп адам жиналып қалғанды. Қазақтардың осы
кезеңде өз жерлеріне сыймай кеткені ... ... ... көп айтылған.
Кіші жүздің рубасылары, елбасылары және билері Ресей патшасының аймақтағы
ресми өкіліне қайта-қайта хат ... ... ... ... арғы ... ... ... онда көшіп-қонуға рұқсат сұрайды.
ХІХ ғасырдың басынан оның 80-жылдарына дейінгі аралықта ... ... ... басталып, ұдайы дами беруіне қарамастан бір
көбейген сияқты.
1897 жылы орыс ... ... ... бөлігі ілінбей қалған деген
тұжырым айтуға себептің көп екені анық. Дегенмен, ... ол ... ... емес одан әлдеқайда көп болған сияқты. Мұны тіпті бүгінгі ... ... ... ... да ... ... болады. Содан
бері ғасырлар өтседе тым ұзаққа ... ... ... ... кезеңі шамамен 1650 жылдан басталып, 1916 ... ... ... ... Ол тым ... шамамен екі-үш ғасырға созылған баяу
процесс болғандықтан, ол байқалмаған [2, 2 ... жылы ... ... мен ... ... өтіп, Орта Азия халықтары
ұлттық – территориялық жағынан бөлініп, бір ... ... ... ... ... ... ... саны 3 млн. 968 мың болды.
1926 жылғы халық санағынан кейін құрбан болған ... ... ... дейін қалпына келтіре алмаған қазақстандық төрт ұлт туралы мынадай
деректер келтіруге ... ж.ж. ... ... 3,627,6 ... 2,181,5 ... дейін,
украиндар – 860,2 мыңнан 549,6 мыңға дейін, ұйғырлар 63,4 ... 33,4 ... ... 129,4 ... 110,0 ... ... ... кетті.
1926 ж. мен 1939 ж. халық санағының аралығында орыстар - 1,275,1 мыңнан
2,449,1 мыңға дейін, немістер - 51,1мыңнан 92,4 ... ... ... ... ... 106,9 мыңға дейін, кәрістер - 0,1 мыңнан 95,5 мыңға ... ... ... бір ... күрт ... оға ... халықтар өсе түскен [1, 10 б].
1931-1933 ж.ж. қызыл қырғыннан барлық шығын 2 млн. 300 мың адам ... ... 1 900 мың адам ... ... біржолата үдере көшкен.
1939 ж. ІІ Кеңес санағы жүргізілді. Бұл жолы қазақтардың саны 3 млн. ... яғни 869 ... ... 21,9% ... ... ... Оның негізгі себебі
30 жылдардың басындағы аштық ... ... ... бұл ... ... басын жұтқаны туралы әр түрлі пікірлер айтылады.
1939-1959 ж.ж. ... Ұлы Отан ... ... мен тың ... ... ... ... жүз мыңдаған қылшылдаған қазақ жастарын жұтты,
ауылда қалған, өмірінде халқы бұрын-соңды ... ... ... тағдырдың бұл тәлкегінің қайдан түсіп, енді ... ... ... болып, болдырған аға буынның қатарын сиретті.
1941 маусым ... ... ... саны ... ... халықтарынан
кейінгі төртінші орында болған. Егер Қызыл армия қатарындағы адам шығынының
ең көбі сол ... ... ... ... Гитлер армияларының
шабуылын 1941 ж. қарсы алған біздің жаяу әскердің қатардағы жауынгерлерінің
ешқайсысы Жеңіс ... ... ... ... ... ... ... тағы да «жұртпен бірге көрген ұлы той» ғана ... ... ... ... ... ... жағдай екені туралы ой туады
[2, 3 б].
1926-1959 ж.ж. арасында жүргізілген ... ... ... айтпағанның өзінде жер аударылғандар мен соғыс
кезінде көшіп келгендер, тың ... ... ... ... ... ... өрескел бұрмалауға әкеліп соқтырды. Егер республикамыздағы ең
көп екі ұлт — орыс пен қазақтың ара салмағын ... ... ... саясатынын, бет-бейнесі айқындала түседі. Тек 1926-1959 ж.ж. ғана
қазақтардын саны ... 29,8 %-ке ... ... саны ... ... көтерілген. Осы көрсеткіштің өзінен-ақ біраз шындықты айқын
байқауға болады емес пе?
Қазақ қоныс теуіп отырған жердің ауқымы одан әрі ... ... ... ж.ж. ... халқымыздың саны жарты миллионға жуық өсіп, 3 ... ... ... ... ... 28 ... дейін төмендеп кетті.
Өйткені осы жылдары Қазақстанға сырттан еркімен көшіп келу мен күштеп қоныс
аударту жаңа бір ... ... ... ... ... еді. ... ... ж. наурыз айынан 1946 ж. ... ... ... ... ... байланысты эвакуацияланып немесе өз бетімен қашып ... ... 866.300 мың адам жер ... ... ... ... ... тарапынан айыпталып,
репрессияға ұшараған халықтар еді. Сөйтіп, айналасы біржарым жыл ... ... ... ... саны ... жергілікті ұлт өкілдері
санының 1/3-не тең ... ... жер ... ... ... Құжаттарда айтылғандай, мәнгі-бақиға. Қырғызстанда ондайлар
жергілікті ұлт өкілдері санының 1/7(132 мың ... ал ... ... ... тең болды [4, 13 б].
Соңғы жылдары Қазақстан халқының осы этнодемографиялық тобының саны
өспей, тұрақтана ... ... ... ... — қазақтардың демографиялық өсуі, ... ... ... ... ... ... ... тарихи-саяси жағдайлардың қолайсыздығынан тікелей
қатты жапа шекті. Екі ... ... ... қысымшылықтан кейін,
қазақтар, жығылғанға жұдырық демекші, алғашқылардың бірі болып ... ... ... ... ... ... өте ауыр тиген
зұлматты, тым рақымсыз «голощекиндік геноцидтен» көшпенді қазақтар қатты
күйзелді. ... ... ... ... ... ... шамамен екі жарым ғасыр бойы қазақ халқының өз жеріндегі
жағдайы өте жайсыз, ал демографиялық ... аса ... ... ж. ... ... ... дерек бойынша, Қазақстан халқы ... 847 мың 500 адам ... оның 53,4%, ... 7 ... 985 ... ... өкілдері құрады. 2001 ж. аяғына қарай халық саны 14 млн. 851,1 ... ... 2002 ж. ... ... халық саны 14 млн. 866,8 мың адамды
құрады, 2003 ж. ... ... ... саны 14 млн. 951,2 мың ... ... ж. ... таман халық саны 15 млн. 074,8 мың адамды құрады, 2005 ... ... 15 млн. 130 мың ... ... 2006 ж. ... ... ... 210 мың адамды құрады, 2007 ж. Басында 15млн. 395 мың адамды ... 12 ... ... ... ... уақытта Ресей Федерациясында 1 310
000 этникалық қазақ тұрады, олардың 70%-дайы ... ... ... ... көпшілігі Ресей Федерациясының Қазақстанмен шекаралас 12
субъектілерінде жинақы тұрып жатыр. Бұл - Алтай өлкесі, ... ... ... ... ... Сарытау, Волгоград, Новосібір және Түмен
облыстары. Қазақтардың белгілі бір саны ... ... ... ... ... ... да облыстарында өмір
сүруде. 1999 жылдың басында Ресей Федерациясының ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |135 000 ... ... |115 000 ... ... |46 000 ... ... |34 000 ... өлкесі |24 000 ... ... |19 000 ... ... |18 000 ... ... |16 000 ... облысы |14 000 ... |10 000 ... |8 000 ... аймағы |4 000 ... ... |2 000 ... облысы |1 000 ... ... ... ... ... Алтай автономиялық облысының
Көшағаш ауданында халықтың 39,6% – төлеңгіттер мен ... 54,4 % ... ...... 1989 жылы ауданда 8 200 қазақ және 7 ... ... ... 1993 жылы – тиісінше 6 377 және 7 ... ... ... ... келу ... кері процесс байқалды. 1995 ... ... 15 748 адам ... ... 7 999 ... 7 555 ... ... қазіргі кезеңінде қазақ диаспорасына жалпы екі процесс
тән: этникалық сәйкестілікті сақтау және Қазақстанға оралу.
Этникалық өзін-өзі тану ... ... ... ... ... өздерінің шыққан тектерін, немесе рулық топтарын білуін, өзінің
тарихи салт-дәстүрлерін білуін ... ... ... Мысалға, Көшағаш
ауданының қазақтары бұл мәселеге хабардар екендігін атап ... ... ... бөлінетінін жадында сақтаған. Көшағаш ауданындағы
қазақтардың негізгі ... ... орта ... ... – 48%, ал 2% - ... және 1% - кіші ... ... қалғандары өздерінің рулары туралы жауап
беруге қиналады. Алтай қазақтары өз салт-дәстүрлерін тұрмыстық, материалдық
мәдениет деңгейінде сақтайды. Көшағаш ... ... ... салт-дәстүр
ерекшеліктерінің жақсы сақталуымен ерекшеленеді. Ұлттық аспаптар ... ... ...... ... ... ұлттық
аспаптарды пайдаланатынын айтады, шамамен сонша адам ұлттық кием киеді. Сол
сияқты ... ... үй ... - киіз ... де кең тараған. Алтайдағы қазақ
халқының арасында нуклеарлық отбасылар басым.
Этникалық біртекті некеде 76% ... ... ... 9% ... Усть-Канск ауданында ұлтаралық некелер санының арту үрдісі басым:
қазақтардың 40% өзге ұлт ... ... ... (23% - орыстармен және
17 % - алтайлықтармен). ... ... тағы бір ...... ... «лауазымды» этнос мәртебесін алған, ал әлеуметтік
инфрақұрылымда көшбасында ... ... ... ... ... ... ... жағдайда өзін-өзі анықтау нысанына айналған діни ... ... ие боп ... ... ... (Қазақстан, Моңғолия, Қытай,
Түркия мұсылмандарымен) байланыс орнауына орай ... ... ... ... тек діни ғана емес, этникалық сананы да өзекті етіп
отыр және Алтай Республикасы қазақтарының бірігуіне жағдай жасайды. ... ... ... ... діни ұғымдарын көзінің
қарашығындай сақтауды. ... ... ... бөлігі өздерін дінге сенетіндер
деп санайды. Алтай мемлекеттілігінің шеңберінде Алтай Республикасының ... ... ... да ... және ... егемендігін алды.
Республиканың заңнамалық актілері алтай және орыс тілдерін ... ... ... және ... ... ... жинақы тұратын жерлерінде ресми
деңгейде пайдалануға болады деп ... ... ... өз тілін ана тілі санайды және отбасында
қазақ тілінде сөйлесіп, оны жақсы білетіндігін көрсетеді. ... ... ... ... жағдайында алтай қазақтары орыс тілін ... ... ... де ... ол ... көп ... еркін сөйлейді.
Көшағаш ауданындағы нақты полилингвизм әкімшілік-саяси факторлармен және
күнделікті өмір ... ... беру ... ... ... көптеген онжылдықтар бойы білім беру тілі орыс тілі
болып келді. ... ... ... ... ... ... ... көптеген мектептерінде (олардың арасында үш бастауыш,
он орта, бір орталау мектеп бар) 1-4 ... ана ... ... көпшілігінің тілінде) оқыту, 5-11 сыныптарда – ана тілі курсын
сақтай отырып орыс ... ... ... ... ... ұлттық
мәдениеттерді сақтау мен дамытуға жағдай жасауда. Оның жәрдемімен Көшағашта
Қазақ мәдениетінің ... ... ... ... ... сақтаудың басқа да шаралары жасалып жатыр. 2001 жылы Көшағаш
ауданының Жаңаауыл ... ... ... ... ... ... ... Н.Назарбаев пен Ресей Президенті В.Путин өз үндеулерін
жолдады. Құрылтайда басқа мәселелермен ... ... ... ... баспасөз және радионы дамыту жоспарлары талқыланды. Іс жүзінде
барлық ... (95%) өз үй ... бар, олар ет мен ... жетекгі рөл атқарады.
Өзбекстан Республикасы Статистика ... ... ... ... өте ... 1 ... дейін жеткізіп отыр. Алайда
қазақтардың саны 1 млн. 660 мың адам деп ... ... ... ... қазақ диаспораларының үштен бірін құрайды. Олардың Өзбекстандағы
жинақы тұратын жерлері Қарақалпақстан, Ташкент қаласы, ... ... ... және ... ... Қазақстан Республикасы Сыртқы істер
министрлігі өзбек тарапына ... ... ... ... ... ... ұсынған болатын. Алайда Өзбекстанның Сыртқы істер
министрлігі қолданылып жүрген ішкі ... ... ... ... ... ... ... оны қараудан бас тартты. «ҚР Азаматтығы ... ... ... енгізілгеннен кейін бұл мәселе шешілді [7].
Мамандардың болжамы бойынша Отанына оралғысы келетін обасылар саны таяу
жылдарда күрт ... ... шығу ... ... сипат алуы мүмкін
Мектептерде қазақ ... оқу ... ... ... ... ... ҚР ... және ғылым министрлігімен бірлесе ӨР Халыққа ... ... 5 млн. ... ... берді.
2005 жылы алыс және жақын шетелдегі, соның ішінде Өзбікстан, қазақ
диаспорасының балалры үшін 5 ... үшін 18 699 ... ... үшін 19 ... ... пен оқу-әдістемелік кекшн жіберілді. Өзбекстанның білім беру
министрлігі қазақ мектептеріне арналған оқулықтар шығаруды ... ... ... және ... ... латын әліпбиіне
көшуінен қазақ мектептері қысқарып ... ... ... қазақтардың проблемалары аз емес, бұл ана
тілінде ... ... ... ... ана ... ... ... шектеу қою, мәдениет, әдебиет, өнер саласындағы
проблемалар, әдеуметтік-экономикалық проблемалар. Өзбекстанның ... ... ... ... хабарлары біртіндеп экраннан
түсіп қалуда. Білім беру ... де өз ... бар, ... ... ... ... ... оқытатын мектептер саны жыл өткен сайын
қысқарып келеді, Өзбекстанның жалпы ... ... ... ... ... ... ... қосымша қиындықтар туғызады. Диаспораның 60%-
дайы ауыл тұрғындары. Олар мақта мен күріш егеді, мал ... ... ... қойын өсірумен айналысады. Қалалықтар негізінен білім беру,
денсаулық сақтау, тұрмыстық қызмет көрсету және басқа да ... ... ... ... ... мемлекеттік билік органдарындағы ... ... ... өте ... Республиканың қазақтар тығыз
орналасқан өңірлері – Қарақалпақстанда, ... ... ... ... ... саны ... жылдары елеулі қысқарды. Оларды басшы
орындардан, жалақысы жоғары немесе беделді лауазымдардан ... ... ... ... ... ... ... құқықтарының
бұрмалануы деп қабылдайды, сондай-ақ биліктегілердің ... ... ... ... ... тұратын жерлердегі әлеуметтік
шиеленіске әкеп соғуы мүмкін. ... ... ... жанжалдар
санының артуы осының жанама дәлелі бола алады. Диаспораның әлеуметтік
мәртебесінің төмендеуі, оның ... ... ... ... ... салаларындағы кепілді құқықтардың жоқтығы – ауыр ... ... оны ... қазақ халқын ғана шеттету деп қарамау
керек. Бұл объективті процесс, өтпелі ... ... және ... ... ... ... ... Әлеуметтік мәртебесінің
төмендегеніне қарамастан қазақ этносының ... ... ... жаңа ... да ... ... ... табуға көмектеседі.
Соңғы халық санағына (1999 жылғы сәуір) сәйкес мұндағы этникалық
қазақтардың саны 42 657 ... 2004 ... ... ... ... саны ... шамасында. Анағұрлым жинақы орналасқан жерлері Шу облысы (17 510 адам),
Бішкек қаласы (12 064 адам), Ыстықкөл (6979 ... ... (3604 ... ... (1 130 ... Ош (1200 ... ... (394 адам) және Баткент (376 адам)
облыстары. Білім деңгейі: жоғары білімі барлар – 4 234 ... ... - 678, ... – 4 346, орта – 13 366, ... – бастауыш
білім. Қазақтардың ішінде 47 ғылым кандидаты, 8 ғылым докторы бар. Жалпы
алғанда ... ... ... ... ... ... ... бір бөлігі аралас некеден туған,
ассимилияция қаупін туғызады. 1999 жылғы ұлттық халық санағы ... 42 657 ... ... ана ... ... тілі деп, 2449 – орыс ... - ... тілі деп көрсеткен. Мұның себептерінің бірі қазақ диаспорасы
жинақы тұратын аудандарда ... орта ... мен ... ... ... ... ана ... теле- және радио бағдарламар таратылмайды.
1995 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша Түркменстанда 86 987 қазақ
тұрады ... ... ... санының 4%). Олар Дашогуз (33 000 адам),
Балкан (22 000 ... ... ... және ... уәлайяттарында
(облыстарында) жинақы қоныстанған және ... мал ... ... және ... ... мен ... ... жұмыс
істейді. Біздің елшілігіміздің мәліметтері бойынша 2003 жылы мұнда 110 ... ... ҚР ... ... ... мектептерінің
директорларына 16 000 оқулықтар мен оқу құралдарын ... ... ... ... ... ... ауыстыру мәселесі ерекше
өткір болғандықтан, сондай-ақ бұл процедураның ұзақтығы мен қымбаттығына
байланысты ... ... ... істер министрлігі түркмен
тарапына ... ... алу мен ... ... ... ... ... Түркменстанның Орталық Азия елдерінен бөлектенуіне және
біздердің елдеріміздің арасындағы визалық режим ... ... ... әлі ... ... оң ... ... отыр. Осы үшін біздің
отандастарымызға залал көруде, олардың ... ... ... ҚР мен РФ ... ... ... қалыптасып даму эволюциясы
Ресей Федерациясы Қазақстан Республикасының тәуелсіздігін 1991 жылы 17
желтоқсанда мойындады. ... ... ... оның ... және ... ... түсуде тарихи көзқарастан басты рөл
атқарады. 1991 жылы КСРО-ның ыдырауы және оның ... 15 ... ... оның ... ... Республикасы мен Ресей
Федерациясының пайда болуы бүкіл ... ... ... алып ... Тәуелсіздік алғаннан кейін жаңа мемлекеттер
басшыларының алдында сыртқы саясаттағы ... ... ... ... ... ... ... Президенті Н.Ә.
Назарбаев пен Ресей ... ... Б.Н. ... ... ... тиімді ынтымақтастықты дамыту мәселесін шешу керек
болды. Қазақстан Республикасы мен ... ... ... ... жаңадан қалыптасқан еуразиялық кеңістігіндегі геосаяси жағдай ... ... ... мен Азия тоғысында орналасқан бұл екі мемлекет Батыс
пен ... ... ... ... бұл ... ... еуропалық және
азиялық мемлекеттермен қарым-қатынастарын реттеуде маңызды рөл атқарды. Ал
КСРО-ның ізбасары Ресейге келсек, ол территориясы жағынан ең ... ... ... ... пен жаңа ... ... мемлекеттерге өз ықпалын
тигізеді. Ресей мен Қазақстанның геосаяси орналасуы екі мемлекеттің ... ... ... ... ... етуге және өзара мәдени
қарым қатынастарды тереңдетуге өз септігін тигізеді [8].
Қазақстан Республикасы мен ... ... ... қол ... ... ... екіжақты қатынастарын келесі кезеңдерге бөлуге
болады:
I кезең –1991 жылғы желтоқсан - 1992 ... ... ... катынастардың қалыптасуы.
II кезең – 1992 ... ... -1994 ... ... ... және ... ынтымақтастықтың үлгісін іздеу.
III кезең 1994 жылғы наурыз - 1997 жылғы қыркүйек Экономикалық және
басқа ... ... ... мен ... ... – 1997 ... ... - 2001 жылдар аралығы. Стратегиялық
әріптестікті нығайту. Мәңгілік ... ... ... ... – 2001- ... ... дейін. Қазақстан Республикасы мен Ресей
Федерациясы арасындағы екі жақты ... ... ... ... ... Қазақстан мен Ресей президенттерінің Алматыдағы
кездесуінде бірқатар құжаттарға қол қойылды, олардың екеуі Президенттердің
Бірлескен мәлімдемелері - ... мән ... ... ... ... -
"Біртұтас экономикалық кеңістік туралы"' деп аталатын құжатта - егемен екі
мемлекеттің президенттері, ... мен ... елде ... ... ... біртұтас нарықтық кеңістік құру жолындағы
жауапкершілігін сезініп, республика аралық экономикалық ... ... ... ... ... он бес мемлекет басшыларының жұмыс
барысындағы кездесуін өткізудің уақыты мен орнын ... ... ... жетекшілеріне ұсыныс жасауды ... деп ... ... ... ... ... кеңістікті қалыптастыруға байланысты
экономикалық және әлеуметтік проблемалардың ... ... ... ... еді.
1992 жылғы 17-қаңтарда, ... ... ... аралық
технологиялық корпорациялар құру жөніндегі ниет ... ... қол ... ... ... екі ... өндірістер өзара жеткізілімге
өте-мөте тәуелді деп білетіндіктен және ... ... ... қажет ететіндіктен алдағы болашаққа белгілібір мақсат қоятын осы
үкіметаралық құжат өзара тиімді шаруашылық ... ... ... ... ... ... қадамдардың бірі болды [9].
1992 жылғы 25 мамырда Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы
арасындағы ... ... және ... ... туралы" шартқа қол
қойылды. Онда мемлекеттік егемендікті және аумақтық тұтастықты ... күш ... ... ... ... ... және ... істеріне қол сұқпау, адам құкығын жүзеге асыру, алған міндеттерді ... ... ... ... бас тарту принциптерін басшылыққа
алатындықтарын ... ... мен ... ... белгісі бойынша
кемсітушілікке жол ... екі ел ... ... ... ... беретінін атап көрсетті. Ұлттық экстремизмнің,
сепаратизмнің кез келген көріністеріне табанды түрде ... шығу ... мен ... ... 1992 ... ... ... ынтымақтастық және өзара көмек туралы іргелі ... ... ... де аса ... ... ... айлағын пайдалану тәртібі
туралы" келісімге де қол қойылды.
1993 жылғы ҚР мен РФ екі жақты ... ... бір ... деңгейдегі ықпалдастық жағына қарай ойысу үрдісі байқалды. Бұл
уақытта азаматтардың күнделікті ... ... ... ... ... ... ... бойынша келісімшарттар қабылдау үдерісі әсіресе
қарқынды жүрді. Мұндай көзқарас екі ел басшылығының көзге бола бірлесудің
нәйеті ... ... ... мен ... ... ... ... нақты
адамның мүддесі үшін ... ... ... және ... тағы бір дәлелдейді. Екі ел үкімет делегацияларының ... ... ... ... ... ... мәселелері бойынша сол жылғы 11 қырқүйекте Көкшетауда ... бір ... осы ... ... түрде таңдалғанын көрсетті.
Екі жақты ынтымақтастықтың екінші кезеңі мемлекатаралық қатынастардың
мәдени гуманитарлық аядағы ықпалдастық ... ... ... ... ... ... және ... елдеріміздің арасындағы
қатынастарда басым бағыттардың бірі ... ... ... мен ... мәдени және рухани байланыстарының ғасырлар қойнауына кететін
тарихы мен уақыт сынынан өткен дәстүрлері мәдениет, ... ... ... ... ... пен ... ... айқындап берді.
1993 жылы 12 ақпанда Қазақстан мен Ресей білім министрліктері арасында
Білім ... ... ... келісімге қол қойылды, ... ... ... техникалық, арнаулы орта және жоғары білім беру
саласындағы ... ... ... ... қай тілде
жүргізілуіне қарамастан, екі мемлекеттің ұлттық білім беру ... ... ... ... тең ... ... ... оларға бірдей
мемлекеттік ұйымдастырушылық, ... ... ... ... көрсету қажет екендігі мойындалды.
Тараптар өз аумақтарында тұрақты мекендейтін азаматтарға өздеріне
белгіленген жағдайға сәйкес білім алу ... мен тең ... ... ... орыс ... ... ... мен Ресейдегі қазақ
тілінде оқытатын мектептерге оқу-әдістемелік, кадр ... ... ... ... ... ... Тараптар ез мемлекетінің
этностық отаны екінші тараптағы азаматтарының ... ... ... ... өзара міндеттеме алысты [10].
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. ... ... ... ... ... 1994 жылғы 28-29 наурызда болды. Оның
барысында президенттер мен үкімет басшылары келемі ... ғана ... ... алдағы ынтымақтастығындағы мән-мағынасы жағынан да кең ауқымды ... қол ... ... ... мейлінше маңызды әрі ерекше мән
берерлігі мыналар: Қазақстан мен Ресейдің экономикалық ... ... одан әрі ... ... ... бір-бірінің аумақтарында тұрақты
мекендейтін Қазақстан мен Ресей ... ... мен ... ... ... ... ... принциптері туралы
меморандум, сондай-ақ "Байқоңыр" ... ... ... ... мен ... туралы келісім.
1994 жылғы 28 наурызда президенттер қол қойған Меморандумда ... ... ... ... ... ... және ... Федерациясының аумағында тұрақты мекендейтін
Қазақстан Республикасы ... ... мен ... ... ... шешудің негізгі принциптері белгіленді.
Қазақстан мен Ресейдің кірігу үдерісіне қуатты серпін берген келесі бір
қадам президенттер Н. Ә. ... пен Б. Н. ... 1995 жылы ... ... ... бабындағы кездесуі болды.
Оның барысында президенттер аса маңызды үш құжатқа қол ... ... ... ... мен тереңдету туралы декларация;
Ресей Федерациясының аумағында тұрақты мекендейтін Қазақстан Республикасы
азаматтарының және ... ... ... тұрақты мекендейтін
Ресей Федерациясы азаматтарының ... ... ... ... мен ... ... ... шарт; Тұрақты мекендеу
үшін Ресей Федерациясына келетін ... ... ... ... ... үшін ... Республикасына келетін Ресей Федерациясы
азаматтарының ... ... ... тәртібі туралы Қазақстан
Республикасы мен Ресей Федерациясының арасындағы келісім.
1995 жылы 30 ... ... мен ... ... ... ... ... күш-жігер туралы шартқа қол қойды, ол осы
саладағы ынтымақтастықтың пошымдарын айқындап берді. Атап ... 120 ... ... ... ... ... Республикасының
Ресей Федерациясындағы Шекара әскерлерінің жедел тобы мен ... ... ... ... ... ... ... көзделді.
Осы жоғарыда аталған уағдаластықтардан басқа 1995 жылы әр деңгейде тағы
отызға жуық ... ... ... Екі ... ... ... мен ... Қазақстан мен Ресейдің
өзара қарым-қатынасы барлық саладағы кірігудің кеңеюі мен ... ... ... тағы бір ... ... болды.
Сөйте тұра 1996 жыл Қазақстан мен Ресей ынтымақтастығын, соның ішінде
жан-жақты негізделген ынтымақтастықты ... жаңа ... ... жылы ... ... Белоруссия Республикасы, Қазақстан
Республикасы, Ресей Федерациясы және ... ... ... және гуманитарлық салалардағы кірігуді тереңдету туралы шартқа
қол қойылуы Қазақстан мен Ресейдің кеңестік дәуірден ... ... ... ... ... ... дәлелдеп қана қойған жоқ.
Олардың екі жақты қатынастары ТМД-ның басқа қатысушыларының жаңа деңгейдегі
мемлекетаралық бірлестігіне табиғи түрде ұласты [11].
1996 жылы ... ... ... ... жаңаша қарқын
алды. Ресей Президенті Б. Н. Ельциннің 27 сәуірде ... ... ... ... ... маңызды бір дәлелі болды және ол Қазақстан мен
Ресейдің екі жақты байланыстарына ғана ... ... ... ... да ... мемлекеттеріне өзара пайдалы ынтымақтастық тетіктерін
жетілдіру үдерісіне де соны серпін берді.
1997 жыл саяси және ... ... одан әрі ... айқындалды. Қазақстан мен Ресей қорғаныс министрлерінің ресми және
жұмыс бабындағы сапарлары болды. "Байқоңыр" ... ... ... ... тұрғыдағы жұмыс істеуінің құкықтық негізін қалыптастыруда
бірлескен кезекті ... ... ... мен ... ... ... өткен екі жақты кездесуі мейлінше жемісті болды.
1997 жылы ... 22 ... ... қол ... ... құкық қорғау органдарының құқық тәртібін қамтамасыз етудегі өзара
ықпалдастығы туралы, ... ... ... ... мен ... ... ... және басқалар бар. Мұнай-газ салаларындағы,
мәшине ... ... пен ... ... жаңаша сипат алды.
Қазақстанның Ұлттық банкі мен ... ... ... ... және ... ведомстволарының өзара байланысында сәтті ілгерілеушіліктер болды.
1997 жылы қазанда экономикалық ынтымақтастықтың келелі мәселелері
бойынша бірқатар ... ... ... қол ... Әрі біздің
елдеріміздің үкіметтері бірлескен күш-жігерінің арқасында екі елдің жетекші
ведомстволары басшыларының тікелей, сындарлы, іскерлік жарасымы ... ... ... ... жаңа ... ... алды. Қазақстан мен
Ресей арасындағы ынтымақтастық жөніндегі бірлескен үкіметаралық комиссия -
мәселелерді үкіметтер деңгейінде жедел ... ... ... ... ... ... ... Н. Ә. Назарбаев пен Б. Н. Ельцин туысқан екі халықтың,
достас екі мемлекет Қазақстан мен Ресейдің ... ... мен ... ... ... ... ... күн - 1998 жылғы 6
шілде біздің елдеріміз тарихының ұмытылмас күні болып есте қалады.
1998 жылдың тағы бір ... ... ... ... 12 қазандағы
Қазақстанға мемлекеттік сапары болды. Ресей ... ... ... мұндай сапар жоғары санаттағы сапар ... ... ... басында болған бүкіл уақытында тек ... рет ... ... мемлекет басшылары Қазақстан мен Ресей арасындағы
екі ел үшін де басым мәні бар көп ... ... ... ... дамып,
барған сайын қарқынды серпінге ие болып келе ... ... ... ... ... аса ... нәтижесі Қазақстан Республикасы мен Ресей
Федерациясының ... ... ... арналған экономикалық
ынтымақтастық туралы шарт жасалып, тиісті ... ... жылы 22-23 ... Қазақстанға ресми сапармен Ресей үкіметінің
төрағасы Е. М. Примаков келді. Сапар барысында Е.М. Примаковты Президент
Н.Ә. ... ... ... ... ... саласындағы
ынтымақтастыққа, соның ішінде Каспий өңірінің көмірсутекті ресурстарын
әлемдік рыноктарға тасымалдау жайларына ... мән ... ... ... ... іске ... пәрменді мемлекеттік
бақылауды қамтамасыз ету, Атырау-Самара мұнай құбырын жаңғырту мүмкіндігін
косымша қарастыру уағдаластығына қол ... ... жер ... ... ... ... асыру мақсатында Каспий теңізі
солтүстік бөлігінің табанын ... ... ... мен ... арасындағы
Келісімнің Хаттамасын дайындау жөніндегі бірлескен жұмысты ... ... ... мен ... 1999 ... өзара жеткізілімінің
мәселелерін қарастырып, ... ... және ... ... туралы үкіметаралық келісімді іске асыру жөніндегі тиісті
Хаттамаға қол ... ... ... ... сыртқы істер министрі Қ.
Тоқаевтың 1999 жылы 28-29 маусымда Мәскеуге барған сапарының үкіметаралық
деңгейдегі ... ... ... зор маңызы болды.
Жиналған құжаттар мен материалдарды зерделеп оқу сондай-ақ ... ... ... ... ... даму ... ... мен шатқаяқтауына, қолдан шығарып алған мүмкіндіктеріне шейін ... ... ... Бұл ... жарыққа шығуының өзін, ондағы
материалдардың орасан зор ақпараттық ... ... мен ... тату көршілік қатынастардың теңдесі жоқ ... десе ... ... ... ... ... Президенті В. В. Путиннің Қазақстанға
2000 жылғы 9-11 қазанда болған айрықша ... бар ... ... ... ... берді.
Сапар барысында мемлекет басшылары әртүрлі салалардағы Қазақстан-Ресей
ынтымақтастығының жай-күйі мен одан әрі даму перспективаларын, сондай-ақ
өзара ... ... және ... ... кең ... Олар Қазақстан мен Ресейдің ... ... және ... ... ... көбінесе жақын
келетінін немесе үйлесетінін ... ... ... ... ... ... Достық, ынтымақтастық және өзара көмек туралы шарт пен XXI
ғасырды кездеген ... ... пен ... ... декларация, сондай-ақ
қомақты шарттық-құқықтық тиянақ нақты ... ... ... ... ... Қазақстан-Ресей қатынастарын сапалық жаңа деңгейге
көтеруге мүмкіндік беретінін тағы да ... 2007 ... ... ... ... ынтымақтастық туралы Шартты және оғап ... ... ... ... оң үрдістерді атап көрсете келіп,
мемлекет ... ... ... ... ... ... ... беруге деген екі жақты құлшынысты атап керсетті.
Үкімет ... Қ. ... пен М. ... 2001 жылы 5 ... болған жұмыс бабындағы кездесуінде екі жақты ... ... оң баға ... онда ... ... да ... мәселелер бойынша нақты шешімдер қабылданды.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік кірістер министрі 3. Кәкімжанов
2001 жылғы 30 ... – 1 ... ... ... ... мен ... министр Г. Букаевпен, Мемлекеттік кеден ... ... ... ... бабындағы кездесулер өткізіп, оларда 2001 жылдың ... ... ... ... ... салық алу кезінде "ұйғару елі"
принципіне көшуге байланысты тараптардың өзара ықпалдастығы ... ... жағы ... ... ... ақпарат алмасу
жүйесін құру ... ... ... Қазақстанның Кеден комитетінің
төрағасы М. Нүкеновтің Ресей МКК төрағасы М. Ванинмен 2001 жылғы ... де ... ... ... ықпалдастығына арналды [15].
Қазақстан Ұлттық банкінің төрағасы Г. Марченко 2001 жылғы 15 ақпанда
Мәскеуде Ресей Орталық банкінің ... В. ... ... Кездесу
барысында банк жүйелерінің ЕврАзЭҚ шеңберіндегі ... ... мен ... арасындағы төлем жүйесін дамыту мәселелері, валюталық
реттеу проблемалары талқыланды.
Президент Назарбаевтың ... 1994 жылы ... ... ... екі ... ... ... байланысты көзқарастарын жақындата
түсті. Нәтижесінде еліміздегі этносаралық тұрақтылық қамтамасыз етілді.
Ресейдегі ұлтшыл ... ... ... ... берілді. 2000 жылғы
жазда Ресей Президенті Владимир Путин Қазақстанға ресми сапарында ешқандай
"орыс тілі" мәселесі жоқ ... ... ... ... ... ... ... білмеуі, көпшілігінің
оны үйренетін ниетінің болмауы әсер етті. Сонымен ... ... ... балалары мен немерелері келешекте әлеуметтік нашар халде
қалады деп күмәнданды, олардың кәсіби ... ... ... 1582,4 мың ... ... ... 1 ... мәлімет бойынша елімізде 4951 мың
орыс тұрады немесе Қазақстан халқының 27 пайызы.
Кенес мемлекеті кезінде орыс тілі миллиондаған қазақтар үшін ... ... ... ... ... ... есік ... үлкен
рөл атқарды. Дегенмен оның ... ... да ... қазақтардын. өз
мәдениетіне, тарихына, әдет-ғұрпына деген немқұрайды көзқарасы қалыптасуына
әкеліп соқтырды, қазақ тілінің ... кері ... ... ... тілі
алдымен мемлекеттік қызмет, білім, ғылым, ... ... ... ... ... да ... кең етек ... кезде Қазақстанда орыс тілінің ресми мәртебесі бар, ... ... ... ... отырғандығы барлық деңгейдегі билік
органдарында қазақ тілі мен бірдей ... үшін ... ... ... Сонымен бірге мына жәйтті де ескеру керек. 2001
жылғы 1 мамырдағы мәлімет бойынша, ... 1373 ... ... ... ... ... 186 ... шықса, орыс тіліндегісі — 526.
Электронды БАҚ арнасында да орыс тілді хабарлар көп. ... жылы ... ... орыс ... оқыған студенттердің пайыздық қатынасы
67,8-ге тең болып, тек 32,1 ... ... ... ... ... ... жылы еліміздегі 8221 мектептің 3686-сы ... ... ... ... яғни ... мектептің 46,4 пайызы. Барлық ... 39,9 ... орыс ... ...... ... ... мәселесін шешу алғаш рет 1998
жылғы 6 шілдеде екі ел ... ... ... және сол ... ... ... ... делимитациялау жөніндегі хаттамадан
бастау алды. Алты жыл аралығындағы ... ... ... ... ... ... ... нүктелері бойынша ортақ
келісімге келді. Ал ... ... ... сарапшылар шекаралық аумактарда
тұратын азаматтар өңіріне қиындық туғызбайтын жаңа ... ... ... ... енгізіп отырды.
1999-2007 жылдарга арналған шекара аумағындағы ынтымақтастықты дамыту
жөніндегі бағдарлама да ойдағыдай жүзеге асуда. Қазақстан-Ресей мемлекеттік
шекарасының ... ... ... ... 7591 км.
Президент Н. Ә. ... 2005 ... 17-18 ... ... ... барысында Қазақстан-Ресей мемлекеттік шекарасы туралы
шартқа қол қойылды [16].
2005 жылдың 18 қаңтарында ХVIII ғасырдың ... ... ... ... ... ... жылдары Санкт-Петербург, Астрахань
қалаларында Бас консулдықтар ашылды.
Бүгінгі Ресейде әр түрлі деректер бойынша 800 ... 1 ... ... ... тұрады. ТМД елдерінде 1 млн. 815 мыңдай қазақ болса,
соның 40 ... ... ... ... бар. Олардың басым көпшілігі
Ресейдің ... ... ... атап ... ... ... Орынбор, Самара, Қорған, Челябі, Омбы, Саратов,
Волгоград, Екатеринбург, Новосібір, Тюмень және баска облыстарында ... мен ... ... 10 ... ... өмір сүріп жатыр.
Екі мәселе қазақ диаспорасын ерекше аландатып отыр: атамекенімен
байланыс және ата ... ... ... меңгеру. Ресей мектептерінде
1966 жылдан бастап ана тілі оқытылмады, қазақ ... ... ... ... 17-18 қаңтардағы келіссөздер барысында Ресейдегі шекараға
жақын жерде тұратын қазақ, диаспорасының тарихи отанымен байланысын ... ... екі ... келісімдерге қол жеткізілді. Бұл білім, мәдениет,
ғылым, денсаулық әлеуметтік қорғау салаларындағы қарым-қатынастарға жаңа
қарқын берді. Ресей ... ... де, жаяу да ... ... ... жылы 20 қаңтарда "Қазақстан мен Ресей ынтымақтастығын ... ... ... ... 1998 жылы ... ... ... пен одақтастық туралы Декларацияға қол қойылғаннан кейін
2003 жылы Қазақстанның Ресейдегі жылы, 2004 жылы ... ... ... ... ... маңы ... маңызды орын
алады. Әр жыл сайын ... ... мен ... ... ... ... шекара маңы өңірлері жетекшілерінің ... Онда екі ... ... ... өзекті мәселелері,
сондай-ақ табиғатты пайдалануда бірыңғай стандарттарды қолдану, өзендерді,
су қоймаларын және басқа да ... ... ... ... ... ... 22 ... өткен шекара маңы өңірлері жетекшілерінің
бесінші Форумы ерекше орын алады. Белгілі болғандай, оны ... ... ... ... Форумы етіп кейпін өзгерту туралы шешім
қабылдады, ол ... ... ... 2009 ... 11 ... ... мен ... арасында 1999 жылдан бастап Үкіметаралық комиссия
жұмыс жасайды, оның ... екі ... ... ... ел арасындағы дәстүрлі мәдени-гуманитарлық байланыс одан әрі
дамуда. 2007 жылы ... ... ... ғылымдар, мәдениет, бұқаралық
ақпарат құралдары (БАҚ), туризм және спорт, ... ... ... ... және тағы ... ... ... нақты шараларды
жүзеге асыру жөнінде ... ... ... мәдени-гуманитарлық
ынтымақтастық саласы бойынша Мемлекетаралық бағдарламаға қол қойылды.
Екі мемлекет азаматтарының құқықтық ... ... ... білім алу, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... және ана ... оқытуды қамтамасыз ету
үшін жағдайлар жасалды.
Сонымен қатар, 2008 жылғы 19-21 желтоқсанда ... ҚР ... ... пен ... ... Президенті Д.А. Медведевтің екі жақты
кездесуі барысында 2009 - 2010 жылдарға арналған Қазақстан мен ... ... ... ... ... 2008 ... 4-5 мамырда ҚР
Сыртқы істер министрі М.Тәжиннің Ресей Федерациясына ... ... ... жауап ретінде 22-23 мамырда Ресей ... ... ... ... Республикасына мемлекетік сапары болды. 2008 жылғы 5-
6 шілдеде ... ... ... ... астананың мерейтойын
тойлауға орай Мемлекет басшыларының бейресми басқосуына қатысты.
2008 жылғы 16-17 қазанда Ресей Федерациясы ... ... ... ... және 29-30 ... Ресей Федерациясы Үкіметінің ... ... ... ... ... болды. Сапарлар легін 2008
жылғы 12 желтоқсанда ... ... ... ... ... жұмыс сапары қорытындылады.
2009 жылғы 4 ақпанда Мәскеуде ҰҚШҰ-ның ... ... ... тыс сессиясы мен ЕурАзЭҚ Мемлекетаралық кеңес отырысы барысында ҚР
Президенті Н.Ә. Назарбаев пен РФ ... ... екі ... ... ... Федерациясы Үкіметінің төрағасы В.Путинмен
келіссөздер өткізді. 13-14 наурызда ҚР Сыртқы істер министрі М.М. ... ... ... ... ... ... ... 18 шілдеде Қазақстан Республикасының ... ... ... Президенті Д.А. Медведевтің
шақыруымен Орталық Мәскеу Ипподромының 175-жылдығын тойлауына орай ... ... Ал 11 ... ... ... ... ... Қазақстан мен Ресейдің өңіраралық ынтымақтастығының VI Форумы
болды. Осы жылдың 15-16 қазанда ... ... ҚР мен РФ ... жөніндегі Үкіметаралық комиссияның 13-отырысы ... ... ... ... 13-17 ... ҚР Мемлекеттік хатшысы – Сыртқы
істер министрі Қ.Б. Саудабаевтың Ресей ... ... ... аяқтады.
Мәдени-рухани қатынастарды дамыту барысында 2010 жылғы 16-18 ... ... және ... Патриархы Кириллдің Қазақстанға сапары болды.
Ал, 2010 жылғы 14-15 ақпанда РФ-да (Завидово, Тверь ... ... Н.Ә. ... пен РФ Президенті Д.А. Медведевтің бейресми
кездесуі болды, сонымен ... ... ... ... ... ... өтті. Өткен жылғы 21-22 ақпанда Ресей Федерациясы
Сыртқы істер ... С.В. ... ... ... ... сапармен
келіп кеткен болатын.
2010 жылғы 3-4 наурызда Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі К.К.
Мәсімовтің Ресейге жұмыс сапары болды. Ал, 25 ... ... ... ... ҚР ... ... министрінің Бірінші орынбасары Н.Әбіқаев
қатысып қайтты. Кезкеті Мәскеуде өткен ТМД СІМ ... ҚР ...... істер министрі Қ.Б.Саудабаев қатысты.
2010 жылғы 2 сәуірде РФ Өнеркәсіп және сауда министрі – Қазақстан мен
Ресей арасындағы Үкіметаралық ... ... ... тең ... ... ... ... жылғы 28 мамырда Санкт-Петербургте ҚР және РФ Премьер-Министрлері
К.К.Мәсімов пен В.В.Путиннің қатысуымен Кеден одағының жоғарғы органының
отырысы ... оның ... ... ... Республикасы мен Ресей
Федерациясы арасындағы Кеден одағын құру шеңберінде халықаралық шарттарды
қолдану ... ... қол ... ... ... мен Ресей арасындағы ынтымақтастықтың дамуындағы
диаспоралардың рөлі
Жаһандану ... ... ... және ... ... ... ... процестердің қарқыны Әлем
қауымдастығы өмірінде айтарлықтай өсті, олар ... да өтіп ... ... ... өркениетті, демократиялық мемлекет ретінде
тәуелсіздігін нығайтудың басты шарттарының бірі халқының рухани жандануы,
бірігуі мен ... ... ... Бұл ... ... ... тыс өмір ... жатқан этникалық қазақтармен ... ... ... ... ... ... көздейді.
Қазіргі кезде Қазақстаннан шет елдерде 4 млн. 500 мың қазақ бұрынғы
КСРО-ның 14 ... және ... 25 ... ... жылдан бастап Қазақстан Республикасы мен қазақ диаспорасы өкілдері
арасындағы өзара қарым-қатынастың жаңа кезеңі басталды. Ең ... ... 31 ... ... Республикасының Президентімен бекітілген
"Қазақ диаспорасын қолдау бойынша мемлекеттік бағдарлама" құрылды, ... 13 ... ... ... ... ... ... саясатының 2007-2015 жылдарға арналған Стратегиясы, 2015 жылға
дейін Қазақстан Республикасының территориалды даму ... ... ... ... ... иммигранттарды, еңбек
ету үшін келгендерді рационалды қоныстандыру мен жайғастыруда ... ... ... көш» ... ... ... ... квоталары орнатылды. Осыған байланысты бүгінгі
таңда әлемнің түрлі елдеріндегі этникалық қазақтардың жағдайын зерттеу аса
маңызды.
Егеменді Қазақстан өзінің тәуелсіздігін ... ... ... ... ... шет елдердегі қазақ диаспорасына ерекше ... бөле ... ... ... ... зерттеу ерекше маңызды.
Диаспора – (грекше – diaspora, шашыраңқы) әлеуметтік ғылымдарда ұлттық
атажұрты болып табылатын елден ... өмір ... ... бір ... ... ... аралықтардағы жерлерге уақытша көштен басталып,
одан кейін ұзақ мерзімді көші-қонға айналған. Олар сыртқы шекарадан, ... ... Орта Азия ... ... және ... ал ... ... әлем бойынша таралған.
1731 жылы басталған қазақ жүздерінің Ресейге ... ... ... ... ... бойынша көшпенді орын ауыстыруы басталды.
Бұл қазақтардың саудада, қалалар құрылысында, ... ... ... жаңа ... ... ... жаңа ... жүргізумен түсіндіріледі.
Жалпы Қазақстан мен Ресейдің шекаралық ұзындығы жеті мыңнан астам
километрді құрайды, ... ... ... бұл ғана ... 4 млн-ға жуық орыс тұрады, Ресей ... ... ... 650 000 нан 1 500 000 ... ... тұрады [2].
Ресейде қазақ отбасыларының тығыз тұрақтылығы келесі аймақтарда байқалады:
Еділ маңы федералды аймақ (228016 ... ... ... (201095 ... ... (142633 ... ... облысы (125568 адам), Сібір
федералды аймағы (123914 адам), Мәскеу қаласында 7997 ... ... 2830 адам ... ... – жүзден астам ұлттар мекендеген мемлекет: 93% – ... оның 80% – ... 6% – ... шетел диаспоралары, неміс, ал
поляк, кәріс және басқа да алыс шетелдіктер диаспоралары 1% ... ... ... жүз ... ... ... ... Ресейде (КСРО)
тоғыз халық санағы жүргізілген. Ең соңғысы 2002 жылы өткізілді.
Ресейдегі қазақтардың салыстармалы көрсеткіштері
| Жылдар ... ... |356646 ... |477820 ... |635865 ... |653962 ... ... ... ... ... Ресейдегі саны көші-қон
үдерісі басталғаннан бері ұлғаюда. Егер де 1939 жылы ... ... 356646 ... отыз жыл ... бұл ... 477820 ... жетті. Ал
1989 жылы 1970 жылмен ... 158045 ... ... яғни ... ... ... ... аралығында қазақтар саны 353962 жетті. Бұл
көрсеткіштер, тарихи ... ... ... Себебі қазақ ұлтының
көптеген адамдары ол тарихи оқиғалар салдарынан өз жерлерінен көшіп кетуге
мәжбүр ... ... ... ... ... ... бойынша Ресейде қазақ
диаспорасын екі топқа бөлуге болады. ... ... ... ... қазақтар кіреді. Берілген топ өзіне көп ... ... ... ... жатқызады. Қазақтан Республикасының
14 облысы ішінен Ресей Федерациясымен шекаралас 6 облыс (Қостанай, ... БҚО, ... ... ... ... ... Екінші топқа қалада
тұратын диаспора өкілдері кіреді. Олардың ... ... ... бар және
интеллектуалды еңбекпен айналысатындар.
Кеңес одағының ыдырауы ресейлік ... жаңа ... және ... ... жаңа ... ... Одақ ... РСФСР-да тұратын қазақтар
өздерін диаспора ретінде сезінген жоқ. Себебі КСРО – ... ... ... болды.Ал әлемдік кеңістікте тәуелсіз Қазақ мемлекетінің пайда болуы
басқа республикалардағы қазақтарды диаспораларға айналдырды. ... ... ... қол жеткізуі қазақ диаспорасының ұлттық санасын
оятып, ұлтының тарихын, мәдениетін, тілін білуге, бүгіні мен ертеңін тануға
ынталандырды. ... ... бола ... енді олар ... ... ... болғанда Ресейді тастап ... ... ... топ ... болды. Жаңа жағдайда қазақтар мемлекетаралық сипат ... ... аса ... ... қоя бастады. Ресейдегі
олардың жағдайы енді осы қатынастардың сипатымен өлшенетін болды [4].
Ресей Федерациясында қазақ диаспорасы ... ... ... ... ... ... ... өздерінің
қоғамдық бірлестіктері және мәдени орталықтары (40 жуық )бар, сонымен қатар
бұл Қазақстан мен ... ... ... ... факторы.
«Әлеуметтік саяси зерттеулер институты» 2008 жылы шілде-тамыз айлар
аралығында «Отандастардың ... ... атты ... ... Осы ... негізінде Ресейдегі қазақ диаспорасы өкілдеріне, яғни
Мәскеу, ... Омбы ... ... ... ... ... ... диаспораның әлеуметтік-экономикалық
жағдайына көз жеткізуге мүмкіндік берді.
Ресейде тұратын диаспора өкілдерін Ресей территориясында тұру ... екі ... ... ... ... өмір бойы ... өмір ... келгендер (Омбыдағы қазақ диаспорасы), екіншісі,
Ресейге білім алу ... ... ... ... ... қазақ диаспорасы).
Мәскеу, Санкт-Петербург қалаларындағы диаспора өкілдері Қазақстанның
түрлі аумақтарынан көшіп келгендер. Барлық келгендердің ... ... ... ... ... ... ... әлі 20-лар шамасында ... ... ... ... ... аға ... құрап отыр. Сол кездері оқуға
барғандардың көп бөлігі жігіттер болып ... ... ... ... ... ... ... сәйкестік белгісін білдіреді.
Ресейдегі қазақ диаспорасының көші-қон ... ... ... ... ... ... ... жауапьары бойынша екіге
бөліп көрсетеміз, бұл КСРО және Қазақстан ... ел ... ... ... Екі ... де білім алу мақсатында Ресейге кетті. ... ... ... сол ... ... отбасын құрды. Білім алу үшін
көшіп кеткен жерлері Ресейдің ірі ... ... ... ... ... Ресей террториясына ата-бабалары ауыр жылдар кезінде ... ... ... ... ... да бар. Олар Омбы ... ... көбі ауылдық жерлерде дүниеге келген. Кейін
білім алу үшін, жұмысқа орналасу үшін Омбы ... ... ... ... руларымен сейстендіретін адамдар көп. Олар
руларының негізгі қоныстану жерлерін де біледі. ... ... ... ... ... да көрсеткен.
Ресейдің қазақтары қазақ ұлтын, қазақ мәдениетін ... ... ... ... ... пайдалануға тырысады. Қазақ
ұлтына жатқызылуын ата-аналарының ұлтымен, ... ... ... ... ... ... ... арасында түрлі көзқарастар
бар. Қуанышты жағдай жастардың көбі ... ... ... ... ... ... ... болып келеді. Аға буынның көпшілігі де
аралас некелерді қаламайды. ... ... ... ... ... да кездеседі.
Қазақ диаспораның мәдени сәйкестілігі оң бағытта дамып жатыр деп айтуға
болады. Ата-аналары балаларын отбасыларында қазақ мәдениеті мен қазақ ... ... ... да да пайдаланады. Диаспораның біраз
бөлігі қазақ ... ... ... ... ... диаспорасы
бір-бірімен мәдени орталықтарда, той-мерекелерде, жұма намазында кездеседі.
Қазақ диаспорасының өкілдері арасында жұмыссыздық проблемасы жоқ. Жұмыс
істеуге ... ... ... қол ... ... істеу салалары бойынша келесідей бөлінеді:
• ғылым (философия, тарих);
• өнер;
• денсаулық сақтау;
... ... (сот, ... ... ... ... ... көрсету (мейрамхана, қызымет көрсету персоналы);
• бизнес (ірі ... және ... ... ... ауыл ... ... ... істейтін өкілдер де бар. Негізінен диаспора
өкілдерінің көбі шағын кәсіпкерлікпен айналысады.
Ұлтына байланысты жұмыс бабы бойынша көтерілуге мүмкіндік жоқ десе ... ... ... ... ... ... ... қазақ диаспорасын екі топқа бөлуге болады. Бірінші ... ... ... жатады. Олар қазақ диаспорасының үлкен
бөлігін ... ... ауыл ... ... ... ... Бұл
жалдамалы жұмыс және жеке шаруашалық та болуы мүмкін..
Екінші ... ... ... ... ... ... жоғары білімі
бар және интеллектуалды еңбекпен айналысады. Жаңа мемлекеттік ұлт саясаты
диаспора мұқтажын қоса қамтып ... ішкі ... ... және ... қатынастар
субъектісі, мемлекеттің ішкі саясаты мен сыртқы ... ... ... ... ... ... ... халықарарлық
қатынастарға әсер ететуін зерттеу қызығушылық танытады. Диаспора этникалық
саясаттағы алты ... бірі ... ... ... Ол ... және ... ... әсер етеді.
Қазақ диаспорасын қарастыра отырып келесіні ... ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі болып табылады, ортақ
атақоныстары – Қазақстан бар, ... ... ... уағыздайды, түркі
тілдес халықтарға жатады, бірақ ішкі және сыртқы саяси себептер ... ... ... ... ... өздерін заңды экономикалық, кәсіптік салада
көрсетуге ұмытылады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... қоғамындағы барлық әлеуметтік топтарды кездестіруге
болады.
Ресей қазақтары өздерінің ата ... ... ... ... оны
мақтан тұтады, өз өмірлерін қазақ ... ... ... мен салт ... ... ... ... қабілетіне байланысты қабылдаушы елде өз
қызыметін сәтті орындайды. Бұл ... ... ... тән ... ... ... ... қазақ диаспора өкілдерінің Қазақстан мен
Ресейдің достық қарым-қатынастары арқасында ... екі ... ... ... ... ... келуі бірнеше кезеңдерден тұрады. Бұл 18
ғасырдағы Ресейдің мемлекеттік саясатына ... ... оны ... де ... ... ... ... тарихын үш кезеңге бөлуге
болады:
Бірінші кезең - ресей казактарының ... ... және ... тұрақтары
мен әскери бекіністердің орнатылуы.
Келесі кезең - ресей шаруаларын алып келу ... ... ... ... ... ... жаппай қоныс аударуға жаңа қолайлы
жағдайлар жасады. Бұл ... 19 ... 2-ші ... ... ... басына дейін жалғасты. Қазақстанға қоныс аударғандардың саны сол
кезде бір ... ... ... ... ... ... үшінші кезеңі кеңестік заманды қамтиды және
индустриялау мен тың жерді игеру ісімен байланысты. Орыстарды этноаумақтық
орналастыру, негізінен бүгінде де ... Оның ... ... ... көші - қон кезеңінде ... ... ... этникалық көпшілікті құрап, сан жағынан ... да ... көп жыл өмір сүру және ... да ... тығыз
байланыста болуы орыс халқының санасына, дәстүріне және ... - ... ... тигізген. Қазақстан аумағында тұратын жүзден астам ұлттардың ішінен,
орыс ұлты саны жағынан, қазақтардан кейінгі, екінші орынды алады.
Орыстар мен ... үш ... бой ... ... ... ... белгілерінің қалыптасуына із қалдырды. Халықтың тарихи рухани ... ... ... ... ... сақтау және дамыту, ұлттық сана-
сезімді тәрбилеу, ұлттық және ұлтаралық қатынастарды, ... ... ... ... ... да орыс ... ... итерді.
1992 жылы маусымда Талдықорған облыстық орыс мәдени ... ... ... болып Степанищев Анатолий Васильевич сайланды. 1998 жылы
Алматы облысы қайта құрылғаннан кейін, ол облыстық «Талдықорған орыс ... ... ... ... ... ... ұлттық мәдениет пен тілдің жарқын да
өзіндік мерекелерін шебер ... ... Олар ... жақсы
көретін, барлық ұлт өкілдерінің ежелгі славян дәстүрлерін қадірлейтіндердің
басын қосатын - Христостың тууы және Масленица.
Егер ... ... ... - ... барлығымызға таныс мерекелер
болса, онда, орыс орталығының ұйымдастыруымен ... ... ... ... қоғамдық өміріміздің кейінгі жаңалығы ... бес ... ... ... ... мен ... Федерациясының
елшілігі бірігіп ұйымдастыратын славян мәдениеті фестивалі дәстүрге
айналды. Осы ... би ... мен ... ... ... өз ... ... облыстық славян жастар қозғалысы» қоғамдық ... орыс ... ... қанаты ретінде өз жұмысын 2003 жылдан
бастады, ал 2005 ... ... жеке ұйым ... ... орталығын құрудың басты мақсаты - жас ұрпақтар арасында орыс
мәдениетін сақтау және дамыту, ... және ... ... ... ... ... біріктіру бойынша белсенді жұмыстар ... ... ... ... бірлескен шаралар өткізуді түбегейлі
өзгертуге мүмкіндік берді [28-30].
Жастардың жоғары белсенділігі туралы жүзеге асқан ... куә ... ... ... ... ісі жөніндегі үйлестіру кеңесінің
«Жастар және шағын бизнес» республикалық ... ... ... ... ... ... дәнекері, арқауы»
акциясы.
Жыл сайын бірлестік Талдықорғанда және аудан орталықтарында қалалық,
аудандық славян, орыс мәдени орталықтарымен ... ... ... ... ... - ... өтіп жатқан оқиғаларды біліп отырады, және
осы байланыс нығайып келеді.
Жастар орталығы - Алматы облысы ... ... ... өткізілетін «дөңгелек үстелдерді», «Балаларға шекара жоқ»,
«Жастар нашаға қарсы», «Достық көпірі» көрмелерін ... ... 10 ... ... орыс ... филиалдары
құрылып, олар өзінің қоғамдық әрекеттерімен облысқа танымал болды.
Еңбекшіқазақ ауданның 1992 жылы құрылған Славян мәдени ... ... ... Ассамблеясының мүшесі, «Алматы облысының Құрметті азаматы»
- Галина Феодосьевна Сидельникова 2007 жылға дейін басқарған (бүгінгі ... ... Н.И. ... ... ... ... ... дәстүрді және туған тілді
үйренуді қолдау мәселесі бойынша ұжымды ... ... ... ... ... ... ... өмір сүріп,
отандастарымен бірге жұмысқа көп ... ... ... ... және ... ... ... бойынша, бүгінде республикада 60-тан ... орыс ... бар. ... ұйымдар өткізетін жаппай мәдени шаралардан бөлек,
орталық мамандары мемлекеттік тілді үйретумен айналысады. Орыс диаспорасы
өкілдері ана ... 100% ... ... деп сеніммен айтуға болады. Орыс тілі
Қазақстанда ... ... ұлт ... ... тілі деп ... ... 4479620 орыс тұрады, оның 614416-ы Қарағанды
облысында.
Қазақстан мен Ресей қатынастарының негізінде ішкі бай ... ... ... ... ... көп ... созылған
тарихи байланыс жатыр. Екі елді демографиялық факторыда жақындастырады. ... те көп ... көп ... ерекшеленеді, бұл олардың
ұлтаралық келісімді сақтап, нығайтуға бағытталған олардың ішкі ... ... ... ... бір ... қазақ Ресейде тұрады.
Қазақстанның орыс қауымдастығы Республикалық қоғамдық бірлестік ретінде
1992 жылы қыркүйек ... ... Оның ... бойынша түрлі
облыстарында 12 аумақтық филеалы қызмет ... ... ... ... мәдениет және халық шығармашылық орталығы Алматы қаласында орналасқан.
«Радуга» мәдени және халық шығармашылық ... ... ... орыс ... негізгі бағыттары мен мақсаттары
мыналар:
• Ерікті Тәуелсіз Қазақстан жағдайында орыс адамдарын ... ... ... ... ... бостандығын және мүддесін қорға;
• Орыс мәдениетімен рухани өмірін дамыту;
Орыс Қоғамдастығы өзінің қызмет еткен кезеңнің барлығында белсенділік
танытып, ... ... ... ... ... ... ... орыс қауымдастығының төрағасы қызметін Бунаков Ю.З. атқарады.
Ол Қазақстан Республикасы ұлттық кеңесінің өкілі болып табылыды. 2002 жылы
26 ... ... ... ... орыс қауымдастығының IX съезі
болып өтті. Онда қауымдастықтың 2003 – 2005-ші ... ... ... ... қабылданды. Қазақстан мен Ресей президенттері
администрациясының қолдауымен Ресейдің «Единная Россия» ... ... ... Нәтижесінде балабақша ғимараты берілді және дайындық
спорт залдары ... ... ... ... орыс қауымдастығы ардагерлерінің
хоры, «Лада» орыс әндері ансамблі, «Арлекино» балалар қуыршақ ... би ... «АРТ – ... ... студиясы орталық өмірін
күрденеле гүлдендіре түседі. 2004жылы қазанында «Русский дом» ... ... 12 ... ... тойы ... ... 2005 мамырында
жеңістің 60 жылдығына арналған жеңіске қосқан үлесі үшін 11 ... ... ... және ... өкіметінің өкілдерімен кездесу болып
өтті. Қазақстан Халықтары Ассамблеясының қолдауымен «Орыс ... ... және ... ... орыс ... ... орыс халқының
тарихы мен салт – дәстүрін ... ... ... ... ... жылы шілде айында Қазақстан орыс қауымдастығы қала Әкімімен бірігіп
Алматы қаласында Ресей Федерациясының ... ... ... ... фестивалін өткізді [31-33].
Осы Фестивальда Үлкен балет театр тобы «Дон ... ... ... ... ... ... ... өз өнерін көрсетті. Фестиваль 12
шілдеде «У Лукоморья» театрланған ... ... ... және ... ... ... болған гала – концертпен аяқталды.
2004 шілдеде Қазақстанның орыс ... X есеп беру ... ... Оған 11 ... ... 20 ... қатысты. Қазақстанның орыс
қауымдастығы Ресей Федерациясының ... ... ... тығыз
байланыс орнатқан. 2002 жылы қазанда ... ... ... ... ... ... ... Бұл жиналысқа әлемнің түрлі
елдерінің орыс диаспоры ... ... ... АҚШ, ... ... Скандинавия, Израиль елдері. Бұл жиналыстың негізгі мақсаты
әлемнің түрлі аумақтарда орыс ұлт өкілдерінің түрлі ... шешу ... 2003 ... бері бұл ... осы ... ... ... тұратын «Орыс Әлемі» журналын шығарды.
2005 жылы Қазақстанның орыс қауымдастығы ... ... ... орыс ... ... құрылуына) себепкер болды. Бұл
кеңеске «Лада» славян қозғалысы, Жетісу казактарының Одағы сияқты алдыңғы
қатарлы ... ... ... Орыс ... төрағасы
Ю.З.Бунаковқа Қазақстандағы ұлтаралық достық пен бірлікті ... ... ... үшін II ... ... орденімен марапатталды.
Қарағанды мен облыста тұратын ресейлік отандастар ұйымы ретінде
"Согласие" қоры 1996 жылы 14 ... ... 1996 жылы ... ... ... орыс ... орталығы және орыс жексенбілік мектебі ... ... ... ... ... ұлттық-мәдени орталықтармен тығыз
байланыста жүргізеді.
Орыс мәдени орталығы өзі құрылғаннан бергі уақытта жергілікті ... ... ... ие ... қала мен ... тұрғындарына белгілі
болды. Оның жұмысына көптеген кәсіби және көркем өнерпаз ... ... ... ... 2001 ... ... «Мәскеу және
ресейлік отандастар: қолдаудан ынтымақтастыққа дейін» халықаралық ғылыми-
тәжірибелік конференциясынан ... ... ... ... ресейдің шетелдік
қоғамдық ұйымдары мен ... ... ... отыру, ресей
халқының ұлттық ерекшелігі мен мәдени мұрасын сақтау үшін құрылған болатын.
Бүгінгі таңда кеңес құрамында ... 34 ... ... ... ... бар. ... ... халықаралық кеңесінің екінші
конференциясына әлемнің 30-дан астам ... ... ... мен
бірлестіктердің өкілдері қатысқан болатын. Қазақстандағы орыс қауымының
төрағасы Юрий Бунаков та жыл ... бұл ... ... ... ... жылы 4 қазанда Новосібір қаласында Қазақстан Республикасының
Президенті Нұрсұлтан ... және ... ... ... ... ... ... мен Ресей шекаралас өңірлерінің
төртінші Форумы өтті. ... ... ... ... ... келіссөздер жүргізді және Қазақстан-Ресей стратегиялық әріптестігін
одан әрі дамытудың ... ... ... осы ... 5-6 қазанында
Душанбеде өткізілетін ТМД, ЕурАзЭқ және ҰҚШҰ Саммиттерінің ... ... ... ... ... ... ... « Путин - Назарбаев »экономикалық Комиссиясы деп ... Біз ... ... көп ... деп ... ... Қазақстан-Ресей тауар айналымы 16 миллиард долларға жетеді. Бұл ... цифр және ... ... экономикада және гуманитарлық
байланыстардағы ынтымақтастыққа көмектесетін болады», - деді Нұрсұлтан
Назарбаев.
Нұрсұлтан ... ... ... басшыларының Форумын өткізу
Қазақстан-Ресей ... ... ... орын ... ... ... ... Нұрсұлтан Назарбаев екі елдің
ғалымдары бірлесіп шешуге тиісті міндеттер аясын белгілеп ... ... ... қолайлы экологиялық, эпидемиологиялық және ... ... ... ... ... тән ... ... атап
көрсетті. Екі жақты және шекаралық өзара ... ... ... мәдени-
гуманитарлық ынтымақтастықтың маңызды факторы ... ... ... және ... ... ... ... табылады.[34]
Форум шеңберінде: Теңіз көлігі саласындағы ... ... ... 2008-2010 жылдарға экономикалық
ынтымақтастық, 2007-2010 жылдарға гуманитарлық жүйедегі ынтымақтастық, 2008-
2011 жылдарға ... мен ... ... шекаралық ынтымақтастығы
Бағдарламалары; 2008 жылға кедендік қызметтер ... ... ... ... ... ... Ресейдің Сыртқы экономикалық
банкі және Қазақстанның Даму Банкі, Новосібір облысының Әкімшілігі мен
Шығыс Қазақстан ... ... ... ... ... ... Назарбаевтың ұсынысы бойынша Қазақстан мен Ресей шекаралық
өңірлері басшыларының келесі Форумын 2008 жылы ... ... ... ... Федерациясын мекендеген қазақтардың басым көпшілігі Қазақстанмен
іргелес аймақтарда тұрып жатыр. ... ... ... ... ... ... ... шашылып тоз-тоз ... ... ... ... ... ... ... Забайкалье, Қиыр Шығыс
және Теріскейлік аймақтарда андыздап өмір ... ... ... ... бен мәдениетімізден мүлде мақұрым қалуда. Олардың көбі ... ... мен ... ... ... сонан кейінгі Сталиндік жеке
басқа табынушылық ... ... ... ... және де ... жан ... «Транссибир» теміржол бойын қуалап, Ресейді ... ... ... ... ... ... дәуірде ірі-ірі
социалистік құрылыстарға комсомол жолдамасымен ... ... ... ... ... қалғандары да бар.
Қазіргі кеңестік дәуірден кейінгі Ресейде ана тілі мен ... ... және ... ... орыс емес ... мен ұлыстар
өкілдеріне ешқандай бөгет-кедергілер жоқ. ... ... ... ... ... ... ... тілді қоғамдық ұйымдар мен
арнайы бағдарламалардың тапшылығы сол ... ... ... етуде. Бұл ресейлік қандастарымыз үшін шешілуі екі ... ... ... ... ... мәселе тек қана Ресей мен Қазақстан
мемлекеттері ұлттық құндылықтарынан ... ... бара ... шынайы жанашырлық танытып, нақтылы іс-шараларды бірлесіп
атқарғанда ғана, өзінің оңды ... ... ... ... келе ... ... Қазақстан – бүкіл қазақ халқының жалғыз
ортақ Отаны. Бұл уәжге өзіміздің де, өзгелердің де көздері жетті. ... ... әлем ... осы ... ...... ... және
экономикалық тұрақтылықтың ары қарай сақталуына өз үлесін ... ... Ол үшін шет ... ... ... ... ... мен
мәдениет орталықтары, диаспоралары қазақстандық отандастармен қарым-қатынас
жасағанда мемлекетаралық келісім-шарттарды ... ала ... ... пен ... ... ... бағытталған өміршең
іс-шараларды тындырғандары жөн.
2 ТАРАУ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТМД ЕЛДЕРІМЕН ҚАТЫНАСЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ДИАСПОРАСЫ
МӘСЕЛЕЛЕРІ
2.1 Қазақстанның ОА ... ... ... ... ... ... – Қазақстанның Орталық
Азиядағы саясатында ... ... ... Бұл ... әлеуеті мен саяси салмағына байланысты. Iшкi ... ... қол ... ipi ... болып табылатын Өзбекстан көз
жетерлік ... ... ... ... орын ... ... ... тату көршілік пен ынтымақтастықты нығайту қажетігін
Ташкенттің де осы ... ... ... ... шын ...... қарым-қатынасы Орталық Азия ... ... ... Республикасы мен Өзбекстан Республикасы арасындағы алғаш
ресми ... ... 1992 жылы 23 ... ... ... ... Республикасының елшілігі 1993 жылдың ... ... ... ... ... астанасы Алматы қаласында
өз жұмысын бастады, ал ... ... ... Ташкентте осы
жылдың қараша айынан бастап өз қызметіне кірісті.
Екі мемлекет арасындағы қарым-қатынаста негізге ... ... ... мен ... ... ... Достық
ынтымақтастық және өзара көмек көрсету туралы шартта ... ... ... 24 ... қол ... ... eкі ... экономикалық
ынтымақтастықты дамытуға айрықша көніл бөлінеді. Осы мақсаттарда Тараптар
сауда-саттықта ... ... ... ... беруге, сондай-ақ барлық
деңгейлерде өзара тиімдi экономикалық және сауда қатынастарын ... ... ... арналған жағдайды жақсартуға,
бірлескен кәсіпорындар құруға міндеттенді. Шартта сондай-ақ маңызды ... орын ... Атап ... ... ... мен ... ... және қазipгi шекараларының мызғымастығын таниды және
құрмет тұтады, осы шекараларға кез ... қол ... бас ... шекаралар режимін орнату мен өзгерту өзара уағдаластық бойынша
жүзеге асырылатыны құжатта айтылады.
Шартта экономикалық кауіпсіздікті ... ету ... ... Тараптар Арал теңізі мен Арал өңipi аудандарындағы экологиялық
апаттық ғаламдық сипатын назарға ала ... ... ... ... үшін ... шаралар қабылдауға, сондай-ақ Аралдың экологиялық
жүйесін калпына келтіру ісінде күш-жігерді бipiктipyгe және ... ... ... ... мен ... ... реттеумен айналысады. Шартта eкі жақты ... ... де ... ... ... ... әлеуеті трансазиялық
теміржол арнасын құруға пайдалану қажеттігі ... Екі ... ... саласында ынтымақтастықты дамыту ... ... ... ... ... ... тұту принципы негізге алып,
eкiнші тараптың жолаушылары мен жүктерін кедергісіз және баж ... өз ... ... ... сондай – ақ қорғаныс саясатындағы және аймақтағы қауіпсіздікті
қамтамасыз ету меселелеріндегі өзара тығыз ic-қимылды көздейді.
Президент Н.Назарбаевтың ... ... ... ... ... ... Біртұтас экономикалық Keңicтікті құру туралы шарт ... ... ... жан-жақты ынтымақтастықты одан әpi тереңдетуге
жердемдесті. ... ... ... ... капиталдардың жұмыс
күшінің epкін қозғалысы туралы несиелік есеп айырысу, бюджет, салық баға,
кеден және ... ... ... ... өзара ic-қимыл жасау туралы
айтылады. Мемлекеттер басшылары осы құжатта біртұтас ... ... ... ... құру ... ... сондай-ақ 1994-2000 жылдарға
арналған экономикалық интеграцияны ... ... eкі ... ... асыру мақсатында құрылады деп пікip білдірді.
Тұтас алғанда достық пен тату көршілікті нығайтудың екі жақты тілегіне
негізделген ... ... ... ... ... ... Олардың құқықтық базасы (100-тен астам келісімдер) екі жақты
байланыстарды кеңейту және қарқын беру үшін алғышарттар ... ... ... ынтымақтастықтың барлық салаларын қамтиды.
Алайда экономиканы басқаруға қатысты екі мемлекеттің көзқарастарындағы
айырмашылық сияқты фактор екі ... ... ... ... әсер ... Егер ... үзілді-кесілді экономикалық ырықтандыру
бағытына көшсе, Өзбекстан ... ... ... ... Бұл, ... ... ... саласындағы
туындайтын проблемалар-ды шешудегі көзқарастарға ғана әсер етіп қоймайды,
сонымен бірге ... ... ... ықпал етеді. 2000 жылы сауда көлемі 1999
жылмен салыстырып қарағанда 3 пайызға ғана ұлғайып, 212,5 млн. ...... ... ілгерілеу деп Президөнт
Н.Назарбаевтың 1998 жылғы 30-31 қазанда Өзбекстанға барған ресми ... ... оның ... екі ... ... ... ... Бірнеше маңызды құжаттарға қол қою сапардың қорытындысы
болды, олар мыналар: Мәңгілік достық туралы шарт, 1998 – 2007 ... ... ... ... ... мен газ ... ... барлау және игеру саласындағы ынтымақтастық туралы;
Өндірістік кооперация туралы; Кеден ісіндегі ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... ... Астана әкімшілігі
мен Ташкент хокимияты арасындағы Сауда экономикалық, ғылыми-техникалық және
мәдени ынтымақтастық туралы ... ... ... ... – Орталық Азия аймағындағы халықаралық
қатынастардағы ғана емес, әлемдік ... ... ... құжат
Мәңгілік достық туралы шартты бөліп айту керек. Бұл шарт ... ұзақ ... ... ... ... ... елдің тауарларын әлемдік рынокқа шығаруға жолашатын Ұлы Жібек жолын
қайта жаңғырту және Еуропа – Кавказ – Азия ... ... ... ... ... ... және ... арналарын пайдалану Өзбекстанмен
ынтымақтастықта перспективасы мол бағыттар болып табылады.
Екі елдің арасындағы мемлекеттік шекараны делимитациялау екі ... ... ... ... береді. Қазақстан мен Өзбекстан
арасындағы ... ... ... ... ... ... ... беретін шекаралық, кедендік, көші-қондық, санитарлық және
өзге де бақылау жасауды қамтамасыз етеді.
Осы маңызды мақсатқа қол жеткізу үшін қазақстандық ... ... ... тұр. Қазақстан Үкіметі осы тақырыптардағы келіссөздерге зор
маңыз бере отырып, біздің ... ... үшін ... ... Бұл ... ... ... шекараның өту сызығын белгілеу
кезінде негіз ретінде қазіргі әкімшілік шекара алынуы тиіс деп ... ... екі ... ... ... ... келетін ұзақ
мерзімді шекаралық даулардың туындауына әкелуі мүмкін.
Қазақстан мен Өзбекстанның мемлекеттік ... ... ... ... 2000 ... ... ... жұмыс істейді.
Келіссөздер барысында нормативтік құқықтық актілердің тізбесі бекітілді
және картографиялық материал ... ... ... екі ... мемлекеттік шекара сызығының заңды ... ... ... Тараптар келіссөздер процесін белсенді ... ... ... ... ... шоғырланып түратын бірқатар
учаскелер бойынша тараптардың ұстанымындағы айырмашылық аңғарылды. ... ... ... ... ... ... отырып,
Шартқа ықтимал қысқа мерзімде қол қою үшін өз ... ... ... ... ... ... ... диаспорасының жағдайы туралы мәселе достық және
тату көршілік рухында одан әрі ... ... ... ... ... келетін қазақтардың осындай мүмкіндіктері және тиісінше құқықтары
болуы тиіс деп есептейді. Сонымен бірге Қазақстан ... ... ... ... ... отандастарымыздың тілдік және мәдени
ортасының тарылу фактілеріне мұқият назар аударуда. Осы ... ... ... ... ... ... ... міндеттердің
қатарына жатады.
Қазақстанның Өзбекстан сияқты ... ... ... ... ... ... ... күш – жігері
нәтижесінде ең бастысына екі ... ... ... және ... ... ... қол ... айту керек. Бұл қарапайым
іс емес, өйткені екі елдің қатынасы көп жағдайда ... ... ... өмір ... ... ... экономикалық мүдделеріне
байланысты объективті қиыншылықтарға тап болуда. Осындай ... пен ... ... ... еліміздің стратегиялық мүдделеріне
нұқсан келтірмейтін сындарлы әрі ымыраға тоқтау сияқты шешімдерді ... ... ... ма-ңызды.
Қазақстандық дипломатияның мұндай тактикасы өзінің жемісін беруде.
Кейбір елеулі проблемалардың болуына қарамастан Қазақстан мен ... ...... ... сипаттан гөрі жағымды сипат
әлдеқайда басым. Мұндай қарым – қатынас екі ... ... ... бірге Орталық Азия аймағындағы тұрақтылық пен ... ... ... ... қызмет етеді.
1997 жылы Өзбекстанның Президенті И. ... ... ... ... ... 12 ... қол ... Бұл құжатта Қазақстан мен
Өзбекстанның аумақтық тұтастығын және ... ... ... және ... ... осы шекараларға кез келген қол сұғушылықтан
бас тартады. ... ... ... ... мен ... ... бойынша жүзеге асырылатыны құжатта ... ... ... ... ... ... 1998 ... сапарында бірлескен 9 екі ... ... мен ... ... ... ішіндегі еңмаңыздысы, "Мәңгілік достық", 1998-2000
жылдағы экономикалық ... ... ... қол ... ... жылы Астана әкімшілігі мен Ташкент хокимияты келісімге
келді. Бұл ... ... мен ... ... ... ... әріптестік, ғылыми-техникалық және сауда-
экономикалық қарым-қатынастарды жүзеге асыру негізі сөз ... ... осы ... ... ... ... ұйымдастырылуда.
Осы кездесу барысында өзбек-қазақ қатынастарына көп көңіл бөлініп отыр.
Бұл жағдай ... ... ... аймақ болып қалуының қаупін
күшейтеді. Екі жақты қарым-қатынас пен экономикалық келісімдерде ... жаңа ... ... ... мүмкін.
Тағы да маңызды саяси мәселе Өзбекстандағы қазақ диаспорасының жағдайы
төңірегінде ... ... ... ... емес ... ... көрсетіп отыр. Қазіргі заманғы Өзбекстанның ... ... ... ... отыр. Басталған оқу жылында ... ... ... жаңа ... ... оқи алады.
Қазақ диаспорасының негізгі проблемаларын атап айтсақ: туған тілдің
сақталуы, тарихи Отанымен мәдени байланысының болуы, өз ... ... мен ... оқу ... оқыта алу мүмкіндігі. Басқа сөзбен
айтқанда, Өзбекстандағы отандастарымыз өз болашақтары мен ... ... ... ... ... ... ... елінде мектептер саны
қысқаруда, сондықтан өзбек ... ... ... саны да ... ... ұлты ... өз ... балаларын өзбек мектептеріне беруде.
Өзбекстанның білім жүйесіндегі өзгеріс 9 сыныпты бітіргеннен соң әрбір
оқушы оқуларын лицейлер мен ... ... ... және ... мемлекеттік тілде беріледі.
Қорытындысында Өзбекстандағы бірнеше миллион қазақ елі ... ... ... ... ... ұлтының көшіп келуге ұмтылуы, елдегі әлеуметтік
жағдайдың нашарлап кеткендігін көрсетеді. Қазірде Өзбекстан экономикасын
либерализациялау ... ақша ... ... ... ... төмендеп кетті. Ал елде жүргізілмек реформаның басты ... ... оның ... ... ... ... ... тура келді.
Осыған байланысты Өзбекстандағы қазақ ұлтының көпшілігі Қазақстанға
келеді деп күтілеуде. Мұның мысалы өткен жылы 500 ... ... ... бұл 2000 ... ... 2,5 есе ... бүгіннен бастап, Өзбек Республикасының азаматтықтан шығу және
қабылдау тәртібіне келіскендігін еске алып, Қазақстан Республикасына ... ... ... ... ... ... қарай, олардың балаларының Қазақстанның жоғары ... ... үшін ... ... ... мәселесі де туындап
отыр.
Қазіргі уақытта мәдени кеңестер мен ұжымдар бірлесіп келісім жасауда,
олар мемлекеттеріміздің ... ... ... ... өте
қажет санайды.
Географиялық тұрғыдан жақындығы, тарихи тұрғыдан терең тамырластығы,
тілдің, ... ... ... ... Қырғызстан
Республикасымен жаңа тиімді ынтымақтастығының сенімді негізі ... жылы 20 – шы ... ... Республикасының Президентінің
Жарлығымен басқа да пост ... ... ... ... ... Қырғызстанның тәуелсіздігін таныдық.[19].
Бұдан кейін 1992 жылы 23 сәуірде Орталық Азия мен ... ... ... ... ... Н.Назарбаев,
А.Ақаев, С. Ниязов, И.Каримов қатысты. Кездесу қорытындысы бойынша тараптар
Бірлескен мәлімдемеге, ... ... ... туралы
келісемге, Көлік саласындағы ынтымақтастық принциптері мен ... ... ... ... ... ... ... келісімдерге қол қойды.
Осы жылдың 4 қыркүйегінде ... ... ... жұмыс
сапармен келген Қырғызстан президенті А.Ақаевпен кездесті. Осындай
кездесулерден кейін 1992 ... 14 ... ҚР мен ... ... ... ... орнату туралы ноталар алмасылды.
Екі жақты қарым-қатынас 1993 жылы жасалған, Достық, ынтымақтастық және
өзара ... ... ... ... сәйкес құрылады.
Екі жақты қатынастардың шеңберіңде ... ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық принциптері
туралы, Еркін сауда-саттық туралы, Қазақстан мен ... ... ... ... арасындағы есеп айырысуларды ... ... ... ... ... Жерді республикааралық пайдалану туралы,
сауда-саттыққа жатпайтын төлемдер ... ... ... ... бар
шикізатты өндіру және ұқсату саласындағы бұдан ... ... ... ... да ... маңызы үлкен. Тараптардың өзара қарым-
қатынасындағы ... ... - ... ... ... Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы Біртұтас экономикалық
кеңістік құру туралы шартқа қосылуы, осы шартқа үш тарапты құжаттың сипатын
беру шын мәнінде ... Азия ... ... ... ... басталғандығын куәландырады, олар өзара тиімді ... ... ... ... деген ұмтылыстарын анық
білдірді.
Екі жақты қатынастарды кеңейту үшін ... А. ... 1997 ... ... ... ресми сапарының зор маңызы болды, Екі мемлекет
басшылары Мәңгілік достық туралы шартқа қол ... Бұл ... ... ... әр ... ынтымақтастығының турлаулы болашағын белгілеп
берді. Екі елдің мемлекеттік ... ... ... ... бауырлас республиканың делегациясын вице-премьер И.Тасмағамбетов
және басқа да ресми адамдар қарсы алды.
Мемлекет басшылары екі ... ... ... ... ... ұлғайып келе жатқанына, былтыр оның 1995 жылмен салыстырғаңда екі
есе өскеніне қанағаттанғандығын білдіріп, ... ... ... бағыттарды бекемдей түсуіне жағдай жасайтын ... ... пен ... ... ... сондай-ақ бауырлас екі
халық арасындағы мәдени орталықты нығайту мен гуманитарлық ... ... атап ... күні ... Ә.Қажыгелдин мен А.Жүмағұловтың арасында
келіссөз жүргізілді. Парламент сенаты мен ... ... ... мен
М.Оспанов өздерінін Қырғыз әріптестері Ү.Мүканов және А.Матубрамовпен екі
жақты келіссөз өтті. Келіссөз ... ... екі ... ... құжаттарына қол кою рәсімі болды. Н,Назарбаев пен А.Ақаев өз
қолдарын койып, Казақстан Республикасы мен ... ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық туралы шарттар бекітті.
Бұл келісімдер біздің мемлекетеріміздің арасындағы ... ... ... пен ... ... паш етеді. Түстен кейін
Қазақстан Президенті мен оның ... ... ... ... соң ... ... тәуелсіздік манументіне гүл шоғын қойып, 28-гвардияшы
Панфиловшылар атындағы парктегі мемлекеттер басшыларының ағашын отырғызды.
А.Акаевтың ... ... ... ... ... ... ... табысты болуы көп ... ... ... атап көрсетті. Нақ солар экономикалық
және саяси ... ... ... ... ... оларға құқықтық өріс
ашады. Екі елдің заң ... ... ... ... мүддесіне қызмет етуі тиіс. Қырғыз басшысының зайыбы М.Ақаева
сол күні Президенттер Сарайы Мұражайы және мемлекеттік ... ... ... ол "Бөбек" балалар ... ... ... Бұдан кейін Қазақ мемлекеттік филормолиясында
болды. Кешкісін Қазақстан мен Қырғызстан өнер шеберлерінің концерті болды.
Ол аяқталғаннан кейін ... ... ... Құрметті азаматы атағын
беру рәсімі өтті.
Екі елдің Президенттері екі елдін, арасындағы мемлекеттік шекараны
құқықтық ... ... ... ... ... ... Осы
уағдаластықты орындау үшін тараптар Қазақстан Республикасы мен Қырғыз
Республикасы арасындағы шекараны ... ... 2001 ... ... Бішкек сапары барысында екі
мемлекет басшылары осы жұмысты тиісті ... қол қою үшін ... ... ... ... ... ... мен Қырғызстан Орталық Азия Экономикалық ... ... ... ... ... де ... ... іс-қимыл жасайтынын атап өту керек. Екі елдің арасындағы тауар
айналымы 1998 жылы 140 ... ... ... Бұл ... ... ... айналымы құрылымындағы Қазақстанның үлесі 25 ... ... ... 2000 жылы ... ... 90 ... ... дейін төмендеп
кетті. Екі жақты сауданың ... ... ... ... ... ... тарифінің және сыртқы сауданы реттеу жөніндегі бірыңғай ... ... ... ... ... атап ... қосылған құн
салығын алу мәселелерінің реттелмегендігі, сондай-ақ Қазақстан аумағы
арқылы ... ... ... ... ... ... табылады.
Бұл проблемаларды екі елдің үкіметтері ... ... ... ... және олар тату ... пен ... тиімділік рухында өз шешімдерін
табуда. Тараптар су-энергетика сияқты күрделі салада да ... ... ... ... ... ... ... кезінде су
тапшылығын тұрақты түрде сезінетіні белгілі. Қырғызстан аумағында ... ... ... ... ... Қазақстанға жеткілікті су
көлемін бере алады, бұл ... ... ... басы ... ... ... ... ұсынады және қырғыз отын электр орталығына көмір жеткізуді сурайды.
Ал Қазақстанда электр қуаты жетіп ... ... ... Қазақстанның
солтүстігінде орналасқан станциялардан елдің оңтүстігіне қырғыздардікіне
қарағанда әлдеқайда ... ... ... Осындай күрделі
жағдайларда екі елдің үкіметтеріне келіссөздер арқылы өзара ... ... тура ... ... ... ... 2001 ... сәуірде үкімет басшыларының бірінші
орынбасарлары қол қойған Келісім болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... қырғыз тарапы 1 млрд. текше
метрден астам суды қосымша өткізуді ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерін толық өтейді. 2001 жылғы
шілденің аяғында Мемлекеттер Басшылары ... ... ... ... ... құру ... ... мәлімдеді. Бұл өзі оңай
шағылатын ... ... да екі ... ... осы жұмысқа кірісіп те
кетті. ... ... ... ... оның ... ... ... көрші елдерге сату туралы заң қабылдады. ... ... ... ... ... Парламенттің мұндай шешімі халықаралық
құқықтық нормаларға сәйкес келмейді деп ... ... ... 25 ... ... президент сарайында Елбасы
Нұрсұлтан Назарбаев пен Қырғызстан президенті Асқар Ақаевтың кездесуі өтті.
ҚР президенті әкімшілігінің ... ... ... ... ... ... ... мәдениеті, тарихы, дәстүрі мен
тілі тамырлас, экономикалық өзгертулерге деген көзқарастары мен ... ... ... ... ... және тату ... ... Қазақстанның мүдделі екенін атап көрсетті. Осы
орайда Қазақстан мемлекет ... ... ... ... ... және оны ... ... үшін Қырғызстан сенімді
әріптес болып қала беретінін тілге тиек етті.
Біртұтас Экономикалық ... құру ... ... ... бұл одақ ТМД ... ... процесстерді дамытуға тың
серпін береді дегенге сенім білдірді. Сондай-ақ, мемлекет басшылары Орта
Азиялық ынтымақтастық және ... ... ... ... ... де ... ... Н.Назарбаевтың пікірінше, Орта Азиялық
ынтымақтастық ұйымы аясындағы процесстерді пәрмендендіру қажет [25].
Сонымен ... ... ... ... ... ... мүше ... ие болған Қырғызстан еліміздің аталмыш ұйымға мүшелікке ... ... ... ... ... ... білдірді.
Екі жақты келіссөздерден кейін Қазақстан мен ... ... қол ... Атап ... ... ... мен Қырғызстан
арасындағы одақтастық ... ... ... және осы ... құрамды бөлігі іспетті екі ел арасындағы экономикалық ... ... ... ... қол қою ... ... Сондай-ақ,
халықаралық автокөлік қатынасы туралы және мемлекеттік шекара арқылы өтетін
өткелек бекеттер туралы ... ... қол ... жылдың
10 айында екі ел арасындағы тауар айналымы 159 млн. ... оның 121 ... ... ... 38 млн. ... импорт иемденді.
Дегенмен қазіргі бар проблемаларға қарамастан екі елдің өзара қарым-
қатынасын жемісті ... деп ... ... бағалауға болады.
Қырғызстан Қазақстанның табиғи одақтасы ... ... ... ... тап ... ... дипломатия осы бағытта жұмыс істеуін
жалғастыруда.
Бүгiнгi ... ... ... ... ... түрлi
өңiрлерiндегi мемлекеттер арасындағы ... ... ... ... ... Нақ сол интеграция өзгерiс кезеңiн ... ... ... ... ... ... ... ұжымдық негiзде
қорғауға, өркениеттi бастамаларда солардың әлемдiк рынокқа енуiн қамтамасыз
етуге мүмкiндiк бередi.
Тарихи ... ... және ... ... ... оларды
бiрыңғай мәдени және конфессиялық бiртектiлiк бiрiктiредi. Олардың ... ... ... 70 жылдан аса болуы мен көлiк-коммуникациялық та,
сондай-ақ сауда-экономикалық та ... ... ... ... ... ... шаруашылық кешенiнiң шеңберiнде бiрлескен экономикалық дамуы
Орталық Азия елдерi арасындағы интеграцияның ... ... ... ... ... қауiпсiздiк пен тұрақтылықты қамтамасыз етудiң
өзектiлiгi сияқты заманның объективтi факторларын да ... ... ... ... даму ... көп жақты
ынтымақтастық институттарының маңыздылығын түсiне отырып, Тәжiкстан
басшылығы өңiрде интеграциялық ... ... ... ... болды және солай бола бередi де.
Тәуелсiздiк жағдайларында бiздiң елдерiмiздiң арасындағы көп жақты
қатынастар ойдағыдай қалыптасты және ... ... ... ... және одан да кең ауқымдарда үдемелi даму ... ... ... ... ТМД, ЕурАзЭҚ, ШЫҰ, ҰҚШҰ және АӨСШК –нi атауға болады.
Өңiрлiк және ... ... ... ... ... бойынша
бiрыңғай позиция ұстанған тараптар осы аталған ұжымдық өзара ... ... ... ... ... ... ... үйлестiредi, сауда-экономикалық, гуманитарлық және өзара мүдденi
қозғайтын өзге де салаларда ... ... ... реттеуге ұмтылады.
Өңiрдегi елдердiң сыртқы саясатында мемлекеттердiң экономикалық қуатын
арттыру негiзгi мiндеттердiң бiрiне жатады.
Қазақстанмен көп жақты ... ... ... ... ... атап өту үшiн ... ... арасындағы халықаралық
ынтымақтастықтың басқа нақты аспектiн көрсетейiн. Ол бүгiнде Азиядағы ... және ... ... ... ... ... ... танымал
болған, Азияда превентивтi дипломатия мен диалогтың көп жақты форумын құру
жөнiнде Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... осы ... ... бiрiншiлердiң бiрi болып қолдады
және оны ... ... ... ... ... ... ... тiршiлiкке қабiлеттi құрылым тұрғысында ... ... ... көрсететiн осы Форум нық алға ... және ... ... ... ... көрнектi факторына
айналып келедi.
Осы мән мәтiнде, ... ... ... тағы ... ... ... жөн болады, ол осы ... ... ... қол ... осы ... екi елдiң экономика, саясат, ғылыми-
техника, кеден және басқа да салаларындағы ынтымақтастығына жаңа ... ... ... осы ... ... қол қойған ТР мен ҚР
арасындағы ... одан әрi ... ... Декларация ТР мен ҚР
арасындағы қатынастардың шартты-құқықтық базасының шын ... ... ... ... ... өйткенi онда ынтымақтастықтың жаңа
көкжиектерi белгiленiп,
екi жақты қатынастардың негiзгi принциптерi едәуiр кеңейтiлдi.
Тәжiкстан-Қазақстан қатынастарында Э.Ш. ... 2006 жылы ... ... ... бiрiншi ресми сапарының қорытындылары
сiлкiнiстi кезеңге айналды, ол бiздiң елдерiмiздiң ... ... мен ... ... ... ... ... одан әрi
нығайту iсiнде жаңа ... ... Осы ... қорытындылары бойынша
инвестициялар және бiлiм ... ... ... ... ... ... көшi-қоны, халықаралық автомобиль қатынастары,
жастар саясаты, экономикалық қылмыстар бойынша ақпарат алмасу саласындағы
ынтымақтастық үшiн қажет заңдық база ... пен ... ... ... ... екi
жақты қатынастарды күн талаптарына жауап беретiн сапалық тұрғыдағы
анағұрлым ... ... ... үшiн бiздiң елдерiмiздiң қолда бар барлық
резервтердi iске қосуға дайын екенiн растады.
Жоғары деңгейдегi ... ... ... ... ... ... және өзара тиiмдi әрiптестiк қатынастарын одан әрi
нығайту iсiнде осы жылға жоспарланған Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... жаңа асулы кезеңiне айналады.
Тәжiкстан-Қазақстан екi жақты қатынастарына кешендi келу ... ... ... ... Комиссия жұмысының
маңызды мәнi бар. ... ... ... ... ... ... жасалған уағдаластықтарды iске
асыру барысы жеке талданады, оларды әрi қарай дамытудың ... ... ... ... шеңберiнде екi жақты ынтымақтастықтың
экономикалық құрауышының көп ... ... ... ... ... мәдени және гуманитарлық салалардағы байланыстарымызды
тереңдету мәселелерiне ұдайы көңiл ... Осы ... жаңа тең ... ... ... ... ... белсендiлiкке қарай
ойысқанын атап өткiм келедi.
Тәжiкстан-Қазақстан ынтымақтастығының даму ... ... ... ... ... ... тауар айналымының көлемi бойынша
Қазақстан ТМД елдерiнiң iшiнде Тәжiкстанның негiзгi ... ... ... табылады, ол 3-орында. Кейiнгi 5 жылдың iшiнде тауар айналымының
көлемi төрт есе өстi, ол ең ... ... ... ... iскер топтарымыздың бизнес байланыстарының ... ... ... тұрақтануынан туындады. Инвестиция және ... ... да оң ... ... ... ... жылға Тәжiкстаннан барған сайын жаңа салынатын жаңа салаларын табу
үстiнде.
Қазақстандық инвестициялардың тәжiк ... ... ... 100 млн. ... жуық ... құрайды. Қазiр қазақстандық даму
институттары ... ... ... ... ... ... кешенiнiң инфрақұрылымына инвестициялау мүмкiндiгiн қарастыруда,
қазақстандық инвестициялардың тау-кен руда ... ... ... уағдаластықтар нақтыланды. Қазақстандық Тұран Әлем Банкi ... ... ... ... ашып, олар қазiр өз
капиталын республика ... салу үшiн ... ... ... айналысуда.
Гуманитарлық салада да екi жақты қатынастар тереңдей түсуде. ... жылы ... ... университеттерге жүз тәжiк жiгiттерi ... ... ... Ал Тәжiкстанның ең озық жоғары оқу орындарына тәжiк
диаспорасының қатарынан Қазақстаннан жыл сайын жастар жiберiледi.
Бiздiң елдерiмiздiң арасында саяси ... ... ең ... дамуда. Бұл ретте Тәжiкстан мен Қазақстанның саяси байланыстарында
мынадай аксиома ... ... одан әрi даму мен ... үшiн ... пен ... қана ... рай жасай алады.
Бұл тұрғыда Тәжiкстан халқы мен оның басшылығының тарапынан ... ... ... ... миссиясының орны айтарлықтай. Тәжiкаралық
реттеудiң күрделi үдерiсiне ... ... ... Президент Н.Ә.Назарбаев
бастаған Қазақстан Республикасы тәжiк елiнде бейбiтшiлiк пен ұлттық ... iсiне ... үлес ... ... ... ... ... барлық раундына
белсендi қатысты, солардың шешушi кезеңдерiнiң бiрi 1995 жылы 22 мамырдан 1-
маусымға дейiн Алматы қаласында өттi.
Егемендi дамудың ... үшiн ... қиын ... ... тек саяси қолдау көрсетумен ғана шектелмегенiн атап өту керек.
Осы көмек сондай-ақ гуманитарлық және ... ... ... ... ... қаза тапқан жауынгерлердiң
батырлығы мен жанқиярлық ерлiгi ... ... ... ... ... ... ... өңiрге тұрақсыздықты тарату қаупiне тосқауыл
қоюдың бiрiнiшi шебiнде ұжымдық бiтiмгершiлiк күштердiң құрамында ... мiне осы ... ... ... ... диалогты дамыта отырып, Тәжiкстан мен Қазақстан халықаралық
өзектi мәселелерге ортақ тәсiлдер дайындау ... ... ... ... ... мен ... өткiзiп тұрады, солардың көпшiлiгi
бойынша екi ел ... ... ... ... ... сәйкеседi. Жаңа қыр
көрсетулер мен қауiп-қатерлер факторларының ықпалымен өңiрде қалыптасып
жатқан ... ... ... ... мен ... ... ... ынтымақтастықты дамытуға ұдайы назар аударады. Ынтымақтастықтың
осы векторы бойынша өзара ықпалдастықтың негiзгi ... ... ... ... ... ... және барлық
көрiнiстегi экстремизмге ... ... ... ... ... ... Тәжiкстан-Қазақстан қатынастарының шолуы
көрсеткендей, осы заманғы кезеңде бiздiң елдерiмiздiң қатынастары өздерiнiң
тұрақтылығын және ... ... ... ... әрi ... ... ... Позитивизм арнасында дамып отырған Тәжiкстан-Қазақстан ... ... ... жаңа ... ... оған ... мен Қазақстан
қатынастарындағы бүкiл қолда бар әлеуеттi өз халықтарының қажеттiлiктерiне
сәйкес практика жүзiнде iске асыруға ... ... ... болады.
2.2 ҚР-ның Әзірбайжан, Украина, ... ... ... ... ... мәселесі
1992 ж. 27 тамызда - Қазақстан Республикасы мен ... ... ... ... ... мекемелердің нота алмасуы арқылы
орнатылды. 1994 ж. - Әзербайжан ... ... ... ... 2004 ж. – ... ... Әзербайжан
Республикасының Елшілігі ашылды. 1996 ж. ...... ... ... ... ресми сапары. 1997
ж. маусым - Әзербайжан Президенті Г.әлиевтің ... ... ... ... ... - Әзербайжан Президенті Г.Әлиевтің Қазақстанның жаңа елордасы –
Астана күнін мерекелеуге қатысуы. 1998 ж. қазан - Қазақстан ... ... ... ... 1999 ж. қазан ... ... ... Әзербайжан үкімет делегациясының
Астанаға ... 2000 ж. ...... ... ... ҚР
делегациясының Бакуға ресми сапары, Қазақстан ... ... ... ... VI ... ... 2003 ж. ... – Қазақстан
Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың Бакуға келуі, Әзербайжанның
бұрынғы ... ... ... ... қатысуы. 2004 ж. наурыз -
Әзербайжан Республикасының Президенті И.Әлиевтің ... ... ... 2004 ж. ... - ... ... ... ТМД
саммитіне қатысуы (Астана). 2005 ж. мамыр – Қазақстан Республикасының
Президенті Н.Назарбаевтың ... ... ... ... ... ... Әзербайжандық бөлігінің іске қосылуы рәсіміне
қатысуы. 2006 ж. қаңтар – Әзербайжан Премьер-Министрі ... ... ... ... ... ... 2006 ж.
мамыр – Қазақстан ... ... ... ... сапары, Экономикалық ынтымақтастық ұйымының мемлекет
және үкімет басшылары саммитіне қатысуы [12-15].
Қазақстан мен Әзербайжан халықаралық және ... ... ... ... ... ... позицияларды ұстануларымен ерекшеленеді. Көп
жақты форматта ... БҰҰ, ... ЭЫҰ, ИКҰ және ... да ... әрекеттесуде.
Қазақстан-Әзербайжан шарт-құқық базасы екі жақты ынтымақтастықтың кең
ауқымын қамтитын 80-нен астам құжаттан ... Осы ... екі ... ... 2005 ж. мамырда Бакуда қол қойылған ... пен ... ... ... Шарт ... мәнге ие.
Қазақстан-Әзербайжан әрекеттестігі аймақтық тұрақты және ... ... ету ... ... түрде даму үстінде. Аймақтық
және жаћандық пробдемаларды шешуге бағытталған Қазақстандық бастамаларды
қолдаушы ретінде ... ... ... ... ... ... Бұл ... мақсаты –терроризммен, экстремизммен, діни
және ұлттық негіздегі шиеленістермен, сондай-ақ ... және ... ... ... ... ... да факторлармен
күреске қолдау көрсету. Атап айтқанда, Әзербайжан Азияда өзара іс-қимыл
және сенім ... ... ... ... ... 2002 ж. ... Премьер-Министрі А. Раси-заде АӨСШК бірінші саммитіне қатысты.
Әзербайжан өкілдері АӨСШК Аға лауазымды тұлғалар комитетінің, ... ... ... ... ... ... ... ішкі саяси үрдістерге жіті көңіл
бөлуде. Атап айтқанда, Әзербайжан өкілдері халықаралық бақылаушылардың
құрамында ... ... ... және ... ... Өз ... ... өкілдері 2005 ж. қарашада Әзербайжанда
өткен Милли Меджлис депутаттарын сайлау үрдісін бақылады. Әзербайжан Милли
Меджлисі төрағасының ... ... ҚР ... 10-жылдығына
арналған салтанатты шараларға қатысты.
Екі елдің қорғаныс мекемелері, ұлттық қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық үдемелі
дамуда. Каспий ... ... ... ... ... ... болу екі жақты қатынастардың оңды нышандарының бірі ... ... екі ел ... ... теңізінің түбін белгілеу туралы
келісімді, Каспий теңізінің түбі мен ... ... ... ... географиялық өту координаттарын орнататын хаттаманы бекітті.
қазіргі кезде Қазақстан мен Әзербайжан Каспий ... ... ... Конвенцияны әзірлеу жөніндегі Арнайы жұмыс тобы аясында Каспий ... ... ... министрлері орынбасарлары деңгейінде
жұмыстарын жалғастыруда.
Экономика саласындағы ынтымақтастық табысты дамуда, ... ҚР ... ... ... сапарының барысында қол жеткізілген
уағдаластықтар қосымша серпін берді. Аталған Аталған салада басым бағыттар
белгіленді.
Екі ... ... ... ... ... ... Үкіметаралық комиссия маңызды рөл атқарады. Оның
төртінші отырысы 2006 ж. мамырда ... ... ... ... ... ... кең ... қамтиды, соның ішінде өнеркәсіп және
ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... машина
жасау, химия және мұнай-химия, көлік саласында; ... ... ... ... ... ... ... теңізін қоршаған
ортаны сақтауда, мәдени-гуманитарлық байланыстарда өзара ... ... ... ... ... бірі – мұнай-газ
секторы.. Осы орайда Қазақстан мұнайын «Баку-Тбилиси-Жейхан» ... ... ... ... ... ... екі ... келіссөздерді
атап өткен жөн.. 2005 жылдың қорытындысы бойынша Ақтау портынан Баку
портына ... 3,028 млн. ... ... ... Қазақстан мен
Әзербайжанда көмірсутегі шикізатын ... ... ... ... екі ел үшін ... машина жасау саласында ынтымақтастықты
жандандыру, соның ішінде бірлескен кәсіпорындар мен өндірістер ... ... бар. 2005 жылы ... Ақ ... ,07 млн. ... мұнай-газ қондырғыларын жолдады. Көлік
саласында басыңқы бағыт ретінде екі елдің «Еуропа – ... - ... ... ... дәлізі жобасына қатысуын атап айтуға болады.
2005 жылы ... ... және ... ... ... үш ... кездесулерінде Поти-Баку-Актау-Алматы маршруты бойынша
пилоттық контейнерлік пойыз үшін тарифтік ... ... ... жол ... ... көмір, күкірт, түсті және қара ... қара ... ... ... мен ... ... тарифтік бағалары, Баку портында бидайды түсіріп-тиеу үшін
жеңілдіктер белгіленді. Темір жолдар ынтымақтастығы ... ... ... ... үшін арнайы бағдарламасы (СПЕКА) аясында көлік және
шекарадан өту Жобалық жұмыс тобы, ТМД жолшылары
Үкіметаралық ... ... ... ... қаржы
саласындағы екі жақты байланыстар ұлттық және ... ... ... Каспий теңізінің түбімен Ақтаудан Бакуға дейін талшық-оптикалық
байланыс ... ... ... пысықтау жалғасын табуда. ... ... ... ... 2005 жылы екі ... ... 2,5 млн. құрады (Әзербайжанның басқа елдермен тауар айналымының
1,3%-ы). Әзербайжан тауарларының Қазақстанға экспорты ,1 млн. ... ... ... ,3 млн. ... ... ... негізгі бөлігін табиғи газ, ... ... ... ... ... қорғасын, аккумуляторлар, химиялық қосындылар, ... және т.б. ... ... мұнай өнімдері, мотор майлары,
жол-құрылыс жұмыстары үшін ... мен ... ... ... ... ... және сұйықтарды көтергіштер. Қазақстан Елбасының
белгілеген міндеттері шеңберінде Әзербайжанға және ... ... ... ... ... ... ... Осы орайда Бакуда «Азық-
түлік корпорациясы» ... ... ... ... асырылатын астық
терминалын салу жобасына маңызды рөл беріледі (орташа ... ... 300 ... жобаның іске асуы Әзербайжанның ішкі сұранысын қамтамасыз етуге
айтарлықтай әсерін тигізеді, сондай-ақ Қазақстандық бидайды басқа ... ... ... ... Сонымен қатар Әзербайжаннан
Қазақстанға бау-бақша өнімдерін жөнелту мәселесі пысықталуда.. Қазақстан
мен ... ... ... қорғау мәселесіне байланысты
әрекеттестігі даму үстінде.
Мәдени-гуманитарлық ынтымақтастықта, атап айтқанда ... ... ... мен ... ... қатысу саласында
жандану үрдісі байқалуда.
Бүгінгі таңда, Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің 20 ... ... мен ... ... ... ... қарым-
қатынастардың барлық салалар бойынша және ең ... ... ... атап өту ... бірінші кезекте Қазақстан және Әзірбайжан мемлекет басшыларының
өзара сапарлары, екі ел үкіметтері арасындағы тығыз ынтымақтастық, ... ... ... ... ... - ... Үкімет
аралық комиссиясының белсенді жұмысы септігін тигізуде.
Соңғы жылдары жүзеге асырылған негізгі ... ... ... екі ел ... ... терең тиімділігін нық сеніммен
атап өтуге ... ... ... басшысы Н.Назарбаевтың 2009 жылғы 2
қазандағы Әзірбайжанға ресми сапары, бұл сапар барысында ... ... ... ... ... ... қол ... үкіметаралық
және ведомствоаралық құжаттар екіжақты ынтымақтастықтың сапалы ... ... ... ... ... қатысуымен 2009 жылғы 3 ... ... ... ... ... ... ІХ ... елдер арасындағы саяси, экономикалық, мәдени-гуманитарлық
салалардағы ынтымақтастықты одан әрі дамыту тұрғысынан ... ... ... ... Саммит аясында тараптар Нахчыван декларациясына және
Елбасымыз ... ... ... Түркітілдес мемлекеттер
ынтымақтастығы кеңесін құру ... ... қол ... Президенті И.Әлиевтің Қазақстан, Әзірбайжан, Ресей ... ... ... ... ... ... 2009 ... 1 қыркүйектегі Ақтау қаласына ... ... ... Каспий маңы елдері арасындағы ынтымақтастықты одан әрі
тереңдету ... ... ... ие болды. Елдеріміз арасындағы жоғары
деңгейлі өзара сапарлардың белсенділігі өз жалғасын табуда.
Атап айтқанда, Қазақстан ... ... ... ... ... ІІІ ... қатысу мақсатында 2010 жылғы 18-19
қарашада Әзірбайжанда сапармен болып қайтты. Аталған іс-шара аясында Елбасы
Н.Назарбаев өзінің әзірбайжандық әріптесі ... ... ... Жалпы, Каспий маңы мемлекеттерінің басшылары Саммиттің нәтижесі
бойынша Каспий теңізіндегі ... ... ... ... және Президенттердің бірлескен мәлімдемесіне қол қойды.
Әзірбайжан Президенті И.Әлиев еліміздің астанасында 2010 ... ... ... ... қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының
Саммитіне қатысты [4].
Жоғарыда айтылғандай, ... ... ... ... ... ... белсенді жұмысы экономикалық
ынтымақтастығымыздың одан әрі ... ... ... ... құрал
болып табылады. Үкіметаралық комиссияның 2010 жылғы 4 қарашада ... ... ... ... ... ... ынтымақтастықтың
көптеген тұстары бойынша маңызды шешімдер қабылданды. Атап ... ... ... ... ауыл ... ... сақтау,
банктік қызмет, байланыс, білім және ғылым, туризм және ... ... және ... ... ... ... қамтыды.
Қазақстан мен Әзірбайжан арасындағы сауда-экономикалық қарым-
қатынастардың ... ... ... статистикалық мәліметтерге сәйкес,
елдеріміз арасындағы 2008 жылғы тауар айналымы 465,6 млн. долларға ... ... ... ... ... 2009 жылы екіжақты тауар
айналымының деңгейі екі есеге дейін азайды.
Аталған көрсеткіш 2010 жылы ұлғайып, тоғыз ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, өткен жылдың он айы ішінде 1 млн.
тоннаға жуық ... ... ... экспортталды. Осы орайда, тауар
айналымының көрсеткіші ... ... ... ... дейінгі деңгейге қайта
көтеріледі деген сенімдеміз.
Қазақстан мен ... ... газ ... ... ... басым бағыты болып табылады. Қазіргі таңда
елдеріміздің ұлттық мұнай компаниялары – ... ... ... ... Мемлекеттік мұнай компаниясы арасында тығыз ынтымақтастық
орнатылған.
2006 жылғы маусым айында қол ... ... ... мен
Әзірбайжан Республикасы арасындағы Қазақстан Республикасынан Каспий теңізі
және Әзірбайжан ... ... ... ... ... ... ... мұнай тасымалдауға қолдау көрсету және
жәрдемдесу туралы шарт екі ел ... одан әрі ... және ... әлем ... ... бағытын қолдана отырып тасымалдау
мәселесінде аса маңызды мәнге ие екендігін атап өту қажет.
Бұған қоса, екі елдің ұлттық ... ... ... соңғы үш жыл
ішінде бірнеше маңызды келісім-шартқа қол ... ... ... ... ... туралы келісім, Транскаспий жобасын
бірлесе жүзеге ... ... ... ... ... ... ... қалаушы принциптері туралы келісім, Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... объектілерін бірлесе қолдану туралы меморандум, Транскаспий
жобасы ... ... ... әзірлеу жөніндегі бірлескен
қызмет туралы келісім және ... – Қара ... ... құбыры бойынша
ынтымақтастық ниеті туралы меморандум.
Қазақстан мен ... ... ... ... ынтымақтастық та
екіжақты серіктестіктің негізгі бағыттарының бірі болып табылады.
Елдеріміз «Еуропа-Кавказ-Азия» халықаралық көліктік ... ... ... Баку қаласында қазақстандық «Эйр Астана» және «Скат» әуе
компанияларының өкілдіктері қызмет етуде. ... әуе ... ... ... және ... ... бойынша
тұрақты сапарларды жүзеге асыруда.
Сонымен қатар, жүктер мен жолаушыларды теңіз көлігімен тасымалдауды
жүзеге ... ... ... ... бойынша теңіз қатынасы
қызмет етуде. Осы орайда, бұл бағыттағы теңіз қатынасы екі ел ... ... ... арттырудың қолайлы жолы
болып табылатынын атап өту ... ... ... ... ... байланыс, соның ішінде Маңғыстау ... мен ... ... тиімді ынтымақтастық серіктестігіміздің маңызды бөлігін
құрайды.
Аймақаралық экономикалық және мәдени-гуманитарлық ынтымақтастықты
кеңейту ... ... ... әкімі Қ.Көшербаев бастаған облыс
делегациясы 2010 ... 19-20 ... ... Баку ... ... Әзірбайжанның тиісті министрліктерінің басшыларымен және бизнес
өкілдерімен келіссөздер өткізді [11-19].
Сонымен қатар, 2010 жылғы 9-10 желтоқсанда ... ... ... мен ... ... органдары және бизнес өкілдерінің
қатысуымен өткізілген ... ... ... аймақаралық
ынтымақтастықты одан әрі дамытуға септігін тигізді.
Елдеріміз ... ... ... саласындағы
жобалардың бірі ретінде Баку қаласында тараптардың тең үлесімен ... ... ... ... кәсіпорнын атап өтуге болады.
Ресми ашылу рәсімі 2007 жылғы 4 сәуірде Әзірбайжан Президенті ... ... ... ... ... ... терминал
Әзірбайжанның сапалы бидайға деген сұранысын қамтамасыз етумен қатар, қазақ
бидайының басқа елдерге реэкспортының маңызды элементі ... ... ... ... ... ... АҚ ... өнімдерінің аймақтық терминалдар желісі бар ... ... ... ... ... (соның ішінде Ақтау қаласында).
2009 жылғы қазан айында ... ... ... қол ... Үкіметаралық комиссия, мұнай-газ, көлік, ауыл шаруашылығы
салаларындағы ... ... ... ... ... саяси саладағы,
әрі сауда-экономикалық өзара ... ... ... одан әрі ... ... ... атап өтсек болады.
1994 жылдың желтоқсанынан ... Киев ... ... Елшілігі қызмет атқарады; 1994 жылдың мамырынан бері Алматы
қаласында және 2001 жылдың қаңтарынан бастап Астана ... ... ... ... ... ... ... – Амангелді Жұмабайұлы Жұмабаев, 2004
жылы 10 ... ... ... ...... ... 2006 жылы 5 қыркүйекте тағайындалды.
Қазақстан мен Украина арасындағы қарым-қатынастар динамикалық түрде
дамуда, сыртқы саяси ... ... және ... ұйымдар
шеңберінде өзара іс–қимылдар сындарлы болып келеді, екі ... ... ... ... ... ... келеді.
Киев Қазақстанның ЕҚЫҰ–да төрағалық ету өтінішін қолдап, қауіпсіздікті
қамтамасыз ету мәселелеріндегі ... ... ... ... ... ... кіру үрдісінде қолқабыс ету бойынша
келісілді.
Елбасыларының өзара ... ...... Президенті
В.Ющенконың 2005 жылы мамырда және 2006 жылы қаңтарда Астана қаласына және
Қазақстан Президентінің ... 2005 жылы ... екі ... ... ... ... уағдалыстықтар Президент Н.Назарбаевтың 2007 жылы ақпанда Киев
қаласына, Президент В.Ющенконың 2008 жылы ... ... ... ... барысында қол жеткізілді және 2007-2008 ж.ж. Қазақстан–Украина
Іс–қимылдар жоспарында ... ... – 2”) ... ... ... көліктік, отын–энергетика, агроөндірістік,
аэрокосмостық, ғылыми және ... ... ... ... таңда тараптар “Жол картасы – 3” бойынша келіссөздер жүргізуде.
Тараптар заң шығарушы органдар ... ... ... ... мүдделі. Бұл мақсатта екі елдің Парламенттерінде тиісті Топтар
қызмет атқаруда.
Құқықтық–келісім–шарт базасы ... ... ... ... ... 1994 ... 20 қаңтардағы Қазақстан Республикасы мен Украина
арасындағы Достық және ынтымақтастық ... ... мен ... арасындағы сауда айналымы 2008 жылы $4,9 млрд (ҚР
жалпы сыртқы сауда айналымында 4,4%) құрады. Қазақстан ... ... ... арасында сегізінші орынға ие болды. Қазақстандық
импорт $1,8 млрд, экспорт – $3,1 млрд және оның ... ... ... ... ... қаңтар-маусым айларында сауда айналымы $ 2,159 млрд. (p/s
–Украина Мемстатком мәліметтері) ... және 2008 ... ... мезгілімен
салыстырғанда 10,3% азайды. Қазақстандық экспорттың ... $1,37 ... 12,6% ... ... – $785 млн. ... 3,8% ... саласындағы өзара тиімді ынтымақтастықтың негізгі бағыттары
Қазақстан-украина экономикалық ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... ... өтіп,
соңғысы 2008 жылы 6 қарашада Астанада болып, келесісі 2010 жылы ... ... ... ... ... ... ... ҚР
Энергетика және минералдық ресурстар министрі С.Мынбаев, украиндық – ... ... ... ... ... жақты қатынастардың нығаюына және сауда айналымының өсуіне себепші
болатын фактор институционалдық жасаушы, өкілдіктердің және ... ... ... ... ... ... алып ... байланыстар.
Мәселелердің маңызды блоктары – отын–энергетикалық комплекс ... ... өз ... ... ... ... ең ... ие. Территориясы арқылы ... ... ... ... ... ... әсіресе энергетикалық жүйелерді
біріктіруі Қазақстан үшін ... ... ... ... үшін ... ... туғызады.
Теңіздік көлік саласында украиндық порттарды ... ... ... ... отыр. «Пивденный» теңіздік мұнай
терминалы аумағында және Одесса облысының Южный ... ... ... ... жолдау жобаларын бірге іске асыру мүмкіндігі
қарастырылуда.
Қазақстан мен ... ... ... бірігіп шығару
перспективалары ... ... ... салу ... ... ...... жасау. Украина КСРО
кезеңінен бері ... ... ... ... ... ауыл–шаруашылық
техникасын, электростанция техникаларын ... ... ... Бір мезгілде бұл техникаларды Қазақстанның территориясында жинау
және қызмет көрсету ... құру ... ... ... ... ... дамуда. Басты бағыттары
білім, ғылым, ... ... және ... аймақтық байланыстарды
тереңдету, Қазақстанның украиналық диаспорасына мәдени ... ... ... ... этникалық Отанымен байланысын
қолқабыс ету.
Ғылыми–техникалық ... ... оның ... ... ... космостық секторына кадрларды дайындау және қайта
дайындау, Жерді қашықтық зондпен ... және ... ... ... ... ... ... жұмыстардың
экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету, халықаралық космостық жобаларды
жүзеге асыру мәселелері ... ... ... атом ... ... ядролық отынды бірігіп
өндіру мәселелері пысықталуда.
Білім саласында екі жақты байланыстардың потенциалы ... ... оқу ... аттестациялау және аккредитациялау,
нормативтік–құқықтық және методикалық базаны бірігіп дамыту, жоғары білім
саласында ... ... және ... ... екі ... ҒЗИ және ЖОО,
Ғылым Академиялары арасында ынтымақтастық мүмкіндіктерінде қорытылып отыр.
2007-2008 жылдары өзара өткізілген ... ... екі ... ... және ... ... саяси және
іскерлік байланыстардың әрі қарай дамуына, серіктестіктің тереңдеуіне,
мәдени алмасуда жаңа ... ... 2007 жылы ... ... орын ... 200 ... іс–шаралар экономикалық сипатта болды.
Олардың табыстылығын тауар айналымының өсуінен байқауға болады.
2005 жылы ... ... ... қаласында (Днепропетровск облысы)
1943 жылы Украинаны неміс–фашистік ... ... ... ... ...... ұлы ... Ж.Жабаевтың ұлы
А.Жамбыловтың ескерткішінің ашылу салтанаты ... ... ... ... ... бірі ұлы ... ақыны және ойшысы Жамбыл Жабаевтың атымен
аталып, ... тасы ... 2009 жылы 9 ... украин жерінде
бостандық пен бейбітшілік үшін жанын пида еткен батырларға естелік ретінде
Синельниково ... ... ... ... Алғадай Жымбылұлының
бөлмесі ашылды.
Қазақстан Республикасының этникалық келісім және саясатын насихаттау
мақсатында ... ... ... ... ... ... ... ішінде: “Тарих толқынында”, “Қазақстан – 2030” ... он ... ... ... ...... және конфессияаралық келісім моделінің құрушысы”, “Бейбітшілік
және келісім саясаты” және “Қазақстан жолы”.
Одан ... ... ... ... және ... ... Сүлейменовтың “Хат тілі” және “Тарих алдындағы ... ... ... ... аударылымы жасалды.
Қазақстан мен Украина мұражайлары өзара ынтымақтаса бастады. 2009 ... ... өнер ... ... ... 195 жылдығына ұштастырылған
“Шевченко. Украинаға қайту” ... ... ... ... рет ... ... мемлекеттік өнер мұражайынан әкелінген және бұрын ешбір
жерде қойылмаған ... жеті ... ... ... 2005 жылғы 18 қарашадағы Үкіметаралық
келісім негізінде іске асып ... ... мен ... ... ... ... байланыстар кеңеюде. Өзара іс–қимылдардың
перспективалы бағыттары әскери дәне радиолокациялық ... ... ... ... ... ... және ремонттау
болып табылады. Екі елдің Қорғаныс министрліктері арасындағы ... ... екі ... ынтымақтастық Бағдарламасы бойынша Қазақстан
мен Украинаның әскери–теңіз күштері арасындағы ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... бейбітшілік
операцияларды дайындау және өткізуді ұйымдастыру, қазақстандық мамандар
және ғылыми–педагогикалық ... ... ... ... жылы ... су тасқынының салдарын жою үшін Қазақстан Украинаға
$250 мың. және дезинфекциялайтын дәрілерді 5 ... ... ... ... ... ... ... дипломатиялық қатынастар орнаған 1992
жылғы 23 шiлдеден бастап Украина-Қазақстан екi жақты ... ... Әрi бұл ... да, ... ... елдерiмiздiң арасында жанасу
нүктелерi барған сайын көбейе түсуде, белсендi өзара ықпалдастықтың ... ... ... ... ... да, ... да, ... да қатысты. Қазақстан мен ... - ... ... мемлекеттер, олар әлеуметтiк бейбiтшiлiк пен ... өз ... ... ... етiп ... ... қоғам
орнатып, ашық нарықтық экономика құрады. Өз тәуелсiздiгiн нығайта ... ... осы ... ... бiр кездерi қуатты интеграцияланған
және формасыз (аморфты) экономиканың ыдырауынан, коммунистiк ... ... ... саяси және экономикалық қатынастардың толық
құқықты субъектiлерiне дейiнгi ұқсас жолды жүрiп өттi.
Қазiр ендi екi жақты ... ... ... ... ... ... тiкелей долларлық баламада көрiнетiн өсе түскен
тауар айналымының санымен өлшенбейтiнi түсiнiктi болды. Осы ... ... ... ... ... ... халыққа қандай сапар нақты
нәтиже бердi, қол қойылған келiсiм қандай пайда ... ... қай ... бағытталды және ол кiмге көбiрек пайда әкеледi. Осы
жылдағы ақпан айының бас кезiнде Қазақстан ... ... ... ... дәл ... ... және ... сапар болды. Әрине,
ең бастысы осы ... ... ... ... өткiзуге бастама бердi, бұл
екi халықтың өзара қатынастарының тарихи кiтабындағы сөзсiз жаңа парағына
айналады.
Егер ... ... ... ... ... ... онда Украинаның Қазақстан Республикасына қатысты саясатының үш
факторды ескеру арқылы жасалатынын ... ол ... ... ... - ... екi ... тарихи ұқсастығы. Алтай тауларынан Карпат
тауларына дейiн, Ертiс өзенiнен Днепр мен Дунай ... ... ... Ұлы дала көне ... берi Азия және ... ... ажыратқан
жоқ, керiсiнше екi құрлық халықтарының арасында ... ... ... ... ... ... және ... Батысқа қарай қазақ және
Украина далалары арқылы тайпалар мен халықтар нөпiрiмен ... ... ... ... ... ... ... барлығы бүгiнде
Украина мен Қазақстанның құрамына кiретiн осы ... ... ... iздерiн қалдырып, жүрiп өттi. Ұлы ... рухы ... ... қазiр де маздап отыр. Осы рух ... ... ... ... және ... өзара ынтымақтастық
туындатады.
Кейiнiрек Қазақстан Украина түлектерiн жер аудару мекенiне айналды.
Мұндай ... ... ... ... де, ... ... да болып тұрды. Хрущев пен ... ... ... тың ... ... Осы ... қазiр жарты миллионға жуық
адамға жететiн ... көп ... ... ... ... ... ... көрiнiсi болып табылады.
Екiншi фактор - Қазақстан дамуының серпiнi, ол туралы Президент
Нұрсұлтан ... ... ... жасаған соңғы Жолдауы дәлел
болады. Сiздердiң елiңiз ... ... үшiн ең ... ... және iшкi ... ... тартымды.
Кейiнгi жылдардағы макроэкономикалық өсу ... ... ТМД ... ... нық алдыңғы қатарларда келедi. Соның
салдары ... ... ... ... ... ... ... әлемдегi бәсекеге барынша қабiлеттi экономикалы 50 мемлекеттiң
қатарына енуге ұмтылуда. Бұл ... ... ... ... да жоғары
қызығушылық туындатады.
Үшiншi фактор, мұны бiрiншi орынға қойса да болар едi – ... рөлi. ... ... Назарбаевты өте жақсы көредi және
құрметтейдi. Ол Н.Назарбаев ... бiр ... ... ... ғана емес. Ең алдымен Қазақстан Президентi - ... аса iрi ... ... ... ... ... Қазақстанның барлық жетiстiктерiн Украинада ел ... ... ... адам және аса ... лидер ретiндегi жеке
қасиеттерiмен сабақтастырады.
Осылардың барлығы, ... ... ... ... зәру ... ұқсастығымен адам және салааралық тығыз
байланыстармен қатар бiздiң екi ... ... ... қатынастардың
ерекше мәртебесiн белгiлейдi.
Мен мына фактіні сүйсiне атап өтемiн, 2004 жылдан берi ... ... ... айналымы ұдайы артып келедi, және бiз 2006
жылы 1 ... 600 млн. АҚШ ... ... ... ... ... ... сауданың нәтижелерi бойынша өткен жылы
Украина Қазақстанның ТМД елдерiмен сауда көлемдерi ... 2-шi және ... ... – 186 елдiң арасында 10-шы орын алды.
Украинаның Қазақстан Республикасына жасайтын экспорт ... мен ... ... ... жабдық, тамақ өнiмдерi
басым. Қазақстанның ... ... ... ... ... ... келедi. Бiрақ бiздiң мемлекеттер экономикаларының өсуi
екi жақты сауда көлемдерiн айтарлықтай ұлғайту үшiн жаңа мүмкiндiктер ... ... ... сауда-экономикалық қатынастарды дамытудың бұдан арғы әлеуетi,
бiздiң пiкiрiмiзше, Қазақстанның индустриялық-инновациялық даму жоспарларын
iске асыруға украиналық ... ... жаңа ... ... керек. Бiздiң көзқарасымыз бойынша Қазақстандағы өнеркәсiптiң
мұнайхимия, металлургия және ... ... ... жасау мен жаңарту
шеңберiнде ... ... ... мен ... ... ... ... үшiн украиналық компаниялардың
мүмкiндiктерiн зерделеу мәселелерi перспективалы болып ... ... ... ... ... ауылшаруашылығына арналған машина
жасау және құрылыс сияқты ... ... ... ... оның ... ... сай емес деп ... сәйкестiгiне
қарай оны өсiру перспективалары бар.
Жоғары технологиялар саласы да сондай-ақ өзара қызығушылық туындатады,
әрi әсiресе бұл ең алдымен ұшақ ... және ... ... ... Қазақстанды АН-70 әскери-көлiк ұшағын ... ... ... қатысуға және Орталық Азиядағы «Антонов» үлгiсiндегi ... ... ... «SCAT» авиакомпаниясының негiзiнде өңiрлiк сервистiк
орталықты Қазақстанда ашу мүмкiндiгiн қарауға шақырады. Украиналық ... ... да ... ... ... практика жүзiнде iске
асыруға кiрiсуге даяр.
Бiз үшiн Алматыдағы Өңiрлiк қаржы Орталығы ерекше тартымды, оған ... ... ... капиталдар мен инвестициялардың өзара енуiнiң
қосымша құралы ... ... ... қор ... ... мен бизнес үшiн тартымды болатынына сенiмдiмiн.
Энергетика және көлiк салаларындағы ынтымақтастықтың аса зор әлеуетiн
ерекше атап өту керек, ол ең ... ... ... ... ... жобаларына, Украина аумағында бiрлескен МӨЗ құрылысына,
магистралды ... ... ... ... ... «Пивденный»
терминалымен қосатын мұнай құбырының 52 км. ... салу ... ... сондай-ақ Украина мен Қазақстанның транзиттiк мүмкiндiктерiн
кеңiнен
пайдалану арқылы «Қытай-Батыс Еуропа» жаңа көлiк ... ... ... деп ... ... осы ... ... Қазақстан
Президентi Н.Назарбаевтың Украинаға жасаған таяудағы сапары кезiнде ... ... ... ... ... Олар « Жол ... ... 2007-2008 жылдарға арналған Украина-Қазақстан iс-әрекеттерiнiң
қол қойылған жоспарында тиiстi көрiнiсiн тапты.
Тараптардың пiкiрлерi бойынша, ... ... ... ... атап ... екi ... «Жол картасы 2» тiркелген
уағдаластықтары қалайша жүзеге асырылатынына қатысты айқын ... ... ... ... ... ... екi жақты жұмыс тобын
құруға ... ... ол отын ... ... ... ... ... және «Одесса-Броды-Плоцк»
жобасын тiкелей iске ... ... ... ... тарап
сондай-ақ бiздiң сауда-экономикалық ынтымақтастықтарымыздың ... да ... ... шешу ... осыған ұқсас екi жақты
құрылымдар құру мүмкiндiгiн қарауға әзiр.
Бiздiң қатынастарымыздың ... ... ... ... екi ... ... ... саясаттағы өзектi проблемалар бойынша ортақ
көзқарастар мен ... ... атап өту ... ... ... ... ... Қазақстанның өз позицияларын еуропалық өңiрдi
нығайтуға, ал Украинаның өз ... ... ... ... ... ... Еуропа мен Азияны байланыстыратын бiр ... ... ... ... мен ... ... мәселен,
еуразиялық көлiк дәлiзiн жасау жоспарларында ... ... ол ... ... ... жобалармен ғана шектелмейдi. Ол ... ... ... ... де ... ... қатысты.
Мәселен, Қазақстанның ЕҚЫҰ-ға 2009 жылы төрағалық ету ұмтылысын Украина жай
ғана қолдап қоймастан, сонымен ... осы ... ол ... ... ... жұмылдырып, оң нәтиженi қамтамасыз ету үшiн қажет бүкiл
қолданыстағы механизмдердi ... ... ... қоғамдастық ( ЕурАзЭҚ ), Шанхай
ынтымақтастық ұйымы (ШЫҰ) ... iрi ... ... ... ... қалай айналып келе жатқанын жақсы анғарады. Бiздiң
елiмiз осы халықаралық ... ... ... және ... әрi ... ... деп ... өңiрлiк қауiпсiздiк пен ынтымақтастық идеясын ең ... ... ... бiрi ... ... Ол ТМД ... және
Орталық Азия өңiрiндегi ... ... ... жобаларының
бастамашысы болды. Бiздiң екi елiмiздiң осы бағыттағы идеялары көбiне
сәйкес секiлдi.
Н.Назарбаев ... ... ... ... ... және ... ... кеңестiң (АӨСШК) қызметiн Украина ерекше қызығушылықпен
бақылайды. Бiздiң елiмiздiң АӨСШК бақылаушысы ... бар және ... ... өз ... жандандыруға ниеттi. АӨСШК-нiң Алматыда өткен
былтырғы Саммитi халықаралық тыныс-тiршiлiктiң маңызды оқиғасына ... ... ... ... ... ... ... жөнiндегi ҚР Президентiнiң идеясы iске асырылуда.
АӨСШК-нi ұйымдастыру жөнiндегi ... ... ... ... ... ... айналды. АӨСШК қызметiнiң табыстылығы
көбiне Қазақстанның ұлтаралық және конфессияаралық ... ... ... ... ... бұл ... Әлемдiк және
дәстүрлi дiндер лидерлерiнiң съезi өттi.
Украина теологиялық қана емес, сонымен бiрге ... ... ... ... үшiн ... ... дiндер
лидерлерiнiң осындай кездесулер өткiзу идеясын толық ... Өз ... үшiн Қара ... ... ынтымақтастық ұйымы (ҚЭЫҰ) сияқты
өңiрлiк экономикалық ұйымдарға қатысу идеясы да тартымды. Украина сондай-ақ
Қазақстанды өзiнiң ... ... ... ... ... ... ... кезде Украина-Қазақстан қатынастары саласында әбден
дәйектi ... ... ... ... ... әрiптестiк»,
«стратегиялық ынтымақтастық». Бұл қазiр Украина-Қазақстан қатынастарының
мынадай ... ... ... ... ... ... сипаттамалардың
жаңа сапаға ауысуы ауадай қажет.
Мемлекетаралық қатынастардың терминi ретiндегi ... ... ... болуын ұйғарады. Ең алдымен олар әрiптес
елдер үшiн түбегейлi маңызды стратегиялық мақсаттар болуы тиiс, ... ... ... ... қол жеткiзу мүмкiн емес және оны
қатынастарды әрiптестiктiң анағұрлым ... ... ... ... ... ғана жүзеге асыруға болады.
Бұлар экономика, энергетика, саясат, әскери сияқты шешушi салалардағы
ынтымақтастықтың өте маңызды көрсеткiштерi болуға тиiс. Дәл ... ... ... үшiн қажет бүкiл алғышарттардың жасалғаны туралы нық
сенiммен айтуға болады. ... мен ... ... екi ... нақ сол ... ... беруге қоян-қолтық жақын келдi,
олар осы ұғымның құқықтық, саяси және ... ... ... және Малдова елдерімен Қазақстан қарым-қатынасы
1992 жылдың 16 ... ... ... мен ... ... дипломатиялық қатынастар орнатылды. 1993 ... ... ... ... ... ... ... 1997 жылдың 13 шілдесінде Беларусь Республикасының Қазақстан
Республикасындағы ... ... 2008 ... желтоқсанынан бері Қазақстан
Республикасының Беларусь Республикасындағы Төтенше және Өкілетті Елшісі
Анатолий Владимирович Смирнов. 2010 ... ... бері ... ... ... Төтенше және Өкілетті Елшісі
Валерий Анатольевич Брылев.
Қазақстан Республикасы мен Беларусь Республикасы арасындағы қатынастар
өзара түсіністік пен сенім ... ... Екі ... ... және ... ... ... бойынша өзара сәйкес
келеді. Екіжақты және көпжақты форматтарда ТМД мен басқа да ... ... ... және ... ... байланыстар нығая
түсуде.
1999 жылдың қарашасында ... ... ... ... ... ресми сапары болды. 2000 жылдың
мамырында Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың ... ... ... жасалды. 2000 жылдың қазанында Қазақстанда
ресми сапармен Беларусь Республикасының ... ... ... 2004 ... мамырында Қазақстан Республикасы Премьер-министрінің
орынбасары С.Мыңбаевтың Минскке сапары болды. 2005 ... 18-19 ... ... ... ... ... ... сапар жасады. 2007 жылдың 21-22 мамырында Қазақстан Республикасының
Қорғаныс министрі Д.Ахметов Беларусь Республикасында ресми сапармен ... ... 12-13 ... ... Республикасының Премьер-министрі
С.Сидорский Астанаға жұмыс сапарын жасады. 2009 жылдың 25-26 ақпанында БР
Премьер-министрінің ... ... ... Қазақстанға жұмыс
сапары болды. 2009 жылдың 21 ... БР ... ... ... сапары жасалды. 2009 жылдың 28-29 мамырында ҚР ... ... ... ... Минскке сапары болды. 2009
жылдың 9-10 ... ҚР ... ... Минскке ресми
сапары болып өтті. 2009 жылдың 22-24 қыркүйегінде ҚР Премьер-министрінің
орынбасары С.Ахметовтың ... ... ... 2009 ... ... ҚР ... Н.Назарбаев Минскте ресми сапармен болды. 2010
жылдың 19-20 ... ҚР ... ... ... жұмыс
сапарымен болып қайтты.
Қазақстан Беларусьтің ТМД шеңберінде ... мен ... ... ірі ... ... болып табылады.
Сауда-экономикалық ынтымақтастық Қазақстан Республикасы мен Беларусь
Республикасы арасындағы экономикалық ... 2009 – 2016 ... ... ... ... ... жылы ... дағдарыс екі мемлекеттің екіжақты саудасына теріс
ықпалын тигізіп, нәтижесінде Қазақстан мен Беларусьтің сауда ... ... ... ғана ... ... ... деңгейінен 27,7 ... ... ... Оның ішінде қазақстандық экспорт 2008 жылдың деңгейінен
56,4 пайызға кем 74,9 млн. долларды ғана құраса, ... ... ... ... 14,2 ... ... 313,4 млн. ... болды.
Сонымен қатар, өткен жылы тараптармен жасалған жұмыстардың ... ... ... ... ... ... біртіндеп өсуі байқалуда.
2010 жылдың бірінші тоқсанының нәтижелері бойынша, ҚР мен БР арасындағы
сауда айналымы 106,7 млн. ... ... Бұл ... 2009 ... ... 40,6 ... ... Осы кезеңде белорустық экспорт 56,5 пайызға
артып 91,8 млн. долларға жетсе, қазақстандық экспорт керісінше 13,5 ... 14,9 млн. ... ғана ... ... ... негізінен мақта, болат, мырыш, резина және
астық экспортталады.
Беларусьтен Қазақстанға арнайы мақсаттағы автомобильдер, жүк және ... ... ... ... ... ... ... рельстер, радиаторлар, ауа ысытқыштар, насостар, электр
құралдары, тұрмыстық ... ... ... ... құралдар жеткізіледі.
Қазіргі таңда Қазақстанда белорустық кәсіпорындардың 23 ... 60 ... ... ... 6 сауда үйлері, әртүрлі
белорустық кәсіпорындардың көптеген өкілдіктері мен ... ... ... маңызды оқиғалары ретінде соңғы 9 жылдағы алғашқы рет
жасалған ҚР Президентінің Беларусь Республикасына ... ... мен ... арасында дипломатиялық қатынастар орнатылғаннан бері бірінші рет ҚР
Премьер-министрінің Беларуське ресми сапарын айта аламыз.
Осы ... ... ... және ... ... ... ... қорғаныс, төтенше жағдайлардың
алдын алу мен жою, жоғарғы және жоғарғы оқу орындарынан кейінгі білім беру,
туризм, ... ісі, ... қоса ауыл ... машиналарын жасау, дәрі-
дәрмектерді бірлесіп шығару, балалар тағамы және басқа да өнімдерді өндіру
бойынша уағдаластықтарға қол жеткізілді.
2010 ... ... ... ... ... ... ... сапары барысында ... ... ... ... ... ... даму ... талқыланды. Үкімет басшылары Кедендік одақ аясындағы
өзара ... ... ... ... ... даму ... шеңберінде жобалардың бірлесіп жүзеге
асырылу барысын қарастырды.
Сапар шеңберінде Минскте ... ... ... ... ... ... оған ... өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы
өнеркәсібі кешені, құрылыс, денсаулық сақтау, азық-түлік ... ... ... ... ... ... ... жасасып,
шарттарға қол қойды.
2009 жылы Қазақстанда өткен ... ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдар қатысты.
Сауда-экономикалық ынтымақтастықтың кеңеюіне Сауда-экономикалық
ынтымақтастық бойынша Қазақстан-белорус ... ... ... ... Оның соңғы отырысы 2009 жылдың 18 маусымында Брест
қаласында ... ... ел ... ... ... ... мен ... белсенді жұмыстар жүргізілуде. 2009 жылы Ақмола, Батыс ... ... ... ... ... ... ... қайтса, БР
Премьер-министрінің бірінші ... ... ... жұмыс
сапарымен барды. 2010 жылдың басынан бері ... және ... ... ... болды. Жасалған ... ... ... жаңа ... ... ... ... Елшілік
екіжақты сауда-экономикалық ынтымақтастық аясының кеңеюі мен өзара сауда
айналымының артуына ... ... осы ... ... ... да дамытуға ниетті.
Екі мемлекеттің арасындағы төлемдік қатынастарды әрі ... ... ... ... ... ... ... банктер мен басқа да қаржы-
несие мекемелерінің капиталын тарту ... ... ... 2002 жылы ... ... ... Жабық акционерлік
қоғамы жемісті жұмыс жасауда [3-10].
2005 жылдан бері белорустық БТА Қазақстандағы ең ірі ... ... ... ... кіреді және оның еншілес банкі болып табылады. ... 75,1 ... ... ... қоры ... ... ... иесі Қазақстан Республикасының Үкіметіне тиесілі, ал,
тиісінше қазақстандық «БТА Банк» белорустық «БТА ... 99,29 ... ... ... ... ... ... Қазақстан-белорус ғылыми-техникалық
ынтымақтастығы бойынша комиссиясы құрылды. Комиссияның 2009 жылдың 23-25
қарашасы кезеңінде ... ... ... ... ... ... және белорустық ғылыми ұйымдар мен жоғарғы оқу орындарының
ғылыми-техникалық ынтымақтастығының бағдарламасы ... ... 10-14 ... ... ғылыми-техникалық
ынтымақтастығы бойынша комиссиясы екінші отырысының хаттамасын орындау
жолында Қазақстан ... ... оқу ... ... ... ... болып қайтты. Сапардың мақсаты ЖОО-
лардағы университеттік басқару ... ... ... мамандар мен ғылыми кадрларды даярлау және оқу орындарында
инновациялық инфрақұрылымды жасау тәжірибесімен танысу, оған қоса ... ... ... ... жылдың 20-21 мамырында Қазақстан-белорус іскерлік форумының
аясында ҚР мен БР ... оқу ... ... ... ... талқылап, бірқатар екіжақты құжаттарға қол қойды.
Қазақстан мен Беларусьтің мәдениет саласындағы ынтымақтастығы белсенді
дамуда.
2009 жылдың 13-14 мамырында Минскте ... ... ... ... күндері болып өтті. ... ... ... ... ... ... «Қазақстан
камераты» мемлекеттік классикалық музыкалық ансамблінің, Қазақ Ұлттық
музыка академиясының ... ... ... және ... ... өнер ... Гала-концерті берілді. Ал, 2010
жылдың қыркүйегінде Қазақстанда Беларусьтің Мәдениет күндері жоспарлануда.
ҚР Премьер-министрі К.Мәсімовтің Беларусь Республикасына 2009 ... ... ... ... ... ... ... көрнекті
жазушысы мен ғалымы М.Әуезовтің барельефі салтанатты ... ... ... ... айында Минск қалалық атқару комитетінің шешімімен ... № 143 ... ... ... орта ... ... беруші
мектебі» деген ат берілді.
2009 жылдың 14 қарашасында Минскте ... ... ... ... ... ... сыйлығының иегері А.Анисимовтың
басқаруындағы Беларусь Республикасының Мемлекеттік симфониялық оркестрінің
сүйемелдеуімен белгілі қазақстандық скрипкашы ... өнер ... ... ... ... тағы бір
көрінісі 2010 ... ... ... ... XVII Халықаралық көрме-
жәрмеңкесіне Елшіліктің қатысуы болды.
2010 жылдың 17 наурызында ... ... ... ... ... ... бірлесіп ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың
«Жаңа онжылдық - ... жаңа ... ... жаңа ... Жолдауы бойынша халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өткізді.
2010 жылдың 12 наурызында Минсктегі М.О.Әуезов атындағы №143 ... «Мен ... ... не ... атты ... ... ... Өз жұмыстарында жас жеткіншектер тарих пен мәдениет
жөнінде жақсы білімдерін көрсетті.
2010 жылдың 7 ... ... ... ... ... және ... ... белорустық қоғамымен және «Атамекен» халықаралық
қоғамдық ... ... ... ... ... атты ... атақты ұлының шығармашылығына арналған әдеби-музыкалық кеш
өткізді. Кеште белорус ... ... ... ... журналында
басылған Абайдың өлеңдері оқырманға жеткізілді.
Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Елшілігінде 5 мамырда
Елші майданға Қазақстан ... ... ... ардагерлерімен кездесті.
6 мамырда Елшіліктің делегациясы Минск облысындағы Радошковичи кентіне
барды. Сапар барысында біздің жерлесіміз, Қазақстанның Халық Қаһарманы ... ... ... ... ... бауырластар зиратына және Кеңес
Одағының Батыры Н.Гастеллоның мемориалына гүл шоқтары қойылды.
7 мамырда Жеңіс күні мен Отан ... ... орай Елші ... Отан ... ... ... ... қаза болған қазақстандық
жауынгерлердің Ескерткіш белгісіне гүл шоқтарын қойды.
Қазақстан мен Молдова арасында дипломатиялық ... 1992 ... ... ... Дипломатиялық өкілдіктердің ашылу уақыты – 1994
жылы 27 шілдеде Киев ... ... ... ... ... ... ... Елшілігі ашылды. Молдова Республикасының
Ресей Федерациясындағы ... ... ... ... ... ... ... Президентінің Жарлығымен А. Жұмабаев Қазақстан
Республикасының Молдова Республикасындағы Төтенше және Өкілетті ... 2004 жылы 10 ... күні ... Республикасының Қазақстан Республикасындағы ... ... ... - ... ... ... 2009 жылы қыркүйек айында ҚР
Үкіметінен агреманды қабылдады.
Қазақстан мен Молдова ... ... екі ... ... қатар халықаралық және аймақтық ұйымдар деңгейінде дамуда.
Молдова Республикасы ... 2010 жылы ... ... ету ... жылы ... айында Молдова ... ... ... ресми сапарымен келді. 2003 жылы қыркүйек айында
Қазақстан Республикасы Президенті Н. Назарбаевтың Молдоваға ... ... 2002 жылы ... ... ... ... Үкімет Басшысы
И.Тасмағамбетов Молдовада ресми сапармен болды.
ҚР Кедендік ... ... ... ... ... мен ... ... екі жақты тауар айналымы 2008 жылы 251,2
млн. АҚШ долларын құрап, 2007 жылмен салыстырғанда 80 ... ... ... тауарлар тобының негізін сұйытылған газ ($139
млн.) және қара металдардың сынықтары ($3 млн.) құраса, ... ... ... ($4 млн.) ... ... ... ($3 ... байланысты арттыру мақсатында екі жақты экономикалық
ынтымақтастық жөніндегі ... ... ... ... ... ... 2008 ж. 07 сәуірінде Кишинев қаласында ... ... ... және ... ... ... есеп ... талқыланды. Комиссияның ... ... 2009 ж. ... ... ... ... жоспарлануда.
Қазақстанның мұнайгаз секторында 1997 ж. бері молдованың ... ... ... ... 1998-1999 жылдары молдовалық компания
Маңғыстау облысында орналасқан «Боранкөл» және ... ... ... ... жылдың тамыз айында Молдовада өткен су апатының зардаптарын жою
мақсатында Қазақстан Үкіметі $250 мың долл. және 5 ... ... ... ... ... ... дамуының қазіргі жағдайында Қазақстан мен Армения екі
жақты қатынастарды тең құқықтық әріптестік пен өзара ... ... ... Тәуелсіздік алғаннан бергі уақытта екі ел ... ... ... шарт ... ... ... ... отырған
одақтастық
қатынастарға негізделген сенім диалогы жолға қойылды.
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығының (ТМД) ... ... ... ... бола ... олар БҰҰ, ЕҚЫҰ және
басқа халықаралық және еуропалық құрылымдарда өзара тығыз ... ... ... ... мен ... Республикасы
арасындағы қатынастардың негіздері туралы шарт және Қазақстан ... ... ... ... ... пен ... ... шарт
Қазақстан-Армения қатынастарын реттейтін негізгі құжаттар болып табылады.
Армения мен Қазақстан халықтарын бұрынғы
КСРО ... ... өмір сүру мен ... ынтымақтастықтың оң тәжірибесі
біріктіретінін айта кеткен жөн және ... ... ... ... ... да бір ... жоқ. Тиімді
ынтымақтастықты арттыруға екіжақты ұмтылыстың бар болуы Арменияның бұрынғы
президенті Р.Кочарянның 1999 жылы ... және 2006 ... ... ресми сапарлары, сондай-ақ Мемлекетіміздің басшысының Арменияға
2001 жылғы мамырдағы сапары ... ... 2008 ... ... жаңа ... Астана қаласының 10-жылдығы мерейтойына және ТМД-ға
қатысушы мемлекеттер басшыларының ресми емес Саммитіне қатысқан Арменияның
қазіргі Президенті С.Саргсян ... - ... ... ... ... баға ... ... Қазақстан-Армения ынтымақтастығы екі елде де өткізілген
парламенттік және президенттік сайлауды өткізу барысына мониторингті жүзеге
асыруда ... ... жаңа ... ... ... 2007 жылы
тамызда Қазақстанда парламенттік сайлауды өткізудің барысына байқаушы
болған ЕҚЫҰ миссиялары мен ТМД ... ... ... болды.
Дегенмен, саяси диалогтан ерекшелігі сол, Қазақстан-Армения сауда-
экономикалық қатынастарының деңгейі әзірге ... ... ... ... сай келмейді. Мәселен, ... ... ... ... ... Армения Республикасының Қазақстан
Республикасымен 2008 жылғы қаңтар-қыркүйек аралығында сыртқы сауда
айналымының ... ... ... ел ... 9,83 млн. АҚШ ... болды,
бұл 2007 жылдың сол кезеңінің көрсеткіштерінен 119,3 %-ға ... Бұл ... ... ... 2 ... өсті – 7,23 млн. АҚШ ... ал армяндық тауарлардың Қазақстанға импорты 55,5%-ға – 2,6 млн. АҚШ
долларына дейін қысқарды.
Арменияға қазақстандық ... ... 66%-ын ... және оның
өңделген өнімдері құрайды және тек аз ғана ... ... ... ... ... ... армяндық тауарлардың үштен бірінен ... ... ... өңірлеріне әкелінетін тас өңдейтін станоктар
құрайды.
Қазақстан-Армения ... және ... ... ... ... ... мен Армения арасындағы тікелей көлік қатынасының
болмауынан деп түсіндіріледі.
Армян тарабы арзан және ұзақ мерзімді ... алу ... ... мен ... ... ... ... даму банкінің (ЕАДБ)
жобасына қызығушылық танытуда. Атап айтқанда, армян тарабы Банк Армениядағы
жаңа атом электр ... ... ... ауыл шаруашылығы мен химия
өнеркәсібі ... әр ... ... ... деп ... 2007 жылы мамырда Ресей мен Қазақстан арасындағы қол қойылған
Ангарскіде уранды байыту ... ... ... құру ... ... ... күш салуда [15-17].
Қазіргі кезде бірқатар үкіметаралық шарттар, соның ішінде ... және ... ... ... ... алу ... ... білім беру мен ғылым саласындағы ... ... ... ... қол ... ... Қазақстанның атқарушы және ... ... ... қолдау және өзара қорғау туралы
келісім, сондай-ақ қосарлы салық салуды болдырмау және ... ... ... ... ... төлеуден жалтарудың алдын алу туралы
конвенция тәрізді ынтымақтастықты дамыту үшін маңызды ... ... ... ... ... ықпал ететін тетік ретінде
шарттық-құқықтық базаны дамытуға 2006 жылы қарашада ... ... ... ... ... сапары барысында қол қойылған
бірқатар үкіметаралық келісімдер ... үлес ... ... ... кезде
осы келісімдердің үш халықаралық – «Халықаралық автомобиль ... ... ... ... ... және ... ... туралы» шарт ратификацияланды және күшіне енді.
Бүгінгі таңда Қазақстан-Армения ... ... даму ... бұл ... 2009 ... 12 ... ... ынтымақтастық жөніндегі Қазақстан-Армения комиссиясының ІІІ
отырысының ойдағыдай өткізілуімен расталып ... ... ... саласында Қазақстан үшін
практикалық қызығушылық туғызатын бірнеше бағыттарды бөліп атауға болады.
Атап айтқанда, еліміздің ғылыми-академиялық ортасында ... ... ... ... ... ... институтында және
Арменияның Ұлттық мұрағатында ежелгі қыпшақ тілінде жазылған ... бар ... ... ... әрі оны ... ... деректеріміз
бойынша, тек Ереван мұражайында 17 мыңдай құжаттың ... ... 14 мыңы ... ... ... ... Қазақстан-Армения қатынастарында армян диаспорасы ... ... ... бар ... мән беру ... ... Қазақстанда олардың саны 25 мың адамға ... ... ... ... ... мен ... бар, ... Ассамблеясына ұсынылған. Олардың ... ... ... ... мәдениет және өнер қайраткерлері, өндірісшілер мен кәсіпкерлер
бар. Армян халқының неғұрлым көрнекті өкілі ... ең ... ... зор үлес ... ... ғасырдың 30-шы жылдары Қазақстан Компартиясы
Орталық Комитетінің ... ... ... ... ... ... едім.
Қорытындылай келе, екі мемлекеттің де өздерінің қауіпсіздігі мен қуатын
нығайтуға қажет ... және ... ... бар ... мен ... қатынастары егеменді даму сатысында достық пен өзара
тиімді ынтымақтастық сипатында дамып ... атап өту ... ... ... ... 1 310 000 ... ... тұрады,
олардың 70%-дайы ауылды жерде тұрады. Біздің отандастарымыздың ... ... ... шекаралас 12 субъектілерінде жинақы тұрып
жатыр. Бұл - Алтай өлкесі, Астархан, Орынбор, Самар, Қорған, ... ... ... Новосібір және Түмен облыстары. Қазақтардың белгілі ... ... ... Татарстанда, Қалмақияда, сондай-ақ Ресейдің
басқа да облыстарында өмір сүруде.
Өзбекстан Республикасы Статистика орталығының ... ... ... өте ... 1 ... ... ... отыр. Алайда
қазақтардың саны 1 млн. 660 мың адам деп сеніммен айтуға ... ... ... ... ... бірін құрайды. Олардың Өзбекстандағы
жинақы тұратын жерлері ... ... ... ... ... ... және ... облыстары.
Қырғызстандағы қазақтардың Бішкекте екі мәдени орталығы бар. Бірі ... ...... деп аталады. Біріншісінің аты тарихи Отанымызды
аңсаудан ... ... ... ... ... алты алашқа, берісі ұлт-
азаттық «Алаш» қозғалысына барып тіреледі.
Қазақ пен қырғыздың тарихи тамыры бір, олар ... бойы ... ... ... келген. Бұған байланысты қазақтың ұлы перзенті Шәкәрім
Құдайбердіұлының пікірлері қызығушылық тудырмай ... ... ол ... түріктердің, қазақтардың, қырғыздардың руларының тарихы.
«Хандардың династиясы» деген шығармасында ... деп ... «XVI ... XVIII ... ... қазақ хандығының құрамына кірген алты ірі
саяси бірлестік «Алты алаш» деп аталды.
Халқының саны – 5 млн. 200 мың ... ... 70 ... ... 42,5 мың. Бір қызығы қазақтардың осы саны 1959 ... ел ... көп ... ... 1989 жылы ... 37,318 ... ... көпшілігі Бішкекке және Қырғызстанға шекаралас. Орталығы Бішкек
қаласы болған. Қырғызстанның астанасы Бішкек ... ... ... ... ... бар ... 17 шақырым қашықтықта.
Қырғызстан мен Қазақстанның ортасындағы екі тарапты келісімдік-құқықтық
базасын 140-тан асқан ... ... 1999 ... 22 ... ... ... ... 2003 жылдың 25 желтоқсанындағы одақтық
қатынас жөніндегі келісім екі ... ... ... қызмет етіп
келеді. Сондай-ақ, Қырғызстан мен Қазақстанның ортасындағы ... ... ... ... 2008 жылы ... шешілген.
1995 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша Түркменстанда 86 987 қазақ
тұрады (елдегі ... ... ... 4%). Олар ... (33 000 ... (22 000 ... сондай-ақ Марый және Лебап уәлайяттарында
(облыстарында) жинақы ... және ... мал ... ... және ... салалары мен әлеуметтік салада жұмыс
істейді. ... ... ... бойынша 2003 жылы мұнда 110 000
қазақ тұрған. ҚР Елшілігі ... ... ... 16 000 ... мен оқу ... тапсырды. Соңғы
уақыттарда көшіп келген қазақтардың азаматтығын ауыстыру ... ... ... ... бұл ... ... мен қымбаттығына
байланысты Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі түркмен
тарапына Азаматтықты ... алу мен ... ... Келісімнің жобасын
жіберді. Алайда Түркменстанның Орталық Азия елдерінен бөлектенуіне ... ... ... ... режим енуіне байлйанысты ... әлі ... ... оң ... ... отыр. Осы үшін біздің
отандастарымызға залал ... ... ... ... шектеулі.
Шетелдегі қазақтардың Қазақстанмен барыс-келісінде, шекарадан ... ... аз ... ... ... ... ... тұратын отандастарды қолдау жөнінде “Қазақ диаспорасы туралы” заң
қабылданса дейміз. ... ... 1999 жылы ... ... ... ... ... саясаты туралы” заң
қабылданды. Бұл заңда – отандастарға жасалуға тиіс қамқорлық ... ... ... ... заң шетелдегі қазақтарға қолдау көрсету арқылы, оларға қандай
бағытта жұмыс ... жөн ... ... ... ... тиіс. Өйткені,
шетелдегі қазақтар ата жұртқа аз ... ... ... аудара алмайды.
Қазіргі кезде көші-қон квотасы бойынша жылына 15 мың отбасы (орта ... ... ... келуде. Бұл шетелдегі 5 миллион қазақ үшін теңіздің
тамшысындай ғана көрсеткіш. ... да, ... ... ... ... ХХІ ... өзінде қазіргі мекенінде тұра ... ... ... ... ... жөніндегі жұмыстарды қолға алған
дұрыс. Ең алдымен, олардың ана тілінде оқып, ... ... ... ... ... шетелдегі қазақтардың ата жұртқа мүмкін болғанша көбірек
оралуына жағдай туғызуды басты назарға алған жөн.
Осыған байланысты ... ... ... ... ... 1993 жылы 10 ... ... “Шетел азаматтарының Қазақстан
Республикасында болуы туралы” Ережеге ... ... ... ... бұл ... және оның ... енгізілген жаңа нұсқасында шетелден
келген қазақ диаспорасына жеңілдіктер жасау ескерілмеген.
Сондай-ақ, бұл Ережеде шетелдік азаматтар Қазақстанда ... ... ҚР ... және ... ... ... министрлігінен арнайы рұқсат
– лицензия алу ... деп ... Бұл да ... ... ... ... үлкен кедергі болуда.
Осы орайда, әр салаға қатысты ... ... ... ... ... саласы бойынша. ҚР Білім және ғылым министрлігі шетелдегі
қазақ мектептерінің мұқтаж мәселелерін ... ... ... ету ... ... ... алуы қажет. Бұл шараға, ең
алдымен, қазақ ... ... ... ... педагогикалық
оқу орындарын пайдаланған дұрыс.
Шетелдегі қазақтар шоғырланған ... ... ... ... отыратын құрылым жасау; қазақ мәдени орталықтарына ... ... ... ... ... ... жоғары оқу орындарына
қабылдаудың жолдары мен ... бір ... ... ... ... ... ... мен мектеп-интернаттарда оқытуды жүзеге
асыру; жастарды магистратура мен ... ... ... ... ... қолға алу тәрізді іс-шараларды жедел түрде реттеу қажет.
Мәдениет және ақпарат саласы бойынша. Қазақ диаспорасы бар ... ... ... ... ... ... ... сияқты
қазақтар көп шоғырланған өңірлердің өнері мен әдебиетін Қазақстанда жүйелі
түрде насихаттау; қазақ мәдени орталықтарына Қазақстан тарапынан ... ... алыс және ... ... қазақ халқының тарихи, мәдени
мұраларын жинастыру; қазақ қаламгерлерінің ... ... ... ... ... ... Шын мәнінде қазіргі ТМД елдерінде
тұңғыш қабылданған “Халықтың көші-қоны туралы” Заң ... ... ... ... қол ... Қабылдар алдында баспасөз
арқылы бүкілхалықтық талқылаудан ... де көзі ... ... ... ... ... ... жуық қандастарымыз оралды.
Осы заң көптеген ағайындардың үмітін оятып, сенімін ... ... рет ... ... ... жасауға болатынына көз жеткізіп, аудармасыз
түпнұсқасын ана тілінде оқып, масайрағаны да көз алдымызда .
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Қ. ... ... ... ... ... Под ... ... Алматы, 1997 .
3. Т.Мансуров. Қазақстан – Ресей Қатынастары өзгерістер ... ... А: ... ... Б.К.Султанов.Россия – Казахстан на пути к интеграция. Т.
І.М.: 2007.
5. ... ... ... Казахстана в условиях глобализации А.:2003.
6. Қ. Тоқаев. Қазақстан Республикасының Дипломатиясы.А.:2002.
7. Е.М.Примаков. Россия в мировой политике. М.:1998.
8. И.С.Иванов. Новая ... ... ... ... Региональные подсистемы и региональные
проблемы международных отношений. М.,2002.
10. ... ... ... ... саясаты. А.:2005
11. М.Т.Лаумулин. Центральная Азия в зарубежной политологии и мировой
геополитике. А.:2006.
12. ... А., ... А. ... и ... ... Азии ... ... экспертов // Казахстан в
глобальных процессах.-2006.-№2.-С.103.
13. Х.Маккиндер. Географическая ось ... ... ... ... Н.А. ... военной дружбы Казахстана и России.- Москва:
2000г.
15. Парамонов В. ... и ... ... ... Л.К. ... ... Республики Казахстан.-
Астана:Елорда,2000г.стр76
17. Т.Мансуров. Казахстан и ... ... ... опыт
статегического партнерства. М.:1997.
18. Қазақстан Сыртқы Істер Министрлігінің материалдарынан.
19. ... ... 2000. №3. С. ... ... Н. Центральная Азия: к новой модели сотрудничества //
Казахстанская правда. 2005. 23 ... ... Б. ... между Казахстаном и Россией в военной
сфере// Перспективы ... ... ... ... и
России.- Алматы, 2006.-С. 93-94
22. Назарбаев Н.А. Выступление на торжественном собрании, посвященном 50-
летию со дня ... ... ... // ... today – ... ... ... МИД РФ для печати «О заседании правительственных делегаций
России и ... по ... ... ... ... ... rsng.nsf/
24. Б.Султанов. Г.Рахматулина. Россия и Казахстан – торгово – экономическое
сотрудничество. Е.Н.Пивовар. Б.К.Султанов. Россия – Казахстан на пути ... Т. І.М.: ... ... Р. ... ... статуса Каспийского моря
в постсоветский период // Центральная Азия и ... –2001. ... ... Н. ... ... к новой модели сотрудничества //
Казахстанская правда. 2005. 23 февраля.
27. Соглашение между ... ... и ... ... ... дна ... ... Каспийского моря в целях осуществления
суверенных прав на ... от 6 июля 1998 года ... ... ... МИД Республики Казахстан. -Алматы. -1998.
-№3.-С.64
28. Декларация о ... и ... ... ... отношения 1991-1999. Сборник
документов и материалов
29. Дипломатический ... 2001. ... Арун ... ... ... ... в Центральной
Азии.http://www.inopressa.ru/eurasianet/2004/11/09/14:13:24/region
31. «Перспективы ... ... ... ... ... и ... ... России в Казахстане Юрия Мерзлякова
журналу «Континент»// Континент. 31 мая 2000 года –13 июня 2000 ... ... ... ... ... ... статегическое партнерство
в контексте евразийской интеграции // Евразия. 2001. -№1- 2.
33. ... ... РК и РФ о ... ... ... ... документов по международному праву.-Т1
34. Назарбаев Н.А. Казахстан-2030: Процветание, безопасность и улучшение
благосостояния всех ... ... ... ... народу
Казахстана.- Алматы:Білім, 1998г.-стр96
35. Токаев К.К. Казахстанско-российские отношения в ... ... ... ... ... ... документов и материалов.- Алматы-Москва 1995
36. Grani.RU. Досье// http: www.Grani.ru/cissecurity/facts/treaty
37. Договор между КазССР и РФСР// Казахстанская правда.- 24.11.1990.г
38. Договор о ... ... ... ... по
международному праву.- Т.1.- Алматы 1998г. Стр261
39. Договор о сотрудничестве и взаимной помощи между ... ... ... Федерации// Сборник документов по международному праву.- Т1.-
Алматы: САК, ... ... ... архив МИД РК. Документы по ... ... и РФ, КНР и ... ... Договор между РК и РФ о военном сотрудничестве. ... ... ... ... ... САК, 1998.- ... ... между Российской Федерации и Республикой Казахстан ... ... ... ... ... на территории
Республики Казахстан// Советы Казахстана.-20.11.1994
43. Меморандум о гарантиях безопасности в связи с присоединением ... к ... о ... ... ... Сборник
документов по международному праву.- Т1.
44. Gardner G.T. Nuclear nonproliferation .- Boulder and London ... ... Inc ... ... между правительством РК и ... РФ о ... ... ... ... документов и материалов
46. Соглашение между Правительством РК и Правительством РФ по ... ... ... на ... ядерном полигоне до
его закрытия// сборник документов по международному ... ... ... между РК и РФ о ... ... ... ... документов по международному праву.-Т1
48. Соглашение между РК и РФ об основных принципах и условиях использования
космодрома «Байконур»// Сборник ... по ... ... Договор между РК и РФ о сотрудничестве в охране ... ... ... по международному праву.-Т1
50. Договор между Правительством РК и ... РФ об ... ... Сары-Шаган.// Текущий архив Департамента
многостороннего сотрудничества МИД РК. ... по ... с РФ, КНР и ... 20-08/13
51. Соглашение между Правительством РК и Правительством РФ о сотрудничестве
во взаимных расчетах при ... ... ... ... 1995г.-№10.- стр 37
52. Бакаев Л.К. военное сотрудничество России и Казахстана: состояние,
проблемы и ... ... и ... ... №2
53. Совместная казахстанско-российская ... ... ... ... ... ... РК и РФ о ... дружбе и ... в XXI ... ... правда.- 08.07.1998
55. Джанасаев Б. сотрудничество между Казахстаном и Россией в военной
сфере// ... ... ... ... Казахстана и
России.- Алматы, 2006.-С. 93-94
56. Круговая «оборонка»// http:// www.kazpravda.kz/.
57. Сообщение МИД РФ для печати «О ... ... ... и ... по ... российско-казахстанской
государственной границы» //http:// www.mid.ru/ns- rsng.nsf/
58. Мансуров Т.А. Казахстанско-российские отношения.- Алматы, 1997.- С 248
59. Шутов А.Д. ... ... ... ... www.review.uz
61. Хан Г. Б. , Суворов Л. С. , Рахманов Г. Б. Қазақстан ... ... ... 2003. – 145 ... www.cer.uz
63. DUMAEM.RU :: СПЕЦПРОЕКТ "КАЗАХСТАН"     02.05.06
64. www.wikipedia.org
65. Вестник КазГУ. ... ... ... с Россией, 2004, № 4
66. Қоғам және Дәуір ғылыми-сараптамалық журнал, № 4(16), 2007. – 26 ... ... № 2- 3 (67- 68), ... ... ... Хан Г. Б. , ... Л. С. , Рахманов Г. Б. Қазақстан Республикасының
Сыртқы саясаты, Алматы, 2003. – 148 ... ... ... және ... ... ... № 4(16), 2007. – 26 ... У.Т.Касенов. Безопасность Центральной Азии: глобальные, региональные и
национальные проблемы.-Алматы: Кайнар, 1998.-280 с.
72. Казахстанско – Российские отношения.1991 – ... ... 3. ... ... ... - М.: ... отношения,
1998 г. - С53.
74. Назарбаев Н. Қазақстанның болашағы –қоғамның идеялық ... ... ... ... ... ... ... и
правовой культуре. Ташкент, 1999.
76. С.Ниязов. Внешняя политика нейтрального Туркменистана.А.:1999.
77. С.Абдулпаттаев. Халықаралық қатынастар және ... ... ... Ж.У.Ибрашев. Факторы паназияцентризм. Аналитик. № 1.2006.
79. Б. Турарбеков. Делимитация границы как она ... ... ... 15 ... -29 ноября.
80. М.Т.Лаумулин. Казахстан в современных международных отношениях:
безопасность,геополитика,политология.А.:2000.
81. ... ... ... ... ... ... және Өкілетті Елшісі міндетін қоса атқарушы, техника ғылымдарының
кандидаты Қазақстан-Армения қатынастары туралы: дамытудың ... ... ... ... Өзбекстан мемлекеттік әлем тілдері университетінің
докторанты,филология ғылымдарының кандидаты ҰЛТТЫҚ САНА-СЕЗІМ – ... ... ... ... ... М. ... ... (Қазақтың саны қанша? Қазақ қайдан қуылған,
қырылған және атылған?) Алматы: Қазақстан – ... 1993. 9-23 ... ... А. ... ... ... ... газеті, 10-16
наурыз 1999 ж. 2 б.
85. Тәтімов М. Диаспора мен репатрианттар және ... пен ... ... 1997. 73-74 ... ... М., ... Ж. ... демографияда. Алматы: Жеті-Жарғы,
1999. 13 б.
87. ... С. ... ... 2004. С. ... ... Қошчанов Шет елдерде тұратын қазақтардың Ата Отанына
оралуына тиімді ... ... ... основы развития или стабилизации миграционных процессов.
Бишкек: Кыргызский Государственный университет им. И. Арабаева №6, 2006
г. – 226 ... Б.Н. ... ... ... 1997.
СІЛТЕМЕ
1. Назарбаев Н.А. Казахстан-2030: Процветание, безопасность и улучшение
благосостояния всех казахстанцев: Послание Президента страны народу
Казахстана.- Алматы:Білім, 1998г.-стр96
2. Қ.Тоқаев. Под стягом независимости. ... 1997 .
3. Қ. ... ... Республикасының Дипломатиясы.А.:2002
4. Т.Мансуров. Қазақстан – Ресей Қатынастары өзгерістер дәуірінде.1991 –
2001. А: 2006.
5. Токаев К.К. ... ... в ... ... ... Казахстанско-российские
отношения 1991-1995. Сборник документов и материалов.- Алматы-Москва
1995
6. Декларация о ... и ... ... ... ... ... Сборник
документов и материалов
7. Договор о сотрудничестве и взаимной помощи между Республики ... ... ... ... ... по международному праву.-
Т1.- Алматы: САК, 1998г.-стр 64-73
8. Мансуров Т.А. Казахстанско-российские отношения.- Алматы, 1997.- С
248
9. Казахстанско – ... ...... Договор между Правительством РК и Правительством РФ об ... ... ... ... ... ... ... МИД РК. Документы по военно-
техническому сотрудничеству с РФ, КНР и ... ... ... ... РК и РФ о ... ... и ... в XXI столетие.// Казахстанская правда.- 08.07.1998
12. Меморандум о ... ... в ... с ... Казахстан к Договору о нераспространении ядерного оружия.//
Сборник документов по международному праву.- Т1.
13. Сергеев Н. ... ... к ... модели сотрудничества //
Казахстанская правда. 2005. 23 февраля.
14. Абдрахманов А., ... А. ... и ... ... Азии ... ... экспертов // Казахстан в
глобальных процессах.-2006.-№2.-С.103.
15. Сергеев Н. ... ... к ... модели сотрудничества //
Казахстанская правда. 2005. 23 февраля.
16. Соглашение между ... РК и ... РФ по ... устройства, заложенного на Семипалатинском ядерном полигоне
до его закрытия// ... ... по ... ... ... М. Диаспора мен репатрианттар және ирредиент пен маргиналдар.
// Фемида, 1997. 73-74 ... ... ... ... или ... миграционных процессов.
Бишкек: Кыргызский Государственный университет им. И. Арабаева №6,
2006 г. – 226 ... ... Н.А. ... ... ... ... и России.- Москва:
2000г.
20. Назарбаев Н.А. Выступление на торжественном собрании, посвященном 50-
летию со дня ... ... ... // ... today ... 2 июня
21. Назарбаев Н. Қазақстанның болашағы –қоғамның идеялық бірлігінде.-
Алматы.: 1993.
22. Б.Н. ... ... ... 1997.
23. Қ.Тоқаев. Внешняя политика Казахстана в условиях глобализации А.:2003.
24. Қ. Тоқаев. Қазақстан Республикасының Дипломатиясы.А.:2002
25. И.С.Иванов. Новая ... ... ... ... и ... ... интеграция, опыт
статегического партнерства. М.:1997.
27. Т.Мансуров. Казахстанско Российское реальное статегическое партнерство
в контексте евразийской ... // ... 2001. -№1- ... ... ... http:// ... ... :: СПЕЦПРОЕКТ "КАЗАХСТАН"     02.05.06
30. Қоғам және Дәуір ғылыми-сараптамалық журнал, № 4(16), 2007. – 26 б.
31. Саясат. № 2- 3 (67- 68), ... ... ... www.kisі.kz.
33. www.wikipedia.org
34. Қазақстан Сыртқы Істер Министрлігінің материалдарынан.
35. «Перспективы наших отношений особенно удовлетворительны» ... и ... ... ... в ... Юрия ... «Континент»// Континент. 31 мая 2000 года –13 июня 2000 ... ... ... ... ... ... правда.- 30.04.1996
37. С.Абдулпаттаев. Халықаралық қатынастар және Қазақстанның сыртқы
саясаты. А.:2006.
38. ... 3. ... ... ... - М.: ... ... г. - ... Ж.У.Ибрашев. Факторы паназияцентризм. Аналитик. № 1.2006.

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 100 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ТМД шеңберіндегі қазақ диаспорасының мәселелері мен Қазақстанның көзқарасы (1991-2006жж)74 бет
ХХ ғасырдың басындағы Қазақстан мен ресейдің мәдени саладағы қарым-қатынастары99 бет
Алыс шет елдердегі қазақтар5 бет
АҚШ-тағы және Оңтүстік-Шығыс Азияның ірі мемлекеттеріндегі қытай диаспорасының мысалында Қытай Халық Ресубликасы мен шетелдік қытай диаспорасының қарым-қатынас тәжірибесін сараптау50 бет
Дүниежүзі қазақтар қауымдастығы және оның қызметі54 бет
Монғолия жерінде қазақ диаспорасының қалыптасуы, тарихы мен ерекшелігі97 бет
Су тіршілік көзі5 бет
Түркиядағы қазақ диаспорасы37 бет
Ғаламдастыру және адамгершілік тәрбиесі3 бет
17 ғ-дың соңы — 18 ғ-дың басында Қазақстанды орыс ғалымдарының зерттей бастауы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь