Құрамында цеолит бар катализаторлардың изомерлеу қабілеттілігіне радиациялық модифицирлеудің әсері

АНЫҚТАМАЛАР
КІРІСПЕ

1 ӘДЕБИ ШОЛУ
1.1 Морденит типті цеолиттің құрылысы, қолдану аясы және физико.химиялық қасиеттерінің кейбір ерекшеліктері
1.1.1 Морденит
1.2 Катализаторларды алдын ала сәулелендіру
1.3 Қатты дененің бетінде адсорбталған затқа сәулелеудің әсері

2 ТӘЖІРИБЕЛІК БӨЛІМ
2.1 Бастапқы табиғи минералдарды дайындау
2.2 Катализаторларды дайындау
2.3 Электронды сәулелендіру
2.4 Катализаторды физико.химиялық зерттеу жүргізу әдістері
2.5 Цеолит құрамды катализатордың каталитикалық активтілігін зерттеу методикасы
2.6 Есептеу және эксперименттік қателіктер

3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ
3.1 н.октанға айналу үрдісіндегі синтезделген катализатордың каталитикалық активтілігіне радиациялық модифицирлеудің әсері

ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Мұнай өңдеу және мұнайхимия өндірісіндегі басты мәселе мұнай және газ конденсатынан алынатын жеңіл көмірсутекті шикізатты тиімді пайдалану. Газ конденсатынан мұнайды біріншілік өңдеуден алынатын тікелей айдау бензиндік фракциясының құрамында тармақталған алкандарға қарағанда сызықты алкандар мөлшері көбірек болады. Экологиялық тазалығы жоғары автобензиндерді өндіру үшін олардың құрамындағы ароматты көмірсутекттердің азаюы мен изопарафиндердің жоғарлауы, сонымен қатар отынның октандық санын жоғарлататын қазіргі таңдағы катализаторларын қолдану маңызды.
Бүгінгі күнге сұранысқа ие мұнай шикізаттардың риформинг процесінде қолданылатын цеолитқұрамды катализаторлардың белсенділігін зерттеуге қатысты жұмыстар болып келеді. Сонымен қатар, Қазақстанда үлкен тоннажды катализатор өндірісі осы уақытқа дейін дамымаған үшін риформинг процестерінде импортты катализаторлар қолданылып жатыр. Демек, үлкен парафинді мұнай фракцияларын изомерлеу процессі үшін тиімді катализаторларды іздестіру өзінің өзектілігін сақтап келеді.
Дипломдық жұмыстың мақсаты модифицирленген табиғи цеолиттердің негізіндегі катализаторлардың каталитикалық қасиеттеріне радиациялық модифицирлеудің әсерін төменмолекулалы н-парафиндерді изомерлеу процесі кезіңде зерттеу.
Зерттеу жұмысының мақсатына қарай келесі міндеттер қойылды:
- төменмолекулалы н-парафиндерді изомерлеу процесіне табиғи цеолит негізінде промотирленген катализаторлар жасау;
- н-парафиндердің айналу процесіне температурасы, сәулелендіру әсері, сәулелендіру ортасы, оның мөлшерінің әсерін зерттеу.
1 Химия цеолитов и катализ на цеолитах / Под ред. Дж. Рабо. – М.: Мир, 1980. – Т. 1. – 506 с.
2 Баррер Р. Гидротермальная химия цеолитов. – М.: Мир, 1985. – 424 с.
3 Olson D.H., Haag W.O., Lago R.M. Chemical and physical properties of the ZSM-5 substitutional series // J. Catal. – 1980. – Vol. 61, №2. – P. 390-396.
4 Verdine J.C. Zeolite chemistry in catalysis // Solid state catal. symp. 186th Meet. Amer. Chem. Soc. – Washington, 1983. – P. 257-274.
5 Лимова T.B. Закономерности и особенности синтеза молекулярных сит пентасиловой структуры // Химия и технология топлив и масел. – 1992. – № 2. – С. 10-13.
6 Цицишвили Г.В., Андроникашвили Т.Г., Киров Г.Н., Филизова Л.Д. Природные цеолиты. – М.: Химия, 1985. – 224 с.
7 Цицишвили Г.В., Андроникашвили Т.Г., Киров Г.Н., Филизова Л.Д. Природные цеолиты. – М.: Химия, 1985. – 224 с.
8 Брек Д. Цеолитовые молекулярные сита. – М.: Мир, 1976. – 781 с.
9 Meier W.M. The crystal structure of mordenite (ptilolite) //
Z. Kristallogr. – 1961. – Bd. 115, H. 5/6 – Р. 439-450.
10 Rees L.C., Rao A. Self-diffusion of various cations in natural mordenite // Trans. Farad. Soc. – 1966. – Vol. 62. – P. 2103-2109.
11 Barrer R.M. Sinthesis and reactions of mordenite // J. Chem. Soc. – 1984. – Р. 2158-2163.
12 Mortier W.J., Pluth J.J., Smith J.V. Positions of cations and molecules in zeolites with the mordenite-type framework. II. Dehydrated hydrogen-ptilolite // I Mat. Res. Bull. – 1975. – Vol. 10. – P 10-37.
13 Schlenker J.L., Pluth J.J., Smith J.V. Positions of cations and molecules in zeolites with the mordenite-type framework. VI Dehydrated Ba-mordenite // I Mat. Res. Bull. – 1978. – Vol. 13. – P. 77-82.
14 Merkle A.B., Slaughter M. The crystal structure of heu-
landite (Ca, Na2) Al2Si7O18 .6H2O // Amer. Mineral. – 1967. – Vol. 52. – Р. 273-276.
15 Merkle A.B. Slaughter M. Determination and refinement of the structure of heulandite // Amer. Mineral. – 1968. – Vol. 53. – Р. 1120-1138.
16 Barrer R.M. Intracrystalline diffusion. Molecular sieve zeolites // Amer. Chem. Soc. – Washington, 1970. – P. 101-134.
17 Mumpton P.A. Clinoptilolite redefined // Amer. Mineral. – I960. – Vol. 45. – Р. 361-369.
18 Mason B., Sand L.B. Clinoptilolite from Patagonia. The re¬lationship between clinoptilolite and heulandite // Amer. Mineral. – I960. – Vol. 45. – Р.341-350.
19 Eayama K., Takeuchi J. Clinoptilolite: the distribution of potassium atoms and its role in thermal stability // Z. Kristallogr. – 1977. – Bd.145. – Р. 216-239.
20 Цицишвили Г.В. Адсорбционные, хроматографические и спектральные свойства высококремнистых молекулярных сит // Природные цеолиты: сб. тез. – Тбилиси: Мецниереба, 1979. – С. 48-52 .
21 Сендеров E.E., Хитаров Н.И. Цеолиты, их синтез и условия образования в природе. – М.: Наука, 1970. – 283 с.
22 Челищев Н.Ф., Беренштейн Б. Клиноптилолит. М.: БИЭМС, 1974. – 40 с.
23 Филизова Л., Киров Г., Балко В.М. Физико-химические свойства цеолитов // Геох. минер. петр. – 1975. – Т. 2. – С. 32-50.
24 Вальтер А.А., Писанский И., Бобонич Ф.М. Минералогия цеолитов // Тез. докл. VII Всесоюз. совещ. рентгенографии мин. сырья. – Львов, 1977. – С. 88-89.
25 Kitsopoulos K.P. The relationship between the thermal behavior of clinoptilolite and its chemical composition // Clays and clay minerals. – 2001. – Vol. 49. – P. 236 - 243.
26 Анакчян З.Х., Дубинин М.М., Исирикян А.А. Дериватографическое исследование природных клиноптилолитов Грузии и Армении // Природные цеолиты: сб. тез. – Тбилиси: Мецниереба, 1979. – С. 227-231.
27 Шуменко С.И. Морфологические особенности природных цеолитов в осадочных и осадочно-вулканогенных породах // Природные цеолиты: сб. тез. – Тбилиси: Мецниереба, 1979. – С. 18-22.
28 Султанбаева Г.Ш., Джусипбеков У.Ж., Чернякова Р.М., Ошакбаев М.Т. Физико-химическое исследование природного цеолита Шанканайского месторождения // Известия НАН РК. Серия хим. – 2004. – № 5. – С. 54-59.
29 Акимбаева А.М., Ергожин Е.Е., Влюмих В., Демко Д. Диагностика пористой структуры и оценка каталитической активности природного цеолита в реакции полимеризации стирола // Нефтехимия. – 2006. – Т. 46, №3. – С. 204-213.
30 Цицишвили Г.В. Физико-химические свойства и области применения природных цеолитов // Природные цеолиты: сб. тез. – Тбилиси: Мецниереба, 1979. – С. 37-49.
31 Дубинин М.М., Ложков Н.С., Онусайтис Б.А. Особенности адсорбционных свойств клиноптилолита // Клиноптилолит: сб. тез. – Тбилиси: Мецниереба, 1977. – С. 5-11.
32 Горбачев В.Ф., Розенберг Г.И., Харитонова Р.Ш. и др. Зависимость физико-химических и адсорбционных свойств природных цеолитов промышленного типа от режима кислотной активации // Природные цеолиты: сб. тез. – Тбилиси: Мецниереба, 1979. – С. 72-78.
33 Цицишвили Г.В., Андроникашвили Т.Г., Сабелашвили Ш.Д., Коридзе З.И. Влияние кислотной обработки на разделительные свойства клиноптилолитсодержащих туфов // Природные цеолиты: сб. тез. – Тбилиси: Мецниереба, 1979. – С. 209-214.
34 Бобонич Ф. М., Малько Н.Я., Махлинец В.Г. и др. Исследование влияния декатионирования и деалюминирования клиноптилолитов на их адсорбционные свойства Клиноптилолит: сб. тез. – Тбилиси: Мецниереба, 1977. – С. 154-158.
35 Капустин Г.И., Кустов Л.М., Глонти Г.О. др. Адсорбционно-калориметрическое и ИК-спектроскопическое изучение взаимодействия NH3 с кислотными центрами цеолитов при повышенных температурах // Кинетика и катализ. – 1984. – Т.25, № 4. – С.1129-1134.
36 Миначев Х.М., Кондратьев Д.А., Клячко А. Л., Бородкин А.Ю., Глонти Г.О., Дергачев А.А., Мишин И.В. Кислотные свойства природных цеолитов // Известия АН СССР. Сер. хим. – 1984. – С. 266-273.
37 Topsoe N.Y., Pedersеn К., Derouane E.G. Infrared and temperature-programmed desorption study of the acidic properties of ZSM-5-type zeolites // J. Catal. – 1981. – Vol. 70, №1. – P. 41-52.
38 Babu G.P., Hegde S.G., Kulkarni S.B., Ratnasamy P. Active centers over HZSM5 zeolites : I. Xylene isomerization // J. Catal. – 1983. – Vol. 81, №2. – P. 471-477.
39 Nayak V.S., Choudhary V.R. Acid strength distribution and catalytic properties of H-ZSM-5: Effect of deammoniation conditions of NH4-ZSM-5 // J. Catal. – 1983. – Vol. 81, №1. – P. 26-45.
40 Dmitriev R.V., Steinberg K.H., Detjuk A.N., Minachev Kh.M. Mechanism of hydrogen spillover and its role in deuterium exchange on PtY zeolite // J. Catal. – 1980. – Vol. 65, №1. – P. 105-109.
41 Дергачев A.A., Кондратьев Д.А., Бородкин А.Ю. Влияние кислотных свойства цеолитов на их каталитическую активность // Тез. докл. III Всесоюз. конф. «Применение цеолитов в катализе». – М. – 1985. – С. 26.
42 Казанский В.Б. Теория бренстедовской кислотности кристаллических и аморфных алюмосиликатов: кластерные квантово-химические модели и ИК-спектры // Кинетика и катализ. – 1982. – Т. 23, № 6. – С. 1334-1348.
43 Миначев Х.М., Дергачев А.А. Каталитические и физико-химические свойства кристаллических пентасилов в превращениях низкомолекулярных олефинов и парафинов // Известия РАН . Сер. хим. –1993. – № 6. – С.1018-1024.
44 Kazansky V.B., Kustov L.M., Borovkov V.Yu. Near infrared diffuse reflectance study of high silica containing zeolites // Zeolites. –1983. – Vol. 3, № 1. – P. 77-81.
45 Паукштис E.A., Юрченко Э.Н. Применение ИК-спектроскопии для исследования кислотно-основных свойств гетерогенных катализаторов // Успехи химии. – 1983. – Т. 52, № 3. – С. 426-454.
46 Медин A.C., Боровков В.Ю., Казанский В.Б. О возможности трансформации алкоксильных группировок в цеолитах H-ZSM в льюсовкие центры // Кинетика и катализ. – 1988. – Т. 29, № 6. – С. 1518-1519.
47 Казанский В.Б. О природе образующихся льюисовских кислых центров при дегидроксилировании высококремниевых цеолитов // Кинетика и катализ. – 1990. – Т. 31, № 1. –С. 88-102.
48 Миначев Х.М., Казанский Д.А. Свойства и применение в катализе цеолитов типа пентасила // Успехи химии. – 1988. – Т. 47, № 12. – С. 1937-1960.
49 Брагин О.В., Нефедов Б.К., Васина Т.В. Ароматизация алканов и циклоалканов на высококремнистых цеолитах // Доклады АН СССР. – 1980. – Т. 255, № 1. – С. 103-106.
50 Вишнецкая М.В., Романовский Б.В. Ион-радикальное инициирование превращений углеводородов на катализаторах кислотного типа // Журнал физической химии. – 1993. – Т. 67, № 5. – С. 933-943.
51 Топчиева К.В., Хо Ши Тхоанг, Романский Б.В. О связи кислотных свойств и каталитической активности кристаллических и аморфных алюмосиликатов // Кинетика и катализ. – 1973. – Т. 14, № 5. – С. 1355-1361.
52 Шикунов Б.И., Мишин И.В., Пилоян Г.А., Клячко-Гурвич А.Л. Лафер Л.И., Якерсон В.И., Рубинштейн A.M. Исследование аммонийной формы морденита методом дифференциально-термического анализа и ИК-спектроскопии // Известия АН СССР. Сер. хим. – 1973. – Т.4. – С. 766-772.
53 Karge H., Klose К. IR-spectroskopische Untersuchungen bei hoheren temperaturen. II. Zeolithe: Deamminierung, OH-streckschwingungshanden und pyridin desorption // Z. Phys. Chem. N.F. – 1975. – Bd. 83. – S. 100-110.
54 Шикунов Б.И., Лафер Л.И., Якерсон В.И., Рубинштейн А.Н. Определение иона гидроксония в мордените методом инфракрасной спектроскопии // Известия АН СССР. Сер. хим. – 1971. – Т. 7. – С. 1895-1910.
55 Eberly P.B., Kimberlin C.N., Voorhies A. Effect of SiO2/Al2O3 ratio on Physicochemical properties of mordenite and activity for n-pentane isomerization // J.Catal. – 1971. – Vol. 22, № 12. – P. 419-426.
56 Шикунов Б.И., Лафер Л.И., Якерсон В.И., Мишин И.В. Изучение декатионирования и деалюминирования морденита методом ИК-спектроскопии // Известия АН СССР. Сер. хим. – 1972. – Т. 1. – С. 207-208.
57 Шикунов Б.И., Лафер Л.И., Якерсон В.И., Рубинштейн A.M. ИК-спектроскопическое исследование гидроксильного покрова деалюминированных морденитов // Известия АН СССР. Сер. хим. –1973. – T. 9. – C. 449-450.
58 Barrer R.M., Makki M.B. Molecular sieve sorbents from clinoptilolite // Canad. J. Chem. – 1964. – V. 42, №. 6. – P. 1481-1487.
59 Жданов С.П., Новиков Б.Г. Синтетические эриониты и их адсорбированные свойства по отношению к парам воды // Доклады АН СССР. – 1966. – Т.166, № 5. – C. 1107-1110.
60 Миначев Х.М., Дергачев А.А., Бондаренко Т.Н Влияние предварительной термообработки на каталитическую активность и селективность H-, Ga- и Zn-пентасилов в превращениях углеводородов С4 // Нефтехимия. – 1994. – Т. 34, № 1. – С. 9-17.
61 Ono Y. Study of n-octane hydrocracking and hydroisomerization over Pt/HY zeolites using the reactors of different configuration // Catal. Rev-Sci. Eng. – 1992. – Vol. 34, № 3. – P. 179-185.
62 Giannetto G., Monque R., Galiasso R. Isomerization of n-butane and of n-pentane in the presence of sulfated zirconia: formation of surface deposits investigated by in situ UV-vis diffuse refiectance spectroscopy // Catal. Rev-Sci. Eng. – 1994. – Vol. 36, № 2. – P. 271-280.
63 Восмериков А.В., Величкина Л.М., Вагин А.И. Ароматизация октана и прямогонной бензиновой фракции на цеолитном катализаторе типа пентасила // Нефтепереработка и нефтехимия. – 1999. – № 2. – С.30-34.
64 Миначев Х.М., Дергачев А.А. Ароматизация низкомолекулярных парафинов на цеолитах семейства пентасила // Успехи химии. – 1990. – Т. 59, № 9. – С. 1522-1554.
65 Миначев X М., Дергачев А. А., Харсон М. С, Бондаренко Т. Н. Природа активных центров Zn-содержащих цеолитных катализаторов ароматизации низкомолекулярных алканов // Доклады АН СССР. – 1988. – Т. 300, № 1. – С.155-158.
66 Миначев Х.М., Казанский В.Б., Дергачев А.А., Кустов Л.М., Бондаренко Т.Н. Роль кислотных центров различной природы в ароматизации низших алканов на Zn- и Ga-содержащих пентасилах // Доклады АН СССР. – 1989. – Т. 303, №2. – С. 412-416.
67 Миначев Х.М., Дергачев А.А. Влияние ионов меди на процесс ароматизации н-алканов // Тез. докл. рос. конф. «Актуальные проблемы нефтехимии». – Москва, 2001. – С.181.
68 Миначев Х.М., Дергачев А.А. Ароматизация низкомолекулярных парафинов на галийсодержащих пентасилах // Нефтехимия. – 1994. – Т. 34, №5. – С. 387-392.
69 Дергачев А.А. Превращения низкомолекулярных углеводородов и алкилбензолов состава Cg на высококремнеземных цеолитах различной структуры. Автореферат ... доктора химических наук: 02.00.15. ИОХ РАН, 1995. – 48 с.
70 Ерофеев В.И., Трофимова A.C., Коваль Л.М., Рябов Ю.В. Исследование кислотности и каталитических свойств Cu-ZSM-5 в процессе конверсии низших алканов // Журнал прикладной химии. – 2000. – Т. 73, № 12. – С. 1969-1974.
71 Kanazirev V.I., Price G.L. Propane conversion on Cu-MFI zeolites // J. Mol. Catal. A: Chemical. – 1995. – Vol. 96, № 2. – P. 145-154.
72 Giannetto G., Monque R., Galiasso R. Transformation of LPG into aromatic hydrocarbons and hydrogen over zeolite catalysts // Catal. Rev-Sci. Eng. – 1994. – Vol. 36, № 2. – P. 274-304.
73 Ионе К.Г., Паукштис E.A., Мастихин В.М. и др. Сравнительное исследование каталитических свойств кристаллических алюмосиликатов различных типов. Сообщение 1, Исследование состояния групп ОН и атомов алюминия в цеолитном каркасе. // Известия АН СССР. Сер. хим. – 1981. – № 8. – С. 1717-1723.
74 Жданов С.П., Киселев А.В., Лыгин В.И., Овсепян М.Е., Титова Т.И. Инфракрасные спектры синтетических цеолитов типа NaA, NaX, NH4X и их декатионированных форм. // Журнал физической химии. – 1965. – Т. 39. – С. 2554-2562.
75 Чукин Г.Д., Смирнов Б.В. Структура кислотных форм цеолитов и механизм их деструкции // Журнал структурной химии – 1978. – Т. 19, № 1. – С. 96-102.
76 Коваль Л.М., Гайворонская Ю.И., Патрушев Ю.В. Пористая структура, кислотные и каталитические свойства в конверсии низших алканов высококремнеземных цеолитных катализаторов типа ZSM-5 и ZSM-11 // Журнал прикладной химии – 1996. – Т. 69, вып. 2. – С. 264-268.
77 Venuto P.V., Hamilton L.A., Landis P.S. Organic reactions catalyzed by crystalline aluminosilicates: II. Alkylation reactions: Mechanistic and aging considerations // J. Catal. – 1966. – Vol. 5, № 3. – Р. 484-493.
78 Рабо Дж. А., Энджелл К.Л., Шомейкер В. Каталитические свойства и структура редкоземельных обменных форм цеолита типа Y. // сб. “Основы предвидения каталитического действия”. Тр. IV Междунар. конгресса по катализу. – М.: Наука, 1970. – С. 115-128.
79 Ward J.W. The nature of active sites on zeolites : III. The alkali and alkaline earth ion-exchanged forms // J. Catal. 1968. – Vol. 10, № 1. – P. 34-46.
80 Литтл Л. Инфракрасные спектры адсорбированных молекул. – М.: Мир, 1969. – 514 с.
81 Спинке Дж., Вудс Рю. Введение в радиационную химию. -М.: Атомиздат, 1967. -353с.
82 Пикаев А.К. Современная радиационная химия. Твердое тело и полимеры. Прикладные аспекты.-М.: -Наука, 1987.
83 Спицын В.И., Громов В.В. Физико-химические свойства радиактивных твердых тел. -М.: Атомиздат, 1973.
84 Радиационная химия. под ред. Г. Молера. -М.: Госатомиздат, 1963.
85 Шалаев A.M. Действие ионизирующего излучения на металлы и сплавы. -М.: Атомиздат, 1967.
86 Котов А.Г., Пшежецкий С.Я. Электронные акты радиационной адсорбции и радиационно-гетерогенный катализ // Химия высоких энергий. -1972. Т. 6, No. 6. -С. 341-352.
87 Гарибов А.А., Меликзаде М.М., Бакиров М.Я., Рамазанова М.Х. Влияние катионов на каталитические свойства силикагеля при радиолизе адсорбированных молекул воды // Химия высоких энергий. -1982. -Т. 16, No. 2.-С. 130-134.
88 Garibov А.А. Proc. V Tihany symposium on radiation chemistry II Budapest: Akad. Kiado. -1983. -Vol. 1. -P. 377.
89 Стрелко B.B., Швец Д.И., Картель H.T., Супруненко К.А., Дорошенко В.И., Кабакчи A.M. Радиационно-химические процессы в гетерогенных системах на основе дисперсионных окислов. -М.: Энергоатомиздат, 1981.
90 Пшежецкий С.Я. Механизм и кинетика радиационно-химических реакций. -М.: Химия, 1968.
91 Пикаев А.К. Современная радиационная химия. Основные положения. Экспериментальная техника и методы. -М.: Наука, 1985.
92 Бреслав Ю.А., Котов А.Г., Пшежецкий С.Я. Исследование механизма радиационно-каталитических процессов на синтетических цеолитах методом ЭПР // Химия высоких энергий. -1967. -Т. 1, No. 1. -С. 65-70.
93 Сутягин В.А. О роли у-излучения в изменении адсорбционной способности силикагеля // Химия высоких энергий. -1978. -Т. 12, No. 4. -С. 306-311.
94 Владимирова В.И., Жаброва Г.М., Каденаци Б.М., Кривенкова П.Г., Неймарк И.Е. О факторах, определяющих радиационно-каталитическое превращение органических соединений, адсорбированных на диэлектриках // Химия высоких энергий. -1967. -Т. 1, No. 6. -С. 576-582.
95 Шуб Д.М., Тюриков Г.С., Веселовский В.И. Фото- и радиационно-химическое разложение перекиси водорода в присутствии окиси железа // Ж. физ. Хим. -1960. -Т.34, No. 10. -С. 2245-2253.
96 Сорокин Ю., Котов А.Г., Пшежецкий С.Я., // ДАН СССР, 1964, 159, с.1385; Ж. физ. хим., 1966, 40, с.2227; ДАН СССР, 1966, 166, с.1368.
97 Громов В.В., Котов А.Г. Радиационно-химические процессы в гетерогенных системах // Химия высоких энергий. -1985. -Т. 19, No. 4. -С. 312-325.
98 Бугаенко Л.Т., Калязин Е.П. Химия радиационная. Издательство академии наук СССР, 1936. - 91с.
99 Taylor Е.Н. Radiation effects on solids, including catalysts II J. Chem. Educ. -1959.-Vol. 36,-P. 396.
100 Charman H.B., Dell R. M. II Trans. Faraday Soc. -1963. -Vol. 59. -P. 470.
101 Cropper W. H. Radiation Effects on the Reactivity of Solid Surfaces: Defects produced in solids by radiation fields can
102 Панченков Г.М., Казанская А.С., Рыбак И.И., Пластинина СВ. Электрофизические и обменные свойства облученных синтетических алюмосиликатных катализаторов. -М.: Атомиздат, Радиационная химия, 1972,206 с.
103 Панченков Г.М., Казанская А.С., Петросянц СП. // Ж. физ. Хим. -1960. Т. 34, -С. 236.
104 Сокольский Д.В., Пак A.M., Надыкто Б.Т., Розманова Л.Д., Королев А.В., Чурсин Г.П. Действие тепловых нейтронов и а-частиц на каталитическую активность металлов платиновой группы при гидрировании диметилэтинилкарбинола // Химия высоких энергий. -1971.-T.5,No.4.-C356.
105 Егиазаров Ю.Г. Гетерогенно-каталитическая изомеризация углеводородов. – Минск: Наука и техника, I989. – 214 с.
106 Дорогочинский А.З., Проскурин А.Л., Овчаров С.Н., Крупина Н.Н. Ароматизация низкомолекулярных парафиновых углеводородов на цеолитных катализаторах // ЦНИИТЭНефтехим. – 1989. – Т. 29. – С. 3-12.
107 Закарина Н.А., Цхе Л.А., Фазлиддинова Н.Б. Матрица для цеолитсодержащих катализаторов нефтепереработки // Новости науки Казахстана. – 1998. – Вып. 4. – С. 14-20.
108 Жубанов К.А., Бабусенко Р.М., Тимофеева В.Ф., Солохина Н.Н. Исследование фазового и химического состава природных цеолитов и катализаторов на их основе // Вестник КазНУ. Сер хим. – 2004. – № 3. – С.75-77.
109 Восмериков А.В., Величкина Л.М., Вагин А.И. Изомеризация прямогонной бензиновой фракции на цеолитном катализаторе типа пентасила // Нефтепереработка и нефтехимия. – 1999. – № 2. – С.30-34.
110 Коваль Л.М., Гайворонская Ю.И., Патрушев Ю.В. Пористая структура, кислотные и каталитические свойства в конверсии низших алканов высококремнеземных цеолитных катализаторов типа ZSM-5 и ZSM-11 // Журнал прикладной химии – 1996. – Т. 69, вып. 2. – С. 264-268.
111 Кузьмина Р.И. Влияние модифицирования алюмоплатиновых катализаторов на их ароматизирующую активность // Химия и химическая технология. – 1999. – Т. 42, вып. 5. – С. 131-135.
        
        Қазақстан Республикасы білім және ғылым министірлігі
әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті
Химия факультеті
Катализ және мұнайхимия кафедрасы
Қырықбаев М.Н.
Құрамында цеолит бар катализаторлардың изомерлеу ... ... ... ... 050721 – ... ... ... технологиясы»
Алматы 2011
Қазақстан Республикасы білім және ғылым министірлігі
әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті
Қорғауға жіберілді:
катализ және мұнайхимия
кафедрасының меңгерушісі
х.ғ.д., профессор
Әубәкіров ...... 2011 ... ... Құрамында цеолит бар ка-тализаторлардың изомерлеу
қабілеттілігіне радиациялық модифицирлеудің ... курс ... ... ... ... ... ... оқытушы
Смағұлова Н.Т.
Алматы 2011
Дипломдық жұмысының орындалуына қойылған міндеттер:
Дипломдық жұмыстың зерттеу ...... кен ... ... ... кен орынының карбонатты жынысы, н-октан.
Дипломдық жұмыстың мақсаты модифицирленген ... ... ... ... ... радиациялық
модифицирлеудің әсерін төменмолекулалы ... ... ... ... ... мақсатына қарай келесі міндеттер қойылды:
- төменмолекулалы ... ... ... ... ... ... ... жасау;
- н-парафиндердің айналу процесіне температурасы, сәулелендіру әсері,
сәулелендіру ортасы, оның мөлшерінің әсерін зерттеу.
Дипломдық жұмысының құрылымы мен көлемі. Диплом ... ... ... ... 111 басылымды қамтитын отандық және шетелдік
әдебиеттер тізімінен тұрады. Жұмыс 41 ... ... 6 ... мен 5 ... |5 ... |6 |
| | |
|1 ... шолу |7 ... Морденит типті цеолиттің құрылысы, қолдану аясы және |7 ... ... ... ... | ... ... |8 ... ... ала ... |18 ... Қатты дененің бетінде адсорбталған затқа сәулелеудің әсері |21 |
| | |
|2 ... ... |24 ... ... табиғи минералдарды дайындау |24 ... ... ... |24 ... ... ... |24 ... ... ... ... ... ... |26 ... Цеолит құрамды катализатордың каталитикалық активтілігін зерттеу | |
|методикасы |27 ... ... және ... ... |28 |
| | |
|3 ... нәтижелері және оларды талқылау |29 ... ... ... ... ... ... | ... ... ... ... ... |29 |
| | ... |34 ... ... ... |35 |
| | ... ... реакцияның жылдамдығын тездетіп, өзі реакцияға
қатысып, бірақ реакция нәтижесінде өзгеріссіз қалатын химиялық заттар.
Тотықсыздандыру – ... ... ... қосып алу процесі (сутек
немесе көміртек арқылы)
Цеолит – құрамы негізінен алюминий мен кремний окситтерінен құралған
құрылымы кеуек табиғи қосылыс.
Сәулелендіру – ... ... ... әсер ... ... ... Мұнай өңдеу және мұнайхимия
өндірісіндегі басты мәселе мұнай және газ ... ... ... ... ... ... Газ конденсатынан мұнайды
біріншілік өңдеуден алынатын тікелей ... ... ... ... ... ... сызықты алкандар мөлшері көбірек болады.
Экологиялық тазалығы жоғары автобензиндерді өндіру үшін ... ... ... азаюы мен изопарафиндердің жоғарлауы, сонымен
қатар отынның ... ... ... ... ... ... ... күнге сұранысқа ие мұнай шикізаттардың риформинг процесінде
қолданылатын ... ... ... ... ... болып келеді. Сонымен қатар, Қазақстанда үлкен тоннажды
катализатор өндірісі осы ... ... ... үшін ... ... ... ... жатыр. Демек, үлкен
парафинді мұнай ... ... ... үшін ... ... өзінің өзектілігін сақтап келеді.
Дипломдық жұмыстың мақсаты модифицирленген табиғи ... ... ... ... ... ... ... н-парафиндерді изомерлеу процесі
кезіңде зерттеу.
Зерттеу жұмысының мақсатына қарай келесі міндеттер қойылды:
- ... ... ... ... ... ... ... катализаторлар жасау;
- н-парафиндердің айналу процесіне температурасы, ... ... ... оның ... әсерін зерттеу.
1 Әдеби шолу
1.1 Морденит типті цеолиттің құрылысы, қолдану аясы және физико-химиялық
қасиеттерінің ... ... көп ... ... ... бар ауыр мұнай фракцияларының
өңдеу кезінде бифункционалды, соның ішінде цеолит ... ... ... ... ... және ... ... - тізбектеліп орналаcқан
кремнийоттекті және алюмооттекті тетраэдрлардың ... ... ... ... ... тетраэдр цеолитте металл иондары
немесе протондардың бар болуымен орнын басатын артық теріс ... ... ... ауыстырып отыратын алюминидың орнында цеолит
матрицасында басқа да ... ... ... ... бор, ... ... ... фосфор және т.б. [4; 5]. Бірақ кей жағдайларда жоғарыда
көрсетілген иондардың цеолит матрицасында кездесуі екі ... ... ... ... ... ... Si-О-Si және ... арқылы тығыз байланысқан SiO4 және АlO4 тетраэдрларынан құралған
үшқатарлы анионды каркас. Осының арқасында окклюзия және ... ... оңай ... өлшемі бірнеше ангстремге тең ... мен ... ... ... [1; 2; 4]. ... цеолиттің құрамындағы
ойыстар мен тесіктермен цеолиттің молекулярлы-сүзгілік қызметі тығыз
байланысты, яғни ... ... ... ... ... икемді.
Бүгінгі күнге дейін катализдің теориялық және практикалық жұмыстарында
цеолиттердің шектеулі саны ғана ... ... ... цеолит түрлері
маңызды: синтетикалық фожазит (X және Y ... ... Т және ... ... ... ... мен ... мінездемесі кестеде
көрсетілген [1; 6; 7].
1 – Кесте
Кейбір цеолиттердің ... мен ... ... ... торының |Химиялық құрамы |Si/Al |Кеуйк |
| ... нм | | ... | | | |нм ... ... ... ... |6 |0,67x0,7 |
| ... 2,05,с = |6H2О | | |
| |0,75 | | | ... ... ... |
| ... | |4 | |
| |с = ... | | | ... |(K2О, Na2О, CaO) ... |
| ... 0,73, |·Al2O3·10SiO2·3H2O |,5 | |
| |с= ... | | | ... ... ... кремнеземге бай цеолит. Мейер бойынша құрылысы ромб
тәрізді, бір ... ... ... ... ... ... ... бөлшекті сақиналы тізбек (сурет 1).
Сурет 1. Морденит қаңқасының проекциясы [8]
c осіне перпендикулярлы 12 бөлшекті сақина мен b ... ... ... ... ... каналдар эллипс тәрізді формада кездеседі.
Цеолит кішкентай молекулаларға арналған екіқатарлы каналдар және үлкен
молкулаларға арналған бірқатарлы каналдар жүйесімен ... ... ... ... «кеңкөпіршікті» цеолит шығаруға болады. [8].
Кеңкөпіршікті морденит – құрамында кремнеземі бар ... ... ... мордениттің аналогы.
Морденит – термотұрақты цеолиттердің бірі. Ол қаңка құрылымындағы
бесбөлшекті ... ... ... [9], одан ... -ның жоғары әрекеттесуімен және ... ... ... ... ... жүргізіліп отырады. Дегидратация
нәтижесінде қаңқасы қатты өзгеріске ... ... ... ... Дегидратация кезінде катиондар катион позицияларымен орын
ауыстырады және ... ... әсер ... ... ... ... және дегидратталған құрылыстарының расшифровкасы
орындалған. [10; 11].
Табиғи морденит жіңішкекөпіршікті минералдарға жатады. Бірақ қышқылды
және тұзды (NH4Cl) ... ... ... ... ... көп ... қалыпты парафиндері бар ауыр ... ... ... бифункционалды, соның ішінде цеолит құрамды
катализаторларды қолданатын процестерді пайдаланады ... ... өзге ... ... ... ион ... ... олардың беттік қасиеттерін өзгерту мөмкіндігі.
Цеолитті катализаторлардың белсенділігі мен селективтілігі бірқатар
факторларға – алмасатын ... ... ион ... ... ... силикатты модуль, цеолитің қышқылдық функциясы дегидрленетін
металдың ... ... және ... және ... ... шарттарына тәуелді. Цеолиттердегі ион ... ... ... ... мен физико-химиялық қасиеттері, цеолиттің
құрылымы және ... ... ... ... қоса алмасу шарттары
(тепе-теңдік ерітіндідегі тұз концентрациясы мен диссоциациялану дәрежесі,
темпрература) әсер етеді [15].
[16,17] жұмысында ... ... ... ... ... ... ... табиғаты мен цеолиттің силикатты
модуліне тәуелді натрий катионының алмасуының белгілі бір «табалдырық»
дәрежесінен ... ... ... ... ... ... болатын
СаY катлитикалық белсенділігі катионның 35-40%-ы ... ... ... ... ... гидратталған катион алмастырғыш формаларын
термиялық өңдеу кезінде алмастырғыш катиондардың гидролизі жүреді деген
болжам жасалды. Соған қоса ... ... ... гидроксил
топтары мен оттегімен құрылымды ОН ... ... ... ... + H2O + ... ... + OH ... механизмнің растығының дәлелдемесі ретінде [20, 21]
авторлардың пікірі ... ... ... байланысқан ОН топтардың
валентті толқынына жатқызылатын 3470-3620 см-1 (құрылымды гидроксил тобына
жатқызылатын 3650 және 3550 см-1 сызықтарынан басқа) ... ... ... сызығының пайда болуы тәжірибелік түрде дәлелденген.
Декатиондау үшін көбінесе ион алмасудың жұмсақ ... ... ... ... тұздарының ерітіндсі қолданылады. Алынған
цеолиттің ... 300°С ... ... ... Н ... кейін температураны жоғарылату арқылы апротонды қышқылды
орталықтардың түзілуімен дегироксилденеді.
Уттерховен, Кристнер және Холл [22] NH4Х және NH4Y ... және ... ... ... рет жүйелерді зерттеп,
келесі сұлбаны ұсынды:
Ол аммоний ионының ыдырауы кезінде түзілетін протон каркасқа шабуыл
жасап, алюмокремнийоттекті ... ... ... [23] және кең ... ЯМР [24] мәліметтріне
негізделе отырып цеолиттердің NH4-формасын деаммонирлеу ... ... ... пікір айтылған:
[25] жұмыста жоғары кремнийлік цеолиттердің сутектік формасын
дегидроксилдеу ... ... ... екі ... ... бұзу
нәтижесінде термиялық өңдеу кезінде үш түрлі орталықтар түзіледі ... ... ... ... ... ... ... су буы қатысында жоғары температурада (2) типтегі
құрылымдар әрқашан тұрақты емес. Осы жағдайда Льиюстің «шын» орталықтарының
түзілуімен цеолитті ... ... ... ... ... (AlO)+ ионы ... ... орталық болып табылатын
AlOН2+ немесе Al(OН)2+ иондарына айналады. ... ... ... ... ... байланысты Al(OН)2+ ... оң ... ... салыстырғанда үш координацияланған
алюминий әлсіз Льюис орталығы деген тұжырым жасауға болады.
Аса ... ... ... ... ... ... ... қышқылдылықпен қышқылды ортылықтардың кейбір мөлшері
автордың пікірі ... ... ... ... ... ... жоғары қышқылдылығы көрші және Льюис орталығының әсерлесуінің
индукциялық эффектілігімен түсіндіріледі:
Табалдырығын ... өте аз ... жоқ. ... HNaY цеолитіне
(декатиондану дәрежесі 10%) асыл ... ... ... ... ... ... 400°С ... шығымы 50%, соған қоса
NaY цеолиті негізіндегі ... 480°С ... ... алмайды. Декатиондаудың дәрежесін жоғарылату катализатор
белсенділігінің өсуіне әкеліп ... ... ... ... ... Басқа катиондар каталитикалық белсенділікке жоғары әсер
етеді [25]. ... ... ... Na2O 2%-ке ... орны ... ... ... н-алкандардың изомерлеу процесі
салыстырмалы жоғары температурада ... ... ... сипатталған тұрақтандыру әдістерін қолдану арқылы құрамында 0,2%
және оданда аз ... ... ... болады. Бұл әдістердің ... ... ... болатын орынға Na+ катиондарының орын
ауыстыруына әкелетін декатиондалған сынамаларды аралық күйдіру және ... ... ... ... негізделген. Қалдық натрийдің аз мөлшерін
әкетуіне қарамастан ... ... ... ... ... ... бұрын Na+иондары орын ауыстырады ... ең ... ... ... ... Солай, Pd/HY
катализаторында Na2O-ның концентрациясының 0,27-ден ... ... ... ... измерлеудің температурасын 50°С-қа дейін төмендетуге мүмкіндік
береді. Изомерлеу ... ... ... мен ... бір уақытта гидрокеркинг реакциясын басуы кезінде жағымды
таралуына әкеледі.
[28] цеолитті катализаторларда жүргізілген ... ... ... ... көптеген реакцияларда каталитикалық белсенділікке Бренстед
қышқылдық орталықтары жауапты. Протондық қышқылдылық ... ... ... ... ... Бірақ, [29] жұмысында
протонның доноры ретінде күшті ... су ... ... ... болуы мүмкіндігін атап өткен.
Күшті деформацияланған су молекуласы әсерінен ... ... ... [30] ... көрсетілген.
Декатиондануға цеолиттің тұрақтылығы оның силикатты ... NaY ... ... ... 85-90% NaХ 35-40, ал ... цеолит СаА тек 10%-ке декатиондалады [31].
Фожазит [32-34] және морденит [35-36] типтегі ... ... ... ... ... арттырып, процесс
температурасын төмендетеді. Молдік қатынасы ... ... ... ... ... шығымы 58 масс. %, сол уақытта молдік
қатынасы ... ... ... ... ... төмен
температурада изомер шығымы 70,3 масс. % болады [37].
Платинирленген цеолит Y-дың ... ... ... ... ... ... [38] авторлармен
зерттелген. Тәжірибе кезінде байланыстырушы заттарсыз ... 1,2 ... ... ... SiO2/Al2O3=3,8) түйіршіктелген Y
цеолиті ... ... ... белсенділігінің келесі
қатынасы алынған:
HY(CaHY(CaY(NaY ... ... ... (3500С, V=0,5 ... ... алмасу дәрежесі 50% және силикатты модулі 7,2-ге тең 0,5 масс.%
Pt лантан-декатиондалған Ү цеолитіне отырғызу арқылы ... ... ... ие ... ... ... – құрамында Ca2+ [40, 41], Mn2+ ,
РЗЭ [42, 43] катиондары бар Ү ... ... ... ... 3 ... 4 ... ... және 0,5%-тік Pt
немесе Pd бар цеолиттер екі зарядты катионы және сол ... ... ... салыстырғанда селективтілігі төмен, [44, 45] ... пен ... ... байланысының алмасатын катион
радиусынан тәуелділігі табылған.
Деалюминдеу SiO2/Al2O3 жоғары қатынастағы цеолиттерді алудың ... ... Керр ... рет ... ... ... қышқылы (ЭДТҚ) комплекс түзгіш көмегімен жүргізуді
ұсынды [46]. ... ... ... ... әдістер де
белгілі. [47] жұмыста Ү цеолитін деалюминдеудің жоғары дәрежесі ... мен ... 0,1н HCl ... 100°С ... ... біріктіру арқылы жеткізілген. Алюминийдің 90% цеолиттің кристалл
құрылымын бұзбай әкетіледі. Алынған жоғары ... ... ... ... ... 77-ге тең.
[48] жұмыста су буының қатысында ... ... ... ... деалюминдеуіне және қышқылдық орталықтарына спектрлерді
қысқартып ... ... ... ... ... ... ... әлсіз
қышқыл орталықтарының түзетін беткі қабат бөліктерінің құрамына енетін
алюминий ионы әкетілетіндігін көрсеткен.
[50] жұмыста ... ... ... ... ... өсуіне байланысты 9,3-18,8 дейін өсіп, кейін төмендейді. Соған
қарай крекинглеуші белсенділік (ыдырау өнімінің ... ... %-ке ... ... ... Дәл ... нәтижелер [49] жұмыста палладирленген
Н-морденитті изомерлеу ... ... ... ... ... және Хо Ши ... [51] ... бастапқы сынамаларын
деалюминдеу кезінде алынған, мольдік ... ... ... морденит және эреониттің ... ... ... ... ... ... беткі қабатында өте
күшті қышқыл орталықтарының болуы катализатордың изомерлеу белсенділігінің
төмендеуіне ... ... кокс ... ... Ү ... модулдің 4,5-7,9-ға дейін өсуі крекинг белсенділігін арттырады.
Бұдан ... ... ... деалюминдеу кезінде қышқылдық
орталықтардың жалпы саны төмендейді, бірақ күшті қышқылдық орталықтардың
концентрациясы ... Дәл ... ... [52] ... ... ... қатынасы SiO2/Al2O3 4,5-тен 10,9-ға дейін ... ... ... отырып, SiO2/Al2O3 4,5-тен 7,9-ға дейін
қатынастарының артуы ... ... ... ... ... ... ... тарылуына әкеледі.
[52] жұмыста Ү цеолитінің деалюминдеу тереңдігінің платина-цеолиттік
катализатордардың изомерлеу белсенділігіне ... ... ... ... 8,5-ке дейін артуы кезінде ... ... ... ... 80,6-ға масс. % артты, реакция
температурасы 375-тен 270-ке ... ... ... қатынастың SiO2/Al2O3
оптималды шамасы анықталмаған.
Палладиленген морденит негізіндегі изомерлеу катализаторлары үшін 17-
18,8 болатын силикатты модулдің оптималды шамасы ... [52]. ... ары ... ... ... белсенділігін төмендетіп, крекинг
өнімдерінің шығымын арттырады. Изопентанның максималды шығымы ... 68 ... % (р=3,17 МПа, ... Н2:н-С5Н12=1,8).
[52] жұмыста н-гександы металсыз деалюминделген морденит ... ... ... ... ... ... ... 18-22
аралығында өтеді, сынама үшін силикат модулі 15 болатын кезде крекинг
өнімдерінің ... өте ... К.В. ... [52] Ү ... ... 0,5 ... % Рt отырғызу кезінде төмендейді және күшті қышқылды
орталықтардың ... ... ... ... ... және ... катализатор қышқылдылығына әсер етпейді.
Авторлар отырғызу кезінде платина тек ... ... ... ... ... бұл ... келуін кедергі келтіреді.
Ктализатордың белсенділігімен зерттелетін сынамалардың ... ... ... ... ... ... күшті
қышқылдық орталықтар қажет еместігі көрсетті. Бұл қорытынды [53] ... ... ... ... СЖЭ мен модифицирленген Pd-цеолитті
катализаторлардың ... ... мен ... ... қышқылды
орталықтардың концентрациясының арасындағы тәуелділік көрсетілген.
Бастапқы және NH4NaY ... ... ... ... зерттей отырып, [54] жұмыс авторлары
деалюминделген ... ... ... ... ... және
орталықтармен қарқынды донорлы акцепторлы әсерлесу орын алады. ... СО ... ... ... ... ... ... тығыздықтың жетіспеушілігі пайда болады. Ең ... ... ... ... ... әсерлесуі кезінде, ал ең
төменгі жиілік (2085см-1) СО-ның ... ... ... ... . Металдың тотықсыздануы палладий атомында ... ... ... СО ... ұзындықтарының төмендеуімен
жүреді. Палладийдің дисперстілігі катализаторларды тотықсыздандырғаннан
кейін деалюминделген сынамада жоғары.
Металл ... ... ... ... және металдағы оң зарядтың пайда ... ... ... ... улануына жоғары тұрақтылығын анықтаған Делл Бетт
және ... ... ... ... изомерлеу белсенділігі, селективтілігі мен
тұрақтылығы металл компонентінің табиғатына, концентрацияға ... ... ... ... ... ... ... жұмыста зерттелген. Pt және Pd катализаторлары жоғары изомерлеу
белсенділігіне ие, ал Rh және Ir ... ... ... ... ... ... ... екі катализаторларда изогексан
шығымы 60масс. % (Т=4000С, Р=3МПа, W=1сағ-1), ал қалғанкатализаторларда
бірнеше ... ... жоқ. ...... ... ... мен катализатор жоғары крекинг белсенділігіне ие.
НҮ (SiO2/Al2O3=3.95) Pd және Ni ... ... ... [57] ... отырғызылған металл санының артуына байланысты
төмендеуі көрсетілген. Соған қоса металл дисперстілігін әр түрлі ... ... әр ... ... ... ... микроскопиялық
өлшеулерге сәйкес металл бөлшектірінің орташа өлшемі 5-50, ... пен ... ... 1-4нм Барч [58] ... және ... ... өзгеретін бифункционалды катализаторларда н-гександы изомерлеу
нәтижелері сипатталған. 0,5% Pt/F- Al2O3 ... ... атм. ... ... ... қатынасында гексан
изомерлерінің шығымы 31 масс.% (селективтілігі 91%) болған. 7 ... ... ... (14 мас.% Al2O3 и 86 мас.% SiO2) ... ... катализаторы көрсетілген жағдайда белсенді емес. Бірақ 350°С
температурада бұл катализаторда селективтілігі 95% болатын изомерлер шығымы
40 масс.%. ... ... ... отырып, палладий-цеолитті
катализатор жоғары изомерлену белсенділігіне ие ... ... ... катализаторлардың белсенділігі алдын-ала термиялық
өңдеу және ... ... ... [59] Рабо ... және ... ... катализаторларын белсендірілу әдісін
ұсынған. Ол ауада 500°С температурада катализаторды күйдірумен және судың 3-
10 масс. % ... ... ... ... ... ... ... біртіндеп температураны жоғарылату арқылы сутегімен
тотықсыздандырады. Алынған қатализатор жоғары изомерлену белсенділік ... ... Х.М. [60] ... 0,5% Pd/СаY (Na+ -тің ... ... 90%) ... шарттарын зерттей отырып, алдын-
ала күйдіру изомерлену белсенділігін арттырады. ... әр ... ... ( азот және ауа тогында) өңдеу арқылы катализатор белсенділігінің
ерекшелігін ... ... ала ... оптиалды жағайлары:
темепаратура 380°С, ұзақтылығы 5 сағат. Катализатор белсенділігі 250-360°С
тотықсыздану темпратурасында ең жоғары, ал ең ... ... ... ... ... ... 250-400°С-да 10
сағат бойы жүргізу ... ... ... толық
тотықсызданбайды. 400°С-ден жоғары тотықсыздану ... ... ... ... мұны агрегациялану және
цеолиттің қышқылдық сипатының өзгеруі (Бренстед қышқылдық ... ... ... ... дисперстілігініңтөменділігімен
түсіндіріледі.
[61] жұмыста құрамында платина бар цеолитті платина ... ... ... алу үшін ... ион ... цеолиттің
тотықсызданудан бұрын оттегі атмосферасында күйдіреді. Егер оны ... ... ... ... ... температуралық ауданда комплекс
бөлінеді. Гидротермиялық өңдеу ұзақтығын (2-ден 24 сағатқа дейін [62] ... ... ... ... ... белсенділігін төмендетеді. ... ... ... ... ... ... ... тасымалдығыш қышқылдылығының төмендеуімен және ... көп ... ... ... ... катализаторы синтезінде тасымалдағыш ретінде
құрамында 60 масс.% цеолиттік компоненті бар табиғи ... ... ... ... ... 6н тұз ... ерітіндісімен 8 сағат
бойы өңдеген, көп рет ... ... және ... ... ... %Pt ... 400°С ... сутегі тогында тотықсызданған,
кейін 550°С кезінде (16 сағат күйдірген) және 360°С температурада сутегімен
(2сағат) қайта ... ... ... ... ... ... 74,4-ке дейін( тұз қышқылы ерітіндісімен 4 рет ... ... ... ... ұлғайды. Тәжірибе 280-320°С температурада,
н-гексанның жіберуінің массалық жылдымдығы 1,5сағ-1, молдік қатынасы Н2:н-
С6Н14=5,5 және ... ... ... Ең жақсы нәтижелер 300°С-да н-
гексанның тұрақты конверсия дәрежесі 50масс. %, 320°С кезінде 70масс. ... 0,5% Pt/HM ... ... 58,4) ... ... 0,5масс.% платина бар табиғи моденит негізіндегі катализатор
н-гександы изомерлеу үшін тиімді емес. 300°С температурада ... 49 ... %, ... 98 %. ... 320°С-қа дейін
арттыру изомерлер шығымын арттырады, ... ... ... дейін
кемиді.
СаҮ цеолитінде Са2+ немесе Ni2+ ион алмасуы ультра дыбыстық әсердің әр
түрлі қарқындылығында [64] жайлы тәжірибе ... ... ... ... ион ... ... жылдамдықпен жүріп кейін төмендейді.
Ультрадыбыс ... ... ... ион ... салыстырғанда 0,5-
2,0 өлшемді ... ... ... 20-40%, ал 5-7мм ... ... ... Цеолиттерде ион алмасу ... ... ұсақ ... ... өтуі ... ... ... ультрадыбыс әсерінен ион алмасу әсерінен
целитке 2,3% Ni/CaY никельді ендіру ... ... ... ... ... ... жоғары екені көрсеткен. ... ... жай ион ... ... ... ... ... Н-пентанды изомерлеу реакциясында никель-цеолитті
катализатордың селективтілігінің аз болу ... ... ... ... ... ... Pd, Pt, Ni табиғатын және мөлшерінің
әсерін анықтау үшін құрамы әр ... VIII топ ... бар ... ... ... ретінде байланысьырушы заттарсыз
түйіршіктелген, силикатты модулі 3,8 және 4,8 ... СаҮ ... ... ... 69-70%) ... ... шығымы
бойынша никелькатализаторлары палладий және платинамен салыстырғанда төмен.
0,5% Pd/HСaY катализаторында 370°С ... ... ... 61-62масс. %.
Сол уақытта ең жақсы никель катализаторында (3,5% ... тек ... бұл ... өнімдерінің жоғары шығымымен байланысты (7 масс.%-350°С-
та, 370°С-15масс. %). 0,5% Pd/HСaY және Pt/HСaY катализаторында крекинг
өнімдерінің шыіымы ... %-тен ... ... ... ... бұл
катализаторларда бір-бірінен ерекшелінбейді. 0,5% Pd/HСaY ... ... ... ... ... ... ... дейін
жоғарылату крекинг ролінің күшейтілуіне байланысты ... ... ... %-ке ... ... ... Н формаларының сыртқы бетіндегі
қышқылды орталықтар әдетте ... ... ... [65].
Экстернальды орталықтарды дезактивтеуді форма силиктивтілікті реттеу әдісі
ретінде кең пайдаланылады. Бірақ, төмен ... ... ... ... ... үшін ... бағытына қарай селективтілігін төмендету жағымды. [66]
жұмысының авторларының пікірінше ... ... ... тар және ... кеуекті цеолитті катализаторлардың сыртқы бетінде
моно тармақталғандардың изомерленуінен түзіледі. [66] ... ... ... ... ... экстренальды қышқыл
орталықтардың әсері ... ... ... аумақтылығына байланысты
(40м2/г).
Мордениттің деалюминилденген формалардың экстренальды ... ... ... ... және ... ... ішкі және ... қабаттардың химиялық құрамының (Si/Al) өзгеруінің
ерекшелігіне байланысты анықталынады. Цеолиттің сутектік ... ... ... ... палладий немесе никель) отырғызылу әдісіне
де байланысты. Платина (палладий) жоғары дисперстелген бөлшектерді алу
мақсатында [67] ... ... ... формасының протондарын
платина [Pt(NH3)4]2+ немесе палладий [Pd (NH3)4]2+ тетраамиакатының
катионына жартылай ... ... ... ыдырауымен
платинаны (палладий) сутегі тогында тотықсыздандыруды 623-823К арлығында
жүргізіледі. Ион ... ... ... ... ... ... ... күшті қышқылды орталықтардың жартылай дезактивтелуі
жүреді [68]. Дәл ... ... ... ... ... ерітіндісінен палладийді цеолит протон
орталықтарына ... ион ... ... ... ... ... ... және криноптилолит фазаларыныың қатынасы 3:1
және 1:1 қатынаста ДАМКП ... үшін ... ... ... және фазалық
құрамы, қышқылды деалюминдеу әдістемесі [70] ... ... ... ... ... ... (Si/Al=4,9), Н формадағы цеолит
( (Si/Al=15,5) қолданылды. [71] жұмыста ТВА+ ... ... ион ... ... ... гексан конверсиясының
төмендеуіне әкеледі. Метилпентанның шығымы негізінен ... ... ... ... ... алып ... ТВА+ катиондарының
кталитикалық қасиеттеріне әсері Н-бетта цеолитті жағдайында байқалады.
Тетрабутиламмонийдің ион алмасу ... ... ... ... ... ... ТВАВr-мен сынамаларының ион алмасу реакциясы
нәтижесінде кеуек көлемінің өзгеруі каталитикалық қасиеттерінің ... ... ... ... катализаторлар үшін кеуек көлемінің
белсенділіктен симбатты тәуелділіг жоқ. ТВАВr мен ... ... ... орталықтардың санының азаюымен сипатталады.
[72] жұмыста ион алмасу әдісіне қарағанда палладийді сіңіру әдісімен
бекіту тиімді катализаторлар дайындауға ... ... ... ... байқалатын оң эффект катализатордың қышқылды орталықтарының
улануын болдырмайтын модифицирленген палладий қосылыстарында аммиакаттың
болмауымен байланысты. Белсенділіктің ... ... NH4 ... ... ... және цеолитті негізді қышқылды белсендендіру нәтижесінде 2,2-ДМБ
шығымының өсуі өзіне назар аудартады. Құрамында әр түрлі мөлшерді ... ... ... ... ... ... ... келе палладий мөлшері 0,5%-тен асатын жағдайда катализаторды
ендіру сынаманың тиімділігінің ... ... ... ... ... құрамын 0,5 масс.% . Ол ион ... ... ... ... құрамынан артық емес.
Әдебиеттерде цеолит кристалдарының сыртқы бетін химиялық модифицирлеу
нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... жоқ.
[73,74] жұмыстарда модифицирлеу цеолитті ... ... ... ... ... ... жайлы пікір айтылған.
Нәтижесінде, ішкі кристалдық каналдарда таралуға қабілетті кіші кинетикалық
диаметрлі ... ... ... селективтілігі артады. Басқа жолы
[74, 75] ... ... ... ... белсенді орталықтарды
дезактивтеуден кейін көмірсутектерді түрлендіру реакциясы тек ішкі ... ... ... және ... ... ... селективтілік
эффектісі күшейеді. [76] авторлары экстренальды қышқылды орталықтарды
термодинамикалық тепе-теңдікке сай молекулаларының ... ... ... ... ... ... ... түзілуін тездететіні
жайлы сипатталады. ... ... ... ... цирконил катионын енгізгеннен соң 2,2-ДМБ шығымының ... қиын [77]. ... ... ... және клиноптилолит
каналдарының тиімді диаметрді арттыра алмайды. Соған қарамастан мұндай
модифицирлеу ... ... ... ... [78]. ... [79] және ... [80] ... сүйене отырып, бұл
цеолиттердің сыртқы беттеріндегі алмасу орталықтарының ... ... ... емес ... ... ... ... қышқылды орталықтардың бөлшектерінің дезактивтеу нәтижесінде
523-573К ... ... ... ... ... ... ... көмірсутектердің гидрокрекингісінің каталитикалық активтіліктің
төменеуі сияқты ... ... ... Катализаторларды алдын ала сәулелендіру
Сәулелендіргеннен кейін катализаторлардың белесенділігінің өзгеруі
құрылысының дефекттері мен ... өмір ... ... ... ... " Ұзақ өмір ... " ... центрлер пайда болады.
Сондықтан катализаторларды алдын ала сәулелендіруде ... ... рөл ... Көп ... ... температурада жасалады, оған
изотопты алмасушы ... ... ... ... ... ... ... ыдырауы және т.б.
Сәулелендірілген катализаторлар қолданылған реакциялардың алғашқысы
дейтерсутекті алмасу болған. ... ... ... I кестеде
көрсетілген. Барлық ... ... мен ... ... ... ... ... (0-ден бірнеше мыңға
дейін). Бірінші жұмыстарда осы радиацияның жүргізілуін ... ... мен Кой ... γ-Al2O3 белсенділігінің
жоғарылауын былай түсіндірді: электрондардың қосылуы ... ... ... ал ауыр ... атом ... [81, 82]. ... ... алынған Казанский мен Печерскаяның нәтижесін қарастыруға
болады [83]. Олар / ... ... ЭПР ... ... ... ... ... және ЭПР [84, 85] сигналдарының
орталықтары бір деп ... ... ... эффекті құрамында алюминий болғанда
жоғарылайтынын ... ... ... ... ... да ... ... байқалған. Мысалы: Бояу және парамагнитты
орталықтар ... ... [86]. ... ... осы қасиеттердің
каталитикалықтармен карым ... ... ... ... ... сәулелену кезіндегі бос электрондарды жұтатын қышқылды
орталық түзеді.
[87]-де боялу орталығы мен каталитикалық белсенді ... Н-Д ... ... ... орнату жүргізілді. γ
–сәулеленуі катализатордың белсенділігін жоғарылатады, сонымен қатар боялу
орталықтары пайда болады. Бірақ ... ... бояу ... ... ... ... ... жоқ екенін көрсетті. Ауыр
бөлшектермен күйдірген кезде γ-сәулеленуіне қарағанда, Н-Д ... ... ... ... ... сақталады. Тейлор мен
Конның пікірі ... бұл атом ... ... [88]. [89]-те Д2О с
С6Н6 мен Реней никеліндегі дифенилмен алмасу кезіндегі γ ... ... ... көрсетілген. Дозаны жоғарылатқан ... ... ... байқалған.
Жоғары температуралы процесстерге радиацияның әсері ... ... ... ... ... бірі Фшер-Тропштың
синтезі [90, 91]. γ-сәулелену қалпына келмеген темір катализатордың
белсенділігін ... (К2О ... ... ... жоғарылатылған
белсенділік 300 сағатқа дейін сақталған. Сәулелендіру эффектісі катализатор
бөлшегінің өлшеміне байланысты. Ең ... ... - 0,075 - 0,1 ... ... ... ... тотығының бөлшектерінің
қалпына келуімен деп түсіндіреді авторлар.
Кумол крекинг туралы мәліметтер өз өзіне ... ... ... [92, 93]-
де жылы және тез нейтрондармен сәулелендіру алюмосиликатты каталлизатордың
белсенділігін төмендетеді деп айтылған. Бірақ ... ... Zn ... ... кейін өңдеуден өткеннен кейін радиоактивтіге айналады, ал бұл
каталитикалық белсенділіктің жоғарылауын көрсетеді. ... ... γ ... ... ... ... изомеризациясына мен
пропилен олигомеризациясына оң әсері бергені байқалған [94, 95]. Сонымен
қатар алюмосиликатты катализаторлардың физико-химиялық қасиеттерінің ... ... ... ... ... ... орташа диаметрі
өзгермеген, ал қышқылдығы төмендеген. ЭПР сигналының ... ... ... ... ... отырады.
Авторлардың ойынша белседіліктің жоғарылауы тордың дефектісінің ... ... және ... ... сәулеленген катализаторларды
қолдану жұмыстар циклы Панченков және оның ... ... ... крекинг, кумол мен газойль, амилен мен ... мен ... ... ... ... жоғарылағаны байқалды. Изопропилбензон крекингі кезінде
протонға қарағанда, γ –сәулелендіру ыңғайлы ... [96]. ... ... ... ісер етуі ... ... ... [97]. Авторлардың
пікірінше сәулелену арқылы жаңа белсенді орталықтар пайда болады, екіншілік
реакциялар өтеді. СаХ,MgХ, MnX, CoX мен NiХ ... ... ала ... ... ... ... [98, 99]. Ең ... катализаторлардың әртүрлі кезеңдерінде қолдану болып ... ... ... ... өзгеруі байқалды. Сәулеленбеген
катализаторларға қарағанда 1,3 есе апротонды орталықтар ... ... мен ... ... ... ... ... радиацияның әсерін ... [98, ... ... катализаторды сәулелендіру жәй және тез
нейтрондармен бутен-1-ден ... ... ... ... ... ... ... бутен-1-дің
изомеризациясын 50 есе жоғарылататынын ... ... ... нейтрондармен өңделгенде жылдамдығы артады
[101]. Каталитикалық ... ... ... ... ... ... ... изомеризациясының реакцисының γ-
сәулеленуі кезінде алюмоплатинды катализатордың ... ... ... карама карсы измеризациясының жоғарылауы рентген
сәулесінде де байқалады [103]. ... ... ... ... ... ... дейін сақталады. Осы ... ... ... ауысуын жылдамдатады. Бірақ 100-200°-
та белсендліктің күйдірілуі байқалады. Бұл екі типті белсенді орталықтардың
бетіндегі генерациясымен түсіндіріледі.
Пропилен полимеризациясы мен спирт ... ... пен ... оксидіне у-радиациясы әртүрлі әсер етеді [104].
Алюмосилиттың белсенділігі жоғарылайды, ал алюминий оксидінің ... ... Бұл ... авторлар құрылысы мен қышқылды
орталықтарының концентрациясының әртүрлілігімен түсіндіреді.
Металлды және окисты катализаторларды ... ала ... ... Со60, ... ... иондармен сәулелендіру
белсенділікті әртүрлі өзгерістерге ұшыратуы мүмкін. Әсері оң да ... ... ... ... ... төмен температурада да, жоғары
температурада да өзгеріп отырады. ... ... ... ... әсер ... Қатты дененің бетінде адсорбталған затқа сәулелеудің әсері
Ғылыми және тәжірибе жағынан қатты өршіткілерге сәулелеудің әсері туралы
сұрақ өте ... ... ... яғни ... ... ... ... көптеген факторларға, сонын ішінде
кристалдық тор мен беткі қабаттың жағдайына да тәуелді. Сәулелеу ... ... ... ... ... ... каталитикалық қасиеттерін
солардың көмегімен іске ... ... деп ... ... Зерттеу
жүйелердің аз санына ... ... анық ... ... сәулелеу кезінде өздерінің белсенділігін жоғарлату ... ... ... да өзгертеді.
Радиациялы гетерогенді каталитикалық реакциялардың үш түрін айырады:
1) алдын-ала сәулеленген катализаторлар ... ... ... бір ... ... ... 3) радиоактивті катализаторлар
пайдаланылған процесстер;
Берілген әдеби шолуда тек қана алдын –ала ... ... ... ... каталитикалық белсенділігінің өзгеру себебі болып,
олардың алдын-ала иондану сәулелеудің әсерінен «ұзақ өмір сүретін» белсенді
орталықтардың ... ... ... ... ... үшін ... каталитикалық процесстегі температураның өткізілуі. Жоғары
температура ... ... ... ... белгілі бір дәрежеде
бұзылуы мүмкін, сонын салдарынан ... ... ... ... ... ... ... каталитикалық
реакцияларда көрінеді. Олардың санына изотоптық алмасу, сутектің орта-пара-
өзгерулері, сутек тотығы мен ... ... ... ... ... мыс ... протондармен сәулеленгенде оның
каталитикалық белсенділігі ... ... ... ... ... ... есеге дейін көтеріледі, ал цинк оксидінің
белсенділігі ... ... ... ... ... дейін төмендейді.
Кейбір жағдайларда қатты катализаторлардың белсенділігіне сәулелеудің
әсері мынадай реакцияларда байқалған:
- темір оксидінің, молибден және ... ... ... конверсия;
- бес оксидті ванадийда екі оксидті күкірттің тотығуы ... ... ... белсенділігінің өзгеруін көптеген
факторлармен түсіндіруге болады: өршіткілерге удың әсері, тесіктердің пайда
болуы, қоршалған электрондардың пайда болуы және атомдардың ... ... ... адсорбциялық қасиеттерінің өзгеруімен. Мысалы, Чармен
мен Делл [81] көрсеткендей, никель мен магний тотықтарын ... ... 6*1019 ... см2 ағымымен сәулелеу оттек пен сутектің
адсорбциясының күшті жоғарлауына әкеп соғады. Алынған мәліметтерді авторлар
сәулеленген ... ... ... мен ... ... ... ... түсіндіреді [92].
[86] жұмыста, мысалы, крекинг реакциясында ... ... ... және катализаторларды γ–сәулемен және
протонды сәулелегенде ... ... ... 0,2 МГр ... ... катализаторларды пайдаланғанда мақсатты өнімнің шығымы 1,5-2
есеге дейін артатыны ... ... ... ... әр ... ... ... қасиеті мен электрлі кернеудің әсері ... ... ... ... ... ... жоғарлайды. Сәулелеудің нәтижесінде ... ... ... ... ... кезінде пайда болған
ақаулар алюмокремний қышқылының ... ... ... Al
иондарының байланысы әлсіреумен түсіндіріледі, яғни алюмосиликатты
катализаторлардың белсенділігі осы ... ... [ ... жұмыста көрсетілгендей, кейбір гидрлеу реакцияларында ... ... ... ... ... ... жылу
нейтрондары мен α–бөлшектерімен сәулелегенде жоғарлайды.(бұл беткі қабаттың
ұлғаюымен түсіндіріледі) Бұл ... осы ... ... ... ... ... мен онда ... атомдардың пайда
болуымен түсіндіріледі.
[84] жұмыста қызықты нәтижелер алынған. Жұмыста ... ... ... Pt/TiO2 -ға ... зерттеулеріне
арналған. Лазерлік әсермен жақсы диспергирленген катализаторлар ... ... ... дейтеро-сутектік алмасу және этиленнің гидрлеу
процесстерінде ... ... ... ... әсер ... зерттеулердің кейбір нәтижелері берілген.
2-кесте
Алдын-ала сәулеленген катализаторлалды пайдаланғандағы каталитикалық
реакциялар
|Реакция |Катализатор |Сәулелеу ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... |γ |2000 ... ... өсу |
|сутектік |γ–Аl2О3 |n; α |3-10 ... ... өсу ... |SiO2 |γ; n |өсу |
| |MgO |γ |20 ... ... өсу ... |Си |γ; α ... жоқ ... ... |n |3-4 ... ... өсу |
| |ZnO |γ ... ... ... ... ... катализаторларды сәулелегенде
олардың каталитикалық белсенділігің артуы да немесе тежелуі де ... ... ... ... әсер етеді.
2 ТӘЖІРИБЕЛІК бөлім
2.1 Бастапқы табиғи минералдарды дайындау
Табиғи ... ... ... ... ала ... ... ... үлгілерін сыртқы ластауыштардан
тазалап, ұсақтап 0,25мм ... ... ... түрінде пайдаландық.
Жұмыс барысында Семейтау кен орының ... ... ... кен ... ... металдар тұздары: Ni(CН3СОО)2·4H2O, Zn(CН3СОО)2, NH4Cl.
2.2 Катализаторларды дайындау
Бастапқы алюмосиликаттарды алдын ала ұсақтадық және ... ... ... ... ... ауыстыру үшін бірмолярлы
(1 М) NH4Cl ертіндісін қолдандық. Декатиондауды дөңгелек табанды колбада
қайнап тұрған су ... 6 ... бойы ... ... үш ... ... ... сүзіп, дистильденген сумен шайдық, сонан соң
үлгіні тұрақты салмаққа дейін 1000С ... ... ... ... ... ауыстыру үшін 4,5 сағат бойы ауа ағынында (100-
4000С) сатылы жылулық өңдеуге түсірдік. Жылулық өңделген цеолитті салмақтық
пайызды ... ... ... ... араластырдық:
цеолит/карбонатты жыныс – 15/85. ... ... ... ... және ... сіркеқышқылды тұздарының сулы ертінділеріне
есептелген шамасымен сіңіру ... ... ... ... ... ... массасынан 5 салм. % никель, 2
салм. % мырыш. Алынған катализаторды байлағыш ... ... (20 ... ... ... және ... ... (ұзындығы 10 мм және
диаметрі 3 мм цилиндр түрінде), сонан соң кептіріп күйдірдік.
2.3 Электронды ... әрі ... ... ... ... ... ... электрон шоқтарымен өңдедік. Жылдамдатқыштың негізгі функционалдық
бөліктері ... ... ... ... ... ... ... 1 – генератор модуляторы;
2 - магнетрон; 3 - циркулятор; 4 – ... ... 5 – ... 6 – ... ... 7 - вакуумды сорғы; 8 - енгізгіш; 9,
11 - соленоидтар; 10 – қабылдағыш бөлімше; 12 – жылдамдатқыш ... 13 ... ... 14 - ... 15 – тоқ ... беруші; 16 - сканирлеуші
магнит; 17 - вакуумды шашыратқыш; 18 – сәулеленуші нысан;
19 – ... желі ... ... ... ... бөлімшесі ретінде
дөңгелек диафрагмаланған толқын ... ... ол 1818.7 ... ... ( ... ... 2π/3 ауытқумен жұмыс істейді. ЛУ-10-
20 шыға берісінде орналасқан айналғыш магниттің көмегімен электрон ... ... ... ... ... ... ... ені түйін диаметріне
(20 мм) тең болатын сәулелендіру ... ... ... жолағының
ұзындығы 700 мм жетеді, жұтылудың әртектілігінде мөлшері 25% аспайды.
Жылдамдатқышта материялдарға ионды ... ... ... ... ... жылдамдатылған электрондардың орташа ағынына ... ... ... ... ... эксперименті кезінде
түскен электрондардың орташа ... ... ... ағын
түйінінің сандық интеграторы көмегімен өлшейді.
Импульстар жүргізу жиілігі 1000 Гц. Үлгімен ... ... ... әсер ету ... өзгерту арқылы реттеп отырды.
Электрондарды бәсеңдету үшін қалыңдығы 5 мм-ге тең А1 ... ... ... ... ... ... сәулелену мөлшері есептелінеді.
Катализаторларды шыны түтіктерге салды. Үлгілерді ... 14,5 ... ... 10 см қашықтықта орналастырды.
Үлгі алуды бақылауды жылдамдатқыш ағындық есептік интегратор көмегімен
өлшеу арқылы жүргізеді. Алынған ... ... ... ... ... пленкалар СО ПД(Ф)Р-5/50 ГСО 7865-2000 көмегімен жүзеге
асырады. Сіңірілген мөлшерді аталған ... ... ... ... қателігі ±15%. Сәулелену уақытын өлшеу қателігі ±0,5 с.
Катализаторды жылдамдатқыш электрондармен ... ... ... ... ... (ауа) , ... (Ar) және
тотықсыздандырғыш (Н2). Үлгілерді газдар ... ... үшін ... ... Бұл жүйе газдарды катализатор үлгілері арқылы инелі
вентильдер ... ... ... ... мүмкіндік берді, газдар
шығыны ротаметрлермен бақыланып отырды.
2.4 Катализаторды физико-химиялық зерттеу ... ... ... ... рентгенофазалық анализ (РФА) әдісімен
анықталды. ... ... ... алынды. Сандық фазалық
анализ кезінде дифрактограммаларды баспаға түсіруді үлгіні көлденең осьпен
айналдыра отырып ... ... ... ... тотығып кетпеуі үшін
сумен және абсолютті метанолмен ... ... БФ-2 ... Осы ... диаметрі 20 мм және тереңдігі 0,5 мм болатын
эбонитті кюветаға орналастырады. Бөлме температурасында ... ... ... ... ... ... ... Micromeritics (США) фирмасының ASAP-2400
қондырғысында үлгіні 150°С вакуумда ... N2 ... ... ... ... ... БЭТ ... арқылы беттің жалпы
қосындысын есептеуге қолданды.
2.5 Цеолит құрамды катализатордың ... ... ... ... ... үрдісін 400-550оС температуралық
интервалда сутегі газы ағынында катализатордың стационарлы ... ... ... ... ... ... беру ... 1 сағ-
1. Н2:шикізат қатынасы (1:10) реометр көмегімен бақыланады. Катализаторды
болаттан жасалған реакторға (2) ... 540 мм, ішкі ... 25 ... ... ... 45 г құрайды, қабат қалыңдығы 70мм. Тәжірибе
алдында ... ... 500-да 3 ... ... Зертханалық каталитикалық қондырғының сызбасы
Шикізат бюреткадан (1) болаттан жасалған реакторға (2) ... ... ... ... (3) ... ... ішіндегі температура
ЛАТРдың (4) көмегімен реттеледі. Температураны термопар (5) және ... (6) ± 1° ... ... ... ... өнімдерін сулы
тік тоңазытқышпен (8) жабдықталған ... ... ... (7) ... өнімнің сутегі ағынымен әкетілуін болдырмас үшін тоңазытқыштан
кейін салқындатқыш қоспасы бар ... шыны ... ... ... газ ... ... ... көмегімен (10) жинайды.
Сутегін редуктор (12) арқылы балоннан (11) жіберіп отырады. ... ... ... ... (13) және ... (14) реттеп
отырады. Сутегі кальций склянкасы (15) арқылы (кептіру үшін) қондырғының
реакторына келіп ... ... ... ... 99,9 % ... ... арылту үшін реакторға компрессор (16) көмегімен
тазалау жүйесі арқылы ауа жіберіп ... беру ... мен ... ... ... жылдамдығына
байланысты тәжірибені жүргізу уақыты 1,5 сағат аралығын ... ... ... Н2 ... ... ... жиналған сұйық өнімді
0,01 дәлділікке дейін өлшейді. 5-6 сағат катализатордың ... ... ... ... ауа ... ... 4,5 ... бойына жүргізеді.
Сұйық өнімнің сандық және сапалық құрамын газохроматографиялық әдіспен П
сериялы HP 5890-газды хроматографында HP5972 Hewlett-Pachard ... ... ... ... ... анализ
шарттары: HP 5 MS капилярлы бағана, ұзындығы 30 мм, d=0,25 мм, тасымалдағыш
– полиэтиленгликоль-500. Температураның программалық ... ... 40-110 ... ... ... ... ... арнайы компьютерлік программамен өңделеді.
2.6 Есептеу және эксперименттік қателіктер
Зерттеу жүргізу барысында эксперименттің қателік бөліміне баға беріледі.
Қателіктің болуына шикізат қоспасын беру ... ... ... тұрақсыздығынан түсуі әсерін тигізеді. ... ... ... ... ... көмегімен жүргізеді.
Жүргізілген тәжірибе нәтижелері 95% ... ... ... қойылады. Орташа квадратты ауытқу 11% аспайды.
3 Зерттеу нәтижелері және оларды талқылау
3.1 н-октанға айналу ... ... ... активтілігіне радиациялық модифицирлеудің әсері
н-Алкандардың ағымды жүйеде, ... ... ... ... ... ... реакциясының
ағымымен жүретін токта (изопарафин түзеді), дегидроциклизация (ароматты
көміртегі түзеді), гидрокрекинг, нәтижесінде өлшемі кіші ... ... Осы ... ... ... ... көміртегінің
бастапқы құрылысымен, процесс параметрі мен ... ... ... ... қосарланып өтеді [105]. Көбіне осы
процесстерге сай келетін белсенді катализаторларға ... ... Оның ... ... ... ... табиғи
аналогтар. Гидридтеуші-дегидриттеуші элементтерге Pt, Pd ... ... ... және ... ... ... қолдану үшін катализаторға
екінші компонент енгізіледі, яғни матрица [106, 107].
Нағыз жұмыста ... ... ... ... бөлігінің орнына Семейтаудың модифицирленген табиғи ... ... ... Ni мен Zn ... Никель мен цинк
синтезделген катализатордың эффективті промоторы болып табылады. Сондықтан
құрамында цеолиты бар катализатор ионына ... етіп ... ... ... ең көп ... ... 5 ... % никель
үлгісінде көрсетілген. Никельдың саны көбейген кезде шығуы азаяды [108]. Ол
никель мен алюмосиликаттың ... ... ... ... ... және олардың белсенділігінің 4-5 масс. % ... ... ... ... ... ... үшін ... аз саны
жетпейды. Ал никельдың көп ... ... ... ... ... ... матрица, никель, цинкқа изомерлеу процесс
кезінде алдын ала тәжірибе жүргізгенде керекті жағдай жасасаң ... ... ... ... ... жоғарылататын болсақ
крекинг ағымына әкеледі. Бұл қалыпты ... ... және ... ... бар катализаторлармен дұрыс ағымда
ауысатынын көрсетеді [109, 110, 111].
Бірінші кезенде біз н-октанға ауысу ... ... ... ... ... ... ... қоспа (15% цеолит+85%
карбонат жыныс). Промоттаушы қоспа– 5 масс. % Ni-Zn. ... ... 3- ... ... ... тұрғандай октанды изомерлеу процесінде сәулеленген
катализатор ... ... жүру ... ... ... ... сәулеленбеген катализаторда 3500С температурада 36
масс.% құраса, сондай мөлшер 3000C температурада ... ... ... ал егер ... ... ары қарай жоғарлатсақ
крекинг процесі жүреді. Оптималды температура 2500С болып табылды.
3-кесте
н-Октанның айналу процесіндегі ... кен ... ... ... ... әр ... ... Wшикі зат беру – 1 сағ-1
|Сұйық өнімнің |Құрамы, масс % ... | |
| |3500C |2000C |2500C |3000C |
| ... ... |Сәулеленген |Сәулеленген |
|Парафиндер |62,3 |65,2 |34,7 |61,4 ... |36,3 |33,6 |63,6 |36,5 ... |0,10 |0,3 |0,1 |0,50 ... |1,00 |0,8 |1,2 |1,50 ... |0,30 |0,1 |0,4 |0,10 ... |42,3 |55,5 |75,0 |43,1 ... | | | | ... % | | | | ... |85 |61 |84 |85 ... | | | | ... %| | | | ... ... ... осы ... ... ... есептелмейды (2-кесте). Н-октанға ауысуы крекинг, гидрокрекинг және
ароматизация (дегидроциклдендіру жолымен) кезінде де ... ... ... ... н-октанның ауысу процессы
болып измерлену саналады. Бұл кезде моноорналасқан көміртегі құралып, 2-
метилгептанның да, ... да ... ... ... ... ... Ары қарай изомеризация жоғары жылдамдықта жүріп отырады. Н-октанның
көміртегі қаңқасы өзгеріске ұшырап отырады, яғни 2-, 3- және 4-тік ... ... ... ... ... ... ... циклизация реакциясы
мен цис-изомер құратын олефинді көміртекті изомеризация ағымдары қатар
жүріп отырады.
Содан кейін ... ... ... ... ... ... ... оптималды 2500C температурада жүргізілді.
4-кесте
н-Октанның айналу процесіндегі Семейтау кен орынының Ni-Zn-цеолитқұрамды
катализатордың активтілігіне сәулелендіру ортасының әсері, Т=2500, ... беру – 1 ... ... ... масс % ... | |
| |Ауа ... ... ... |
| ... ... ... |
| | ... ... ... |34,7 |23,4 |27,9 ... |63,6 |75,7 |70,3 ... |0,10 |0,2 |0,1 ... |1,2 |1,3 |1,4 ... |0,4 |0,3 |0,3 ... |75 |83 |80 ... | | | ... % | | | ... |84 |91 |88 ... | | | ... %| | | ... ... бойынша н-октанның айналу процесіндегі Семейтау кен
орынының Ni-Zn-цеолитқұрамды катализатордың активтілігіне сәулелендірудің
оптималды инертті орта болып келеді. Изопарфиндердің ... 75 %-ға ... ... изомерлену бойынша селективтілігіде жоғарлайды.
Сәулелену мөлшерінің н-Октанның айналу процесіндегі Семейтау кен
орынының ... ... ... ... ... ... ... процесіндегі Семейтау ... ... ... ... ... әсері көрсетілді.
Берілген мәліметтерде көрініп тұрғандай, 50 Мрад сәулелену ... кен ... ... ... ... ... процесінде изопарафиндердің мөлшері 12 масс.%-ға көбейеді. Ал
егер синтезделген катализаторды 100 Мрад мөлшерінде сәулелендірсе ... ... ... процесіндегі Семейтау кен орынының Ni-Zn-цеолитқұрамды
катализатордың активтілігіне сәулелендірудің мөлшерінің әсері, ... зат беру – 1 ... ... ... масс % ... | |
| ... |50 Мрад |100 Мрад |
|Парафиндер |34,7 |23,4 |27,9 ... |63,6 |75,7 |70,3 ... |0,10 |0,2 |0,1 ... |1,2 |1,3 |1,4 ... |0,4 |0,3 |0,3 ... |75 |83 |80 ... | | | ... % | | | ... |84 |91 |88 ... | | | ... %| | | ... ала ... түйіндермен сәулелендіру Семейтау кен орынының Ni-
Zn-цеолитқұрамды катализатордың тұрақтылығы зерттелді (4-сурет).
4-сурет. Сәулелендірудің Семейтау кен орынының Ni-Zn-цеолитқұрамды
катализатордың тұрақтылығына әсері, ... ... 9 ... бойына жүргізгенде сәулелендірілген Семейтау
кен орынының Ni-Zn-цеолитқұрамды катализатордың ... ... ... ... ... көрсетті (4-сурет). н-
Октанның конверсиясы каталитикалық процесті жүргізгендегі барлық уақытта да
тұрақтылығын сақтайды.
Осы бақылау, электронды ... ... ... ... ... ... ... активтілігі өсу
эффектісі аса тұрақты және ұзақ уақыт бойына ... ... ... ... туралы қорытынды жасауға мүмкіндік
береді.
Тотықтырғыш ортада 50 Мрад мөлшерде катализатордың инертті ортада
сәулелендіругее дейінгі және ... ... беті БЭТ ... анықталды
(5- кесте).
6- кесте
Катализатордың инертті ортада 50 Мрад мөлшермен сәулелендіруге дейінгі
және кейінгі меншікті беті
|№ ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | |м2/г |м2/г |
|1 ... |85 |
| ... | | |
| ... | | ... ... ... 50 Мрад ... ... кезінде де
катализатордың меншікті беті тұрақты болып қала ... ... ... болады.
Синтезделген катализатордың фазалық құрамына инертті ... ... ... ... БЭТ ... ... ... келген.
Осылайша, РФА әдісімен алынған ... ... ... БЭТ
әдісімен катализатордың бетін өлшеуде сәйкестендірілген нәтижелер,
тасымалдағыштың құрылымына ... ... ... өте ... қорытында жасауға мүмкіндік береді.
қорытынды
1. Алғаш рет алдын ала сәулелендіру Ni-Zn-цеолитті катализаторларда н-
октанның изомерлеу ... ... ... алып ... Бұл ... ... ... әсер
(белсенділігінің артуы ... ... ... ... ... ... ... орта құрамы мен оның мөлшеріне тәуелді
екені зерттелді.
2. Белгіленген алдын ала электронды белсендіру арқылы ... ... ... оң ... ... ... ... ұшыраған үлгінің жоғары каталитикалық белсенділігі
250°С температурада 9 сағат бойы реакция кезінде сақталады.
3. Сәулелену процесі синтезделген катализатор құрылымының өзгеруіне әсер
етпейтіндігі ... ... ... ... цеолитов и катализ на цеолитах / Под ред. Дж. Рабо. – М.: Мир,
1980. – Т. 1. – 506 ... ... Р. ... ... ... – М.: Мир, 1985. – 424 ... Olson D.H., Haag W.O., Lago R.M. Chemical and physical ... ... ZSM-5 ... series // J. Catal. – 1980. – Vol. 61, №2. ... ... Verdine J.C. Zeolite ... in ... // Solid state catal.
symp. 186th Meet. Amer. Chem. Soc. – ... 1983. – P. ... ... T.B. ... и ... ... молекулярных сит
пентасиловой структуры // Химия и технология ... и ...... № 2. – С. ... ... Г.В., ... Т.Г., Киров Г.Н., Филизова Л.Д.
Природные ... – М.: ... 1985. – 224 ... ... Г.В., ... Т.Г., ... Г.Н., ... Л.Д.
Природные цеолиты. – М.: Химия, 1985. – 224 с.
8. Брек Д. Цеолитовые молекулярные сита. – М.: Мир, 1976. – 781 ... Meier W.M. The crystal ... of ... ... //
Z. Kristallogr. – 1961. – Bd. 115, H. 5/6 – Р. 439-450.
10. Rees L.C., Rao A. ... of various cations in ... // Trans. Farad. Soc. – 1966. – Vol. 62. – P. ... Barrer R.M. ... and reactions of mordenite // J. Chem. Soc. ... – Р. ... Mortier W.J., Pluth J.J., Smith J.V. ... of cations and
molecules in zeolites with the ... ... ... ... // I Mat. Res. Bull. – 1975. – Vol. ... P ... Schlenker J.L., Pluth J.J., Smith J.V. Positions of cations and
molecules in zeolites with the ... ... ... ... // I Mat. Res. Bull. – 1978. – Vol. 13. – ... Merkle A.B., Slaughter M. The crystal structure of heu-
landite (Ca, Na2) ... .6H2O // Amer. Mineral. – 1967. – ... – Р. ... Merkle A.B. ... M. ... and ... of ... of heulandite // Amer. Mineral. – 1968. – Vol. 53. – ... Barrer R.M. ... ... ... sieve zeolites ... Chem. Soc. – ... 1970. – P. 101-134.
17. Mumpton P.A. Clinoptilolite redefined // Amer. Mineral. – I960. ... 45. – Р. ... Mason B., Sand L.B. ... from ... The ... ... and ... // Amer. Mineral. – I960. –
Vol. 45. – Р.341-350.
19. Eayama K., Takeuchi J. ... the ... of ... and its role in thermal ... // Z. ... – 1977. ... – Р. ... Цицишвили Г.В. Адсорбционные, хроматографические и спектральные
свойства ... ... сит // ... ... ...... Мецниереба, 1979. – С. 48-52 .
21. Сендеров E.E., Хитаров Н.И. ... их ... и ... ... природе. – М.: Наука, 1970. – 283 с.
22. Челищев Н.Ф., Беренштейн Б. ... М.: ... 1974. – 40 ... Филизова Л., Киров Г., Балко В.М. Физико-химические свойства цеолитов
// Геох. минер. петр. – 1975. – Т. 2. – С. ... ... А.А., ... И., ... Ф.М. ... ... // ... VII Всесоюз. совещ. рентгенографии мин. сырья. – Львов, 1977. –
С. 88-89.
25. Kitsopoulos K.P. The relationship between the thermal behavior ... and its chemical ... // Clays and ... – 2001. – Vol. 49. – P. 236 - ... Анакчян З.Х., Дубинин М.М., Исирикян А.А. ... ... ... Грузии и Армении // Природные
цеолиты: сб. тез. – Тбилиси: Мецниереба, 1979. – С. 227-231.
27. Шуменко С.И. ... ... ... ... ... и ... ... // Природные цеолиты: сб.
тез. – Тбилиси: Мецниереба, 1979. – С. ... ... Г.Ш., ... У.Ж., ... Р.М., ... ... ... природного цеолита Шанканайского
месторождения // Известия НАН РК. Серия хим. – 2004. – № 5. – С. ... ... А.М., ... Е.Е., ... В., ... Д. ... структуры и оценка каталитической ... ... в ... полимеризации стирола // Нефтехимия. – 2006. – Т.
46, №3. – С. 204-213.
30. Цицишвили Г.В. ... ... и ... ... ... // ... ... сб. тез. – Тбилиси:
Мецниереба, 1979. – С. 37-49.
31. Дубинин М.М., Ложков Н.С., Онусайтис Б.А. ... ... ... // ... сб. тез. – Тбилиси:
Мецниереба, 1977. – С. ... ... В.Ф., ... Г.И., ... Р.Ш. и др. Зависимость
физико-химических и ... ... ... ... типа от ... ... активации // Природные
цеолиты: сб. тез. – Тбилиси: Мецниереба, 1979. – С. 72-78.
33. Цицишвили Г.В., ... Т.Г., ... Ш.Д., ... ... ... ... на разделительные ... ... // ... цеолиты: сб. тез. –
Тбилиси: Мецниереба, 1979. – С. 209-214.
34. Бобонич Ф. М., Малько Н.Я., ... В.Г. и др. ... ... и ... клиноптилолитов на ... ... ... сб. тез. – Тбилиси: Мецниереба,
1977. – С. 154-158.
35. Капустин Г.И., ... Л.М., ... Г.О. др. ... и ... ... ... NH3
с кислотными центрами цеолитов при повышенных температурах //
Кинетика и катализ. – 1984. – Т.25, № 4. – ... ... Х.М., ... Д.А., ... А. Л., ... А.Ю., ... ... А.А., Мишин И.В. Кислотные свойства природных цеолитов
// Известия АН СССР. Сер. хим. – 1984. – С. 266-273.
37. Topsoe N.Y., ... К., Derouane E.G. Infrared and ... ... study of the acidic ... of ... // J. Catal. – 1981. – Vol. 70, №1. – P. ... Babu G.P., Hegde S.G., Kulkarni S.B., Ratnasamy P. Active centers
over HZSM5 zeolites : I. Xylene ... // J. Catal. – 1983. ... 81, №2. – P. ... Nayak V.S., ... V.R. Acid strength distribution and catalytic
properties of H-ZSM-5: Effect of deammoniation conditions of NH4-ZSM-
5 // J. Catal. – 1983. – Vol. 81, №1. – P. ... Dmitriev R.V., ... K.H., Detjuk A.N., Minachev Kh.M. ... hydrogen spillover and its role in deuterium exchange on ... // J. Catal. – 1980. – Vol. 65, №1. – P. ... ... A.A., ... Д.А., ... А.Ю. Влияние кислотных
свойства цеолитов на их каталитическую активность // Тез. ... ... ... ... ... в катализе». – М. – 1985. – ... ... В.Б. ... бренстедовской кислотности кристаллических и
аморфных алюмосиликатов: кластерные квантово-химические модели и ... // ... и ... – 1982. – Т. 23, № 6. – С. 1334-1348.
43. ... Х.М., ... А.А. ... и ... ... ... в превращениях низкомолекулярных
олефинов и парафинов // Известия РАН . Сер. хим. –1993. – № 6. ... Kazansky V.B., Kustov L.M., Borovkov V.Yu. Near infrared ... study of high silica ... zeolites // ... – Vol. 3, № 1. – P. ... ... E.A., ... Э.Н. Применение ИК-спектроскопии ... ... ... ... ... ... ... – 1983. – Т. 52, № 3. – С. ... ... A.C., ... В.Ю., ... В.Б. О ... ... ... в цеолитах H-ZSM в льюсовкие центры //
Кинетика и катализ. – 1988. – Т. 29, № 6. – С. ... ... В.Б. О ... ... ... ... центров при
дегидроксилировании высококремниевых цеолитов // ... ... – 1990. – Т. 31, № 1. –С. ... ... Х.М., ... Д.А. ... и применение в катализе
цеолитов типа ... // ... ... – 1988. – Т. 47, № 12. – ... ... О.В., ... Б.К., ... Т.В. Ароматизация алканов и
циклоалканов на высококремнистых цеолитах // Доклады АН СССР. – ... Т. 255, № 1. – С. ... ... М.В., ... Б.В. ... ... углеводородов на катализаторах кислотного типа // Журнал
физической химии. – 1993. – Т. 67, № 5. – С. ... ... К.В., Хо Ши ... ... Б.В. О ... ... ... каталитической активности кристаллических и аморфных алюмосиликатов
// Кинетика и катализ. – 1973. – Т. 14, № 5. – С. ... ... Б.И., ... И.В., ... Г.А., ... А.Л. ... ... В.И., Рубинштейн A.M. Исследование аммонийной формы морденита
методом ... ... и ... ... АН ... Сер. хим. – 1973. – Т.4. – С. 766-772.
53. Karge H., Klose К. IR-spectroskopische Untersuchungen bei ... II. ... ... ... pyridin ... // Z. Phys. Chem. N.F. – 1975. – Bd. 83. – S.
100-110.
54. Шикунов Б.И., ... Л.И., ... В.И., ... А.Н. ... ... в ... методом инфракрасной спектроскопии //
Известия АН СССР. Сер. хим. – 1971. – Т. 7. – С. ... Eberly P.B., ... C.N., Voorhies A. Effect of ... ratio
on Physicochemical properties of mordenite and activity for ... // J.Catal. – 1971. – Vol. 22, № 12. – P. ... ... Б.И., Лафер Л.И., Якерсон В.И., Мишин И.В. Изучение
декатионирования и ... ... ... ИК-
спектроскопии // Известия АН СССР. Сер. хим. – 1972. – Т. 1. – С. ... ... Б.И., ... Л.И., Якерсон В.И., Рубинштейн A.M. ... ... ... ... ... // ... АН СССР. Сер. хим. –1973. –
T. 9. – C. 449-450.
58. Barrer R.M., Makki M.B. Molecular sieve sorbents from ... Canad. J. Chem. – 1964. – V. 42, №. 6. – P. ... ... С.П., ... Б.Г. ... эриониты и их адсорбированные
свойства по отношению к парам воды // Доклады АН СССР. – 1966. ... № 5. – C. ... ... Х.М., ... А.А., Бондаренко Т.Н Влияние предварительной
термообработки на ... ... и ... H-, Ga- ... в превращениях углеводородов С4 // Нефтехимия. – 1994.
– Т. 34, № 1. – С. 9-17.
61. Ono Y. Study of n-octane ... and ... ... zeolites using the reactors of ... configuration //
Catal. Rev-Sci. Eng. – 1992. – Vol. 34, № 3. – P. 179-185.
62. Giannetto G., Monque R., Galiasso R. ... of n-butane and ... in the presence of sulfated ... ... of ... investigated by in situ UV-vis diffuse ... // Catal. Rev-Sci. Eng. – 1994. – Vol. 36, № 2. – P. ... ... А.В., ... Л.М., ... А.И. ... октана и
прямогонной бензиновой ... на ... ... ... // ... и ... – 1999. – № 2. – С.30-34.
64. Миначев Х.М., Дергачев А.А. Ароматизация низкомолекулярных парафинов
на цеолитах семейства пентасила // ... ... – 1990. – Т. 59, ... – С. 1522-1554.
65. Миначев X М., Дергачев А. А., Харсон М. С, Бондаренко Т. Н. Природа
активных центров ... ... ... ароматизации
низкомолекулярных алканов // Доклады АН СССР. – 1988. – Т. 300, № 1.
– С.155-158.
66. ... Х.М., ... В.Б., ... А.А., ... Л.М., ... Роль ... центров различной природы в ароматизации низших
алканов на Zn- и ... ... // ... АН ... ... – Т. 303, №2. – С. ... ... Х.М., Дергачев А.А. Влияние ... меди на ... ... // Тез. ... рос. конф. «Актуальные проблемы
нефтехимии». – Москва, 2001. – С.181.
68. Миначев Х.М., Дергачев А.А. ... ... ... ... ... // ... – 1994. – Т. 34, №5. ... 387-392.
69. Дергачев А.А. Превращения низкомолекулярных ... ... ... Cg на ... ... различной
структуры. Автореферат ... доктора химических наук: 02.00.15. ИОХ
РАН, 1995. – 48 ... ... В.И., ... A.C., ... Л.М., ... Ю.В. ... и каталитических свойств Cu-ZSM-5 в процессе конверсии
низших алканов // Журнал ... ... – 2000. – Т. 73, № 12. ... ... Kanazirev V.I., Price G.L. Propane conversion on Cu-MFI zeolites //
J. Mol. Catal. A: ... – 1995. – Vol. 96, № 2. – P. ... ... G., Monque R., Galiasso R. Transformation of LPG into
aromatic hydrocarbons and hydrogen over zeolite ... // ... Eng. – 1994. – Vol. 36, № 2. – P. ... Ионе К.Г., Паукштис E.A., ... В.М. и др. ... ... свойств кристаллических алюмосиликатов
различных типов. Сообщение 1, Исследование ... ... ОН ... ... в цеолитном каркасе. // Известия АН СССР. Сер. хим. ... – № 8. – С. ... ... С.П., ... А.В., ... В.И., ... М.Е., Титова Т.И.
Инфракрасные спектры ... ... типа NaA, NaX, NH4X и ... ... // ... ... химии. – 1965. – Т. 39.
– С. 2554-2562.
75. Чукин Г.Д., Смирнов Б.В. Структура кислотных форм ... и ... ... // ... ... ... – 1978. – Т. 19, № 1. – ... ... Л.М., ... Ю.И., ... Ю.В. ... ... и ... свойства в конверсии низших алканов
высококремнеземных цеолитных катализаторов типа ZSM-5 и ZSM-11 ... ... ... – 1996. – Т. 69, вып. 2. – С. ... Venuto P.V., Hamilton L.A., Landis P.S. Organic ... catalyzed
by crystalline aluminosilicates: II. Alkylation ... and aging ... // J. Catal. – 1966. – Vol. 5, ... – Р. ... Рабо Дж. А., ... К.Л., Шомейкер В. Каталитические свойства и
структура редкоземельных обменных форм ... типа Y. // сб. ... ... ... Тр. IV ... конгресса по
катализу. – М.: Наука, 1970. – С. ... Ward J.W. The nature of active sites on zeolites : III. The ... alkaline earth ... forms // J. Catal. 1968. – Vol. ... 1. – P. ... ... Л. ... спектры адсорбированных молекул. – М.: Мир,
1969. – 514 с.
81. ... Дж., Вудс Рю. ... в ... ... -М.: Атомиздат,
1967. -353с.
82. Пикаев А.К. Современная радиационная химия. ... тело и ... ... ... ... ... В.И., ... В.В. Физико-химические свойства радиактивных
твердых тел. -М.: Атомиздат, 1973.
84. Радиационная химия. под ред. Г. ... -М.: ... ... Шалаев A.M. Действие ионизирующего излучения на ... и ... ... ... Котов А.Г., Пшежецкий С.Я. Электронные акты радиационной адсорбции ... ... // ... ... ... -1972. Т.
6, No. 6. -С. 341-352.
87. Гарибов А.А., ... М.М., ... М.Я., ... М.Х. ... на ... свойства силикагеля при радиолизе
адсорбированных молекул воды // Химия высоких энергий. -1982. -Т. ... 2.-С. ... Garibov А.А. Proc. V Tihany ... on ... ... ... Akad. Kiado. -1983. -Vol. 1. -P. 377.
89. Стрелко B.B., Швец Д.И., Картель H.T., Супруненко К.А., ... ... A.M. ... ... в ... на основе дисперсионных окислов. -М.: Энергоатомиздат, 1981.
90. Пшежецкий С.Я. Механизм и кинетика ... ... ... ... ... А.К. Современная радиационная химия. ... ... ... и ... -М.: Наука, 1985.
92. Бреслав Ю.А., Котов А.Г., ... С.Я. ... ... ... на ... ... ЭПР // ... высоких энергий. -1967. -Т. 1, No. 1. -С. 65-70.
93. Сутягин В.А. О роли у-излучения в изменении адсорбционной ... // ... ... ... -1978. -Т. 12, No. 4. -С. ... ... В.И., Жаброва Г.М., Каденаци Б.М., Кривенкова ... И.Е. О ... ... ... ... ... адсорбированных на диэлектриках
// Химия высоких энергий. -1967. -Т. 1, No. 6. -С. ... Шуб Д.М., ... Г.С., ... В.И. ... и ... ... ... водорода в присутствии окиси железа //
Ж. физ. Хим. -1960. -Т.34, No. 10. -С. ... ... Ю., ... А.Г., ... С.Я., // ДАН ... 1964, ... Ж. физ. хим., 1966, 40, с.2227; ДАН СССР, 1966, 166, с.1368.
97. Громов В.В., Котов А.Г. ... ... ... ... // ... высоких энергий. -1985. -Т. 19, No. 4.
-С. 312-325.
98. Бугаенко Л.Т., Калязин Е.П. Химия радиационная. Издательство академии
наук ... 1936. - ... Taylor Е.Н. ... effects on solids, including catalysts II ... Educ. ... 36,-P. ... Charman H.B., Dell R. M. II Trans. Faraday Soc. -1963. -Vol. 59. ... Cropper W. H. ... Effects on the ... of Solid Surfaces:
Defects produced in solids by radiation fields ... ... Г.М., ... А.С., ... И.И., ... СВ.
Электрофизические и обменные свойства облученных ... ... -М.: ... Радиационная химия,
1972,206 с.
103. Панченков Г.М., Казанская А.С., Петросянц СП. // Ж. физ. Хим. -1960.
Т. 34, -С. ... ... Д.В., Пак A.M., ... Б.Т., ... Л.Д., ... ... Г.П. Действие тепловых нейтронов и а-частиц ... ... ... ... группы при гидрировании
диметилэтинилкарбинола // Химия высоких энергий. ... ... Ю.Г. ... изомеризация углеводородов.
– Минск: Наука и техника, I989. – 214 с.
106. Дорогочинский А.З., Проскурин А.Л., Овчаров С.Н., ... ... ... ... углеводородов на цеолитных
катализаторах // ЦНИИТЭНефтехим. – 1989. – Т. 29. – С. 3-12.
107. ... Н.А., Цхе Л.А., ... Н.Б. ... ... ... ... // Новости науки
Казахстана. – 1998. – Вып. 4. – С. ... ... К.А., ... Р.М., ... В.Ф., Солохина Н.Н.
Исследование фазового и химического состава природных цеолитов ... на их ... // ... ... Сер хим. – 2004. – № ... ... ... А.В., Величкина Л.М., ... А.И. ... ... ... на ... ... типа
пентасила // Нефтепереработка и нефтехимия. – 1999. – № 2. – ... ... Л.М., ... Ю.И., ... Ю.В. ... структура,
кислотные и каталитические свойства в конверсии низших алканов
высококремнеземных цеолитных катализаторов типа ZSM-5 и ZSM-11 ... ... ... – 1996. – Т. 69, вып. 2. – С. 264-268.
111. Кузьмина Р.И. Влияние модифицирования ... ... их ... активность // Химия и химическая технология. –
1999. – Т. 42, вып. 5. – С. 131-135.

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 41 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Құрамында цеолит бар катализаторлардың ароматтау қабілеттілігіне радияциялық модифицирлеудің әсері65 бет
«Алатау» ЖШС өнімінің бәсеке қабілеттілігіне баға беру33 бет
Ауаның құрамындағы көмір қышқыл газының мөлшерін анықтау11 бет
Ауыл-село мұғалімдерінің өсу жолдары, олардың құрамындағы сандық және сапалық өзгерістер13 бет
Бензин фракцияларының құрамындағы көмірсутектерді анықтау25 бет
Бензин фракциясы құрамындағы ароматты көмірсутектерді бөліп алу23 бет
Газ разрядты санауыштар және олардың көмегімен радиациялық сәулелерді тіркеу41 бет
Дарынды балалардың қабілеттілігіне жалпы сипаттама15 бет
Жанама салықтар құрамындағы акциздер мәні6 бет
Жасушаның құрамындағы бейорганикалық заттар5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь