Кінә

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2
1.тарау. Кінәнің ұғымы және нысандары
1.1. Кінәнің ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2. Кінәнің нысандары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.3. Пайда болуының тарихи аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... .13
2.тарау. Кінәнің екі нысанымен жасалатын қылмыс
2.1. Кінәнің екі нысанымен жасалатын қылмыстық әрекеттердің түсінігі және оларды талдау ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.2. Кінәнің екі нысанымен жасалған қылмыстар үшін жауаптылық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... .39
Қазақстан Республикасы өз қызметін өзін бейбітшілікті тұтқан азаматтық қоғам ретінде санап, адамды, оның құқықтары мен бостандықтарын ең жоғарғы құндылық ретінде бағалап, жоғарғы құқықтық мемлекет құруға үлкен көңіл бөле жүзеге асырады. Қазақстан Республикасының алғашқы Конституциясы адам құқығы мен бостандығының негізін салады. Ол құқық билігін жалпыадамзаттың жоғарғы құндылығы ретінде бағалап, мемлекетке құқықтық және демократиялық қоғам құруға конституциялық міндетті жүктеп, ал қоғамның, құқықтық мемлекеттің басына адам, адамның өмірін, оның құқықтары мен бостандықтарын қойған. Осыған негізделе, қылмыстық құқықтың барлық жүйесі және мазмұны бірінші кезекте осы стандарттарға, және жалпы адамдық, гуманизмдік құндылықтарды қорғайтын заңдылық принциптеріне сәйкес келуі тиіс. Соған орай, құқықтық жүйені жан-жақты реформалау және қазақстандық қылмыстық заңнаманы жетілдіру үшін шетел мемлекеттерінің заңдық тәжірибесін зерттеу қажет.
Құқықтық мемлекеттің және заңды гуманизациялаудың құрылуы мен дамуының қадамдарында қылмыстық құқық ғылымы алдында теориялық және практикалық сипаттағы бірқатар проблемалар тізімі өріс алды. Соған байланысты ҚР Президенті Н.А.Назарбаев өзінің Жолдауында заңшығарушылық қызмет қазіргі заманның талаптары бойынша толық түбегейлі анализ бен жетілдірулерді тілейді деп ескеріп кетеді. Тағы оның жолдауында заңи тұрғыда көңіл аударатынның бірі: “Бізді болашақта үлкен тапсырмалар күтуде, солардың бірі “Қазақстанда мықты фундаментте негізделген заңның күші басқаратын саяси және әлеуметтік әділдікті, халықтың экономикалық бостандығын құру”. Ал қылмыспен күресу Егеменді Қазақстанның алдына қойылған басты тапсырмалардың бірі болып қала береді”.
Елбасы қылмыстық жазалау жүйесін гуманизациялау және түзеу мекемелерінде ұстау жағдайларын жақсарту жолында ілгері қарай қозғала беруіміз қажет деп атап кеткен болатын.
ҚР-ның қолданыстағы қылмыстық заңнамасы бірқатар іс-әрекеттерді декриминализациялау, жеке қылмыстар үшін қылмыстық жауапкершілікті жеңілдетіп, бас бостандығын айыруға альтернативті жаза санын кеңейтті. Бірақ, статистика көрсеткендей, құқыққолданушы тәжірибе керісінше қаталдау болып кетті. Сол себептен Елбасының Жолдауында былай делініп кеткен: “...ашық және анық қылмыстық саясатты жүзеге асыру қажет: заң ауыр қылмыс жасаған тұлғаларға қатысты қатаң, ал бірінші рет жеңіл немесе орташа ауырлықтағы қылмыс жасағандар мен әйелдерге және кәмелеттік жасқа толмағандарға гумандылау болуы тиіс”.
1) Назарбаев Н.А. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси модернизация жолында: ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы. – Алматы – Атамұра – 2005.
2) Назарбаев Н.А. 2007 жылға арналған Елбасының Қазақстан халқына жолдауы. // Егемен Қазақстан. – 01.03.2007.
3) Угрехелидзе М.Г. Проблемы неосторожной вины в уголовном праве. – Тбилиси. – 1976.
4) Шетел сөздерінің сөздігі. 12-і басылым. – Москва – 1985.
5) Рахимжанова Г.К. Ответственность за преступления, совершенные с двумя формами вины. – Қарағанды – 1998. – 62 б.
6) Зелинский А. Соотношение умысла и неосторожности // Советская юстиция – 1975. – №3.
7) Люцик В.В. Учение о вине по уголовному праву Республики Казахстан и зарубежных государств. – Алматы – 2005. // Диссертациялық жұмыс.
8) Фролов Е.А. Свинкин А.И. Двойная форма вины. // Советская юстиция – 1969. – №7.
9) Тессман С.А. Проблемы ответственности за преступления, совершенные с двумя формами вины. – Қарағанды – 2002. // Диссертациялық жұмыс.
10) Ткаченко В.И. Преступления с двойной формой вины. // Заңнама – 1998. – №5.
11) Тессман С.А. Двойная форма вины: понятие, содержание, значение (оқулық). – Алматы – Дәнекер – 2004. – 68 б.
12) Кириченко В.Ф. Смешанная форма вины. // Советская юстиция – 1966. – №19.
13) Дагель П.С. Неосторожность. Уголовно-правовые и криминологические проблемы. – Москва – 1977.
14) Дагель П.С. Проблемы вины в советском уголовном праве. // Учебные записи. – Владивосток – 1961. – Выпуск 21 ч 1.
15) Злобин Г.А. Никифоров Б.С. Умысел и его форма. – Москва – 1972.
16) Дагель П.С. Котов П. Субъективная сторона преступления и ее установление. – Воронеж – 1974.
17) Қазақ әдет-ғұрып құқығы бойынша материалдар жинағы. – Алматы – 1998. – 78 б.
18) Макашвили В.Г. Уголовная ответственность за неосторожность. – Москва – 1957.
19) Филановский И.Г. Социально-психологическое отношение субъекта к преступлению. – Ленинград – 1970.
20) Утевский Б.С. Вина в советском уголовном праве. – Москва – 1950.
21) Гуценко К.Ф. Уголовная юстиция США. – Москва – 1979.
22) Злобин Г.А. Виновное вменение в историческом аспекте. – Москва – 1981. – 23 б.
23) Пионтковский А.А. Уголовно-правовые воззрения Канта, А.Фейербаха и Фихте. – Москва – 1940. – 19, 102, 165 б.
24) Назаренко Г.В. Вина в уголовном праве. – Орел – 1996.
25) Пионтковский А.А. Учение о преступлении по советскому уголовному праву. – Москва – 1961.
26) Филановский И.Г. Социально-психологическое отношение субъекта к преступлению. – Санкт-Петербург – 1970. – 19, 134 б.
27) Пионтковский А.А. Состав преступления. // Советское уголовное право. Общая часть. – Москва – 1952. – 162, 163 б.
28) Каиржанов А.Е. Проблемы предупреждения нарушений правил, обеспечивающих безопасную работу автотранспорта. – Алматы – 2000. – 5-7 б. // Диссертациялық жұмыс.
29) Нерсесян В.А. Ответственность за неосторожные преступления. – Санкт-Петербург.: Юридический центр Пресс. – 2002.
30) Концепция правовой политики РК. – Алматы – Жеті жарғы – 2002. – 56 б.
31) Фейербах А. Уголовное право. – Санкт-Петербург – 1810.
32) Жунусов Б.Ж. ҚР Қылмыстық құқығы: Жалпы бөлім. – Қарағанды – 1998. – 62 б.
33)Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық: Жалпы бөлім. – Алматы – Жеті жарғы – 2007.
34) Гринберг М.С. Преступление против общественной безопасности. Ерекше бөлім. – Свердловск – 1974. – 119 б.

Нормативтік құқықтық актілер:
1) Қазақстан Республикасының Конституциясы. – 1995 ж. 30 тамыз.
2) ҚР Қылмыстық кодексі. – 16.07.1997.
3) РҚФСР Қылмыстық кодексі. – 1950. – 6 б.
4) Қазақ ССР-нің Қылмыстық кодексі. – 1959.
5) Ресей Федерациясының Қылмыстық кодексі. – 1996.
6) Италия Қылмыстық кодексі.
7) Герман Федеративтік Республикасының Қылмыстық кодексі.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...........................2
1-тарау. Кінәнің ұғымы және нысандары
1.1. ... ... ... ... ... Кінәнің екі нысанымен жасалатын қылмыс
2.1. Кінәнің екі ... ... ... ... ... ... ... Кінәнің екі нысанымен жасалған қылмыстар үшін жауаптылық
…………………………………….......................29
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
................35
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.....................................39
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасы өз қызметін өзін бейбітшілікті тұтқан азаматтық
қоғам ретінде санап, ... оның ... мен ... ең ... ретінде бағалап, жоғарғы құқықтық мемлекет құруға үлкен ... ... ... ... ... алғашқы Конституциясы адам
құқығы мен ... ... ... Ол құқық билігін жалпыадамзаттың
жоғарғы құндылығы ретінде бағалап, мемлекетке құқықтық және демократиялық
қоғам ... ... ... ... ал ... құқықтық
мемлекеттің басына адам, адамның өмірін, оның құқықтары мен бостандықтарын
қойған. Осыған негізделе, ... ... ... ... және ... ... осы ... және жалпы адамдық, гуманизмдік
құндылықтарды қорғайтын заңдылық ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты реформалау және ... ... ... үшін ... мемлекеттерінің заңдық тәжірибесін зерттеу
қажет.
Құқықтық мемлекеттің және ... ... ... мен дамуының
қадамдарында қылмыстық құқық ғылымы ... ... және ... бірқатар проблемалар тізімі өріс алды. Соған байланысты ҚР
Президенті Н.А.Назарбаев[1] ... ... ... қызмет қазіргі
заманның талаптары бойынша толық түбегейлі ... бен ... деп ... кетеді. Тағы оның жолдауында заңи тұрғыда көңіл
аударатынның бірі: ... ... ... тапсырмалар күтуде, солардың бірі
“Қазақстанда мықты фундаментте негізделген заңның күші басқаратын саяси
және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... күресу Егеменді Қазақстанның алдына қойылған басты тапсырмалардың
бірі ... қала ... ... ... ... ... және түзеу
мекемелерінде ... ... ... ... ... қарай қозғала
беруіміз қажет деп атап кеткен болатын.
ҚР-ның қолданыстағы ... ... ... іс-әрекеттерді
декриминализациялау, жеке қылмыстар үшін ... ... бас ... ... ... жаза ... ... статистика көрсеткендей, құқыққолданушы тәжірибе керісінше қаталдау
болып ... Сол ... ... ... ... ... кеткен:
“...ашық және анық қылмыстық саясатты жүзеге асыру қажет: заң ауыр қылмыс
жасаған ... ... ... ал ... рет ... ... орташа
ауырлықтағы қылмыс жасағандар мен әйелдерге және кәмелеттік жасқа
толмағандарға ... ... ... ... ... мәселелерінін шешуші шарттарының бірі болып
кінәнің бар болуына ... ... ... ... ... және
қылмыстық істі қарау кезіндегі заңға негізделген қылмысты дұрыс ... ... ... ... өту ... ... ... қандай ниетпен
жасалса да шыдамдылыққа бөгет болуы мүмкін емес. Қылмыстық құқықтың басты
өзекті мәселелерінің бірі ... ... ... кінә ... табылады. Оның негізінде қылмыстық құқықтың маңызды институттары
шешімін табады.
Кез келген жауапкершіліктің шарты ... ... ... түрі ... кез клген түрінің мазмұны болып табылатын соттау мен
жазалау тек, әрекетті кім ... және оны ... ... пен оның іс-
әретінің арасындағы белгілі психикалық байланыс, яғни кінә болғанда, ... ... және ... ... ... тек қана ... ... ғана емес, кей жағдайда философиялық-этикалық мазмұнмен де
анықталады. Кінәні зерттеу тек ... ... ғана ... ... да оны ... ... этика және психология ... ... ... жөн. Кінәні барлық дәрежеде қарастыру
арқылы көптеген мәселелерге көз жеткізуге болады.
Құқықтық теория мен ... ... орны ... ... ... ... ... 9-бабында: “жазалау қатерімен тыйым ... ... ... ... ... ... немесе әрекетсіздік)
қылмыс деп танылады” делінген. Кінә болмаса, қылмыстың да ... екі ... crimen sine culpa” – ... қылмыс жоқ. Яғни кінә қылмыстың
мазмұның ... ... ... ... та, жауапкершілік те жоқ.
Қылмыстық сот ... ... ... ... ... маңыздылығынын кепілі болып ... ... ... тұлғаның заң бойынша ... ... ... көрсетілген
тәртібі бойынша оның кінәсі ... және ол ... ... жасалған қылмыс бойынша кінәсіз деп танылуы. Дәлелденбеген
кінәлілік дәлелденген кінәсіздікке тең. ... ... ... ... жағы толық мөлшерде кінәні дәлелдеп беруі тиіс. Ал
ендеше ... ... ... ... ... ... тең ... бола ма? Қылмыстық құқықтың теориясы мен
тәжірибесіндегі ... кері күші және ... ... пайдасына
шешілуі керек деген ұғымдар бар. Сондықтан кінәлілік те, ... ... ... сотты жүзеге асырушы құзыретті адам ... ... мен ... ішкі ... ... барынша сотталушы адамның
тағдырын бұзбай гуманды түрде үкім (шешім) ... ... бұл ... ... осы ... ... көңіл аударатын
талқылауды қажет ететін өзекті мәселелердің бірі ... екі ... ... үшін ... тақырыбы қарастырылады. Кінәнің екі
нысанымен жасалатын қылмыстарды кейде авторлар кінәнің ... ... деп ... ... ... ... ... кеңес одағының криминалист ғалымдары
өзекті мәселелер қатарына қойған және оны екі ... ... ... кінә деп ... ... ... ... аралас
нысанын дамыту ғылыми-техникалық прогресстің дамуына байланысты қоғамға
қауіпті іс-әрекеттердің жаңа ... ... ... ... Сол себептен
бұл тақырып жоғары оқу ... оқу ... ... салыну үшін енгізілген. Көптеген диссертациялар, монографиялар,
комментарийлер мен мақалалар авторлары кейбір ... ... ... ... кінәнің аралас нысанының схемасын пайдаланады.
Бұл жұмыста кінәнің екі нысанымен жасалған қылмыстар түсінігі, оларды
талдау, аралас нысанды кінәмен ... ... ... үшін ... оның көкейтесті мәселелері мен маңыздылығы, ... ... ... ... ... кінәнің пайда болу тарихы, ғалымдардың ... және т.б. ... ... пәні ... ашып көрсетіледі.
Зеріттеу тақырыбының мақсаты:кінәнің түсінігін,нысандарын,ұғымын ... екі ... ... ашып көрсету болып
табылады.
Жұмыстың құрылымы мен көлемі:жұмыстағы зеріттеліп ... ... ... анықталады және ол кіріспеден,негізгі екі
бөлімнен, ... және ... ... ... ... тізімінен құрылады.
1.1. Кінәнің ұғымы
Кінә қылмыстың субъективтік жағы, оның психологиялық мазмұны болып
табылады. Заңдық анықтамаға сүйене ... ... ... ... ... ... ... әрекетсіздік) келесідей белгілерін көрсетеді: а)
қоғамға ... б) ... ... в) ... г) қылмыстық
жазаланушылық. Сөйтіп, кінәлілік (яғни кінә - ... ... ...
қылмыстық құқық ... ... ... ... белгісі.
Субъективтік жақ пен кінәнің арақатынасы жөніндегі сұрақ бойынша екі ... ... ... ... және ... дұрысырағы бойынша, кінә
ол қылмыстың субъективтік ... кінә мен ... ... ұғымы мағынасы
жағынан бір болып келеді. Ал екінші ... ... ... ... ... ... және ... түрлерімен қатар
ниет, мақсат және басқа да психикалық моменттер кіреді. Кінәні субъектінің
психикалық қатынасы, яғни ... ... ... ... ... ... ... ретінде және қылмыстың ... ... ... жақтың белгісі ретінде ерекшелеп көрсеткен жөн. Шынайы
қасақаналық пен шынайы ... ... ... ... ... ... бағытталған әрекет есебінен пайда болады. Басқаша айтқанда,
ниет, мақсат және эмоция кінәні толықтыратын психикалық қатынастың ... ... ... Бұл ... ... ... заңдық
мағынаға ие. Қылмыстық зардапқа ... ... ... ... ... ... табылады; ал құрамның шегінен тыс ... ... ... бағыттылығын айқындауы мүмкін; ниет пен
эмоция қасақаналықтың мазмұның білдіреді және ... ... ... бәрі оның ... әсер ете ... және оның нысанының
анықтамасына кіре бермейді. Сондықтан ниет пен мақсатты кінәнің ... ... ... ... мен ... ... ... айтуынша: “жеке тұлғаның психологиялық құрылымы
ниет, мақсат және ... ... ... Оған ... ... ... ... да психологиялық категориялар (темперамент,
мінез-құлық ерекшеліктері және т.б.) ... ... егер ... ... ... кіргізсек, кінә өзінің спецификасынан, яғни қылмыскердің
қылығының элементтерін ... ... ... ... ... екі ... қызықтырады, біріншісі, іс-әрекеттің субъективтік ... ... ... ... ... ... формула
ретінде сипаттау.
Сөйтіп кейбір ғалымдардың айтуынша, кінә мен қылмыстың субъективтік
жағының ұғымдары ұқсас ... ... ... ... психологиялық мазмұнындағы ... жақ ... ... ... шынайылық пен жасалатын іс-әрекетке деген
психикалық ... ... ол ... ... ие ... ... мен аяғы бар ... процесс.
Адамның психологиялық қатынасының теориясын зерттеген В.Н.Мясищев
мынаны айтқан: ... ... ... ... оның шынайылықтың
әртүрлі жақтарымен және шынайылықтың ... ... ... ішкі ... жағын білдіреді”.
Психикалық қатынас жалпы басқа да қатынастар сияқты байланыс ... Бұл ... пен ... ... қоршаған орта, шынайылық
немесе оның жеке жақтары: табиғат, ... ... ... жағдайлар,
қоғам, олардың мүдделері және т.б.) арасындағы байланыс. Адам осы ... ... және сол ... ... ... ... және таңдай
алады.
Әр психологиялық актке қандайда бір ... үш ... ... ... ... және эмоционалдық. Тұрғылықты өмірде бұл
компоненттер бір-бірімен тығыз байланыста болып, бір психикалық ... ... ... ... оларды жеке-жеке тек ... ... ... болады.
Интеллектуалдық кезең. Ойлау – заттар мен құбылыстарды олардың
белгілерімен бейнелейтін және ... ... ... ... ... ... адамның ой-санасындағы психикалық процесс. Адамның ойы
оның ақыл-өрісіне сәйкес емес және ол ... ... және ... бірге оның қаруы болып табылады. Ой-сана ойлаумен ... ... ... ... құрамын құрайды.
Еріктілік кезең. Ерік ой-сананың практикалық жағын білдіріп, ... ... ... ... Мінез-құлықты ерікті реттеу –
ол ақыл-ой мен ... ... ... жету ... ... ... ... Еріктілік күші арқылы адам өзінің мінез-құлқын қадағалап,
өз іс-әрекеттеріне ... ете ... ... ... нормаларға қайшы
әрекеттерге барудан бас тартады, ... жету үшін ... ... ... ... ерік адам санасының ... ... ... ... тек ... әрекет немесе әрекетсіздікте болады.
Эмоционалдық кезең. Адамның әр ... ... ... ... ... ... ... Эмоционалдық кезең заңшығарушымен
кінә нысандарының ... ... ... эмоция кінәнің
психикалық қатынасының мазмұнына кіреді.
Эмоция 1) кенеттен пайда болатын жағдайлардан ... ... 2) ... ... өзгеруінен болатын эмоционалдық күй
ретінде; 3) белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... түрі ретінде көрініс табады. Осыған
байланысты эмоция қылмыс жасау кезінде әртүрлі роль ... ... ... ... ... ниет ... ... сезімі, жек көрушілік,
қорқыныш, үрей, ... және т.б.) орын ... ... ... ... интелектуалдық және еріктілік ... әсер ... ... түрткі болуы мүмкін. Үшіншіден, эмоция қылмысқа аффект1 ... ... ... ... механизмдері бойынша әртүрлі, және
әртүрлі нұсқаларда интеллектуалдық, еріктілік және ... ... роль ... ... ... ... ... мінез-құлық әрекетінің
бірнеше нұсқасы болады. Субъект осы нұсқаларды бағалайды, яғни ... ... ... ескереді, өзінің қылығымен пайда болуы
мүмкін әртүрлі ... ... Осы ... негізінде іс-әрекеттің
жасалуына кедергі болатын кері ниет (контрниет) пайда болуы мүмкін. Мысалы,
жауаптылықтан қорқу, зардаптың болуын тілемеу және т.б. – яғни бұл ... ... ... ... ... Осы ... нәтижесінде субъект
белгілі әрекетті жасауға шешім қабылдайды. Шешімді қабылдау ... ... ... ... абайсыздықтың туу кезеңі ... ... ... ... яғни кезеңдерді анықтау, мақсатқа жету
құралдарын таңдау, ойлағанын ... ... және ... ... ... ... ... қылмыстық әрекеттің көптеген жағдайларын
көрсете алмайды; қылмыс жасаудың психологиялық ... жай ғана ... өте ... ... келе ... Кей жағдайларда еріктілік актінің
ашық этаптары кездеспеуі мүмкін, мысалы: ниеттердің ... ... ... адам ... ... қалу үшін ... басқада
көптеген себептерден кенеттен қылмысқа баруы мүмкін және т.б.
Бірақ қылмыс көп жағдайда адам мінез-құлқының саналы еріктілік ... ... ... бұл ... тыс ... жоқ деп ... Себебі кей кезде тұлға өз мінез-құлқын ... ... ... нәтижесінен түсіне және бағалай алмайды.
Қылмыс импульс арқылы жасалуы мүмкін. Егер ... ... ... ... қатты физиологиялық аффект немесе күнделікті автоматизм
нәтижесінен жасалынса, ол саналы еріктілік бақылаудан айрылуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... сәйкесінше
саналы еріктілік акт мүмкіндігі ... ... өз ... ... ... ерік бостандығы болады, міне сондықтан адам
осы жасаған ісіне жауапты болады.
__________________________________
Аффект1 – (лат. affectus ішкі ... ... ... ... ... ... ... және толқулы жүретін эмоционалдық ішкі ағым: ашулану,
ызалану, қорқу, торығу және т.б. Жылаумен, айқаймен, анық ... ... ... ... ... Осы категорияларды дұрыс түсіне және
қолдана білу, ... ... мен ... ... білу кінәні
зерттеудегі нақты және дұрыс әдіс болады. Осы ... ... ... ... кінә институтын тереңірек білуге болады.
Кінә мазмұны. Бұл категорияның нақты, бірақ тәжірибеде оның ... ... ... Өйткені көптеген объективтік жағы ұқсас қылмыстар,
көптеген кінә ... ... ... бар да, ал ... ... ... ... қылмыстарды кездестіру мүмкін емес. Сондықтан кінәнің мазмұның
анықтау қылмыс субъектісінің кінәсін дұрыс анықтау және саралау үшін ... ... ... ... психикалық жағдайы болғандықтан,
кінә мазмұнына да субъектінің психикалық жағдайын құрайтын ... ... ... ... ... ... ... кіреді. Бірақ
аталған психикалық элементтер қылмыстың мазмұның тек белгілі бір ... ... орын ... және осы ... адам ... ... ... Соған байланысты, кінә ... ... ... ... ... ... психикалық элементтер жиынтығы.
Нақты қылмыс бойынша кінәнің мазмұны нақты қылмыстағы ... ... ... ... ... – бұл ... ... объективті белгілері, және де
кінәлінің ... ... және ... қылмыстың объективті
жағдайлары. Кінә мазмұны тек қылмыстың нақты объективті белгілеріне ғана
тәуелді ... ... ... ... ... ... ... да тәуелді.
Нақты құрамдар бойынша кінә мазмұны кінә нысанына ... ... ... ... белгілері арқылы; субъектінің психикалық
қатынасын білдіретін ауырлататын және жеңілдететін қылмыстың объективті
белгілері арқылы ... ... ... – бұл ... ішкі ... олардың байланысы,
оның элементтерінің қатынасы. Кінә ... ... ... және ... ұғым ... ... Кінә нысандарын анықтай
отырып ... екі ... ... ... ... ... ала болжау, білу, сезіну, ойлау, ұғыну) және
қылмыстың объективті жағының екі ... ... және ... бар ... ... ... ... қылмыстық зардапқа жол
беру немесе жол бермеу) кезеңдер. Ендеше, осыдан біз кінә нысаның анықтауда
кінә мазмұнына ... ... бәрі ... ... ... ... ... құрамдары үшін қалып болып келсе, формальды, яғни нәтиже
объективті жақтың элементі болмайтын, ... ... үшін ... тек ... ... айтылғандықтан өзгеше болады. Нәтиже кінә
нысанына әсер етпейді. Қасақаналық та, ... та ... ... қауіпті әрекет немесе әрекетсіздікке қатысты анықталады.
Сонымен кінә нысаны кінә мазмұнына қарағанда ... ... ... ... жағынан кедейлеу болып келді.
В.В.Люциктің[3] айтуы бойынша кінә ... және ... ... ... ... ... ... түрінде көрсетуге
болады:
|Қасақана кінә ... кінә ... ... ... ... ... |қасақаналық |менмендік |немқұрайдылық ... ... ... ... болуын |
|болатынын |алдын ала білді, |болатынын алдын |тілемеді, болжап ... ала ... ... |ала ... ... тиіс және ... осы |тілемеді, бірақ |жеңілтектікпен |мүмкін еді, бірақ|
|зардаптың |саналы түрде жол ... ... ... тіледі |берді |мүмкіндігіне |болатынын ... |
| | ... |ала ... біле |
| | | ... |
ҚР қылмыстық кодексінің жалпы бөлімінің ... ... ... ... ... бар: ... және абайсыздық. Қасақана немесе абайсызда
әрекет жасаған адам ғана қылмысқа кінәлі деп ... ... ... ... ... ... жанама ниетпен жасалған
әрекет танылады. Егер адам өз ... ... ... ... ұғынып, оның қоғамдық қауіпті зардаптары болуының мүмкін
екенін және болмай қоймайтынын алдын ала білсе және осы ... ... ... ... ... ... деп танылады. Егер адам өз іс-
әрекетінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіпті екенін ұғынып, оның ... ... ... ... екенін алдын ала білсе, осы зардаптардың
болуын тілемесе де, бұған саналы ... жол ... ... ... ниетпен
жасалған деп танылады.
Абайсызда жасалған қылмыс болып менмендікпен немесе немқұрайдылықпен
жасалған әрекет танылады. Егер адам өз ... ... ... туғызуы мүмкін екенін алдын ала білсе, бірақ бұл зардаптарды
жеткілікті негіздерсіз жеңілтектікпен ... ... ... ... жасалған қылмыс деп танылады. Егер адам қажетті ұқыптылық пен
сақтық болғанда ол зардаптарды болжап білуге тиіс және ... біле ... тұра өз ... (әрекетсіздігінің) қоғамдық ... ... ... ... болжап білмесе, қылмыс немқұрайдылықпен
жасалған деп танылады.
Қасақаналықтың жалпы сипаттамасы. Қасақаналық қылмыстық ... ... ... ... түрі ... ... Бірдей
жағдайлар мен шарттарда жасалған абайсыздық пен қасақаналық қылмыстарды
қарасақ қасақаналықтың ... ... ... Оны біз қылмыстық кодекстің
нормаларының санкцияларынан көре аламыз: 96-бап пен ... 103,104, ... ... зиян ... және 111 ... ... ... 187 мен 188-баптар.
Айыптымен тек қасақана қылмыс жасалған жағдайда кінәлі ... ... ... сай ... ... ... мен ... сай жауапқа тартылады. Бірақ жауапқа тарту кезінде зардап ... ... ... ... ... формальды қылмыс құрамы
болуы мүмкін емес, тек ... ... ... кезінде мына қылмыстық әрекет
формалары болуы мүмкін: қылмысқа дайындалу, ... ... ... ... ... ... салыстырсақ оның қоғамға қауіптілігі жоғары
дедік. Енді оның жоғарлығы немен анықталады, ... ... ... ... ... ... зиян ... бағытталған қасақаналық
әрекетте абайсыз әрекетке қарағанда сол зиянды фактілі келтіру мүмкіндік
дәрежесі жоғары. Қасақаналық қылмыстың субъектісі ... зиян ... ... ... тәсілдерінің бірін таңдап алады. Мысалы: абайсызда
атылған оқ пен қасақана атылған оқты ... адам ... ... ... ... ... ... қоғамға едәуір қауіпті болып қасақана қылмыс жасаған ... ... ... ... ... кері ... көп.
Заң қасақаналықтың келесідей белгілеріне сілтейді: а) адамның өз іс-
әрекетінің (әрекетсіздігінің) қоғамға қауіпті ... ... б) ... ... зардаптардың болуы мүмкін екенін алдын ала білуі; ... ... ... ... қасақаналық бойынша) немесе зардаптардың
болуына саналы түрде жол ... ... ... ... ... екі
белгі қасақаналықтың интеллектуалдық элементін білдірсе, соңғы белгі ... ... ... ... қауіпті екенін түсіну қасақаналықтың абайсыздықтан
айыратын басты белгілерінің бірі болып табылады. Қоғамға қауіптілік – ол
қылмыстың барлық ... ... ... ... қасиеті,
және ол қоғамға, қоғамдық қатынастарға заңшығарушының нормаларына ... ... зиян ... ... ... ... ... іс-
әрекеттің фактілік белгілерінің әлеуметтік қасиеттеріне келіп тіреледі.
Қасақаналықтың келесі белгілерінің бірі интеллектуалдық кезең, яғни
тұлғаның өз ... ... ... ... ... ала ... Алдын ала білу қоғамға қауіптілікті түсіну сияқты а) нәтиженің
фактілік мәнін алдын ала көруді және б) оның ... ... ... ... ... ... қауіптілікті алдын ала білу мен ... ... ... ... ұқсастық бар: екеуі де субъектімен белгілі фактілерді
білуін білдіреді. Қоғамға қауіпті зардапты алдын ала ... білу – ... ... ... ... ұғыну; іс-әрекеттің (әрекетсіздіктің)
қоғамға қауіпті екенін ұғыну – ол нақ ... ... ... түсінік.
Бұл қасақаналық түрлері заңнамаға сәйкес қылмыстық құқық пәнінде ... Ал ... ... ... мен сот ... ... ... және жанама қасақаналықтардан басқа оның мына түрлерін атап
кетсе болады:
а) қасақаналықтың мазмұнының мәні бойынша: анықталған, анықталмаған
қасақаналық, ... ... ... мәні ... ... және ... қасақаналық;
в) пайда болу шарты бойынша: алдын ала ойластырылған қасақаналық, аяқ
астынан ... ... ... ... ... ... былай бөлу кінәлінің психикалық ... ... оның ... дәрежесі мен нақты мәнін анықтауға мүмкіндік
береді, яғни кінәлінің жауапкершілігін дұрыс ... ... ... ... ... ... бұл ... дұрыс анықтау
жасалған қылмысты саралау үшін маңызды деп айтады.
Қасақаналықтың бұл ... ... өз ... жеке түрін білдірмейді,
тікелей және ... ... ... баспай, тек олардың шегінде
құрылады.
Абайсыздықтың жалпы ... ... ... ... ... ... ... нысаны болып табылады. Жоғарыда айтып
кеткендей абайсыздық кінәнің ... ... ... ... ... ... оның қоғамға қауіптілік дәрежесі төмен.
Бірақ абайсыздықтың қауіпін төмен деп санаған үлкен ... ... ... ... абайсызда жасалған қылмыстардың қаупі, олардың зардабы ... ... ... Мысалға, В.А.Серебрякова көрсеткен 1961, 1962 және 1963
жж. Москвадағы ... және ... кісі ... ... ... 37,2 % ... адам өлтіру бойынша, қалған 62,8 %
абайсызда кісі ... ... ... ... ... ... маңыздылығы барлық шаруашылық
және тұрмыстық салалардың техникалық ... ... ... ... ... мен жабдықтар арнайы техникалық қауіпсіздік ережелерін
сақтауды, ұқыптылықты, назарды және зейінді қажет ететін ... ... ... ... ... техниканы пайдалануға байланысты
абайсыздықпен істелетін қылмыстардың өсуінің тенденциясы байқалады.
Кінә нысаны ... ... ... ... ... жауапкершіліктің ерекшеліктерін анықтайды. Бұл ерекшеліктер:
абайсызда жасалған қылмыс нәтиже ... және де ... ... ... ... зардаптың клтірілген қызмет саласы бойынша ... ... ... ... зардапты келтіру қаупін абайсыз тудыру ... ... ... ... ... кінә ... ... заңнамада
біріктіріп, бір ғана нысан ретінде өндірген. Тек Литва мен ... ... ... кодекстерінде абайсыздық анықтамасы
оның екі ... ... және ... ... екі ... ... заң ... ретінде субъектінің өз іс-әрекетінің нәтижесіне
деген қатынасын білдіреді. Сәйкесінше абайсыздық қылмыстар мен кінәнің
абайсыздық нысаны ... ... ... ... көп ... ... ... келеді. Бұл ... ... ... тартуға және кінә принципінін бұзылуына әкеп соғады.
Менмендік те, немқұрайдылық та бір психологиялық, әлеуметтік тамырға
ие, тұлғаның бірдей жағымсыз ... ... ... ... ... ... пен ... назарлық пен зейінділік.
Абайсыздықтың түрлеріне жалпы белгі болып адамның өз іс-әрекетінің
(әрекетсіздігінің) қоғамға ... ... ... ... қасақаналықпен ұқсастық белгісі болып қоғамға қауіптілік тууы
мүмкін екенін білуі табылады. Менмендік немқұрайдылыққа қарағанда ... ... ... олар тек мына ... ... жанама қасақаналықта зардаптың ... ... ... жол
берсе, менмендікте зардапты жеңілтектікпен болғызбау мүмкіндігіне сенеді.
Менмендік пен немқұрайдылықтың ... ... ... ... бар ма ... сұраққа біз практикада ... ... ... ... ... ... жағына) байланысты
бірде менмендіктің қауіптілігі, бірде ... ... ... ... ... ... бұл ... қауіптілік
дәрежесі бойынша ерекшеліктерін көрсетудің маңызы жоқ.
Қасақаналық сияқты абайсыздықтың да ... мен ... ... ... ... ... ... кездесіп жатады. Оның ... атап өтсе ... ... ... ... ... ... және қамсыздық.
3. Пайда болуының тарихи аспектілері
Кінәлі жауапкершілік принципінің эволюциясын анализдеу ... ... ... ... өзгеруі қылмысқа деген ... ... ... ... құрылым мен феодализм кезеңдерінде қылмыс туралы түсінік
келтірілген зардап, зиян, зұлымдық түсініктерімен тығыз байланысты ... Кінә деп ... ... өзі ... ... бұл кезеңде қылмыс субъектісі болып аңдар, құстар, жансыз заттар
санала беретін, әрине, егер ... ... зиян ... ... олардың
әрекеттерімен байланысты болғанда.
Сөйтіп, осы ... ... ... мазмұны ашылған болатын.
Қудалаудың негізі болып зардапты келтірушінің кінә дәрежесін анықтайтын
материалдық зиян болып ... жаза ... ... ... ... ... қағидасы деп
аталып келген ереже келеді.
Бұл принцип бойынша кінә мен жауапкершілік мөлшері ... ... мен ... ... ... ... ... қан, жанға жан).
Субъектіні кінәлі деп тану үшін зардап ... ... ... ... психикалық қатынасы қылмыс жасаған адамды жазалауда
маңызы болмады. Кейін бұл қағида объективті жүктеу ... деп ... ... кінә ... эволюция мәселесін қарастыра отыра
құлиеленушілік және феодалдық қоғамда құқықтың даму ... сол ... ... даму ... жоғары болмағанын айтқан жөн. Сол
замандағы адамдар өте ырымшыл ... ... ... болған
құбылысты шын мәнінде көре алмайтын. Мысалға: жерді домалақ емес, жазық деп
түсінген, себебі жерді олар өзі ... ... ... ... сол ... күн айналады деген және т.б. Сол сияқты адам қылықтарына да сол
тұрғыдан қараған. Сол ... ... ... деп тану үшін ... ... ... ... еді. Міне сондықтан құлиеленушілік
және ... ... ... қылмыстық құқықта объективті ... ... ... ... әрі ... дамуының процессінде индивидтің әрекетінің сыртқы
көрінісінде жағымсыз нәтиже себебі болатын оның ішкі ... ... ... кінә ... ... те ... Жағымсыз нәтижені тек
субъектінің мінез-құлқының сыртқы фактісімен ғана емес, оның ... ... ... субъективті жүктеу принципінің пайда болуы еріктілік
(психологиялық) кінәні қабылдаумен байланысты.
Тұлға жасалған қылмыс үшін ... деп, егер ол тек ... ... зардап
келтірсе, танылады. Кінә мәні енді ... ... ... ... ... ... субъективті қатынас арқылы анықталды.
Қылмыстық құқықта субъективті жүктеуді енгізудегі көшбасшы болып
(қылмыстық-құқықтық доктрина ... ... ... ... мектебі саналды. Бұл мектепте ең бірінші ішкі кінә ...... (dolus) ... Dolus ... ... ... қылмыстық
нәтиженің болуын тілеу жағдайын білдірді. Бірақ тұлғаның ... ... ... кінә ... ... Кінә ... ... яғни жаманшылық тілеу еркі сол кездердегі заңнамалар ... ұзақ ... ... сақталды.
Орыс заңнамасында теріс, жаман қылық, зиян ... еркі кінә ... 1845 ... ... және ... ... ... правдада)
қолданыла бастады.
Субъективтік жүктеу қағидасының мазмұны оған абайсыздықтың ... соң ... ... Бұл ... ... тұлғаны қылмыстық
жауаптылыққа тарту үшін не жағымсыз нәтижені алдын ала көре алу ... ... ... ... алу ... ... ... соң алдын ала көру
мүмкіндігін анықтау керек.
Қазақ әдет-ғұрып құқығында қылмыс ұғымында орыс ... ... ... ... Қазақ әдет-ғұрып құқығы нормалары бойынша қылмыс болып
формальды түрде жәбірленуші мен оның туысқандарына ... ... зиян ... ... ... (1680-1718 жж.) жарғысында қасақана және абайсызда
қылмыстар арасында ресми түрде ... ... ... ... Біздің заманымызға жеткен жеке материалдарға сүйене ... ... ... Тәуке хан негізінен қылмыстық жауапкершілікті
қасақаналықпен жасалған ... ... ... ... ... ... т.б.) үшін жүзеге асырмақшы болған. Сонымен қатар, қасақана да,
абайсызда да ... адам ... ... ... ... келтіру
қылмыстары үшін де жауапкершілік қарастырылған. ... ... ... ... үшін айыпты адам 1500-2000 қой мөлшерінде құн ... ... осы ... ... жасалса, айыпты құнның жартысын төлейтін. Қазақ
әдет-ғұрып ... жаза ... бірі өлім ... қасақаналықпен
әкесін өлтіргені үшін балалар тартылатын, егер осы ... ... ... бала ... ... оның ... бір Алланың қолына
тапсыратын.
Қазақ әдет-ғұрып құқығында материалдық ... ... ... ... ... ... мүддесіне келтірілген зардап
абайсыз ... ... да көп ... ... ... ... Осыдан біз қазақ әдет-ғұрып құқығына, арасында анығырақ
ерекшеліктер болмаса да, ... пен ... ... ... ... ... ... кезеңінен бастап Кеңес билігінің орнауы
уақыт аралығында қазақ қылмыстық құқығына кінәнің екі нысаны белгілі болды:
қастық (қасақаналық) және ... ... ... істелген қылмыс
абайсызда істелген қылмыстан ауырлау деп саналды.
Қылмыстық құқықтың классикалық бағытының өкілдері кінә ... ... ... ... ... дейінгі криминалистері кінә
ұғымын зерттеуде терңірек жолға түсіп, оны ... заңи ... ... ... кінә ... ... ... алынды.
1919 жылы қылмыстық құқық бойынша Басқарушы бастамалар (Руководящие
начала) баспасынан бастап РКФСР-де ... ... ... кінә ... ұғым деп алынып тасталады. ... кінә ... бас ... ... ... бас ... ... Өйткені Басқарушы
бастамалардың 12-бабында: сот жаза тағайындау кезінде іс-әрекет алдын-ала
ойластырылған ниетпен, зұлымдықпен, арамдықпен, кекпен, ... ... және ... ... ба ... алуы ... ... Заңдағы бұл сілтемеден біз істі ... ... сот ... ... ... ... ... яғни қасақана немесе
абайсыздық түрінде жасалғанын анықтауы керек екенін байқаймыз. Соған ... ... кінә ... алып ... да, іс жүзінде кінә
нысандарына (қасақаналық және абайсыздық) жүгініп отыр.
1922 ж. РКФСР қылмыстық ... ... ... ... ... ... алады. Осы актінің 11-бабында қасақаналық пен ... ... ... ... ... осы ... ... фактісінің өзі
заңшығарушымен кінә ұғымын қабылдап отырғаның көрсетеді.
Осы мәселенің даму тарихы көрсеткендей “кінә” термині ... ... ... заң актілерінде қолданылып, 30-жылдардың екінші
жартсында қылмыстық құқық теориясында толық мойындалды.
1948 жылдан бастап заң ... кінә ... ... ... ... ... басталады. Көптеген авторлар жұмыстарында
қасақаналықтың міндетті элементінің және қылмыс құрамының ... ... ... қауіптілік санасын көрсетті.
Кінәнің әлеуметтік мәні оның нысанының психологиялық мазмұнынсыз әрекет
етуі мүмкін емес. Бұл қорытынды кінә нысанының мазмұның ... ... ... ... негізінде жасалды. Осы себепке байланысты
А.А.Пионтковскийдің[5] қоғамға қауіпті ... орын ... ... ... ... ... ... кінәсі туралы сөздің
болуы да мүмкін емес деген сөзіне көңіл аударып кеткен дұрыс.
Кінә ... ... ұзақ ... ... қорытындысын шығару болып
1958 жылғы КСРО және одақ республикаларының қылмыстық ... ... ... табылады. Басқа жағынан, бұл кінә
институтының одан әрі ... ... ... болды. Қоғамға
қауіпті әрекеттің тұлға санасындағы психикалық құбылысы ... ... ... осы ... ... ... нысанды (кейбіреулер оны аралас немесе күрделі деп те атап келеді)
кінә концепциясы негізінде жатқан идея ... ... ... ... Сондықтан кінәнің екі нысанды түрінің даму тарихы бойынша
да экскурс жасау, біздің ойымызша, ғылыми және ... ... екі ... ... негізін құрған және бастамасын ашқан
немістің атақты криминалисті ... ... ХІХ ... басында
А.Фейербах кінә нысанының әрі қарайғы дифференцациясы1 барысында кінәнің
“аралас” нысаны ретіндегі анықталған ұғымын ұсынады.
Аралас кінәлілік ұғымының ... ... ... ... кінә ... тарихы көрсеткендей, қылмыс жасаған тұлғаның кінәлілік дәрежесін
нақтырақ анықтау қажеттігімен ... ... ... ... ... әрекеттің субъективтік қатынасына тәуелсіз оның
әрекеттерінің барлық фактілік ... ... ... ... ... мен әрекеттерге деген психикалық қатынасын ескермей, қасақаналық
әрекетінің нәтижелерін жүктеуді сол кездегі “объективтік ... ... ... ... Орта ғасырларда объективтік жүктеу принципі заңнама
мен теорияда кең тараған ... емес ... (dolus ... ... түрінде көрініс тапқан. Тарихшылардың мәліметтері бойынша
dolus indirechtus алғаш рет Фома ... ... жж.) ... ... емес қасақаналық (dolus ... ... ... ... ... ... себебі айыпты тұлғаның
қасақаналық кінәсына барлық нәтижелер жүктелген болатын. А.Фейербах адамның
қылмыстық іс-әрекетінің ... ... ... ... ... ... ... былай деп жазады: “кейде жағымсыз ... ... ... ... ... ... өзіне мақсат ретінде
белгілі заңға қайшы нәтижені қояды, бірақ оның әрекетінен ол ... ... тиіс ... ... мүмкін басқа заңға қайшы нәтиже туындайды”. Бұл
жерде қасақаналық (dolus) оның жеткісі келген мақсатында байқалып тұр ... (culpa) ... ... ... заңға қайшы мақсатына
қасақаналықсыз әкеп соққан нәтижеден көрініп тұр. Сонымен, ... бір ... ... А.Фейербах culpa dolo determinata терминімен
атады, ол мынаны білдіреді: қасақаналықпен ... ... ... ... кінә концепциясы тәжірибеде жүзеге аспады,
өйткені ... ол ... ... ... еді, ... ... өз ... қоғамның жоғарғы
класстары үшін қолайсыз болды, олардың мүдделерін қанағаттандырмады.
Айта кететін жәйт, кейінірек А.Фейербах кінә ... ... бас ... ал ... ... қылмыстардың идеалды жүйесі
туралы ережені қолдана бастады.
Қылмыстық ... ... бұл ... ... ... деген атпен
әйгілі болды.
Аралас нысан принціпі бойынша, тұлғаның іс-әрекетке психикалық қатысы
тек қасақаналық ... ал ... ... ... ... немесе
жанама қасақаналық түрінде болады. Қылмыстың ... ... ауыр зиян ... ... ... ... әкеп ... аборт жасаудан жәбірленушінің өлуіне әкеп соғу, зорлау салдарынан
өзін-өзі өлтіруге әкелген және т.б. түрінде болады.
Екі ... кінә ... ... ... 1959 ... ... заңнамасында
болмады. Соған қарамастан, екі нысанды кінә туралы идея қылмыстық құқықта
тез арада танымал болды.
1962 жылдан бастап бұл идея ... ... ... Осы ... бастап
кінәнің екі нысаны туралы сұрақ ғылыми, оқу әдебиеттерінде және ... ... кең өріс ... ... ... оқу орындарының оқу
программаларына енгізіле бастады.
Осы мәселе жөнінде заң ... ... ... бөлінгенімен,
оның шешімі тұрақсыз, яғни нақты бір көз-қарас, нақты бір ... ... ... көп ... ... және осы ... де ... озып шығып заңнама мен тәжірибеде ресми мойындалмады.
Ары қарай біз кінәнің екі нысанымен жасалатын әрекеттер ұғымын мазмұны
және мәні бойынша ... ... ... қатысты позицияларын
бағалап, әсіресе Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасындағы осы
мәселе жөнінде анализ жүргіземіз. Соның ... ҚР ҚК ... ... ... жасалған қылмыстар үшін жауаптылық” атты ... ... ... екі ... ... қылмыстық әрекеттердің түсінігі
және оларды талдау
Түсінігі. Қазіргі уақытта кінә туралы ... ... ... ... ... ... ... ішінде кінәнің екі нысандысының
мәселелері.
Зерттеліп отырған ... жаңа ... ... табылмайды. Екі нысанды
кінә мәселелерін зерттеумен көптеген ... ... ... ... Г.А.Кригер, Б.А.Куринов,
В.Н.Кудрявцев, В.Д.Меньшагин, А.А.Пионтковский, Е.А.Фролов және ... оның ... ... қарастырған қазақстандық ғалым-юристер
ішінен Н.М.Абдировты, И.Ш.Борчашвилиді, Б.Ж.Жүнүсовты, Е.И.Қаиржановты,
Р.Б.Кульжакаеваны, ... ... ... С.А.Тессманды және т.б. атап кетуге болады. Бұл
ғалымдардың еңбектері ... ... және ... ... ... ... теоретикалық негізін құрайды. Қазақстанда кінәнің екі нысанымен
жасалатын қылмыстар мәселелері соңғы ... ... ... ... ... ... келеді. Бірақ соған қарамастан бұл ... ... ... зерттелу шегіне жетті деп айтуға болмайды. Біздің
ойымызша екі ... ... ... кінә ... ... көтеріп,
бәсекеге салып зерттеуге болады.
Кінәнің екі нысанымен жасалатын ... ... ... А.А.Пионтковский, В.Д.Меньшагин сияқты ғалымдар кінәнің екі
нысанымен ... ... ... ... ... Осы ... ... ҚР қылмыстық кодексінен мына құрамдарды көрсетуге болады:
103-баптың 3-тармағы (денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру ... ... әкеп ... ... а)- және ... (зорлау абайсызда
жәбірленушінің өлуіне әкеп соқтырса, және зорлау абайсызда жәбірленушінің
денсаулығына ауыр зиян келтіруге, оның ВИЧ/ЖҚТБ-ны ... ... ... өзге ауыр ... әкеп ... ... ... бағдардағы жоғары медициналық білімі бар
немесе жоқ ... ... ... ... ... өлуіне не оның
денсаулығына ауыр зиян келтіруге әкеп соқтырса);
119-баптың 2-тармағы ... ... ... ... ... ... өлуіне немесе өзге де ауыр зардаптарға әкеп соқтырса);
187-баптың 2-тармағының б)-тармақшасы (бөтен мүлікті қасақана ... ... ... ... ауыр ... ... ... зиян
келтіруге әкеп соқтырса);
245-бап (тау-кен немесе құрылыс ... ... ... бұзу ... адам ... және адам ... ауыр немесе
орташа ауырлықтағы зиян келтіруге әкеп соқтырса);
256-бап (өрт ... ... ... (санитарлық-эпидемиологиялық ережелерді бұзу);
296-бап (көлік құралдарын жүргізуші адамдардың жол қозғалысы және көлік
құралдарын пайдалану ережелерін ... ... екі ... ... ... Бірінші топқа абайсыз қылмыстық
зиян келтірілмей-ақ іс-әрекет аяқталған қасақаналық қылмыс деп ... ... ( ҚР ... ... 3-тармағы, 117-баптың 4-тармағы).
Бұл жағдайларда абайсыз ауыр толықтыратын нәтиже ... ... ... ... ... ... жай ғана материалдық қылмыс құрамдар құрайды. Негізгі
құрамда қылмыс деп саналатын қоғамға қауіпті ... ... ... ... салаларымен (әкімшілік, азаматтық, еңбектік және басқа құқық
салалары) анықталған қауіпсіздік ережелерін ... ... ... ... ... ҚР ҚК 245-і, 267-і, 296-ы және т.б. ... ... мәнді бұл қылмыстар тек заңмен қарастырылған сәйкес ... және ... ... ... ... ... ... зардап келтірілгеннен кейін алады.
Осының ішінде зорлауды зерттеген М.И.Угрехелидзе[7] былай деп санайды:
“зорлау кезінде жәбірленушінің жасы қылмыстық ... ... ... ... ... Сондықтан қылмыскер, егер ол кәмелеттік
жасқа ... ... ... ... ... қауіптілікті біле
алмайды”.
Қажетті қорғану шегінен шығып кету кезіндегі ... ... екі ... ... ... ... мен В.Ф.Кириченко былай деп
санайды: “...аралас нысан қажетті қорғану шегінен шығып кету кезіндегі адам
өлтіру, ауыр ... онша ауыр емес дене ... ... ... ... ... ... қоғамға қауіпті нәтиже келтіруге ... ... ... ... асып кету ... қасақаналық немесе
абайсыздық орын алады”.
Алайда қажетті қорғану шегінен шығып кету өз бетінше басқаша болатынын
ұмытпау керек. Ол ... біз адам ... мен ... ... ... айта ... Қажетті қорғану шарттары бойынша тұлғаның
жауаптылығын жұмсартатын режим оның шегінен абайсыз асып ... ... ... ... ... ... кезіндегі жағдайлар ерекшеліктерімен
байланысты. Экстремалды жағдайлардан минималды қауіпті жолды ойластырып
шығып кету әрқашан да ... бола ... ... ... (ҚР ҚК ... ... қажетті
қорғану шегінен шығып кету болып нәтижесінде қол ... анық ... ... ... ... зиян ... қол ... сипаты мен
қоғамдық қауіптілігі дәрежесіне қорғанудың ... сай ... ... ... ... шығу тек ... зиян ... жағдайларда ғана
қылмыстық жауаптылыққа әкеп соғады деп анықтайды. ҚР ... ... ... ... ... күші жоқ ... өндірісінің
негізі болған Жоғарғы Сот Пленумының 1994 жылғы 23 желтоқсандағы (1996 ... ... ... ... “қоғамға қауіпті қиянатты
тойтару кезінде абайсыз зардаптар келтірілсе қылмыстық жауаптылық ... ... ... ... ... ... ... зардап үшін
қылмыстық жауаптылық қарастырылмаса, сәйкесінше бұл әрекеттерді кінәнің екі
нысанымен жасалған қылмыс ... ... ... ... ... ... жағдайын анализдеу осы облыстағы
зерттеушілердің үлкен бөлігі кінәнің екі нысанының (күрделі не ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Ал ғалымдар ғылыми тұрғыдан бұл мәселеге нақты анықтама
бере бермейді, берсе де өте сирек кездеседі. Сол ... ... ... және ... мына ... береді: “кінәнің күрделі
нысаны – бұл бір құрамда екі әртүрлі кінә нысанының қосылуы, соның ... ... ... ... ... қатынасты сипаттаса, басқасы
қылмыстың екінші нәтижесіне деген қатынасты білдіреді”.
Ұқсас ... ... ... Ол аралас кінә нысаны
ретінде қоғамға қауіпті іс-әрекет пен оның ... ... ... кінә ... ... ... зерттеліп отырған мәселеге қатысты жоғарыда айтылғандардан
сәл басқа позицияны ұстанды, және келесідей анықтама берді: “аралас ... ... ... қоғам мүддесіне деген кері ... ... ... ... ... қасақаналық пен
абайсыздықтың арасындағы ... ... ... ... белгілі
қауіптілік дәрежесін сипаттайтын өз бетімен жеке нысанды білдіреді”.
Біздің ... ... ... ... ... қорытындыға
келеді: біріншіден, құрамдық қылмыстарда сапалы өзіндік екі нысанды кінәні
объективті негіздеу – ол ... ... ... ... және одан
туындайтын нәтиженің қоғамдық қауіптілігінің белгілерінен ... ... ... ... жоғары болатын қылмыстың өзінің қоғамға
қауіптілігі; екіншіден, негізгі ... ... ... ... ... жеке ... білдіреді және толықтыратын ауыр нәтиженің
себебі болып табылады. ... ... бұл ... адам ... біртұтас себепті шартталған актісін білдіреді; үшіншіден, негізгі
қылмысты қасақана жасау кезінде тұлға сараланатын (ауырлататын) нәтижеге
абайсыз ... ... және ... ... ... кінә ... бір жүйені білдіреді. Ол жүйе екі жеке ... ... ... ... және ... ... ... жеке
құрылымдардан тұрады.
А.Д.Горбузаның позициясынан бір ... ... ... Өз ... көбінесе қоғамға қауіптілік дәрежесі тұрғысынан қарастырады ... ... ... бірі – ... ... ол ... ... қарамастан басқа позицияларға қарағанда А.Д.Горбузаның
талқылауы дәлірек ... ... екі ... түрі ... құрамды қылмыстың субъективтік жағын
сипаттайтын құрылымнан тұрады. Құрамды деп қылмыстық ... ... ... ... ... ... бұзушылық ретінде
қарастырылатын қоғамға қауіпті іс-әрекеттердің жиынтығынан тұратын біртұтас
қылмыс танылады.
Біздің ... ... ... екі ... ... ерекшеліктер жалпы дұрыс негізделген:
а) бірқатар күрделі құрамды қылмыстарда іс-әрекетке және ... ... кінә ... ... ... ... ... мүмкін;
б) белгілі бірқалыпсыз субъективтік жақ заңшығарушымен бірқатар қылмыс
құрамдарына енгізілген;
в) кінәнің жаңа ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Бірақта, П.С.Дагель өзінің дұрыс критерийлерімен бірге талқылауды қажет
ететін пікірлерін айтып кеткен. ... ... ол ... дейді:
“аралас нысанды кінә кезінде субъектің қоғам ... ... ... қасақаналықпен де, абайсыздықпен де жалпы белгілерден тұрады;
саналы түрде қоғамға қауіпті іс-әрекетті жасап, оның ... ... ... ... мінез-құлқын тікелей қоғам мүддесіне қарсы қояды,
сонымен қатар ... ... ... ... ... ... қарсы
толық назарсыз қатынасты ... Бұл ... ... кінәнің аралас
нысанының орталық орны көрінеді”.
Бұл мәселені осылай шешу кінәнің екі ... ... ... тең ... ... ... ... бұл шешім онша
дұрыс болып табылмайды. Себебі, ... кез ... ... ... ... ... ... жағдайларын ескере анықталады, бірақ
сөзсіз, тұлға кінәсі қылмыс жасауда маңызды көрсеткіш болып табылады.
Екіншіден, өз ... кінә және оның ... ... ... ... қоғамға қауіптілікті білдірмейді. ҚР ҚК 9-бабының мазмұнынан
қоғадық ... ... ... ... ... және субъективтік
белгілерін ескере анықталған сипат білдіреді.
Үшіншіден, ғалымдардың бәрі олар қай “кең” ... ... ... ... ... ... екі нысанды түрінің анықтамасын беруде
қасақаналық және абайсыздық категорияларын пайдаланады.
Маңызды айтып ... бірі ... пен ... – бұл ҚР ... 20-ы және 21-і ... мазмұны бекітілген қылмыстық құқықтың
универсальды ұғымы. Күрделі құрамды қылмыстарға енгізілген бұл ... ... ... ... ... ... ... берілген
жағдай бойынша біз, негізгі құрамға қатысты психикалық қатынас қасақана
нысанында, ал ... ...... ... ... ... ... айтып кеткендей, ғылымға кінәнің екі нысанымен жасалатын
қылмыстар ұғымы әлдеқайда бұрын енгізілген ... ... заңи ... ол кейінірек алды. Алғаш бұл ұғым ҚР 1997 ... жаңа ... ... ... екі ... ... ... үшін
жауаптылық) келесідей редакцияда бекітілген: “Егер қасақана қылмыс жасаудың
салдарынан заң бойынша неғұрлым ... ... әкеп ... және ... ... ауыр ... келтірілсе, мұндай зардаптар үшін
қылмыстық жауаптылық, егер адам олардың ... ... ... ала ... ... ... негіздерсіз оларды болдырмауға менмендікпен сенген
жағдайда немесе егер адам бұл зардаптардың пайда ... ... ... ... ... ... ... тиіс және болжай алатын болған жағдайда ғана
пайда болады. Тұтас алғанда мұндай қылмыс қасақана ... деп ... 1997 ж. ... ... мазмұнына ұқсас Ресей Федерациясының 1996
жылғы “кінәнің екі нысанмен ... ... ... ... ... ... ... кейін В.Лукьянов келесідей қорытыңдыға
келеді: “... РФ Қылмыстық кодексінің 27-бабы бұл ... ... ол оның ... ... ... ... қана ... Осы
мақсатта қылмыстық кодекстің мәтінінен бұл бапты ол қылмыстық құрамдардың
маңызды ... ... ... ... ... ... ... толық шешімге әкелу жолына тосқауыл болмау үшін алып тастау керек”.
ҚР ҚК-не 22-бапты енгізу бір қылмыстың субъективті ... ... ... ... ... ... мына жағдайлар: қасақана
ауыр дене жарақатын келтіру салдарынан жәбірленушінің өлуі; абайсызда адам
өліміне әкелген заңсыз аборт және т.б.) ... пен ... ... ... қажетті қадамдардың бірі болып табылады. Осындай ... мен ... ... ... ... ... ... барысында тұлғаның еркінен тыс жәбірленушіге ... ... ... ... ... ... ... бір күрделі құрамды
қылмыс шегінде бір уақытта қасақана және ... ... ... болғанда орынды болып табылады.
Екі нысанды кінә қылмыстарында қасақана және абайсыз іс-әрекетттердің
объективті және субъективті белгілерінің жиыны қарым ... ... ... ... ... олар – бір қылықтық актінің
бөлімдері. Соған байланысты, біздің ... оның ... ... ... ... ... ... және пайда болған нәтижелерге
деген психикалық қатынас деп бөлшектеу тек теоретикалық зерттеу ... ... ... ғана ... ... ... ... қылмыстың
негізгі құрамындағы кінәда абайсыздықтың белгілері болады және бұл ... жеке кінә ... ... ... мүмкіндік береді. Күрделі
қылмыстың элементтері түрінде ... ... ... бұл ... пен ... ... ... ие болады. Олардың жиынтығы
бірқатар қылмыстардың субъективті жағының жалғыз ... ... Бұл ... қасақаналық пен абайсыздық қылмысты тұтас алғандағы
кінә нысандары.
Бірақ Н.Ф.Кузнецова былай дейді: “Бір құрамдағы қылмыстық іс-әрекетке
және ... ... ... ... ... ... мүмкін емес,
егер тұлға осы іс-әрекеттен тууы ... ... ... ... ала
көрсе”. Жай сөзбен айтқанда Н.Ф.Кузнецова бір қылмыс құрамындағы кінәнің
екі нысанының болуын жоққа шығарады.
Шын ... ... ... бір ... ... жасамас бұрын идеалды
түрде ол әрекеттен туындайтын нәтиженің сипатын болжап біледі. Іс-әрекеттің
нәтижесі мақсатты жүзеге асырудың салдарын білдіреді. ... ... ... ... бір ынтасыз ешбір нәтижеге әкелмейді. Тек ... ... ... ... бір ... ... нәтижеге қарағанда
үлкен дәрежеде тіленетінін немесе ... ... әлде ... ... жөн. Яғни психологиялық әдебиеттерде ... әр ... ... ... дәл (адекватты) анықтамау
салдарынан ... ... ... ақиқаттық кірмей қалады. Сол кезде
шынайылықта орын алған нәтиже мен ... ... ... ... ... ... ... арасында оның мақсатына қатысты
тікелей және жанама нәтижелерді көрсеткен ... ... ...... ... ... нәтиже. Тікелей нәтиже әрекет мақсатына
толық сәйкес келіп, “орындалған ... ... да, ... ... ... келмей “толық орындалмаған мақсат” (мысалы, қылмыс жасауға
оқталу) және ... ... ... ... Кінәнің екі нысанымен
жасалатын барлық қылмыстыр аса орындалған мақсатты білдіреді. Ендеше ... ... ... ... ... ... барысында ниетке
қатысты барлық процесті, тіпті қылмыскермен мақсатты ойлап ұйымдастыруға
дейін: ... пен ... ... анықтаған ой-сананы, қылмыскер
мақсатында көрініс тапқан сезімдер, мақсатты жүзеге асыру бойынша ... және ... ...... толық тексеруді негізге алған
дұрыс.
ҚР ҚК-нің 9- және 19-баптарына сәйкес ... ... кінә ... ... және оның жеке ... ... емес қылмыстың барлық
белгілеріне ие қоғамға қауіпті ... ... ... біз былай деп санаймыз: ҚР Қылмыстық кодексіне 22-
бапты (кінәнің екі ... ... ... үшін жауаптылық) енгізу
Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасының ілгері дамуына жағымды
үлес қосады. ... ... ... ... ... ҚР ... ... өзі ары қарай дамытып жақсартуды қажет етеді.
Қолданыстағы қылмыстық заңнамада ... екі ... ... қылмыс құрамдары бар (барлығы жалпы 76 құрам, ол дегеніміз шамамен
заңдағы барлық қылмыс құрамдарының 12% құрайды). Олардың бір ... ... ... жасалатын қоғамға қауіпті әрекет пен нәтижеге
қатысты ... ... ... ал ... бір ... ... нәтижелерге деген психикалық қатынасын сипаттайды.
Заңшығарушылық құрылым ... ... жағы ... ... екі ... ... ... Олардың әрқайсысы өз бетінше негізігі
құрамдар мен ... ... бар ... болып бөлінеді. Бірінші түр
(38 қылмыстық құрамдар) екі нәтижесі бар ... ... ... ... ... ... белгісі болса, екіншілері
(ауырлау ... ... ... ... ... болып табылады.
Қылмыстық құрамдардың бұл түріне мысалға мыналарды келтіруге ... ҚР ... ... 3-тармағы – денсаулыққа қасақана ауыр зиян ... ... ... әкеп ... ... ... а)-
тармақшасы – қасақана бөтен ... жою ... ... ... ... ... ... ауыр нәтижеге әкеп соқса; 281-баптың 3-тармағы – ... ... жер асты ... ... ауыз ... жабдықтау көздерін
ластау, бітеу, сарқу не олардың табиғи қасиеттерін өзге де ... ... кісі ... әкеп ... 285-баптың 3-тармағы – жерді улау,
ластау немесе улы химикаттарды, ... ... ... және өзге де қауіпті заттарды оларды ұстау ережелерін
бұзу ... ... кісі ... әкеп ... ... ... ... немесе ережелерді бұзумен байланысты
қылмыс құрамдары жатады. Мысалы: 267-бап – ... ... ... – көлік құралдарын жүргізуші адамдардың жол
қозғалысы және көлік ... ... ... ... 298-бап – көлік
құралдарын сапасыз жөндеу және оларды техникалық ақауларымен пайдалануға
шығару, мас ... ... ... ... ... ... 303-бап –
магистралдық труба құбырларын салу, пайдалану немесе жөндеу ... ... бұзу және т.б. ... Бұлардың 16-ы негізгі
құрамды, 22-і ауырлататын белгілері бар құрамдар.
Жоғарыда айтылып ... ... біз ... екі ... ... ... келесідей олардың әлеуметтік құқықтық құбылыс
ретіндегі мазмұның ашатын ерекшелік ... ... ... ... ... екі ... қасқана және абайсыздық кінә
нысандарының бірігуімен сипатталады;
2) кінәнің екілік нысаны тек материалдық қылмыс құрамдарында
кездеседі. Олардың объективті ... ... ... мен ... ... ... ... нәтижелер
құрайды. Бұл нәтижелер қылмыстың қоғамға қауіптілігін одан
да жоғарылатады және заң ... ... ... ... ... ... ... екілік нысаны қылмыстың негізгі құрамына деген
қасақаналықтың ... ... ... және ... ... бірыңғай психологиялық процесс
шегіндегі элементтердің құрылымдық жүйесін білдіреді;
4) кінәнің екі ... ... ... ... тек ... ... оларды ажырата алатын
ауырлататын нәтижелерге ... ... бола ... бұл қылмыстар тұтас алғанда қасақана ... ... Оны біз ... ... ... ... ... көреміз.
Біз ҚР қылмыстық заңнамасына кінәнің екілік нысанымен жасалатын
қылмыстар ... ... ... ... ... ... екі ... жасалатын қылмыстарды ерекшелеп көрсету
қылмыстарды саралау үшін, әсіресе кейбір сабақтас ... ... ... ... ... ... абайсызда кісі өліміне әкелген денсаулыққа
қасақана ауыр зиян келтірудегі кінәнің екі нысаны (103-баптың 3-тармағы)
оны қасақана адам ... ... және ... кісі өлтіруден (101-
бап) айырып көрсетуге мүмкіндік береді. Бұл ... енді ҚР ... ... қарастырып зерттеп көрейік. Қасақана кісі өлтіруде денсаулыққа
зиян келтірумен адам өлімінде ... ... ... байқалады. Бір
қылмыс құрамындағы тікелей және ... ... ... екі ... ... Сонымен, егер адам басқа адамның ... ... зиян ... дене жарақаттарынан оның өлуі мүмкін
екендігіне жол ... оның ... ... ... ... ... адам ... ретінде сараланады. Ал егер адамның басқа
адамның денсалығына зиян ... ... ... ... ... ... кісінің өлімі келтірілсе, жағдай мүлдем басқаша болып, яғни
101-баппен абайсызда кісі өлтіру болып сараланады. Сәйкесінше, ... ... де ... ҚР ... 103-бабының 3-тармағымен сараланбайды.
Сонымен, ҚР ҚК-нің 22-бабына сәйкес кінә іс-әрекетке және ... ... ... білдіреді. Ендеше екілік нысан тек ... ... ... ретіндегі нәтижесі болатын материалдық қылмыс
құрамдарында болады. Формальды ... ... ... ... ... сондықтан да психикалық қатынас тек іс-әрекетке қатысты ... егер ... орын ... да, ... ... тыс болып саралау үшін маңызын
жоғалтады.
Екілік нысанды ... ... ... ... ... ... авторлардың пікірі бойынша, екі нысанның бірігуі тек
ауырлататын қылмыс құрамдарындағы кінәлінің ... ... ... ... ... ... және ... нәтижеге деген абайсыздыққа
психикалық қатынасқа сәйкес ... ... ... концепциясына
негізделген.
Қылмыстық кодекстегі 22-бап ҚК-тің Ерекше бөлімінде ауырлататын қылмыс
құрамдарының шын мәнінде бар екенін көрсетеді.
ҚК-дегі ... ... ... кінәға қатысты бұндай қылмыс
құрамдарының ... ... ... және оның ... ... бірқалыпсыз
психикалық қатынаспен көрсетеді. Бұл 22-бапта тек соңғы сөйлемге күмән ... бұл ... ... қылмыстар қасақаналық болып тұтас алғанда емес,
жеке алғанда табылуы тиіс. Бұл сөйлемді кінәнің екі ... ... ... ... ... үшін ... ... деп түсінген жөн.
Осы жағдайдың екі жақты болуы келесі көз-қарасты тудырады: кінәнің ... ... ... тұтас алғанда қасақаналықпен жасалған болып
табылады дегенге заңдық бағалау заңшығарушымен ... ... ... нормаларын құру кезінде қолданылатын кінәнің нысандарының түрлі
спектрін сипаттамайды. Сондықтан олар Қылмыстық кодекстің Ерекше ... ... ... ... ... Жалпы бұл көз-қараспен де келісуге
болады. Себебі Қылмыстық кодекстің Ерекше бөліміндегі бұл ... ... ... ... ... ... түпкі заңи табиғаты
жағынан бір-бірінен айрықша 2 топқа бөлінетінін көрсетті.
Бірінші топты қасақана әрекеттер құраса, екіншіні – абайсыз ... ... ... ... ... қоғамға қауіптілік дәрежесі
әртүрлі қылмыстарды бір ... ... ... пікіріне келсек, ҚР Қылмыстық кодексінің 22-
бабының мазмұны тек қасақана іс-әрекеттерге қолданылады. Ал ... ... ... ... да көптеген қылмыс құрамдарына қарасақ, олардың
жағдайы, біздің ойымызша, оданда нашар, яғни көкейтесті.
Сонымен, С.М.Рахметовтың пікірі бойынша, кінәнің ... ... ... ... ... ... ... бұзу қылмыстарында
кездеседі. Соған байланысты пікірдің авторы ҚР ... мына ... ... ... ережелерді бұзу), 277-бап
(шаруашылық және өзге де қызметке қойылатын ... ... ... ... ... және ... ... мен
зиянкестеріне қарсы күресу үшін белгіленген ережелердің бұзылуы), 281-бап
(суларды ластау, бітеу және ... ... ... ... ... ... қорғау және пайдалану ережелерін бұзу), 289-бап (жануарлар
дүниесін қорғау ... ... ... ... ... ... ... бұзылуы), 295-бап (темір жол, әуе немесе су ... мен ... ... ... ережелерін бұзу), 296-бап
(көлік құралдарын жүргізуші адамдардың жол қозғалысы және көлік құралдарын
пайдалану ережелерін бұзуы) және т.б. Оның ... ... бір ... ... айқындалған кінәнің екі нысанымен жасалатын ... ... ... ... бұл ... әр ... ... шешеді. Біреулері кінәнің қос
(екілік) нысаны мен аралас нысанын бір ұғым деп, ... ... ... деп ... келеді. Заңшығарушы бірқалыпсыз мазмұнды субъективтік
жағы бар қылмыстарды (теорияда кінәнің аралас нысаны деп те ... ... ... концепциясын қолдамай кеткен. Оның ... ... ... ... ... құрамдарынан ғана емес жай құрамдардан да
байқаған.
Қарастырылып отырған мәселе бойынша ерекше позицияны ұстанып отырған
А.А.Пинаев. Ол кінәнің екілік ... мен ... ... ... ... ... кінәнің екілік нысаны ретінде бір қылмыс құрамы шегінде
қасақаналыққа және ... тән ... ... ... ... кінәнің аралас нысаны, оның ойынша, қасақаналық пен ... ... ... және ол бір қылмыс құрамы шегінде бір
уақытта қасақаналыққа тән кейбір белгілерден және ... тән ... ... ... орын ... ойымызша, бірінші жағдайда да, екінші жағдайда да қасқаналық пен
абайсыздықтан басқа қандай да бір кінәнің жаңа түрі ... ... ... қасақаналық пен абайсыздық өзінің барлық қасиеттерін
сақтап, кінәнің жаңа ... ... Ал ... ... сөз тек
абайсыздық қылмыс туралы айтылады және қылмыстық емес ... ... ... ... ... ... ... мәнсіз болып табылады.
Осы жерде ҚР ҚК-нің Жалпы бөліміне аралас кінәмен (кінәнің ... ... ... қылмыстар үшін жауапкершілікті қарастыратын
С.А.Тессманның өзіндік қылмыстық-құқықытық норманы енгізуді және ... ... ... ... көңіл аударып кеткен дұрыс:
“ҚР ҚК-нің 22–1-бабы. Аралас кінә.
Егер арнайы нормаларды немесе ережелерді қасақана бұзу салдарынан ауыр
нәтижелер ... ... және ... ... ... ... ... болса, онда тұтас алғанда мұндай қылмыс абайсызда
жасалған болып танылады”. Осыған негіз ... ... ... кінә” мен
“кінәнің аралас нысаны” ұғымдары бірдей емес деп табады. Егер ... ... екі ұғым ... ... ... ... теорияның жақтаушылары мысал ретінде кінәнің аралас нысанының
әдеттегі ... ... ... ... құралдарын жүргізуші адамдардың жол
қозғалысы және көлік ... ... ... ... ... ... ... нәтижелерді келтіреді. Яғни бұл жерде жол
қозғалысы ... бұзу ... ... жасалып, нәтиже абайсыздық
нысанында көрініс тауып тұр. ... бұл ... ... ... жоқ, әпсе қасақаналықтың заңдық анықтамасы қылмыстық құқықтағы
қасақана ұғымы тек ... ... ... ... ... ал жол ... ережелерін бұзу ондай мінез-құлық қатарына
жатпайды. ... ... кез ... саналы әрекет немесе әрекетсіздік
таныла бермейді, ... ... тек ... қауіпті, яғни қылмыстық
әрекет немесе әрекетсіздік қана ... ... ... жүргізушілік өнеріне
сеніп жол ережесін саналы бұзған жүргізуші қылығы қылмыстық жеңілтектікке
сай болып ... ... ... ... жол ... байқамай
қалу) – немқұрайдылыққа сәйкес, және жай ғана ... ... ... пен ... ... қатынастың бірқалыпсыздығы жоқ. Мұндай
психикалық қатынас тек әрекет жалпы өз бетінше заңсыз болғанда, яғни ... ... ... ... бола алады.
Соған қарамастан мұндай бірқалыпсыз психикалық қатынасты білдіретін
жалпы қабылданған ... ... ... бір ... ... С.А.Тессманның [9]айтуынша, жалпы қоғамға қауіпті ... бұл ... бұзу тек ... ... ... ... егер бұл ... абайсыздық фактісі бойынша зардапты
келтіретін ... онда ... ... және ... ... жаңа
бірыңғай қасиетке, яғни қылмысқа ауысады. Бұл жерде әкімшілік ниет өз орнын
қылмыстық немқұрайдылыққа береді. ҚР ... ... ... бойынша жол жүру (қозғалысы) ережесін ... ... ... ... ... ... ... қолдағы жол қозғалысы
ережелерін абайсыз немесе қасақана бұзу ҚР ҚК-нің сәйкесінше бұл ... ... ... ... ... ... ... саралау үшін ҚР ҚК-нің 296-бабымен айқындалған келтірілген
қылмыстық нәтижеге қатысты ... ... ... ... жеткілікті.
Ал жол қозғалысы ережелерін бұзуда әкімшілік кінәні ... ... ... және ол ... ... тек ... ... шектеп көрсету
үшін ғана әсер етеді. Өйткені көптеген ... ... ... материалдық зардап пен азаматтардың денсаулығына зиянды ... ... ... көре ... ... мен ... білдіреді. Сөйтіп,
әкімшілік құқықбұзушылық (жол қозғалысы ... бұзу ... ... табылады) жасау кезінде кінәнің нысаны жаза тағайындау
кезінде ескерілуі мүмкін. Яғни берілген құрамдар белгілі бір ... бұл ... ... ... немесе оларды сақтауды қамтамасыз
етуге міндетті арнайы субъектілердің (тұлғалардың) жауаптылығын анықтайды.
Осы сияқты қылмыстардың ... бұл ... ... және ... ... таныс және оларды заңмен айқындалған нормалардан тек әдейі
шығып бұза алады, яғни ... ... ... ... ... ... ... психикалық қатынас кінәнің абайсыздық ... ғана ... ал олай ... ... қылмыс мүлдем басқа
мағынаға ие ... ... ... екілік нысаны қандайда бір арнайы
нормативтер мен ережелер ... ... ... ... құрамдарында
болуы мүмкін емес. Өйткені екілік нысан қасақаналық пен абайсыздық
белгілерінің ... тек ... ... мағынасы жағынан білдіреді
және оны орнату қылмысты саралауға әсерін тигізеді. ... ... ... ... кінә ... ... орынды болып табылады және
де ол қылмыстық заңның дұрыс қолдануына түрткісін тигізеді.
Келесі тақырып барысында біз сіздерге ... екі ... ... үшін ... ... мен ... осы тақырыпқа байланысты
көптеген өзекті мәселелерді қарастыруды ұсынамыз. Сонымен қоса терминдерге
қатысты мәселе қозғау төменде ... ... Асыл ... ... мен беделін ғылым салаларында ғылыми терминология мәселесінде
барынша оны жетілдіру мақсатында оның ... сай ... ... ... ... ... екі нысанымен жасалған қылмыстар үшін жауаптылық
С.А.Тессман[10] айтуы бойынша, көп уақыт шамасында екі нысанды кінә
мәселесі ... тек ... ... ... ... тек 1997
ж. Қылмыстық кодекс ... ... ... екі ... ... үшін жауаптылық туралы әңгімені тәжірибе деңгейіне жақындатты. ҚР
ҚК-не бұл норманы енгізу қасақана және абайсыз қылмыстық әрекеттерді ... ... ... субъективті белгілері бір мезетте кінәнің екі
нысанымен әшекеленгенде нақты ажырату ... ... ... сот практикасында да кері нәтижеге әкеледі, өйткені олар
қылмыстық құқықтың жеке институттарын пайдалану және іс-әрекеттерін саралау
кезінде қателіктерге ... ҚР ҚК ... ... бұл мәселе бойынша нүктесін қоймады,
керісінше бұл ... ... ... шеңберін кеңейтіп, дискуссиялардың
өрбуін одан ары жалғастырды деп жазды.
Кінәнің екі нысанымен жасалатын қылмыстар ... ... ... екі ... ... екі нысанымен жасалатын қылмыстар мәселесін
жақтаушылар және қарсыластар деп бөлеміз. Кінәнің екі нысанымен ... ... ... ... ... ғалымдар тобына мыналар жатады:
А.Б.Сахаров, А.Я.Светлов, Ф.Г.Бурчак, А.Г.Минадзе, Г.З.Анашкин және тағы
басқалар. Мысалы, А.Б.Сахаров бір қылмыс ... кінә ... ... ... бұрыс және жаңылыс идея деп тапты. Осы сияқты көз-қарасты
А.Я.Светлов та ұстанады, ол ... деп ... ... ... ... ... ... қылмыстардан шектеуге мүмкіндік беретін
критерийлерді құру мүмкіндігін ... ... ... ... өз ой-пікірлерінде
жалғассыздықпен ерекшеленетінін айтып ... жөн. ... ... ... да ... ... ... Ол абайсыз зардапты
қасақана келтіру мүмкіндігін жоққа шығара отырып, өз-өзіне қайшы ... ... ... дене ... ... кезінде негізгі зардап, яғни
денсаулыққа зиян келтіру қасақана ... адам ... ... ... ... – осыдан біз екі зардаптың да бір әрекеттің
нәтижесі екенін көріп ... ... ... ... бойынша өзекті мәселелердің бірі болып
табылады және бола береді. Себебі аралас нысанды кінә ... ... ... ғана жаңа ... ... ... шет ел ... де
кездесіп жатады және әр елде өзінше ерекшеленеді. Кейбір елдерде ол кінә
нысанының тағы бір түрі ретінде, ... ... ... ... толықтаушы түрі ретінде көрініс тауып жатады. Бір ғана АҚШ-тың
Федералды қылмыстық құқығында кінәнің ... ... ... ... жуық ... бар.
Мысалы, Италия және Латын Америкасының бірқатар елдерінің ... ... ... және абайсыздық түрлерінен басқа үшінші
бір нысаны ... ... ... ... 43-бабында кінә нысандарының барлық
анықтамалары берілген. Егер ... ... ... ... ... ... ... әрекетсіздіктің салдары болып табылса, және нәтиже
субъектінің ерікті әрекеті ... ... ... ... ... және ... ... тіленсе қылмыс қасақаналықпен немесе сәйкес
ниетпен жасалған деп танылады.
Егер салдар субъектімен ... және ... ... ... мен ... ... ... әлде белгілі заңдарды,
жарғыларды, ережелерді сақтамау не орындамау арқылы келтірілсе, ... ... ... ... деп ... ... деп танылады егер заңсыз әрекет немесе
әрекетсіздік субъект тілеген ... ... ауыр ... әкелсе.
Мұндай формулировка ҚР ҚК-нің 22-бабы мен Ресей Федерациясының ҚК-нің ... ... ... ... немесе екілік нысанымен жасалатын
қылмыстар ұғымына ... ... және ... ... ... ... қылмыстық заңнамада субъектің күтпеген
ауыр нәтижеге қатынасы абайсыз болып табылатыны туралы ештене ... ... ... претеринтенционалдық кінәмен жасалатын таза
екі жағдай бар: 1) ... адам ... ... ... ... 2) ... ... (22.05.78 № 194 Заңның 18-бабының 2-
тармағы).
1) Претеринтенционалды адам өлтіру – соғу ... дене ... ... адам өліміне әкелу (Италия ҚК-нің 582-бабы). Бұндай
қылмыс ... ... ... яғни 10 ... 18 ... ... мерзімге бас
бостандығынан айыру санкциясымен (Италия ... ... Жай ... ... үшін ... 21 ... кем емес бас ... айыру
мерзіміне жазаланады (Италия ҚК-нің 575-бабы).
2) ... ... ... ... егер тұлғаның дене
жарақаттарын келтіруге бағытталған әрекеттері жүктілікті ... ... ... табылса (194/78 Заңының 18-бабы 2-тармағы).
Италияның криминалистері претеринтенционалдық қылмысты жауаптылықтың
жаңа моделі ретінде емес, қасақаналық пен объективті ... ... ... бағалады. Италияның заңи әдебиеттерінде бұл түсінік мынамен
негізделеді: Италия ҚК-нің 43-бабының ... ... ... жеңілдеу қылмыс жасауға бағытталған ... ... ауыр ... ... ... комбинациясын
білдіреді. Жеңілдеу қылмысты жасауға бағытталған әрекет сөзсіз қасақаналық
болып келеді. Ал ... ... ... ... заң оны тек ... ... ... керек екендігімен шектейді де, кінәнің
абайсыздық нысанының міндетті ... ... ... Бұл ... нәтиже
тұлғаға жай ғана материалдық себепті ... ... ... яғни
негізге объективті жауапкершілік критерийі алынады.
Италияның қылмыстық-құқықтық доктринасындағы претеринтенционалдық,
нәтижеге деген ... кінә ... ... ... ... ... ... мемлекетерінің қылмыстық заңнамаларында кінәнің
претеринтенционалды нысанының ... ... ... ... шығарып
түсіндіріледі. Сөйтіп, Колумбия қылмыстық кодексінде қылмыстық іс-әрекет
претеринтенционалды болып алдын ала ... ... ... ... ... ауыр болғанда танылады (Колумбия ҚК-нің 38-бабы).
Сальвадор мемлекетінің ... ... ... қылмыс
претеринтенционалдықпен жасалған деп ... егер ... ... ... ала көре ... ... бола тұра, әрекеті немесе
әрекетсіздігі тұлға келтірмекші болған нәтижеге қарағанда ауырлау ... ... екі ... ... қылмыстар үшін жауаптылық қасақаналық
және ... ... үшін ... ... ... ... ... Кінәнің екі нысанымен жасалатын қылмыстар үшін жазаның негізгі
және қосымша түрлері ... ... ... қылмыстарға негізгі жаза
ретінде “бас бостандығынан айыру” жазасы қолданылады, кей ... ... ... ... ... Ал ... жаза ... “арнаулы,
әскери немесе құраметті атағынан, сыныптық ... ... ... ... және мемлекеттік наградаларынан айыру”,
сондай-ақ “мүлкін тәркілеу қолданылады”. Қосымша жазаға тағыда айыппұл және
белгілі бір ... ... ... ... бір ... айналысу
құқығынан айыру кіреді. Мысалы: 117-баптың 4-тармағы (Заңсыз аборт ... ... бір ... ... ... ... бір ... айналысу
құқығынан айыру жазасы қолданылады; 119-баптың 2-тармағы (Қауіпті жағдайда
қалдыруда) – айыппұл салу қарастырылған; 125-баптың 3-тармағы ... ...... жаза ретінде мүлікті тәркілеу ескерілген; 296-
бап (Көлік құралын жүргізуші адамдардың жол қозғалысы және ... ... ... ... – белгілі мерзімге көлік құралын ... ... ... ... және ... ... қылмыстар үшін
осы сияқты жазалар шарасы қолданылған.
Енді осылардың ішінен кінәнің екілік нысанымен жасалатын қылмыстар үшін
жауаптылықтың теориялық тұрғыдағы орнын анықтау үшін ең ... және ... бірі ... ... ... ... алып ... Ол үшін
логикалық мағынасы ... бір ... ... ... ... қарастырайық. Оған біз кінәнің екілік нысанымен жасалатын
қылмыс құрамын, яғни денсаулыққа ... ауыр зиян ... ... жәбірленушіні өлтіріп алу қылмысының айналасындағы қылмыс
құрамдарын алайық. Олар: 103-баптың 3-тармағы, ... ... ... ... және ... 1-тармағы. Осы құрамдардың
санкцияларындағы бас бостандығынан ... ... ең ... ... ... ... | ... ... ауыр зиян ... кісі ... ... | |
|7 ... дейін бас бостандығынан |3 жылға дейін бас бостандығынан |
|айыру ... |
| ... ... ауыр зиян ... ... кісі өлтіру |
| ... ... ... бас ... |
|айыру |
| ... адам ... |
| ... жылға дейін бас бостандығынан |
|айыру ... ... ... ... ... ... жасалған
қылмыстың жазасы (адам өлімі зардабы ... ... адам ... жоғары да, қасақана адам өлтіруден төмен. Қоғамға қауіптілік
дәрежесі бойынша ол абайсыздық қылмыстан (әрине келтірілген ... ... ... ... ... төмен. Ал негізгі қылмыс құраммен
(денсаулыққа қасақана ауыр зиян ... ... ... ... ... Бұл ... ... үшін басқа қылмыс құрамдарымен
тағы осындай схема сызып көрейік.
| | ... ... ... ... ... |
| | |
|7 ... ... бас бостандығынан |3 жылға дейін бас бостандығынан |
|айыру ... |
| ... ... ... кісі ... |
| ... ... ... бас ... |
|айыру |
| ... адам ... |
| ... ... ... бас ... |
|айыру ... осы ... да ... ... болып тұр. Бұл жерде
“адамды ұрлап, абайсызда кісіні өлтіріп алу” кінәнің ... ... ... ... жаза мөлшері қасақана адам ... ... ... ... ... тұр, ... “адамды ұрлау” (125-бап)
қылмысы жеке алынғанда сипаты мен қоғамға қауіптілік жәрежесі бойынша ауыр
қылмыстар санатына жатады, ал осы ауыр ... ... қоса адам ... ... оның қауіптілігі аса ауыр “қасақана адам өлтіру” қылмысы
санатына ... ... ... қасақана әрекет бойынша (адамды ұрлау)
ауыр қылмыс пен нәтижесі бойынша (абайсызда кісі ... онша ауыр ... ... аса ауыр ... санаты ретінде сараланып тұр.
Біздің бұл салыстыруларымызды қатып қалған аксиома деуге ... ... ... ... осындай қорытындыларға келіп отырмыз. Шын мәнінде
тәжірибеде (практикада) әр іс жеке ... ... жаза ... ... ... ... ... барлық факторлары
ескеріліп, ауырлататын және жеңілдететін жағдайладың бәрі қарастырылады.
Бізде қылмыстық заңды ұқсастығы ... ... ... себебі ҚР-ның
құқықтық жүйесі оған жол бермейді. Сондықтан әр қылмыстық іс ... ... ... ... Сол ... іс жүзінде жаза мөлшері нақты ... ... келе ... Жаза ... ... ... 58-, 59-, 55-баптарына сәйкес қылмыстардың жиынтығы бойынша,
қылмыстардың қайталануы бойынша, ... да ... ... белгілі қылмыс
үшін оған заңда тиісті жазадан гөрі ... ... жаза ... ... 52-
, 61-, 62-баптарға негізделе тағайындалуы мүмкін.
Кейбір ғалымдардың ойы бойынша, кінәнің ... ... ... ... ... жай ғана ... ... да, түсініктің де болуы
қажет емес. Осы ғалымдардың пікірін қолдайтың ... біз ... ... үшін ҚР ... кодексіндегі кінәнің екілік нысанды қылмыс
құрамдарының тізімін көрсетсек жеткілікті ... ... 113-III; 117-IV; 118-I; 118-II; 119-II; ... (120 –
бап, III – тармақ, а) - тармақша); 121-III-a); 121-III-б); ... ... ... ... 138-І; ... 152-І; 152-ІІ; 163-ІІ; 179-ІІІ-
б); 187-ІІ-б); 187-ІІІ-а); ... ... 245-І; ... ... ... 256-І; 256-ІІ; 266-І; 266-ІІ; 267-І; 267-ІІ; 268-ІІ; 269-І; ... ... ... 279-ІІІ; 281-ІІІ; 282-ІІІ; 283-ІІІ; 285-ІІІ; 286-
ІІІ; 295-І; 295-ІІ; 295-ІІІ; 296-І; 296-ІІ; ... 298-І; ... ... 299-І; 299-ІІ; 299-ІІІ; 300-І; 300-ІІ; 300-ІІІ; 303-І; ... ... ... 304-ІІІ; 305-ІІІ; 316-ІІ; 347–1-ІІІ; 390-І; 390-ІІ; 390-ІІІ;
391-І; 391-ІІ; 391-ІІІ; 392; ... Бұл ... ... ... кінәнің екілік нысанды құрамдары барлық қылмыстық құрамдардың
шамамен 12% пайызын ... ... ... ... ... ... ... қылмыстарды қылмыстық құқық ғылымының жай ғана бір
кішігірім институты деуге болмайды. Және бұл ... біз ... ... ... ... бұл ... ... қылмыстық ғылым үшін,
қылмыстарды саралау үшін маңыздылығы даусыз.
ҚОРЫТЫНДЫ
Кінәнің “екілік” нысанын әлеуметтік-психологиялық және ... ... ... зерттеу барысында қозғалған мәселенің тарихи аспектілері,
кінәнің екілік нысанының концепциялары қарастырылды. Зерттеу ... кінә ... ... ... құрамдарының объективтік және
субъективтік белгілерін қарастыру, кейбір теориялық ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру бойынша
тәжірибелік ұсыныстарды қарап, олардың қолдану ... ... ... ... ... ... нысаны объективтік әлеуметтік-құқықтық құбылыстың
заңдық конструкциясы ретінде негізді және дұрыс, ... ол бір ... ... қоғамға қауіпті әрекетін жасайтын және әртүрлі нәтижелерге
(зардаптарға) деген бірқалыпсыз психикалық қатынасын болжайтын ... ... ... ... және ... ... және адамның
психикасының шынайы жағдайын көрсетеді.
Заңшығарушы объективті шынайылықтағы тәуелділік пен байланысты ескере
отырып, бір ... ... ... және ... ... іс-
әрекеттерді біріктіретін, қоғамға қауіпті іс-әрекет тікелей нәтижелермен
бірге тіленген немесе саналы ... жол ... ... ... ... ... ... менмендік немесе немқұрайдылық қатынасы негізінде,
келтірген жағдайларда “кінәнің екілік нысаны” деген құбылыс болуы ... ... ... нысанымен жасалатын қылмыстарда абайсыз және қасақана
іс-әрекеттердің объективті және ... ... ... қарым-
қатынаста болады. Құрамдық қылмыстарда олар бір мінез-құлықтық ... ... ... ... ... Яғни бір қылмыстық
әрекеттен екі объектіге қол сұғылады. Бұл ... ... ... ... қылмыстың құрамына кіретін екі жеке әрекетті шығару
мүмкіндігімен ... ... бір ... қол сұғады да екінші
объектіні жанастырып ... Бұл ... ... жағы ... ... негізгі құрамның белгілерін құрайтын іс-әрекетен және
оның нәтижесінен туындайтыннан (толықтаушыдан). ... ... ... негізгі қасақана құрам туынды нәтиженің, яғни негізгіден ... ... ... пайда болуының тікелей себебі болып табылады.
Объективтік жақтың құрылымдық ... ... ... ... ... ... екі негізгі топқа бөлуге болады. ... ... ... ... жағдайда объективтік жақ іс-әрекеттен
басқа, тағы екі ... мен ... ... екі ... ... ... мен оның ... қоғамға қауіпті әрекетінің арасындағы
себепті байланысы негізгі қасақана құрамның шегінде орналасады, ал ... ... және оның ... ... ... байланысы оның
шегінен тыс орналасады.
Егер кінәнің екілік ... ... ... ... ... құрам болса, онда объективтік жақ тек бір ғана ... ... ... байланысы бар туынды нәтиженің болуын таниды.
Кінәнің “екілік” нысанымен жасалатын қылмыстардың барлығы материалдық
болып табылады, себебі негізгі құрамды ... ... ... істің
қоғамға қауіптілігін жоғарылататын қосымша нәтижеден тұрады.
Бұл құбылыстың фактілік жағы мен заңдық бағасы ... ... ... ... мен ... ... ... жасалатын қылмыстарды
айыру үшін шекара жүргізген қажет.
Психиканың жағдайымен анықталған реалды құбылыс ... ... ... ... ... қылмыстар күрделі іс-әрекетті жасаудан көрінеді
және ол күрделі әрекет объективті дәрежеде бір қылмыстық істің ... ... ... ... нәтиженің келтірілуімен сипатталады, ... ... ... пен ... белгілерінің бар
болуымен сипатталады. Бір қылмыстық-құқықтық әрекетті жасау бір іс-әрекетке
сілтеме ... ... жеке ... ... жағының белгісі
болып табылатын нәтижелердің көптілігі істелген әрекеттің қиындылығын
(күрделілігін) анықтайды. Ендеше, бұл ... сөз не ... ... не бір ... ... ... жүруі мүмкін (әрине ... ... ... регламентациясына байланысты). Егер
толықтырып отырған ауыр нәтиже заңмен ауыр деликтінің ауырлататын белгісі
ретінде ... ... ... нысаны туралы тек жеке қылмыс деп айту
керек. Егер нәтиже басқа бап бойынша ... онда ... ... ... кінә ... ... орын табады.
Екілік нысанмен жасалатын қылмыстардың құрамының субъективтік жағының
конструкциясы келесі нұсқаларда (варианттарда) ... Егер ... ... ... құрам болса, 4 байланыс түрін
көрсетуге болады:
1) тікелей қасақаналық – ... ... ... ...... ... ... қасақаналық – қылмыстық менмендік;
4) жанама қасақаналық – қылмыстық немқұрайдылық.
б) Егер негізгі құрам формальды ... екі ... жол ... болады:
1) тікелей қасақаналық – қылмыстық немқұрайдылық;
2) тікелей қасақаналық – қылмыстық менмендік;
Қасақаналық пен ... ... ... нысанының мазмұның құрайтын
элементтер ретінде тек салыстырмалық өзіндікке ие, себебі ... ... ... Ал өзінің сапалық сипаттарынан және нысан
тұтастығынан олар айрылады, өйткені енді олар ... ... ... нысаны”
системасының элементтері болып табылады.
Қасақаналық деп саналатын ... ала ... ... (ҚР ... және көп ... бағыттылық сипат “кінәнің екілік нысанымен”
жасалатын қылмыстарда болмайды, себебі туынды нәтижелерге ... ... ... айқындалады.
Кінәнің екілік нысанымен жасалатын қылмыстарда қылмысқа қатысушылықтың
болуы ... ... ... ҚР ... ... тиісті өзгертулерді
енгізіп көрсе, толықтыратын ауырлау зардапты келтіруге ... ... ... ... жоққа шығаруға болмайды.
Қылмыстық заңнамада “кінәнің екілік нысаны” ... өзін ... ... сол ... ... ... екілік нысанымен” жасалатын әрекеттерді
қасақана деп тануды айқындап қоюды ... Осы ... біз ... ... ... ... ... жасалған қылмыс болып тек бір қылмыс құрамымен
біріккен қылмыстық іс-әрекеттер табылады. Заңшығарушы берілген нормаларды
құрастыру барысында бір құрамға екі, яғни ... және ... ... ... ... ... ... қасақана қылмыстың қоғамға
қауіптілігі соншалықты үлкен, жалпы деликтінің толық қауіптілігіне ... ... ... ... ... ... барысында тұтас
алғанда тұлғаның өзінің тікелей келтірмекші болған ... ... ... ... әдісін пайдаланған дұрыс болады. Егер қатынасы
қасақана ниетті болса, онда сәйкесінше, тұтас алғанда қылмысты ... деп ... ... ... ... Қылмыстық заңнамасын одан ары
жетілдіре түсу мақсатында, құқық қолдану тәжірибесін дұрыс ... ... және ... ... сипатта соңын келтіру тапсырмасында ҚР
Қылмыстық кодексіндегі “кінәнің екі ... ... ... ... (ҚР ҚК-нің 22-бабы) нормасын “кінәнің екілік нысанды” ... ... жөн ... және оны ... ... ... ҚК-нің 22-бабы. Кінәнің екілік нысанымен ... ... ... ... ... ... қылмыстың негізгі құрамына деген
қасақаналық қатынасы менен одан туындаған ауыр ... ... ... ... ... ... жауаптылық қарастырылған,
нәтижеге абайсыз қатынасының біртұтас психикалық процесс шегіндегі сапалық
анықталған бірігуді сипаттайды.
Осы кодекстің бір бабымен анықталған кінәнің ... ... ... ... алғанда қасақана жасалған қылмыс деп танылады”.
Аралас кінә мәселесін келесі түрде ұсынамыз:
“ҚР ... ... ... ... арнайы нормалар мен ережелерді қасақана бұзу салдарынан тұлға
менмендікпен немесе ... ... ауыр ... ... ... алғанда бұл абайсызда жасалған қылмыс деп танылады”.
Кінәнің “екілік” нысаны жеке ... және ... ... ... ... ... ... Қылмыстық
кодексінің 19-бабының 3-тармағын мына ұғыммен толықтыруды ұсынамыз:
“Қылмысқа кінәлі деп қасақана немесе абайсызда және ... ... ... ... адам ғана танылады”.
Біз ұсынылып отырған ... ... ... ... кеткіміз келеді. Кінәнің екілік (аралас) нысанының
проблемалық аспектілерінің бірқатар тізімі, кез келген теориялық ... ... ары ... ... және жетілдіруін қажет етеді. Біздің
мақсатымыз осы мәселе бойынша ... ... ... бір ... ... ... талқылауда анықтылыққа жету ... және ... ... ... ... ... мен ... жою
болып табылды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
Пайдаланылған әдебиеттермен оқу құралдары:
1) ... Н.А. ... ... ... және ... жолында: ҚР Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың ... ............ Назарбаев Н.А. 2007 жылға арналған Елбасының Қазақстан халқына ... ... ...... Угрехелидзе М.Г. Проблемы неосторожной вины в ... ... ...... ... ... ... 12-і басылым. – Москва – 1985.
5) Рахимжанова Г.К. Ответственность за преступления, совершенные с ... ...... – 1998. – 62 б.
6) Зелинский А. Соотношение умысла и неосторожности // Советская юстиция –
1975. – №3.
7) Люцик В.В. ... о вине по ... ... ... ... ... ... – Алматы – 2005. // Диссертациялық жұмыс.
8) Фролов Е.А. Свинкин А.И. Двойная форма ... // ... ...
1969. – №7.
9) Тессман С.А. Проблемы ответственности за преступления, совершенные с
двумя формами вины. – ... – 2002. // ... ... ... В.И. ... с двойной формой вины. // Заңнама – 1998. –
№5.
11) Тессман С.А. Двойная форма ... ... ... значение
(оқулық). – Алматы – Дәнекер – 2004. – 68 ... ... В.Ф. ... форма вины. // Советская юстиция – 1966. ... ... П.С. ... ... и криминологические
проблемы. – Москва – 1977.
14) ... П.С. ... вины в ... ... ... // ...... – 1961. – Выпуск 21 ч 1.
15) Злобин Г.А. ... Б.С. ... и его ......... Дагель П.С. Котов П. Субъективная сторона преступления и ......... ... ... құқығы бойынша материалдар жинағы. – Алматы – 1998. –
78 б.
18) Макашвили В.Г. Уголовная ответственность за неосторожность. – ... ... ... И.Г. ... ... ... к
преступлению. – Ленинград – 1970.
20) Утевский Б.С. Вина в советском ... ......... ... К.Ф. ... юстиция США. – Москва – 1979.
22) Злобин Г.А. Виновное вменение в историческом аспекте. – Москва – ... 23 ... ... А.А. ... ... Канта, А.Фейербаха и
Фихте. – Москва – 1940. – 19, 102, 165 б.
24) Назаренко Г.В. Вина в ... ... – Орел – ... ... А.А. ... о преступлении по советскому уголовному праву.
– Москва – 1961.
26) Филановский И.Г. ... ... ... ...... – 1970. – 19, 134 ... Пионтковский А.А. Состав преступления. // Советское уголовное право.
Общая часть. – Москва – 1952. – 162, 163 ... ... А.Е. ... ... ... правил, обеспечивающих
безопасную работу автотранспорта. – Алматы – 2000. – 5-7 б. ... ... ... В.А. ... за неосторожные преступления. – Санкт-
Петербург.: Юридический центр Пресс. – 2002.
30) Концепция правовой политики РК. – ... – Жеті ... – 2002. – 56 ... ... А. ... право. – Санкт-Петербург – 1810.
32) Жунусов Б.Ж. ҚР Қылмыстық құқығы: Жалпы бөлім. – ... – 1998. – ... А.Н. ... ... ... ...... – Жеті жарғы – 2007.
34) Гринберг М.С. Преступление против общественной безопасности. ...... – 1974. – 119 ... ... актілер:
1) Қазақстан Республикасының Конституциясы. – 1995 ж. 30 тамыз.
2) ҚР Қылмыстық кодексі. – ... ... ... кодексі. – 1950. – 6 б.
4) Қазақ ССР-нің Қылмыстық кодексі. – 1959.
5) Ресей Федерациясының Қылмыстық ...... ... ... кодексі.
7) Герман Федеративтік Республикасының Қылмыстық кодексі.
-----------------------
[1] Назарбаев Н.А. Қазақстан экономикалық,әлеуметтік және саяси
модернизация жолында.Алматы – Атамұра 2005 ... ... ...... ... субъекта к
преступлению.Санк-Петербург-1970 г.
[3] Люцик В.В. Учение о вине по уголовному праву РК и зарубежных
государств.Алматы ... ... П.С. ...... и ... ... ... Пионтковский А.А. Советское уголовное право.Общая часть.Москва- 1952.
[6] Фейербах А. ... ... ... Угрехелидзе М.Г.Проблемы неосторожной вины в уголовном праве.Тбилиси-
1976.
[8] ... Г.К. ... за ... ... с ... вины.Қарағанды 1998ж.62 бап.
[9] Тессман С.А. Двойная форма ... ... ... ... С.А. Двойная форма вины:понятие,содержание,значение. Алматы
–Дәнекер 2004ж.
[11] ҚР Қылмыстық ... 1997 жыл.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алдын ала тергеудегі конституциялық қағида ретіндегі кінәсіздік презумпциясы29 бет
Кінә нысандарының және қылмыстың субъективтік жағының өзге белгілерінің қылмысты саралауға ықпалы19 бет
Кінәнің абайсыздық нысаны21 бет
Кінәнің нысандары бойынша қылмысты саралау15 бет
Кінәсіздік презумпциясы түсінігі, құқықтық негізі және мәні55 бет
"а.н. леонтьев, а.а.смирнов,п.и. зенченконың жұмысындағы ырықсыз және ырықты есте қалдырудың арақатынасы"4 бет
"Л.Н.Гумилев- тарихшы ғалым және тарихи еңбектері"6 бет
"психологиялық кеңес беру"19 бет
11-15ғғ. франция, англия, германия, италия23 бет
1986 жылы 16 желтоқсан оқиғасы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь