Жарнаманы қолдану

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2
І БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1. Жарнама туралы түсінік 6
1.2. Қазақ баспасөзінде жарнаманың пайда болуы ... ... ... ... ... ... 8
1.3. Кеңестік кезеңдегі жарнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 11
1.4. Қазіргі БАҚ.тағы жарнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
12
II БӨЛІМ 15
2.1. Қазақ ұлттық құндылықтарының жарнамадағы көрінісі ... .. 15
2.2. Жарнаманың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 17
2.3. БАҚ.тағы жарнаманың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
2.4. Баспасөздегі жарнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.5. Радиодағы жарнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
2.6. Теледидардағы жарнама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
41
III БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 42
3.1. Жарнама проблемасының зерттелу жай.күйі ... ... ... ... ... ... . 42
3.2. Жарнаманың психологиялық әсер ету сипаты ... ... ... ... ... ...
46
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

CІЛТЕМЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
52

55
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ...
57
Тақырыптың өзектілігі. Қандай да бір қоғамның нарықтық жағдайдағы әлеуметтік-экономикалық дамуы барысында қызу бәсекелестік туатыны мәлім. Нарықтық жағдай қарқын алғанда жарнаманың қоғамдық мән-маңызы да арта түседі. Нарықтық экономикаға көшкенге дейін елімізде жарнама мәселесіне көп көңіл бөлінбеген еді. Ал қазіргі уақытта күнделікті өміріміздің бір көрінісіне айналды.
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаевтың 2007 жылы Қазақстан халқына арнаған «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты жолдауының IV бөлімінде: «Бәсекелестікке қабілеттілік – Қазақстанның әлемдік экономика мен қоғамдастыққа табысты кірігуінің кілті»,- деген жолдар бар. Аталған жылдан бастап, Президенттің бастамасымен қазақстандық жобаның негізі тұжырымдалып, іске асыру жолдары қолға алынған болатын. Бұл – мемлекетіміздің әлемдік бәсекеге барынша қабілетті елу елдің қатарынан табылуы жолындағы игі қадам. Ал мұның алғышарты ретінде Қазақстан тауарлары мен қызметтерінің халықаралық озық стандарттардың сапалық деңгейіне көтерілуін атауға болады.
Жарнама – қоғамдық-әлеуметтік мазмұндағы термин. Қазақ жарнамасы – еңбек қарым-қатынасының, еңбек өлшемдері мен өндіріс күштерінің арасалмағы нарығының қалыпты формаға ауысып отырған қоғам құрылысының жаңа кезеңіндегі нарықтық қарым-қатынастың құрамдас бөлігі, қызмет көрсетулердің, тауарлардың түрлерін насихаттайтын өндіріс орнының тиімді қызмет етуіне ықпал жасайтын, еңбек пен өнім бәсекелестігін дамытатын нысан. Бұл – оның экстралингвистикалық сипаты. Соңғы 10-15 жылдың ішінде қазақ қоғамының дамуын алдыңғы кезеңімен салыстырғанда, жарнама саласының сандық-көлемдік арасалмағы да өзгерді. Қазақстан Республикасында орыс тіліндегі жарнамалар - шамамен 60%; қазақ тіліндегі жарнамалар - шамамен 30%; шет тілдеріндегі жарнамалар 10% көлемінде қолданылады. Нарықтық қарым-қатынастың құрамдас бөлігі болғандықтан, жарнама iciнің әлеуметтік мазмұны кеңейді және осы терминнің ұғымдық көлемі де ұлғайды.
Қазақ лингвистикасында жарнама мәтіні жеке тілдік құбылыс немесе тілдік құралдар мен бейвербалды құралдардан тұратын кешенді құбылыс ретінде зерттелмеген. Жарнама – психология, қоғамтану, журналистика ғылымдарына, сонымен қатар әлеуметтік лингвистика, лингвомәдениеттану, аударматану, стилистика салаларына да қатысы бар тілдік қоммуникацияның бip түpi.
Қоғам дамуындағы қазақ жарнамаларының қазіргі әлеуметтік рөлінің артуы жарнаманың қоммуникациялық акт ретіндегі заңдылықтарын, ақпарат беру және ықпал ету қызметін атқарудағы тілдік құралдардың қолданылу ерекшеліктерін, тілдік құралдардың вербалды емес құралдармен бірлесе отырып, ықпал ету қызметін атқарудағы жұмсалу заңдылықтары зерттеу жұмыстың өзектілігін дәлелдейді.
1. Котлер Ф. Основы маркетинга. – М.: 1992.
2. Современный маркетинг. / В.Е.Хруцкий, И.В.Корнеева, В.Е. Автухова. – М.: 1991.
3. Беклешев В., Воронов С. Реклама в торговле. – М.: 1991.
4. Маяковский В.В. Агитация и реклама. Полн. собр. соч. Т. 12. М.: 1959.
5. Артеменко В.Г. Реклама в торговле. – Новосибирск. 1996.
6. Жарнама туралы Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 19 желтоқсандағы № 508 Заңы.
7. www.sana.gov.kz/showarticle.php, www.parlam.kz.
8. Назайкин А.Н. Эффективная реклама в прессе. - М.: Международный институт рекламы. 2001.
9. Плотникова Т. Пресса под прессом. Рекламная компания. М.: 2005.
10. Панкратов Ф.Г., Баженов Ю.К., Серегина Т.К., Шахурин В.Г. Рекламная деятельность. М.: Информационно-внедренческий центр. Маркетинг. 2001.
11. Скороделов К. В. Планирование рекламной кампании рекламным агентством. Маркетинг в России и за рубежомж. М.: №3. 2000.
12. Фарбей Э. Эффективная рекламная компания - Днепропетровск: Баланс- Клуб. 2003.
13. Назайкин А.Н. Медиапланирование на 100% . М.: Альпина Бизнес Букс. 2005.
14. Шындалиева М. Б. БАҚ-тағы жарнама технологиясы. ЕҰУ баспасы. 2010.
15. Эндикел Д.Ф., Блэкуэлл Р.Д., Миниард П.Д. 1999.
16. Қазақ совет энциклопедиясы. - Алматы, 1974.
17. Лебедева Л.В. Особенности функционирования языка в печатной рекламы: Автореф. дис. канд.филол.наук. - М.,1981.
18. Сыздьщова Р., Шалабаев Б. Коркем текст1 лингвистикальщ талдау.-Алматы:Мектеп, 1989.-128 б.
19. Ульяновский С. Миф, дизайн рекламы. М.: 1998.
20. Аренс Б. Современная реклама. М.: 1995.
21. Картер М. Эффективная реклама. М.: 2000.
22. Аренс Б. Современная реклама. М.: 1995.
23. Раимбекова Б.Ж. Газетный текст на русском и казахском языках:Дисс. канд.филол.наук.-Алматы, 1999.
24. Қазақ тілінің диалектологиялық сөздігі. -Алматы: Ғылым, 1969.
25. Школьник Л.С., Тарасов Е.Ф. Язык улицы. М.:1977.
26. Пашенцев Е. Н. Связи с общественностью: мировая практика и современная Россия. М.: 2000.
        
        Мазмұны
|Кіріспе.......................................................|2 |
|..................................... | ... |6 ... ... | ... ... ... |6 ... ... жарнаманың пайда |8 |
| ... | ... ... |11 |
| ... |
| |.... | ... ... |12 |
| ... |
| |..... | ... ... |15 ... ... құндылықтарының жарнамадағы көрінісі...... |15 |
|2.2.|Жарнаманың |17 |
| ... |
| ... | ... жарнаманың ерекшеліктері |19 |
| ... | ... |25 |
| ... |
| ... | ... |38 |
| ... |
| ... | ... |41 |
| ... |
| ... | ... |42 ... |
|................................. | ... ... ... |42 |
| ... | ... ... әсер ету |46 |
| ... | ... ... | |
| |55 ... ... | ... әдебиеттер тізімі............................ |57 |
кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Қандай да бір ... ... ... ... ... қызу ... туатыны
мәлім. Нарықтық жағдай қарқын алғанда жарнаманың қоғамдық мән-маңызы да
арта ... ... ... ... дейін елімізде жарнама
мәселесіне көп көңіл бөлінбеген еді. Ал ... ... ... бір ... ... ... Президенті Н. Назарбаевтың 2007 жылы
Қазақстан халқына арнаған «Жаңа ... жаңа ... ... IV ... ... ... – Қазақстанның
әлемдік экономика мен ... ... ... ... ... бар. Аталған жылдан бастап, Президенттің бастамасымен қазақстандық
жобаның негізі тұжырымдалып, іске ... ... ... ... Бұл – ... әлемдік бәсекеге барынша қабілетті ... ... ... ... игі ... Ал ... алғышарты ретінде
Қазақстан тауарлары мен қызметтерінің халықаралық озық ... ... ... ... ... – қоғамдық-әлеуметтік мазмұндағы термин. Қазақ жарнамасы –
еңбек қарым-қатынасының, еңбек өлшемдері мен өндіріс күштерінің арасалмағы
нарығының қалыпты формаға ауысып ... ... ... жаңа ... ... ... ... қызмет көрсетулердің,
тауарлардың түрлерін насихаттайтын өндіріс орнының тиімді қызмет ... ... ... пен өнім ... ... ... Бұл – оның
экстралингвистикалық сипаты. Соңғы 10-15 жылдың ішінде ... ... ... ... ... ... саласының сандық-көлемдік
арасалмағы да өзгерді. Қазақстан Республикасында орыс тіліндегі жарнамалар
- шамамен 60%; қазақ тіліндегі жарнамалар - шамамен 30%; шет ... 10% ... ... ... ... құрамдас
бөлігі болғандықтан, жарнама iciнің әлеуметтік мазмұны кеңейді және осы
терминнің ұғымдық көлемі де ұлғайды.
Қазақ ... ... ... жеке тілдік құбылыс немесе
тілдік құралдар мен бейвербалды құралдардан тұратын кешенді құбылыс ретінде
зерттелмеген. ...... ... журналистика ғылымдарына,
сонымен қатар әлеуметтік лингвистика, лингвомәдениеттану, аударматану,
стилистика салаларына да қатысы бар тілдік қоммуникацияның бip түpi.
Қоғам дамуындағы қазақ жарнамаларының қазіргі әлеуметтік ... ... ... акт ... ... ақпарат беру және
ықпал ету қызметін атқарудағы тілдік құралдардың қолданылу ... ... ... емес ... ... отырып, ықпал ету
қызметін атқарудағы жұмсалу заңдылықтары зерттеу жұмыстың өзектілігін
дәлелдейді.
Қазақстанда соңғы ... ... ісі қызу ... ... ... еліміздегі жарнаманың ұлттық танымын айқындап-зерделеу қажеттілігі
де өздігінен туындайды. Жарнама феноменін зерттеу үшін ... ... және оның ... ... ... ашу керек. Теледидардан көріп
жүргеніміздей, орыс ... ... ... ... ... ... ... шығуы да мүмкін. Дегенмен де, мұны еліміздің
мемлекеттік ... көшу ... бір ... деп ... та ... Бір
өкініштісі, еліміздің тауарын таза қазақ тілінде өзіндік идеялармен өндіру
мен жарнамалаудың төмен ... ... ... ... ... ... ... ескермейді, моральдық тұрғыдан ұнамдылығы
солғын сюжеттер толассыз ... ... ... ... іс-әрекеті сөзсіз пайдалы, алайда ол ... ... мен ... ... мен ... кері ... тигізуі
мүмкін. Ал болашақта жарнаманың дамуы қоғамдағы ... ... ... ... ... Бұл – ... күні де ... ... ... ... ... әлеуметтік-психологиялық,
қабылдаудың ұлттық-этникалық (әдет-ғұрып, өнеге және діни салттар)
ерекшеліктерін, ... ... ... ... Бізде
пайдаланылып жүрген ... ... ... ... ... өнімдері қабылдаудың психологиялық ... ... ... ... болып жатады. Жарнаманың психикалық
әсеріне – ... ... ... туғызу, ниет-тілекті ояту, ... ... ... әсер ету ... ... ... Адамға
жарнаманың әсерін әлеуметтік-психологиялық ішкі ... ... ... ... компоненттерге - когнитивті, мінез-
құлықтық және ... ... ... ... ... жарнама информация емес, әуелде солай ... ... ... бейімдеу болып табылады. Бұл ... ... ерте ме, кеш пе ол ... ... қана ... ... да ... нәтижесінде тауардың бар екенін біліп ... оны ... ... ... ... зерттеу арқылы, қоғам күйін де
анықтауға болады.
Жарнама мен тұтынушының мінез-құлқының арасындағы арақатынасты түсіну
үшін біріншіден, адам ... көп ... оған әсер ... ... ... айналысатындар мінез-құлық
тенденцияларына қарай қалай ... әсер ... ... ... ... ... сұраныстарды нақтылау керек.
Жарнама іс-әрекеті – қоғамдық-ұлттық сананың бір формасы. ... ... яғни ... ... ... басты назарда ұстау
негізгі қағидалар қатарына жатады.
Дипломдық жұмыс тақырыбының зерттелу деңгейі. Қазақ тіл ... осы ... ... ... ұғым ... тілші ғалымдар Ғ.
Кеңесбаевтың, М. Балақаевтың, Р. Сыздықованың,
Ш. ... Е. ... ... сөз ... ... ... қазақ әдеби тілі стилінің жүйесі аясында ғана сөз болып,
жеке ғылыми проблема ретінде ... жоқ. ... ... ... ... - заңды құбылыс, өйткені қазақ жарнамалары ұғымы қамтитын
қоғамдық-әлеуметтік мазмұн шектеулі сипатта болды.
Соңғы онжылдық көлемінде де қазақ, жарнамалары туралы негізінен стиль,
норма ... ... ... ... ... ... қазақ жарнамаларын
әлеуметтік лингвистика аясында зерттеген еңбек жарияланды (С.А. ... ... бұл - тың ... ... ... ... ... проблемалар: жарнаманың
әлеуметтік рөлі (Б.М. Разумовский, В.Е. Демидов); жарнама мәтінінің
аксиологиялық acпектici (З.П. ... ... ... (В. Барабанников,
М. Бойтлер, Ә.П. Стоянова, Аль-Марбуд Валид, Н.Б. Фильчикова); жарнама
мәтініндегі ... ... (И.А. ... М.В. ... ... ... ... лингвистикалық тұрғыдан сипаттау
(Н.А. Гурская); жарнама мәтінінің функционалдық-семантикалық
ерекшеліктерін көрсету (Ғ.Н. Кузнецова), жарнама мәтінінің жасалуын
жалпылама ... (А. ... М.А. ... ... мәтінінің
психологиялық ерекшеліктерін айқындау (А. Н. Лебедев, А.К. Бобовиков, В.Г.
Зазыкин) ... ... ... тіл ... ... ... оның мәтіндік ерекшеліктері, тілдік құралдар мен вербалды
емес құралдардың өзара байланысып атқаратын ықпал ету қызметінің дәрежесі,
ерекшеліктері ... ... ... ... ... мен ... Қазақ жарнамалары
мәтіндерінің тілдік ерекшеліктерін, оның ішінде лексикалық бірліктерінің
ақпарат беру және ықпал ету қызметтеріндегі ... ... ... тілдік құралдар мен вербалды емес құралдардың ықпал
ету кызметіне бағытталған кешеннің сипатын талдау.
Көрсетілген мақсаттарды ... ... үшін ... ... ... ... ... қоғамындағы әлеуметтік-қоғамдық орны мен
мазмұнын айқындау; еңбек қарым-қатынастарының нарықтық сипаттағы рөлін
көрсету;
қазақ жарнамаларының ... ету ... ... ... талдау;
қазақтың ұлттық құндылықтарының жарнамадағы рөлін ашып көрсету;
жарнама ... ... ... сипаттау;
жарнама мәтіндеріндегі жаңа қолданыстарға талдау жасау;
жарнаманың психологиялық әсер ету сипатын көрсету.
Дипломдық жұмыстың зерттеу ... ... ... жарнамалар және
олардағы қазақ ұлттық құндылықтардың көрінісі.
Зерттеу жұмысының дереккөздері. Зерттеу жұмысын жүргізу үшін 1996
жылдан бepi жарияланған жарнама мәтіндері жинақталды. Материалдар мерзімді
басылымдардан ... ... ... ... "Жас ... ... правда", "Деловая неделя" газеттерінен), қазақ
радио және телеарналарынан ("Хабар-1","Хабар-2", "Қазақстан", "КТК",
"Рахат" ... ... ... жинақталды.
Диплом жұмысының теориялық маңызы. Қазақ жарнамаларының жазбаша мәтін
ретіндегі, оның ішінде шағын көлемді мәтін ретіндегі белгілерінің анықталуы
қазақ тіл біліміндегі мәтін ... және ... ... үлес ... ... ... мәтіндерінің тілдік сипаты бойынша
жасалған тұжырымдар әдеби норма, сөз мәдениеті, аударматану, терминология
салалары бойынша жасалған ғылыми тұжырымдарды толықтырады. ... ... ... мен ... емес ... ... ... ықпал ету кызметінің жасалатындығы лингвограмматика
аспектісінің зерттелуіне үлес қосады.
Жұмыстың практикалық құндылығы. Зерттеудің тұжырымдары мен
нәтижелерін, игерген ... ... ... оқу ... ... ... лингвистикасы, әдеби тіл нормалары, сөз мәдениеті,
терминология, аударматану салалары бойынша жүргізілетін ... ... ... ... ... ... жұмысы кіріспе мен қорытындыдан, үш бөлімнен
тұрады.
І бөлім
1.1. ... ... ... жарнама деп тауарды, қызметті танымалдандыру қалыбындағы ойдың
алға жылжуын айтамыз. Ол ... ... ... ... ... ... - «қатты айғайлау» немесе «жарнамалау» деген ... ... ... ... – бір ... немесе бір фирма
өнімінің жақсы жағын насихаттап, мақтайды деген үстірт ... ... ... ... тереңірек зер салып, үңіле түссек, оның
бастауында қалыптасу тарихы мен өзіндік кезеңдері бар ... ... ... ... ...... ... дәріс немесе көрермендерге ... да ... ... ... ... ... ... бір түрі». Немесе: «Жарнама дегеніміз – белгілі бір ... ... ... түрі жайлы мағлұматтардың бұқаралық ақпарат құралдары
арқылы жариялануы»,- деген жалпыға ортақ анықтамалар бар. ... ... ... және ... ... ... ... бетін сатып алып,
жарнамалау ақылы деп аталады. Ал өнімді ұсынушы адамның ... ... ... мен ... ақпарат құралы арасында ... ... ... ... тән. Оның тиімді тәсілі -мектепте, қарттар
үйінде, тағы басқа мекемелерде ... өз ... ... ... ... ... үш ... бар. Олар:
- нарық кеңістігінде әйгілі болу;
- фирманың беделін арттыру;
- ... ... ... өз ... ... қалу ... жүзеге асыру.
Жарнаманың жеке адамдарға арналған хабарландыру, құлақтандыру,
сақтандыру ... ... де ... Мәселен: жекелеген адамдардың
жоғалған, ұрланған құнды заттарын, құжаттарын ... Бұл ... ... ... ... түрі ... табылады. Бүгінгі
таңда белгілі бір кәсіпорынның өнімін жарнамалау кеңінен тарап ... ... ... ... ... үшін ... жақсы қасиеттерін
мейлінше көрсетуге тырысады. Яғни, бұл ... ... ... ... ... жарнама суреттер арқылы безендірілетін және тек
сөздерден тұратын жарнама болып бөлінеді. Жарнама БАҚ-тың барлық түрінде
кездеседі.
Жарнамаға ... ... ... Коттлер былай анықтама береді:
«Жарнама – ... ... ... көзі ... ... ... ... көмегімен жүзеге асатын коммуникацияның өзіндік
нысаны»[1]. Ал Американдық маркетинг ассоциациясының берген анықтамасы
бойынша: ... - бұл ... ... ... төлемімен тауарларды
және қызмет көрсетудің кез келген формасы және ол ... ... ... ... қызмет көрсететін және маркетингтің құрамдас
бөлігі болып табылады» [2],- деп тұжырымдайды.
1996 жылы ... ... ... ... ... авторлары
В. Беклешев және С. ... ... ... анықтамасы АҚШ-тағы
«Эдвертайзинг Эйдж» журналында өткізілген конкурс барысында ... Бұл ... ... ... ... бере келе, «Жарнама – ... ... ... ... мақұлдауын, дауыстарын алған,
тұтынушылар мен тұтынушылар санын көбейту және ... ... ... ала ... ... ... қызмет, қоғамдық қозғалыс немесе ... ... ... ... ... ... ... хабарлама» [3],- деп
нақтылы тұжырымға келген.
Ұраншылар институты мемлекеттік билік ... ... ... ... мұндай қызмет барлық ежелгі мемлекеттерде тіркелген.
Еуропа территориясында ұраншылар хабарландырулары б.з.б. ХІV ғ. жатқан Крит-
Микендік мәдениетінің ... ... ... ... ... ежелгі ірі қалаларда адамдардың көп шоғырланған ... ... беру үшін ... ... ... бұл ... ... түрінде саяси мәнде болған, бірақ көп жағдайда ұраншылар
тұрғылықты халыққа жалпылай маңызды ақпаратты беріп ... ... ... елшілердің келуі туралы алдын-ала айту, нан тарату
немесе жақында цирктің көрсетілуі туралы хабарды тарату түрлері ... ... ... пікірінше, ежелгі және орта ... ... өмір ... ауызша формада көрініс тауып, жалғасып отырған.
Мұны жарнамалық мәтіндердің ауызша ... ... ... ... ... ... қалыптастырды, бұл жарнамалар:
• тауар мен қызмет көрсетуді ұсыну түрінде;
• жаяу қолөнершілердің делдалдарының шақырулары;
• жарнама ... ... ... - сөз ... әртүрлі бейнелік
элементтер, ым-ишара түрінде ұсынылып отырған.
Сол кездің өзінде жарнаманы өткізетін ыңғайлы уақыт пен орын таңдауды
ұйымдастыру аса ... ... Ал ... ... ... ... ... пен мүсіндерді игеруімен тығыз байланысты.
Ежелгі Грекияда көркемөнер мен қолөнершілердің жасаған бұйымдарын
фирмалық таңбамен ... ... ... ... қазір жарнаманың
әдіс-тәсілдері болып табылатын таңбалық құралдар ... ... ... ... ... ... ... жарнама жазбаша мәтін
түрінде шыға ... ... бұл ... пайда болуымен сипатталады. Антика
кезеңіндегі жазбаша жарнама ... ... ... ... ... ... ... барлық қызметтерін ұсынады», - деп Рим
тұрғындарының сүйікті ... ... ... Осындай сипатқа ие
болған жарнама антикалық ... ... ... ... арнайы бөлінген орындарда жүзеге асып отырды. Жарнамалық
мәтіндер бүгінгі заманның өнер ... ... ... бастаулары ежелгі
замандардан көрінеді, яғни, антикалық заманда жарнамалық қызмет қалыптаса
бастады деп ... ... ... ... нақты айта аламыз. Демек,
афиша, плакат, сауда маркасы, жарнамалық акция ... ... ... антика заманында қалыптасты деуге толық негіз бар.
1.2. Қазақ баспасөзінде жарнаманың пайда болуы
«Қазақ мерзімді баспасөзі Қазақстанның ... ... ... ... ... баспасөз зерттеушілері. Ш. Уәлиханов, ... А. ... ... қазақтың біртуарлары қазақ
журналистикасындағы демократиялық публицистиканың негізін ... ... ... халық ауыз әдебиеті мен ақын-жазушылар шығармалары баспа
бетінде жарық көре бастады. XIX ғасырдың екінші жартысында ... ... ... ... ... ... шыға бастаған кезде публицистиканың
түрлі жанрлары пайда болғаны белгілі. Алайда, жарнаманың ... ... ... қай ... ... ... кесіп айту қиын. Дегенмен,
нағыз жарнаманың өзі болмаса да, соған ұқсас түрлері көрініс тапқан ... ... ... да бір ... деректі тексергенде сол
дәуірдің тарихи оқиғаларына, хал-ахуалына мән беріп, сабақтастыра сараптау
– зерттеушілер ескеретін ... ... ... ... XIX-XX ғасырдың өзгерістеріне байланысты болған
сияқты. Мәселен, XIX ... соңы мен XX ... ... ... ... ... ашу саясаты жүріп ... Осы ... ... ... шыға бастағанда, газетте «Жаңа кітаптар» айдарында
«Дала уалаяты» газетінде (1888-1902) мынадай жарнама жарық ... ... ... бір ... шығып, сатылып жүр. Сол кітапта Орал ... ... бар, онан соң ... орыстармен араласқаны бар,
«жазған Алекторов» деген. Сол кітапты білімді, ғылымды қазақтар алып ... ... ... жүріп, қалай түзеле бастағанын біледі. Сол
кітаптың қағазы аз, ... 35 ... ... ... ... шаһарында сатылса керек» (ДУГ 1890, №30) деп, Д. Высоков ... Ал ... ... ... ... ... орысша оқудың
қазақ арасында көбейгенінен сөйлейтін һәм Торғай облысының картасы бар жаңа
кітап басылып шықты. ... ... ... ... оны ... ... военный губернаторының кеңсесіндегі советник Васильевке барсын»,
- деген жарнама жарияланған. Сондай-ақ «Айқап» журналында (1911-1915) ... ... ... деген тақырыпта: «Жастық жемістері» қазақша өлеңмен
басылған. Шығарушысы - «Айқап» ... ... ... ... Ішінде
әдемі-әдемі өлеңдер бар. Өлең оқуды сүюшілердің алып ... ... ... - ... тіліндегі тарихи хикая. Шәкәрім
Құдайбердіұлы. Бұл ... ... ... 190 жыл ... болып өткен бір
уақиға қисса қылып ... ... ... ... ... ... «Ярдам» кітапханасынан алдыруға болады», - деген
хабарландыру, жарнамалар берілген. Дәл осындай жарнамалар журнал ... ... ... Дулатовтың «Эсперанто тілі» («Айқап» 1913, №
9) деген материалы таза жарнамаға ... да, ол ... ... элементері ұшырасады: «Біздің заманымызда мәшһүр ... ... жер ... халықтарға бірдей ортақ «эсперанто тілін» ойлап
шығарды. Бұл тілдің оңайлығы ... егер ... ай ... ... үйренген
кісі өзінің ана тіліндей біліп шығады», - деп айтып келеді де, кітаптың
бағасына тоқталып, ... ... ... ... - ... ... «эсперанто» кітаптары табылмаса өз адресі мынау: г.
Варшава, ул. ... № 9. Д-ру ... ... ... 1895 жылы № 24 ... басылған
Г.Н. Потаниннің тарихи-этнографиялық ... ... ... ... ... ... қана ... халықтың онымен қалай
байланыс орнатуға болатыны туралы ... ... ... ... темір
жолмен Петербур шаһарынан Омбы шаһарына атақты жиһан кезуші Г.Н. Потанин
деген келеді. ... ... Омбы ... бірнеше күн тұрып, мұнан
Көкшетау ... ... ... ... ... мен ... қалған
сөздерін жинамақ үшін. Сол жайларда осы жылдың сентябрь айына дейін тұрса
керек»,- дей келе, жергілікті тұрғындар халықтың ... мен ... ... ... ... көрсетуі сұралады. Жарнама және хабарландыру
ретінде берілген бұл материал ... ... ... Г.Н. Потанин
Көкшетау оязының қазақтарының арасында да құрметі асып, сүйікті болып, һәм
қазақтар да оның ... ... ... ... ... нәрселерін бажай
келтіруіне болысып, уа көмек беруден тартынбаса керек»,- ... ... ... Бұл ... жарнама элементтері анық байқалады. Г.Н.
Потаниннің ... ... ... ... ... ... халықтың
көмегіне сүйену арқылы ел әдебиеті мен тарихына қатысты құнды деректерді
халық арасынан ... ... тек ... ... ... ... және басқа халықтардың мұрасын ... ... ... оқырманды осы іске жұмылдыру көзделіп отырғаны көрінеді.
1897 жылы «Дала уалаяты» газетінің № 47 ... ... ... кітап
туралы» деген жарнаманың әдіс-тәсілдерінен көрініс беретін материал
«Киргизско-русский ... ... 1897 жылы ... ... басылған. Бұл
мақаланың авторы – В. Ладыгин. Мақалада ... ... ... мен гимназиялар ашылып жатқандығы айтыла келе, шағын ... ... ... көп ... ... жазылғандығы, қазақ балаларының орысша
үйренуіне оңтайлы сөздік екені айтылады. Бұның тек қазақтарға ғана ... ... ... ... ... ... орыстар үшін де
үлкен пайдасы бар екені баса жазылған. Мақала ... ... ... ... ... жүруге ыңғайлы. Өзі - 263 бет. Бұған ... ... ... теңге) қымбат емес. Жалғыз-ақ сынауға тұратыны - мынау. Орыс ... араб ... ... ... ... ... ... Қазіргі таңда
кездесетін кітап жарнамасы осы материалға ұқсас болып келетіні дәлелдеуді
қажет етпейді. Осы ... ... атты ... шыға ... және
оның таратылу тәртібі туралы жарнамалық белгілері бар ... ... ... ... ... қам ... ... «Сарыарқа» газетінің
бірінші нөмірі келді. Газет қазірге жұмасына бір рет шықпақ. Жылдық қақы ... ... ... 3 сом 25 ... ... ... 1917 жылы шыққан нөмірлерінің бірінде «Сарыарқа»
«Қазақ» емлесімен шығару мақсатымен ... ... ... ... Имам ... Семейге шақырды. Имам жүріп кетті. «Сарыарқа»
көңілдегідей ... ... ... ... ... ... ... Семипалатинск. Ред.газ. «Сарыарқа». Осы сияқты
жаңадан шығып жатқан газет-журналдар туралы құттықтау мен жарнама ... ... ... ... да ... ... ... материалдарды «Қазақ» газетінен де көптеп
кездестіруге болады. «Қазақ» ... ... ... ... сарынындағы
материалдар көп және сол кездің өзінде газет-журналдарда жарнаманың үлкен
орын ала ... ... ... Ол ... ... ... ... көбіне жаңадан шыққан кітаптар, басылымдар, ... ... ... ... жұртты соны оқу мен көруге ... Бұл ... ... ... ... қана ... ... астасып, сабақтасып жатқандығын аңғара аламыз. «Қазақ» газетінің
жарнама сарындас қай ... ... та, ... ... ... және
көкейкесті мәселелер бойынша халыққа қажетті ... ... ... ... беріліп отырған.
Кей тұстарда әуелі «жарнама» айдарымен жарық көрген материалдар ... ... ... болу үшін ... ... ... ... члендерінен құралған комитет өкілдерінің Торғай облысының
халқына таратқан жарнамасы» деп ... ... ... ... деп ... Жарнаманың мазмұнына қарап отырсақ, қазіргі таңда
кездесетін саяси жарнаманың элементтерін көруге болады. «Торғай облысындағы
қазақтар һәм ... біз, ... ... ... ... шын ... сіздерден учредительное собраниені
қорғауларыңызды өтініміз»,- делінген тұстары ... ... ... ... ... ... екені көзге ұрып тұр. Міне,
бұл алғашқы қазақ ... ... ... ... жарнама
сарындас мақалалардың осы күнгі жарнамаға ұқсас жақтары басым деуге толық
негіз ... ... ... ... ... ... ... Кеңес өкіметі 1917 жылдың
қазан айынан 1918 ... ... ... ... ... бітті деп жазылған. Одан
кейін Қазақстанда Азамат соғысы жылдары, ауыл мен ... ... ... ... ... және 1920-1940 жылдардағы
индустриялық даму кезеңі өтті. Одан кейін, Ұлы Отан ... ... ... осы ... ... барлығы да қазақ мерзімді баспасөзіне
өз әсерін тигізбей қоймады.
Ғылыми-техникалық даму және 1965 ... ... ... ... ... ... ... ұшырауына себеп болды. Бұл
кезеңдерде газет біріншіден, өкіметтің ... ... ... ... өз бақылауына алды. Жарнама құны мемлекет тарапынан
белгіленіп отырды. Бір жарнама беру үшін ... ... ... ... өту ... ... Ол жарнаманың қандай ... бар ... ... ... ... Не ... жарнамалау қажет дегенде азаматтардың
рухани жан-дүниесін көтеретін мәдени іс-шараларды жарнамалауға болады деген
талаптар қойылды. Сол ... ... ... ... ... бөліміміз» тәрізді айдарларда театр ұжымдарының, өнерпаздардың
гастрольге шыққандығы турасында ... ... ... ... ... (қазіргі «Егемен Қазақстан») «Семей облыстық Абай
атындағы музыкалық драма театрының гастролі 20-29 май ... М. ... ... ... ... ... өнер ... Касса күн сайын
сағат 10-нан 20-ға дейін ашық. Барлық спектакльдер орысшаға аударылады» -
деп, ... ... ... Осы тақылеттес жарнамалар аталмыш газеттің
кез келген санында кездеседі. Бұл газет ... ... ... ... ... «Басқа бөлмеге, ас үйге апарып
қоюға, саябаққа және басқа жерге ... алып ... оңай ... ... Ц-430» ... ... Ц-432» қара-ақ, сол
сияқты түрлі-түсті көрсету ... ... ... (8,7 кг.) ... ... см) шағын қиғашынан алғанда экраны 25см»,- деп ... ... ... табылады. Алайда, осы жарнамада стильдік
қатеге жол ... ... Ал ... ... ... ... ойыншықтарын жарнамасы әлдеқайда тартымды шыққан.
«Балалардың ... осы ... ... болса, олардың ойындары
бұрынғыдан да қызықты болар еді. Қуатты «самосвалмен» жүк ... ... ... машинамен жүрексінбей ең қиын рейске ... ... ... машина тіпті керек. Себебі, қуыршақтар жиі ... ... ... 1985 ж. ... ... Сондай-ақ, «Луч» маркалы
әйелдер сағатын, «Харьков» электр ұстарасын жарнамалаған. Электрлі ұстара:
«... тіпті көз ... ... ... Олар ... ... ... ... және теріні тітіркендірмейді. Бағасы қабына және безендірілуіне
қарай 15-23 сом ... ... ... ... ... маусымдарға
арналған жарнама осы кеңестік кезеңнің баспасөзінде көп ... ... оқу ... ... ... ... ... деген айдармен жарнама көптеп жарық көргені белгілі. ... ... ... жақындаған тұста әр басылым өз басылымдарын
«Жаздырып алуға асығыңыздар, бұл сіздердің ... ... ... ... ... ... Бұл ... әлі күнге дейін өз
кезегінде жалғасып келеді.
1.4. Қазіргі БАҚ-тағы жарнама
Тәуелсіздік ... ... ... ... ... бола ... ... жанрлардың ауқымы кеңейіп, көркейіп өсе
бастады. Оның үстіне елімізде жүздеген тәуелсіз ... ... ... ... ... түрде бәсеке басталады. Бұл бәсекенің басты мақсаты
- таралым санын көбейту. Ал газет таралымын көбейту дегеніміз - ... мен ... ... олардың қоғамдық тапсырыстарын орындау
болып табылады. Осындай сұраныстардың бірі де ... - ... ... ... ... нәтижесінде орыс тілді жарнамалық газеттер шыға бастады.
Қазақ тілінде ... ... ... ... ... еді. Ол ... газет болғанына қарамастан, жарнамаға үлкен орын берді. Мәселен 9-
беттегі «Хабарландыру, құттықтау» ... ... ... болды.
• Сатамыз – «Алатау» қонақ ... ... ... байланыс
телефоны: 264-07-41.
• Пәтердегі бір бөлмемді жалға беремін. Телефон: 244-41-33.
• Қызмет көрсетемін–гитарада ойнауды үйретемін. Телефон: 233-03-07.
... ... жыл ... ... бар, ... ... ... алатын мекемеге жұмысқа орналасқысы келеді.
• Неміс тілін білемін–үйренушілерге неміс тілін үйретемін. Телефон:
244-75-34.
Тағы басқа «Айырбастаймын, сатып аламын» ... ... ... ... «Әлеуметтік қорғау, инвестициялық ... қоры - ... ... ... ... ... қабылдау пунктерінде
және халықтық банктің барлық бөлімшелерінде қабылданады. ... есеп ... ... ... ... ... әрбір нөмірінен кездестіруге
болады.
Республикалық «Жас Алаш» газетінің қосымшалары жарық көретіні белгілі.
Сондағы «Жібек жолы» ... 1992 ... 29 ... ... ... 1992 жылдың 22 тамызынан бастап, тегін ... ... ... «Оқырман жарнамасы» деген айдармен бір бет арналған.
Онда қалтасы қалың емес оқырмандардың жарнамасы жарияланып ... ... 1992 ... 29 ... «Жібек жолы» қосымшасында: «1988 жылы
зауыттан шықан ... ... ... бір бұзаулы сиырға немесе
он-он бес қойға айырбастаймын»,- деп, мекен-жайы көрсетілген. Әр ... ... ... ... ... ... қиын емес. Газеттің бір ғана
санындағы «Жібек жолы» қосымшасының жарнама бетінде ... ... ... ... ... жарық көріп отырған.
Бұл басылымның жарық көрген әрбір санына қосымша ретінде ... ... ... ... ... ... «Таныссам
деп едім» «Түрлі-түрлі» бұрыштарында жарна берілген. «Жібек ... ... бір беті ... ... ... арналыпты.
Ұлт апталығы - «Ана тілі» газеті алғашында жарнамасыз шыққан еді. Сәл
кейінірек, ... ... ... ... ... ... бұл ... бір орында тұрақты жарнамаланып келген. (1990-2000 жылдар
аралығындағы ... ... шолу ... ... ... ... ... Қазақстан» газеті «Алконнан – ... ... ... ... ... аталмыш басылымнан:
«Түрксіб санаторий» - Қазақстандағы ең жақсы емдеу орталығының бірі. Ол
теңіз ... 1240 метр ... Іле ... ... ... ... Бұл емдеу орталығы ... ... ... алу
органдарының туберкулез емес аурулардың қозғалыс жүйелерінің сырқаттарына
маманданған», - ... ... ... ... ... ... тарихының әр кезеңінде ... ... ... ... алғашқы қазақ басылымдарындағы
жарнаманың мақсаты мен бүгінгі таңдағы ... ... ... XX ... ... ... ... қажеттілікті өтеуге арналса,
қазіргі жарнаманың басым көпшілігі материалдық ... ... ... ... ... дамуы қоғамның барлық салаларындағы ... ... Бұл ... үрдісі саяси-экономикалық және
әлеуметтік институттардың барлығын қамтып өтті. Елдің нарықтық ... ... ... ... мен ұйымдар дербестікке ие болды.
Сондықтан да, экономикалық талаптарға сай қызметі ... ... ... ... ... оң ... беруі мүмкін емес
еді. Өнімнің жарнамасы маркетингтік коммуникацияның маңызды құрамды ... ... ... ... ... байланыс орнатуы тиіс. Дұрыс
ұйымдастырылған, сондай-ақ іске асқан жарнама өте тиімді, әрі ... тез ... ... береді. Мекеменің ақша айналымы
процесінің тез жүргізілуіне, тұтынушылармен ... ... ... ... ... жоғарылауына септігін тигізеді.
Яғни, тауар мен қызмет жарнамасы – экономиканың табиғи ... және ... ... ... ... ... БАҚ- тағы ... нақты бір мақсатты ... ... ... ... ... ... Сондықтан көптеген мекемелер
жарнама бюджетінің ... көп ... ... ... ... 75 ... көру ... қабылданатыны ғылыми түрде дәлелденген.
Бұл қазіргі таңда бұқаралық ... ... ... ... ең
тиімді әдістерінің бірі ретінде танылып отыр. Осы тектес жарнаманың түрін
жарнама берушілердің кең ауқымды көлемі ... ... ... ... ... ... зерделеу қажеттілігі туындап отыр.
ІІ БӨЛІМ
2.1. Қазақ ұлттық құндылықтарының жарнамадағы көрінісі
Кез-келген мемлекеттің ақпараттық кеістігінде сол елдің негізгі ұлттық
құндылықтары маңызды орын алады. ... ... ... ... жұртшылыққа
ұсынылған дүниелерде сол елдің ұлттық идеологиясы, ғасырлары бойы ... ... келе ... ... мен ... ... ... бір сөзбен айтқанда қалыптасқан ұлттық құндылықтары үнемі дәріптеліп
отырады. Бұл заңды да.
Жарнама индустриясы да біздегі ақпараттық кеңістіктің бір ... алып ... ... ... ... ... ... арқылы күн сайын
берілетін жарнамаларда қазақ халқының ұлттық құндылықтары ... ... ... ... ... ... Ұлттық құндылықтар
дегенде әдет-ғұрып, сал-дәстүр, мәдениет пен өнерді айтамыз дедік. ... ... сол ... ... ең ... екені даусыз.
Сондықтан, бұл ретте жарнамадағы қазақ тілінің жағдайын ... ... ... жолдармен берілетін жарнамалардың барлығына,
нарықтық кезеңнің тілімен айтқанда, «тауар» деп қарайтын ... ... ... ... сын көтермейтін дүниелердің ұсынылып жатқанын
көреміз. Жарнама өнімдерінің қазақ тіліндегі мәтіндеріндегі ... ... ... орашолақтықтар бір басқа, сонымен қатар оның
безендірілуінің ... ... ... бар. ... ... жарнама өнімдерінде біздің ұлттық құндылықтарымыз дәріптеліп,
насихатталып жатқан жоқ. Жарнама өндірісінің ... ... ... кіріктіріп, елдің рухани тұтастығына қызмет еткізуге қол ... ... ... ... ... де біз өз ... ... білуіміз қажет. Әбір жарнама өнімінен ... ... ... ... ұрып, қазақы құндылықтардың иісі аңқып тұратын болуы
керек. Өйткені ол адамдардың ... тыс, ... ... әсер ... құралдардың бірі. Алайда мұны жүзеге асыруға тиісті ... ... ... ... ... ... ... жоқ, бұл
мәселе заңнамалық жағынан негізделмеген. Жарнама саласындағы мемлекеттік
реттеуді жүзеге асыратын ... ... ... ... оның ... ... ... керек.
Мәселен, Алматы қаласында 5 мыңнан астам жарнама ... ... әр ... ... ... көрнекі ақпараттарын, көліктердегі
жарнамалар мен көрнекі ақпараттарды ... жүз ... ... жығылады.
Оларда салынған суреттер мен ... ... ... ... ... ... ... табу қиын.
Телеарналардан берілетін жарнамаларда көретініміз негізінен өзге
ұлттың өкілдері. Бет-бейнесі бөтен, ... жат ... ... Ұлттық ою-өрнек пен киім үлгісін, ... ... ... ... ... ... тұрамыз. Алайда солардың
барлығының бір қайнауы кем ... ... Яғни бұл ... да кәсіби
біліктілігі жоғары ұлттық мамандар жетіпей жатыр деген сөз.
Осы жарнама өндірісімен айналысатын Алматыдағы ... ... ... ... ... қазақ тілінде жарнама жасамайды. Тек
аудармамен айналысады, оның өзі де ... ... ... ... орындарды айналып өтіп, қате ... іліп ... ... ... ... ... ... деп қате жазып
қойғанының куәсі болдық. Мұндай мысал өте көп.
Бізде әлі қазақша жарнама жасайтын, қазақ тілді мамандар жоқ. Себебі,
оларға ... ... жоқ. ... жасаушылар орыс тіліндегі мәтінді, оның
өзі негізінен дайын күйінде көрші ... ... ... ... ... бере ... қазақша дайындалмаған мәтінді қандай шебер аудармашы аударса
да, шикілігі көрініп тұрады. Қазақша ойлау, қазақы сөз саптау жоқ. ... ... ... ... ... алмай жатырмыз. Содан барып,
ұлттық рухы жарымжан жарнама көшеге шығады. Жұрт наразы.
Мысалы, ... ... ... ... «Зима под
контролем» деген орысша мәтінді «Қыс бақылауыңда» деп аударған ... ... біз «Қыс ... деп өз ... ... Біріншіден құрық таза
қазақы сөз. Екіншіден қыс пен құрық дыбысталуы жағынан да ... тұр. ... ... ... ... сөз ... бар. Тағы бір ... «Умные
люди» деген сөз тіркесін қазақшалағанда «ақылды адамдар» болып ... ... ... ... ... нағыз ұлттық нақыштағы тіркес болар еді. Осындай
мысалдарды көптеп келтіруге ... ... ... ... қазақ
тілін, өнері мен мәдениетін, бір ... ... ... ... ... ... ... яғни ұлттық кадрлар жүрмесе бұл
жағдайдың түзелуі қиын.
Бүгінгі ... ... ... мен ... тіл ... сай ... ... орфографиялық жағынан дұрыс жазылуы,
мемлекеттік тілдегі мәтіндерінің ұғынықты, жатық, мазмұнды ... ... ... ... тұр. Көрнекі ... мен ... ... тіл ... және ... ... ... бұзғандарға
жауаптылық шарларын қолдану мәселелері және уәкілетті ... ... ... ... ... тіл ... жарнама туралы және
т.б. заңнамаларда нақтыланбаған. Сондықтан «Қазақстан Республикасындағы тіл
туралы» Заңының ... ... мен ... ... Қазақстан
Республикасының ұлттық, тарихи, ... ... ... ... ерекшеліктеріне, мемлекеттік саясатына сәйкес болуы тиіс.
Жарнамалардың мемлекеттік және басқа тілдердегі мәтіндері бір-бірінен
ажыратылмай біртұтас берілуі тиіс.
Отандық кәсіпорындар, ... ... ... ... ... ... ... орындары өз атауларын, өнімдері мен қызметтерін
Қазақстан аумағында жарнамалауда мемлекеттік және орыс ... ... ... деген нормалармен толықтыру керек.
Заңнамалық негізін жасап алып, ұлттық мамандармен қамтамасыз ... ... ғана ... ... қазақтың ұлттық құндылықтары
кеңінен көрініс табатын болады.
2.2. Жарнаманың түрлері
Жарнама хабарламаларының типтерінде төмендегідей ... ... ... ... әсер ету ... ... ... тәсілі бойынша;
- негізгі мақсаты мен мәні жағынан;
- жарнаманы тұтынушымен болатын кері байланысы жағынан.
Жарнама хабарламаларды көрсету тәсілі бойынша екіге бөлінеді:
- рационалды;
- ... ... ... - ... ... ... ... Ол сатып алушыны сендіру үшін, айтылған сөздерден алған әсерін
күшейту үшін дәлелдерді мысалға келтіре отырып, өз ... ... ... ... ... ... ... жарнама - бір нәрсені еске түсіру арқылы
жасалады. Ол ... ойды ... ... ... эмоцияға көңіл бөледі.
Оның ең әсерлісі – ... өңі, түсі және аз ... ... ... тек ... ... тек эмоционалды болып келеді.
Бірақ, жарнама хабарламаларының көпшілігінде, көп ... екі ... ... ... ... ... жағынан «қатты» және «жұмсақ» деп екі түрге бөлінеді.
«Қатты» ... ... ... ... ... жақын. Мұндай
жарнамалардың аз ... ... бар. ... хабарландырудың сыртқы
бейнесіне әр беріп, сатып алушы объектіге дауыстап айғайлау арқылы тезірек
сатылуына ықпал етеді.
«Жұмсақ» жарнаманың ... ... ... және оның ... ... қана ... осы тауардың маңайында қолайлы орта тудырады. Әдетте
бұлар - терең мотивтегі бейнелі-эмоциялы ... Ол ... ... сатып алушының тауарға деген ынтасын жоғарылатады. Оның сатып
алуға ... ішкі ... ... ... ... мен мәні ... ... түрлерге бөлінеді:
- өнеркәсіптің қоғамдағы мүддесін, беделін көтеру мақсатындағы жарнама
немесе «имидж-жарнама» деп аталады;
- жігерлендіретін жарнама;
- тұрақтылық жарнамасы;
- фирма ... ... ... ... көбейту мақсатындағы жарнама;
- жадыда сақталатын жарнама;
- салыстырмалы жарнама;
- есте қалатын жарнама;
- бекітетін немесе үстеме жарнама;
- хабарлау ... ... ... ... ... - ... фирманың және тауардың серіктестер
мен ... ... ... бейне қалыптастыруына бағытталады. Онда
сенімділік, жұмыстың нәтижелілігі, сатып ... ... ... ... ... ... ... жарнама - атаулы ... ... ... ... ... Мұнда осы фирма өнімдерінің негізгі жағымды
жақтарын, басқа тауар және ... ... ... ... айтуға
үлкен мән беріледі.
Тұрақты жарнама - серіктестер мен сатып алушыларға ... ... оның ... ... ... ... ... жарнама - әріптестердің өзінің өнеркәсібіне деген
сенімін оятуға, өз ... ... ... ... ... Егер ... әр қызметкері өз жұмысына ... ... ... оған ... ... онда ... фирма
жұмысын қанағат тұтып және осы фирманың ... ... ... ... ... ... ... құралы:
- фирма газеті;
- басшылар мен қызметкерлер арасындағы жақсы қарым-қатынас;
- қызметкерлер үшін көптеген ... ... ... ... ... жарнама – жарнама қызметінің
негізгі саласы.
Жадыда сақталатын жарнама – ... ... ... ... ... - ... ... бәсекелестердің тауары, қызметі емес,
өздерінің тауары мен қызметін сатып алуға көндіру.
Салыстырмалы жарнама – бұл жадыда сақталатын жарнаманың бір ... ... ... және қызметті бәсекелестердің тауар және қызметімен
салыстыруға негізделген. Көптеген өркениетті елдерде бәсекелес таураларды
немесе ... ... ... ... ... ... заң бар, бірақ
мұндай жарнамалар әлі күнге дейін өмір сүріп келеді.
Есте ... ...... сатып алушыға нарықтағы атаулы тауарды
немесе фирманы және оның мінездемесін есіне салып отыруға арналған ... ... ... ... – есте ... ... бір ... сатып алған тұтынушыны қолдауға, олардың таңдауының дұрыстығына
сенім білдіруге бағытталған ... Ол ... ... ...... қажетті шығыннан көп мөлшердегі қаржы
жұмсайтын ... ... ... ... ...... көп мөлшерде сома жұмсауға жағдайы жоқ бәсекелестердің тұғырын
бұзу. Қандай жарнама болмасын бір ... ... ... ... ... ... хабарламасының кең көлемін жарнама
тұтынушымен болатын кері байланысы жағынан екі ... ... ... Олар
жарнама хабарламасының нақты тасымалдаушысымен төмендегі ... ... ... ... кері ... ... құралымен кері емес байланыс.
Жарнама құралымен кері ... – жиі ... ... және ... ... болатын реакцияларын тікелей
болжайтын жарнаманың бір түрі. Жарнаманың бұл ... ... ... Кері емес ... ... құралдары ол – жалпы ақпарат
құралдары, оның ішінде электронды және сыртқы жарнамалардың барлық түрлері
деп ... ... БАҚ ... ... ... ... ... жарнама дәстүрлі БАҚ-тың бір бөлігі болып
табылады. Ол ғылым мен техника жетістіктерінің ... ... ... бойы ... әлемнің тіршілігімен бірге сан салалы өзгерістерге
ұшырап келеді.
ХХ ғасыр басында баспасөз саласында жарнама қуатты ... ... ... ХХІ ... оған ... ... енгізді. Бұл кезеңде пайда
болған радио, телевизия, директ-маркетинг, интернет ... ... ... ... ... ... алпысыншы жылдары
бірқатар компаниялар газет ... ... ... ... ... ... соңында жарнама таратудың ең тиімді бірнеше ... ... ... ... ... өзіндік артықшылықтары
мен кемшіліктері бар. Сондықтан олар ерекшеліктеріне сай қолданылуы тиіс.
Баспасөз ... ... ... құралдарына қарағанда жарнама
берушілердің барлық дерлік ... мен ... ... ... табылады. Ғылыми зерттеулерге сүйенсек, адам ақпаратты жазбаша, яғни,
баспа түрінде тез қабылдап меңгереді. Мұны ... ... ... қызметін пайдалануы айқындайды.
Газет пен журналдарға ұсынылған қызмет пен ... ... алу ... ... ... ... ... рационалды-эмоциялық
дәлелдері бар едәуір көлемді ақпаратты қажет ететін компаниялар жарнама
береді.
Жарнаманың рационалды ... ...... ... берілетін көлемді мәліметтер мен сілтемелер, дәйексөздер мен
деректерді қолдану. Жарнама беруші оқырманның әлдебір нәрсеге сеніп, көзін
жеткізу ... ... ... ... ... ... ... Газет-журналдардың мүмкіндіктері жарнама берушінің бұл
әрекеттерінің басқа ақпарат ... ... ... ... ... ... үш негізгі топқа бөлуге болады:
- газеттегі жарнама;
- журналдағы жарнама;
- қосымшадағы жарнама.
Жарнама берушілердің ... ... ... ... ... мен ... бар.
Газеттегі жарнама – баспасөздегі жарнаманың ең көп тараған ... ... ... ... осы ... ... аз ... артықшылықтың басымдылығына және әр түрлі газеттер ұсынатын
мүмкіндіктердің ауқымына байланысты.
Көптеген ... ... ... ... ... ... ... кезекте - баспа сапасының төмендігі.
Осыны есепке ала отырып, апталық газеттер мен ... ... ... ... ... және жаңа ... қағаздарды пайдаланып басудың
ең озық тәсіліне ауысып отырған.
Дегенмен, оларға электрондық ақпарат ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдарының тек көз алдымызға суреттеп
көрсету сапасына ғана байланысты емес. ... мен ... әр ... ғана ... белгілі бір жүйелі бірізділікті, кейде интерактивті
тәртіпте дыбысталған қимыл-қозғалысты да ... ... ... ... ... бұйымдар мен тауарлар, қызметтер, керек десеңіз, технологиялар
туралы экрандағы көрсетілімдерден өзіне жеткілікті түрде ... ... ... ... ... мүмкіндік жоқ.
Баспасөздегі жарнаманың келесі бір кемшілігі – оның уақытқа байланысты
тұрақсыздығында. Әдетте газет тек бір мәрте ғана оқылады. ... ... сай ... ... деп ... ... ... газетте – бір күн,
апталық газетте – ... күн. Көп ... ... ... ... ... ... жатады. Сондықтан жарнама берушілерге бұл
топтағылардың қызығушылығын ... үшін ... ... ақпарат құралдарын
пайдалануға тура келеді.
Жарнама берушілер кемшілік факторы ретінде ... ... ... атап айтады. Олардың көпшілігі тек жаңалықтар мен
редакциялық мақалаларды, ... мен ... ... ... жеке ... ... ... қана қояды. Қазіргі
оқырманның газет оқуға уақыты аз. Көптеген оқырмандар газеттегі мақалаларға
көз жүгірте өтіп, ... тек бір ... ... ... қана ... ... ... нәтижелеріне сүйенсек, бүгінгі оқырман мерзімді
басылымды ... ... 12-14 ... ... ... екен. Сондықтан
газет шығарушылар ең басты ақпараттарды неғұрлым тиімді ету үшін ... ... ал ... ... мен шолуды басқа беттерге
орналастыруға тырысады.
Тәртіп бойынша, хабарландырулар ... ... ... ... көңілін аудару үшін басқа жарнамалармен
бәсекелесуге мәжбүр болады. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... қасында мүлдем еленбей қалуы әбден
мүмкін. Сонымен қатар, жарнаманың дәл қай ... ... ... жағдайлар жиі кездесіп тұрады. Егер жарнама беруші арнайы ... ақы ... онда оның ... ... бірге немесе қаламайтын
редакциялық мәтінмен қатарлас кептеліп қалуы ықтимал. Десек те, ... ... ... мен ... атап ... ... ... барлық категориялары үшін газеттегі жарнама
құнының қымбат болмайтындығы өте жағымды дәлел болып табылады. Теледидарға
жарнама ... кез ... ... ... ... бермейді. Газетте
жарнамалау орны ғана емес, сонымен бірге жарнама ... өзі ... ... ... ... ... жарнамалар беруге
болатындығы маңызды. Компаниялар өздерінің қаржылық ... ... ... сай ... ... ... алады. Сонымен қатар,
газеттер жарнаманы географиялық орналасуына байланысты ... ... ... нақты бір аудандарға таралатын кейбір бөлімдеріне ғана
жариялау тәсілдерін ... ... ... мен ... ... ол ... ... немесе қызмет түрі жайында егжей-тегжейлі баяндауға мүмкіндігі бар.
Шағын жарнаманың өзіне жеткілікті түрде ... ... ... ... ... ... ... телефон нөмірін, мекен-жай туралы
мәліметтер, ... және тағы ... ... ... ... ... радиожарнамадан көрсетуге болады, бірақ естілгенде немесе экранда
жылдам көрсетілген ұсақ сандарды, бағаны, байланыс ... ... ... адам тез ... ... ... есте ... алмайды.
Газеттегі жарнама қызметі аз уақыттың ішінде тез ... ... ... ... ... жуық арадағы
сандарының біріне немесе келесі санға, тіпті ... ... ... ... қарамастан қайта беруге болады. Бұл жаппай
сату, қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... жағдайда өте маңызды. Газет шыққан күні-ақ жарнама өз
нәтижесін ... Ал ... ... оның ... сәтті шыққандығы туралы
ой түйіп, сатылымдағы байланысты бақылауға болады.
Журналға жарнама беретіндер сатылымда өздері ... ... ... көп ... сене ... Ал, жарнама басылған газет
жарыққа шыққаннан кейін, көп ... ... ... ... ... ... сатылған тауарларды тізімдеуіне болады. Уақыты шектелген
акциялар үшін ... ... әсер ету ... ... Басылымдағы
жарнама уақытты үнемдеп, оқылу кезінде, белгілі бір уақыт аралығында
тартымды әсер қалдырады. Атап ... ... ... бір күн, ... ... ... ... жеті күнге дейін жарнама жариялана
береді. Газеттер ... ... ... ... ... ... шығармашылық ыңғай танытуда зор мүмкіндіктер ... ... ... ... ... ... бояуын таңдай алады.
Сондай-ақ, еш қаржы шығынынсыз хабарландыру мазмұнын түрлендіріп, баспасөз
бетіне арнаулы шығарылымдарды орналастыруға, ... ... ... қосымшаларын, үлгілерін таратуға, оқырмандардың барынша
қызығушылығын ... үшін ... ... ... амал-тәсілдерді
пайдалануына болады. Газетте тауарлар мен қызметтердің тізбегін кең түрде
жарнамалауға болады. Бұқаралық ... ... бұл түрі адам ... ... саласын қамтитындықтан, мұнда кез келген жарнама
орынды. Газетте жарияланатын мақалалардың қазіргі заманға сай жаңалығын
ерекшелеп ... ... ... ... сілтеме болмаса да,
жаңалық элементі оған қоғамдық, экономикалық, спорттық және ... да ... ... баяндайтын редакциялық мақалалардан ауысады.
Баспасөзді негізгі жарнама құралы ретінде ... ... ... ... ... ... меңзеудің еш қиындығы жоқ.
Мысалы, «Толық мағлұматты сіздер мынандай ... ... ... ... ... ... бүгінгі таңда жиі кездестіреміз. Сонымен
қатар, жарнама жарияланған газетті директ-маркетинг құралы ретінде делдал
мен клиенттерге тарату үшін ... ... ... ... ... ... ... Олардың әрқайсысын бірнеше мыңнан бастап миллиондаған
тұтынушылар ... ... ... арқылы жарнамалар қоғамның барлық
бөлігіне тарайды.
Белгілі бір географиялық орындарға таралып, көп жағдайда ... ... ... ... жариялайтындықтан, газеттегі жарнама жергілікті
аймақты толығымен қамту мүмкіндігіне ие. Осылайша газет арқылы ... ... ... ... анықтау ыңғайлы. Сонымен қатар, газет жарнама
ықпалын іріктеуші қару болуы да мүмкін. Бір ... ... ... ... ... ... Ал ... жағынан, жарнаманы мүдделері ортақ
адамдар үшін белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... ақпарат құралдарынан ең ... ... ... ... ... ... ақпаратты қабылдаудың мейлінше
күрделі жолы болып табылады. Оның оқылуы ... ... күш ... ... ... белгілі бір білім деңгейін ... ... ... ... баспасөзге деген қызығушылық соғұрлым мол болмақ.
Оған көбінесе қызмет бабына байланысты ... ... және ... ... жас ... қарай – ересектер, жыныс ерекшелігіне
қарай – ер адамдар мен әйелдер көп ... ... жылы «Alvin Market» ... компаниясы Қазақстанның он тоғыз ірі
қаласындағы жарнама берушілер мен ... ... ... ... ... ... жарнама, сыртқы жарнама,
интернеттегі жарнама, есепшоттағы жарнама (коммуналдық, телекоммуникация
үшін төлемдер) бойынша сауалнама ... ... ... ... ... тобы ... қай ... таңдайтыны, оқитыны, көретіні
анықталған. Сауалнаманың баспасөздегі жарнамаға ... ... ... ... Баспасөздегі жарнаманың көп үлесі Алматы қаласына
тиесілі. Қазақстанның оңтүстік аймақтары ең ... ... ... ... ... ... ... жарнамаға 35 және одан жоғары
жастағы адамдар қызығушылық білдірсе, ... ... ... ... ... ... ықылас танытады екен. Ал 16 мен 19 ... ... ... ... ... ... ... екен.
Жынысы бойынша: Баспасөз жарнамасын көбіне әйелдер оқиды екен.
Отбасы жағдайы ... Көп ... ... ... балалы
отбасылар көп назар аударатыны мәлім болған.
Әлеуметтік статусы бойынша: Жұмыс істейтін адамдар. ... ... ... ... ... ... бар. ... гуманитарлық жоғары білімі бар
адамдар ерекше қызығушылық танытатыны анықталған.
Тұтынушылық оптимизмі бойынша: Баспасөздегі жарнамаға аса зор ... ... ... ... ... ... оптимизм
деңгейін көрсететін адамдар болып шыққан.
Баспасөздегі аудиторияның тұрақтылығы тиімділікті анықтайды. Адамдар
теледидар көргенде әдетте арнаны жиі ... ... ... ... ... ауыстырып тұрады. Ал, газет тәртіп бойынша, бір
қалыпта оқылады. Сондықтан газет аудиториясының құрамы туралы дәл ... ... ... ... баспасөзге бағыттау оңайға соғады.
Оқырмандардың белгілі бір бөлігі газеттегі жарнаманы елеп-ескермейтін болса
да, ... ... ... ... ... ... жарнамасын пайдалануда оның дағдылығы, орнықтылығы маңызды рөл
атқарады. ... ол үш ... ... ... болды. Бұл теледидар мен радиоға
қарағанда едәуір көп уақыт екендігі анық.
Баспасөз жарнамасы оқуға мәжбүрлемейді. Бұл да - ... ... ... Ол ... мен ... кездесетіндей, ақпараттық лекті
қиып өтпейді. Халық оны өз еркімен оқиды. Баспасөз аудиторияға кері ... ... ... ... ... сондықтан. Егер тележарнамаға
көпшілік қайшы көзқараста болса, ... ... ... ... ... ... бейтарап, кейде қызығушылық білдіреді. Көбіне
егде жастағылар, яғни, алпыс жас шамасындағылар баспасөздегі жарнамаға ... ... ... ... ... ... ... теледидар мен
радиодан тағы бір ерекшелейтін жағы – ... ... ... ... Бұл ... ... ... шабылмайды»,- дегендей
мазмұндағы мақалдың салмағын айғақтайтын басылым сөзінің пәрменділігіне
байланысты ... ... ... мен ... ... ... ... сөздер сақталып тұратындықтан, оны кез-келген уақытта қайта оқу
мүмкіндігі оқырман сенімін арттыра түседі.
Газет жарнамасы оқырмандарды тек ... ғана ... ... ... Басылымды кез келген уақытта парақтап, бірнеше
мәрте қарауға болады. Бұл ... ... ... мен ... ... ... көруге немесе тыңдауға жағдай жасай алмайды. ... ... ... аз ... етеді және арзанға түседі. Егер адам
теледидардан немесе радиоқабылдағыштан қалт кетсе, онда бұл ... ... ... ... ... пара-пар болмақ.
«Alvin Market» зерттеу компаниясының мәліметтеріне сүйене отырып,
біраз топшылаулар жасауға мүмкіндік туып ... ... адам ... ... жүре ... ... ... жеріне қайта оралып алып кетуіне ... ... ... адамды еліктірген болса, оны сақтауға, біреуге
көрсетуге, талқылауға, беріп жіберуге болады. Осылайша ... ... рет ... ... әсер ... ... жарнамаларды сұрыптауға мүмкіндік береді. Егер адамды
белгілі тауар немесе қызмет түрі ... ... онда ол ... бір уақыт аралығында қарай алады. Әр түрлі ... ... ... ... қарай түрлі газеттерді пайдаланып, олардың
географиялық таралуына, ақпараттық мазмұнына, оқырмандар аудиториясына,
басылым ... шығу ... ... ... тәсіліне, форматына
т.б. қолайлы сипаттамаларына сай ... ... ... да ... ... ... өз тауары
мен қызметінің таралуына қаншалықты ... ... ... ... таралуына байланысты жергілікті, өңірлік, ұлттық және
трансұлттық болып бөлінеді.
Жергілікті газет - шамамен бір елді ... ... оның ... таралады. Бұл жағдайда аудандық, округтік ... ... ... мүмкін. Олардың көмегімен шағын аумақты қамтуға болады.
Бұл газеттердегі хабарландыру ... ... ... ... ... ... көп ... сол жердегі дүкендер, мейрамханалар,
спорттық, сауықтыру және ойын-сауық орталықтарынан ... ... ... - ... ... бір ірі елді ... және оған ... таратылады. Ол облыс, өлке болуы мүмкін. Өңірлік газеттер біршама
аумақты ... ... ... ретінде негізінен белгілі бір тауар мен
қызметті сол ... ... ... ... ... Бұл
фирмалар орта бизнес өкілдеріне жатады.
Ұлттық газеттер – мемлекеттің барлық аумағына таратылатын ... ... ... ... ... ірі ... жарнама бере
алады.
Трансұлттық газеттер - әлемнің бірнеше еліне тарайды. Бұл ... ... ірі ... мен ... ... береді.
Газет оқырмандар аудиториясынының типіне байланысты ... ... ... ... ... ... өзінің мазмұнына байланысты да ерекшелінеді. Егер ... ... ... ... ... ... қамтыса, онда ол ақпараттық газетке жатады. Оған ... ... ... ... ақшамы» газеттерін атауға болады.
Егер жарнамалық хабарламаларға ерекше көңіл бөлінсе, онда ... ... ... ... Оған «Караван», «Инфо-Цес», «Из рук в
руки», ... т.б. ... ... Жарнамалық газетті белгілі
мақсаты бар сатып алушылар, яғни қандай да бір ... ... ... ... ниетті адамдар оқиды.
Таралым бойынша белгілі бір жағдайда газетті қанша адам оқитындығын
анықтауға болады. Дегенмен, басылымның таралым саны ... ... ... ... санына сәйкес келмейді. Шамамен алғанда, әрбір ... ... адам ... Сондықтан бір газетте басқа басылымға қарағанда
таралым саны көп болса да, оқырмандар саны төмен болуы мүмкін.
Жарнаманың ... және оның ... ... мен ... ... ... ... берушілер газеттің шығу кезеңін есепке ... ... ... өз ... күн ... ... Олар негізінен
жаңалықты беруге зейін қояды. Апталық газеттер жұма сайын, ... ... ... ... ... оқиғаларға түсіндіру, шолу жасаумен
айналысады.
Жарнаманы берушілер тарату тәсіліне қарай аудитория ... оның ... ... ... ... ... көп
бөлігі арнайы тапсырыс бойынша таралса, соғұрлым аудиторияның құрамы мен
санын анықтап, ... ... күн ... көздеуге болады. Егер
газет тегін таратылатын ... онда ... ... ... ... ... түсуі мүмкін. Сондықтан оны оқу міндетті де ... ... ... ... ... қиынға соғады. Алайда кейде
қалыпты жағдайдан тыс, ... ... ... ... ... ірі компаниялардағы беделді адамдар, қоғам ... ... ... газет құрамдастырылып таратылады. Яғни, таралымның
бір бөлігі алдын-ала жазылу бойынша, тағы бір ... жеке және енді ... ... ... ... жағдайда жарнама берушілерге түрлі тарапқа
таратылатын таралымның нақты санын білу маңызды болмақ. Тек ... ... ол ... ... сене ... газеттер толық форматты (А-2) және аз ... ... ... ... ... кіші А-3 ... форматы кездеседі.
Жарнаманың нәтижелілігіне қарай формат қосалқы мағынаға ие. ... оның ... ... жоқ. ... те, ... ... газеттер
көрнекті және жарнама үшін құнды, қымбат тауарлар мен қызметтерге ыңғайлы
болып саналады. Жарнама ... ... ... түрі мен ... ... ... толық форматты газетте ... ¼ ... ... кіші ... басылымға келмей қалып, оны қайта
жөндеуге тура келеді.
Енді журналдарға назар ... ... бұл түрі көп ... ... келеді. Газетте кездесетін көптеген артықшылықтар мен
кемшіліктер журналға да қатысты. ... ... ... ... бар. ... газетке қарағанда уақыт жағынан кемшін түседі. Себебі, ол
материалдарды басылымға шығару үшін бірнеше апталық дайындықты ... ... ... ... ... ... ... оның бағасы көтеріліп,
басқа да шарттар мен ... ... ... ... қатар, журналдың
оқылуы баяу, демек, жарнаманың нәтижесі тез ... ... ... ... бір ... ... айға ... мерзімді сараптау керек. Апталық
журналдардағы жарнамамен жалпы аудиторияның орташа есеппен алпыс пайызы
журналдың кезекті саны ... ... ... ... бір апта ішінде
танысып шығады. Төртінші аптаның басында ғана ... ... ... ... оқи ... Соған сәйкес журнал жарнамасының әсер ... ... ... ... аудиторияны географиялық тұрғыдан
қамту деңгейі ... ... ... ... ... аз болады.
Журналдарда газеттегі сияқты аудитория соншалықты ... ... ... ... ... ... бір географиялық ауданда
топталмаған, түрлері де аз. ... ... ¼ ... ... беруге құлшыныс
етпейді. Сондықтан журналдағы жарнаманың төлемақысы да соған лайық жоғары
болады. Десек те, журналдағы жарнаманың ең ... ... ... ... ... болатындығын атап көрсетуге болады. Әсіресе, түрлі жылтыр
журналдардағы бейнелер мен суреттердің қай-қайсысы өңін өзгертпей ... озық ... ... ... жарнама мәтіндерін
газеттегідей жариялап қана қоймай, оларды тауарлар үлгісімен таныстыру
мүмкіндігіне ие. ... ... ... ... жылдар бойы сақталуы
мүмкін. Сондықтан оқырмандардың қызығушылығын арттыру мүмкіндігі де ... ... ... белгілі бір тақырыптарды ынта ... ... ... ... ... маңызды редакциялық материал
ретінде қабылданады. Журнал барынша ұзақ және толықтай ... ... ... ... ... ... береді. Оқырмандар
журналды газеттегі сияқты жаңалық білуден бұрын уақыт өткізу үшін оқиды.
Осыдан барып тұтынушылардың ... ... ... ... ... озық ... журналға арнайы қосымшалар жасауға мүмкіндік
береді. Редакция журнал бетіндегі нақты бір орын ... ... ... ... ... алады.
Журналдарды газеттегідей географиялық таралуына, ақпараттық мазмұнына,
оқырмандар аудиториясына, басылым таралымына, шығу мерзіміне, уақытына,
таралу тәсіліне, ... т.б. сай ... ... Журналдың
географиялық таралымы негізінен ұлттық болып келеді. Трансұлттық ... ... ... кездеседі. Оқырман аудиториясына қарай ... ... және ... танымал болып келеді. Бірақ
мамандандырылған журналдар газетке қарағанда, әдетте, аясы тар ... ... ... етеді. Журнал арқылы әр ... ... қол ... ... ... олар жас ... ... дінге қатысты қалауы, киім таңдаудағы өзгешелігі, тамақ
талғамы, ... ... ... ... мүмкін. Жарнама берушінің
қызығушылығын туғызатын әр түрлі топтағы адамдар үшін жеке-жеке журналдар
бар. Газеттегідей журнал ақпаратты және ... аз ... және ... ... ... ... журналдар апталық және айлық болады.
Сонымен қатар, екі аптада бір рет, ... ... ... ... ... ... ... болады. Журналдардың таралу үлгісі газеттегідей: алдын-
ала жазылу бойынша, жеке түрде, ... ... ... ... ... ... пайдаланылатын негізгі формат – А-4. Қазіргі кезде А-4-ке
жақын қалыптан тыс формат жиі ... ... мен ... ... ... ... ... көмегімен едәуір кеңейте алады. Оларды ... ... ... ... ... ... шығу мерзіміне, уақытына, таралу тәсіліне, ... ... ... ... ... берушілер әдетте үш түрлі қосымшаны
пайдаланады. Ақпараттық ... сай – ... ... сай – ... ... тасымалдаушыға қарай – электрондық
болып бөлінеді.
Тақырыптық қосымша ең көп таралған ... ... ... журнал
базасында мерзімділікке (аптасына бір мәрте, айына, ... ... ... ... ... ... ... жаңа маусымның
ашылуына, т.б.) байланысты шығарылады. Тақырыптық ... ... ... газет жолдарына қарағанда тиімдірек. Бұл оқырмандардың тақырыптық
қосымшаны өте ... ... ... Көп жағдайда қосымшаны
негізгі беттен бөлек алып ... ... ... қосымша үлгісіне
байланысты және нарықтағы ахуалға сай бір жылға дейін өзінің тиімділігін
жоймауы ... ... ... беттегі қағазда және сол форматта даярланады.
Алайда, егер ол негізгі ... ... ... және ... ... ... пен ... ерекшеленіп тұрады, соған сай өзіне көпшілік назарын
аудартып, үлкен жарнамалық әсерге ие болады. ... ... ... ... ... кей ... ... басқаларында жылдық
бағдарламаларға сай жасалады. Жарнама берушілер өзінің жарнамалық әрекетін
ұзақ уақытқа ... ... ... ... ... ... Қосымшаның тақырыбы, әдетте, ... ... ... ... ... Кей ... олар ... бағытқа
байланысты, «Жаңа жылдық сыйлықтар», «Бәрі де - білім ... ... ... киім ... т.б. түрінде топтастырылады.
Аймақтық қосымша жарнама берушілер үшін ... ... ... ... оның ... бір ... ғана ... етуге болатынымен
пайдалы. Бұл жарнама берушінің тауарлары мен қызметтері белгілі бір аумаққа
таратылған жағдайда немесе жарнама беруші ... өзі ... ... ... қаражатын үнемдегісі келгенде өте маңызды.
2.4. Баспасөздегі жарнама
Бүгінде баспасөз бүкіл әлемде ұсынылатын қызмет түрлері бойынша басқа
жарнама ... ... ... ... арсеналында ірі
немесе шағын, ұлттық немесе жергілікті, талғампаз немесе талғампаз емес ... ... ... үшін ... әрі ... ... түрі болып табылады.
Әрбір қызмет түрі басылым аудиториясына маркетингтік ... ... ... ... сай ... беретін жарнамалық
ықпал етудің жолдары мен түрлі дәрежелерін білдіреді.
Газет пен журналда жарнама берушілер ... және ... ... айдарлы, көп бетті, демеушілік, салымдық,
аймақтық, визуалды емес, электронды жарнама түрлерін пайдаланып, ... және ... ... мәтіндерді дайындап, маркетингтік зерттеулер
өткізіп, поштамен таратуды жүзеге асыра алады.
Жарнама безендірілуіне байланысты мынадай ... ... ... ... мәтіндік, фото иллюстрациялармен безендірілген, стандартты емес.
Қазіргі таңда газеттегі ... ... ... ... ... 30% - ... ... беруші газетке жарнама жариялау кезінде мынадай факторларды
ескеруі қажет:
- мақсатты аудиторияны анықтау;
- баспасөзді зерттеу;
- жарнама орналасатын орынның ... ... ... ... ... белгілеу;
- жарнаманың түрін, түсін, көлемін т.б анықтау.
Баспасөзге жарнаманы жариялау кезіндегі ең маңызды мәселелердің бірі ... ... идея ... ... Көп ... жарнаманың ұтымды,
тартымды шығуына оның жаңа ... көп ... ... ... ... дұрыс жеткізу – келешектегі қомақты
табыстың кепілі. ... ... ... ... ... ... алуы
қажет. Бұл үшін көптеген амал-тәсілдер қолданылады. Баспасөздегі жарнаманың
оқырманға әсер ету психологиясын ... ... ... ... ... ... газет бетінің жоғарғы және ... ... ... ... Егер ... беттің жоғарғы оң ... онда оған ... ... ... ... сол жақ ... жарнамадан екі есе жоғары болмақ. Баспасөздегі жарнаманың ең
басты аспектісі – ... ... ... ... Сонымен қатар жарнама
мәтінінің стилін анықтап, ұрандарды, иллюстрацияларды орынды пайдалана білу
өте маңызды.
Бүгінгі таңда ... пен ... ... модульді жарнамаларды
жариялау қызметін пайдаланады. Бұл біздің түсінігіміздегі дәстүрлі ... ... ... ... ... алып ... – модуль. Модульді
жарнама бір мезетте тауардың барлық қажетті ... - ... ... ... ... ... және т.б келтіре отырып
көрсетуге ... ... Ол ... үшін ... және пайдалы
ақпараттың түрі болып табылады, басылым оның белгілі бір дәрежеде сапасына
кепілдік бере ... ... ... жарнамамен қатар газет пен журналдар
бір жолдық хабарландырулар бере алады. Бұл – тек сөздерден ... ... ... ... ... ... ... бағана
енінің ұзындығымен және ... ... ... ... ... сөз және жол ... ... түрлі төлеммен
қабылданады. Модульді жарнамалар ... ... ... ... орай
газеттегі жарнама агентінің келісімімен белгілі бір ... ... бұл ... біз ... ... кездестіре аламыз. Мәселен,
«Астана ақшамы» газетінің ... не ... ... ... ... жарнамасы үнемі белгілі бір орында, яғни, беттің төменгі оң
жақ бұрышында жарияланады. ... ... ... ... ... дұрыс таңдалуы керек. Сөз етіп ... ... зер ... ... ... ... келе ме – ... ақшаңызды
әкеліңіз!» деген жарнама ұраны көзге түседі. Ұран ... ... ... ... ... берушілер оқырман назарын «Бәйге» акциясына
аударуды көздейді. Сонымен қатар, қолында ... бар ... ... отырған
қыздың суреті де ... ... ... аша түсетіндей етіп ұтымды
берілген. Келесі бір мысалды «Ана тілі» газетінен келтірейік. Бұл ... көп ... ... ... да ... ... бетінде тұрақты түрде
жарияланып келген «Квартал» үй кешеніннің жарнамасы бірден ... ... ... үй ... ... ... ... Себебі, жарнама
мәтіні өте қысқа, әрі, майда шрифтермен терілген. ... ... ... тек ... көз ... ... ... назар аудармауы әбден
мүмкін.
Айдарға топтастырылған жарнамалар қарапайым ... ... ... арнайы жаңалықтар немесе түрлі ... ... ... ... ... қажет етпейді.
Оқырмандар сатып алуда, ... ... ... ... ... үшін ... ... жарнамаларды іздейді. Жарнаманың бұл
түрі жарнама берушілер үшін ақпаратты оң сипатта ... ... ... ... ... ... ... құнды. Оқырмандар
белгілі бір айдарға ... ... сол ... ... орналасқан барлық
ақпараттарды бар ынтасымен қабылдауға ниетті болады. Бұл ... ... ... ... және өнер ... толымды жазатын газеті «Қазақ
әдебиетінің» екінші бетінде дәстүрлі түрде «Құлаққағыс» айдарымен берілетін
жарнамаларды жатқызуға ... ... ... ... ... бетінің
төменгі оң жақ бөлігінде орналастырылған. Жарнама мәтіндерінен ... ... «Ән ... ... ... ... мынадай жарнама
берілген: «28-ші сәуір күні сағат 18:00-де Республика сарайында Ресейдің
халық артисі ... ... ән кеші ... ... әншінің әйгілі
әндері орындалады. Билеттер Республика сарайында және ... ... Тел: ... ... ... ән ... ... де әуенді ән шашуын көріңіздер!» ... ... ... ... қоса ... Бұл жарнаманың төменгі жағында
«Жүрегімді тербедің...» деген тақырыпта келесі жарнама берілген: «Сәуірдің
25-і күні ... ... ... ... ... ... «Жүрегімді тербедің» атты концерті өтеді. Кешке ... ... ... ... Рақышев және «Гүлдер» жастар ... ... ... ... бір ... ... ... «Ана тілі» газетінің соңғы
беттерінде хабарландыру түріндегі ... ... ... 2002 ... №16 ... ... ... екі түрлі байқаудың
шарттары берілген. Жарнама стандартты ... ... ... де
мақалалардың шрифт көлемдерімен бірдей. Айдарлы жарнаманың танымалдығы ... ... ... ... ... ... – дұрыс айдар атауы
берілуінде. Басылым айдарлы жарнамаға кейде ... бір ... ғана ... бетті беруі мүмкін, бұл жарнама түріне оқырмандар ... зор ... ... біздер модульді және айдарға топтастырылған жарнама түрлеріне
мысал келтірдік. Енді қазақ баспасөзіндегі жарнаманың басқа да сипаттарына
тоқталып ... Кей ... ... арнаулы бет ұйымдастырады. Мәселен,
«Астана ақшамы» газеті осы әдісті қолданады. ... ... ... «Жарнама» тақырыбымен беріледі. Мұнда да мемлекет, қала тарапынан болып
жатқан іс-шаралар туралы жарнамалар, көбіне-көп ... ... ... ... ... ... ... «Мырза» басылымын
қарастырайық. Бұл газетте ... бір ... ... ... ... стандартты, яғни, «кірпіш» түрінде беріледі.
Бірақ өзге ... ... бұл ... ... оның жарнама
мәтіндерін түрлі-түсті бояумен беруінде. Жарнама түріне ... ... ... ... беріледі. Мысалы: «Ән, күй әуендерін ... және ... ... ... қаласы, «Ақ орда» ансамблінің
әртісі Әсет Даненов. Байланыс тел: 87004021227». «Алтын Орда» ... ... ... ... ... қолданылады. Мәселен, газет көп ретте
8-ші және 25-ші беттерін толықтай жарнамаға арнайды. Жарнамалар түрлі-түсті
бояумен, ірі ... ... ... ... ... ... ... назарынан тыс қалмасы анық. Десек те, ... ... ... ... байқағанымыз, бұл беттерде орналасқан
алты түрлі жарнаманың алтауы да орыс ... ... ... да ... ... ... Мысалы: «Быстрые автокредиты», «Вкусный
кредит», «Кредитная линия «Любимая», ... ... «GRAND – ... машин от Цеснабанка». Қазақ тілді аудиторияға ... ... осы ... дәл ... түрлі-түсті сипатында қазақ тілінде
жарияласа, оқырманның түсінері айдан анық. Бұл ... ... ... ... ... ... бұл ... Орда» газетінің
тек орыс тіліндегі жарнамаларды жариялайды деген сөз емес. Мәселен, газет
тұрақты түрде ... ... ... ... ... ... Бұл жарнамалардың берілу сипаты, сапасы түрлі
түсті орыс жарнамаларынан сәл төмендеу болғанымен, көлемі ... ... ... ... ... жарнама газеттің толық бір бетіне жарияланады.
Жалпы, ... ... ... бір ... бір ғана ... алып ... жиі ... Мысалы, «Нұр -Астана» газетінің бір санындағы А-2
форматты бір ... ... ... ... «Lost» сериалының
премьерасын жарнамалаған. Жарнамада басты рөлдегі үш кейіпкердің суретімен
бірге мынадай мәтін ... ... ... ... ... алардай бұған ұқсас ештеңе болған емес – әлемдік іргелі басылымдары,
киносыншыларының «Lost» сериалына жазған пікірлерінің ... тура ... ... ... ... ... ... осы мақала
тақырыбының ақиқаттылығына көз жеткізе алады. Бір қарағанда ... ... ... бірақ сценаристер қиялына кең қанат жайдырады». Жалпы,
бұл ... «екі ... бір ... ... көздесе керек. Бір жағынан газетке
қаржылай пайда әкелсе, екінші жағынан телеарнаның аудиториясын ... ... ... ... ... де ... ... біздер газеттің екі жыл бұрын жарық көрген 2008 ... ... ... ... тап ... Газеттің жиырмасыншы бетінде
түгелімен қара ... әр ... ... ... суреті бар жарнама
жарияланған. Суреттердің ... ... ... ... ... ... ... деген құттықтау сөздер бар. Бір
көргеннен не жарнамаланып тұрғаны түсініксіздеу болды. ... ... ... жақ ... ... ... «aksa power generation» деген шет
тіліндегі жазуды көрдік. Сөйтсек, бұл ... ... ... ... ... Бұдан басқа орыс және ағылшын тілінде жазылған
мекен-жай беріліпті. Жалпы, бұл басылымның халықаралық ... ... ... ... ... ғана ... жарнамалардың дені түрік
тілінде жарық көреді. Әрі бұл басылымды көп көлемде ... ... ... ... болады. Тіпті, жарнама жариялау жағынан
көшбасшы десек қателеспейтін болармыз. Сөзіміздің дәлелді болу ... ... 2009 ... №37 ... 36 ... жарнаманы кездестірдік. Ал №11
санында бірінші беттен бастап 38 жарнаманың жарияланғанын ... ... ... ... ... көпшілігі түрік тілінде, әрі
түрік елінің ... ... ... және орыс тіліндегі жарнамалар да
баршылық. Көп ретте біздің қазақ ... ... ... ... қоймайды. Ал бұл газеттің бір ерекшелігі сол, бірінші ... әр ... ... көп ... бес ... ... ... Әлбетте,
жарнаманың осындай түрі жарнама берушінің тапсырысы бойынша жасалады.
Мұндай жарнамалардың газетке ... ... ... ... қазақ басылымдарында әртүрлі көрмелерге «шақыру ... ... ... болады. Әсіресе, мұндай әдіс «Айқын»
газетінде жиі қолданылады. Оқырман ... ... ... қиып ... ... ... кіре ... Мұндай тапқырлық жарнама беруші мен жарнама
таратушыға тиімді.
Бүгінгі таңда кейбір басылымдар сол ... ... ... ... ... қолданады. Мысалы, «Нұр - ... ... ... ...... ... жол» ... тақырыппен өз басылымын
жариялайды. Мәтіннен ... ... ... ... ... немесе
хабарландыру беретін болсаңыз, онда сіздің бизнесіңіз ... ... ... ... ... ай ... 120000 мың адам оқып-біліп,
құлағдар болады. Бұл – ... ... Бұл ... мүмкіндікті ұтымды
пайдаланған еселеп ұтады. Бұған көзіміз әбден жетіп отыр. Біздің ... ... мен ... ... ... мұғалім мен
дәрігер, сан мың кәсіпкер мен іскер адам, ... ... ... жүздеген банкир мен қаржыгер және тағы да басқа ... ... ... ... ... ... байланыс – бизнесіңізге үлкен
айналыс! Бізбен байланыс – кәсібіңізге ... ... ... ... ... ... ... тартуға әсерін тигізеді.
Тауарлар мен қызметті өткізуге ынталандыруда, сонымен қатар ... жету үшін ... ... арнайы жарнаманың түрі – көп бетті
жарнамаға жүгінеді. Бұл жарнаманың ... ... ... ... ... көре ... Газетте көбіне мемлекет тарапынан
қаржыландырылатын аукцион, тендер туралы жариялауға ... ... ... ... дені, тіпті, барлығы десек те болады,
ортаңғы беттерден бастап соңғы бетке дейін орналастырылып келеді.
Көп жағдайда көп ... ... ... ... ... ... көп бетті жарнама дәстүрлі жарнамаға қарағанда қымбатқа түседі,
бірақ жарнама әсерлілігі жоғары ... Көп ... ... ... ... ... ... отандық бұқаралық-медиа саласының қазіргі жай-күйі туралы
ақпаратқа жүгінсек, бүгінгі күні Қазақстан Республикасында 7092 ... ... (2466 БАҚ ... ... етуде), 212 электрондық бұқаралық
ақпарат құралдары ... шет ... 2392 ... ... ... сондай-ақ 2005 жылы KZ доменінде 8556 ... ... ... тақырыптық жіктелуі – Қазақстанның ... ... ... үрдістерінің бірі. Республикада ... ... ... ... ... ... арналған,
балаларға арналған, жастарға арналған, діни, кәсіби мамандандырылған және
басқа басылымдар кеңінен тараған.
Республикалық БАҚ нарығында ... ... 2243 ... ... олардың 1593 - газет және 650 - журнал. Барлық ... ... БАҚ, ... ... – 16%-ды, ғылыми
басылымдар – 9 %-ды, ... ...... ... ... ... және діни ... – әрқайсысы 2%-ды құрайды.
Ағымдағы жылдың бірінші тоқсанындағы жағдай ... ... және ... емес ... ... ... жоқ. Мысалы,
жұмыс істейтін бұқаралық-медиа кәсіпорындарындағы жалпы санының 80%-ын
үкіметтік емес БАҚ құрайды [6].
Ақпараттық ... ... ... ... ... БАҚ 
(орталық және жергілікті билік органдары, оқу орындары) арқылы көрініс
тапқан. Өңірлер бойынша ... ... ... 1000- 3600 ... ... ... [7].
Бүгiнде Қазақстанның ақпараттық кеңiстiгiндегi басылымдар өзiне
қажеттi қаржының көп бөлігiн жарнама арқылы ... ... ... ... ... ма, әлде жауапкершiлiк жоқ па, бүгiнгi жарнамалардың
көпшiлiгiнiң сапасы сын ... ... ... біздің газеттердегі
жарнамаларда шығармашылық идея жоқ десе де болады. ... ... ... формасы неғұрлым стандартты емес, қалыптан тыс, ерекше болса,
соғұрлым оның оқырманға әсер ету ... ... ... ... ... ... ... мәтіндердің композициялық
құрылымында түрлену аз. ... ... ... нарығында бірде-бір
қазақ тілінде жарық көретін ... ... жоқ. ... ... көш ... келе ... «Плюс», «Из рук в руки», «Инфо-Цес»
басылымдары халық арасында үлкен сұранысқа ие болып ... ... ... көретін пайдасы қазақ басылымдарына қарағанда ... ... ... ... таңда жарнаманың жаңа түрлері пайда болуда.
Олар ... ... көп ... ... бірі – ... ... Ол - ... редакциялық
мақаламен қосарлануы, қоғамдық өмірдің даулы мәселесі жөніндегі жарнамалық
хабарлама.
Жарнамалық бөлімдер жиегінен шыға ... ... ... ... ... ... ... жарнамалардың ішінен бөліп тұрады;
- ол ... ... ... ... ... белгілі бір
проблеманы талқыға салуға болатын жерге орналастырылады;
- ... ... да бір ... ... ... ... ол туралы аз білетін немесе тіпті мүлде білмейтін ... ... сәт ... ... ... ... ... «ғұмыры» ұзақ болады және
оқырманға пайдалы ақпаратты сақтауға тырысады.
Адветориалды жарнаманың өзіндік шектеулері ... Ол ... ... үшін ... ... аймаққа арналып, тұтастай ... ... ... бар мәселе болған жағдайда ғана жарнамаланады. Ұсынылатын ... ... ... ... береді.
Адветориал әдеттегі мақала секілді басталады, онда белгілі бір мәселе
көтеріліп, оның себеп-салдары талданады. Кейін бұл мәселе қалай, кім ... және ... ... ... ... тұтынушыны
ақпараттандырады.
Қыстырмалы жарнама (вкладываемая) – газет пен журналдардың ішіне қоса
салынатын ... ... ... ... анықтамалық басылым,
буклеттер, плакаттар, сонымен қатар, тауарлардың нұсқасы мен нобайлары.
Қыстырмалы ... екі ... ... ... жолағындағы ілеспелі хабарландырумен және ілеспесіз
хабарландырулармен қатар қыстырылған. Дұрыс ... ... бұл түрі өте ... Егер ... ... тапсырыс берушінің
көздеген мақсатты аудиториясына дәл жетсе, онда ол нақты директ-мейлдің
–тиімділігіне сәйкес ... ... ... ... сол, ... ... жарнаманың
қасында орналасқан буклет өз жарнамасының аудиториясын көбейте түсуі
мүмкін. ... ... екі ... ... ... ... ... түседі.
Тауардың көлемді моделін қыстыру да тиімді. Оқырман, басылымнан
(қатырма қағаз) тегіс ... ... ... ... ... оны ... оңай айналдыра алады. Сонымен қатар, жарнамаға
жапсырылып берілетін – ... ... ... ... ... ... жарнаманы қабылдаудың тиімділігін арттырады. Үлгілер
тұтынушыға едәуір ... әсер ... ... ... ... ... Ал, ... себептерге сай жапсырылған жарнаманы
журналдарда қолданады. Өкініштісі, қазақ ... ... ... ... ... ... жарнама әдетте қымбат тауарлар – парфюмерия және
косметикалық заттардың, ал ... ... ... сатылуына
септігін тигізеді. Бірақ ... ... еш ... орналасқан
жарнамалар тұтынушыға ықпал етуі мүмкін. Оған типографиялық бояуға арнайы
қоспалар қосу ... ... хош ... ... ... ... ... хабарландырулар өзінің мазмұнына сай орман, кофе, ... т.б. ... ... ... ... да ... Мәселен, жарнама
орналасқан бетті келесі бетке аударғанда жарнама мазмұнына сәйкес музыкалық
әуеннен үзінді ойналуы мүмкін.
Әлбетте, басқа сезімдерге әсер ету ... ... ... ... ... ... ... сондықтан кез келген жарнама
берушінің қалтасы ... және ... ... оның ... қамтамасыз ете алмайды. Осыған орай жарнаманың бұл түрлері тек
біздің елімізде ғана ... ... ... мен ... ... көп тарала қоймаған.
Жарнама берушілер жарнама материалдарын өз ... ... ... ... де ... ... Кейде түпнұсқа-макетті,
үндеулерді, арнайы шығарылымдарды, ... ... ... ... ... ... және ... тиімді. Себебі,
суретке түсірушілер мен редакторлар, терімшілер мен ... ... пен ... ... ... ... Сонымен
қатар олар өздерінің басылымында орналастырылатын ... ... ... ... біледі. Яғни, жарнаманы жариялауда қателік
болмайды. Демек, қосымша шығын және қайта ... ... ... ... ... ... ... жарнама қызметінің қызметкерлері
газет және журналға жарнаманы орналастыруда қосымша жеңілдік берілетіні
маңызды. Көп ... ... ... ... орай оқырмандар
аудиториясын, нарық жағдайын анықтауда өз ... ... ... ... ... агенттері мен телефон операторлары тартылып, ... ... ... ... пен ... ... ... деңгейіне
тәуелді емес жарнама берушілер пайдаланады.
Жарнама беруші ... ... ... ... ... әдеттегідей ұсыныс, имидждік беделін көтеру, ... ... ... ... ... ... ... жарнама берушілердің 90%-ын пайдаланады. «Теледидар, радио, сыртқы
жарнама, ... т.б. ... ... ... ... ... берушілер, бизнестің негізгі мәселелерін ... ... ... ... ... да, ... қабылдау, серіктестік
іздеу, ескірген жабдықтарды сату, акционерлік жиналыс туралы хабарлама,
ресми тұлғаларға ашық хат т.б. ... ... ... шешу үшін ... ... иек артады» [8,34-б].
Бүгінде Қазақстандағы баспасөз ұсынатын жарнамалық қызметтің саны мен
сапасы дамыған ... ... ... ... Бұл бір ... қызметкерлерінің жарнаманың қыр-сырынан хабарсыздығынан және газет-
журналдардың техникалық базасының артта қалғанынан болып ... ... ... ... ... ... ... алады, бірақ оны
істемейді. Өйткені, ол туралы баспасөздің қызметкерлері, жарнама берушілер
біле бермейді. Бүгінде ... пен ... ... ... ... ... ... барынша қолданылмайды.
Бүгінде қазақ тіліндегі басылымдар таралымының аздығынан ... Бұл - ... ... ... ... ... ... сөз. Алдағы
уақытта осы қалып өзгермесе, қазақ басылымдары қаржы жоқшылығынан құтыла
алмасы айдан анық. ... ... ... қызметтің жайы қандай
болу керек деген сауалға тоқталып өтейік. Әрбір жарнама берушіде ... мен ... ... болады. Жарнамаға жауаптанған
қызметкер өз газетінің артық ... ... ... ... ... ... керек. АҚШ-тың белді газеттерінің жарнама жауаптанушылардың
мынадай қасиетті табысқа ... ... деп ... шын ... беріліп жұмыс істейтін намысқойлық. Екіншіден,
ерік, күш-жігердің жоғарылығы. Жарнама табуды басқа ... ... ... керек. Үшіншіден, жауаптанған ісіне деген адалдық пен
шын пейіл болуы шарт.
Тәжірибелі мамандар жарнамадан мол ... ... үшін ... ... өз ... және оның ... жетік біледі;
- клиенттерді, олардың мақсатын, ізденіс-сұраныстарынан толық хабардар
болады;
- өз бәсекелестерін жетік біледі;
- қызметін ... ... ... адамдармен тұрақты хабарласып, ақпарат алып тұрады;
- жұмысы үшін ... ... ... ... адамдарды жинау;
- клиенттерден жарнама мен хабарландыруларды алдын ала ... ... ... ... ... қосымша қызметтер көрсете алу,
уәдеде тұру.
АҚШ мен ... ... ... ... таза ... үштен
бірі ұсақ хабарландырулардан түседі екен. Сонымен қатар, мұндай «ұсақ-
түйектер» - ... ... ... игі ... ... ... ... хабарландыру оқитын адамдар үшін қажетті ақпараттарды жедел табуға,
жарнама берушілер үшін қарым-қатынастарын ... ... ... Ұсақ
хабарландыруларды және жалпы жарнаманы ... ... ... ... жергілікті аумақ бойынша «Авиатрек» апталығы бүгінгі
таңда алға шықты. Жарнамалық материалдардың саны көп, әртүрлі тақырыптарға,
яғни, мазмұндық шеңбері кең ... ... ... ... өтеуге тигізер көмегі зор. Сондықтан оларды іздеген адам
тұрақты бір ... ... ... тез таба ... етіп макет жасауды
газеттің жауапты хатшылары ұмытпағаны абзал.
Жалпы редакцияларда жарнамалық насихатқа ... ... ... ... ... Бұл - ... ... Қазір әрбір қазақ газет
редакцияларында «жарнама, коммерция бөлімі» деген бар. ... ... ... ... сай ... Енді осы ... ... жұмыс істеуі керек,
атқаратын міндеттердің негізгі бағыты қандай деген сауал туындайды.
Ірі ... ... ... инвесторларымен қарым-қатынас жасау
арқылы олардан жарнама, хабарландырулар алып, табыс көзін ашуға болады.
Олардың төлемақылары ірі ... ... ... ... ... ... ... тележарнамамен салыстыруға әбден лайық десек те,
агенттіктер ... ... көп бере ... ... бұл нарықта
айқын көшбасшылар, дәлірек айтсақ, клиенттеріне жарнама берудің ең тиімді
жағдайын ұсына алатын компаниялар жоқ. ... ең көп ... он ... ... бөлінген сыртқы жарнама мен тележарнама нарығына
қарағанда, баспасөзге жарнама жариялаудан бес-он пайыздық ... ... ... оған ... ... жатады.
Бүгінгі таңда жарнама агенттігі мен ... ... ... ... ... ... сәл ғана ... қызығушылықты
тудыруда. Бұл баспасөзде қазіргі кезде белсенді түрде жарнамаланатын ұзақ
пайдалануға жарамды ... ... ... ... және ... ... ... банк ұсыныстары секілді қызмет ... ... ... байланысты. Неғұрлым тауар күрделі, ал
бағытталған аудитория аз болса, соғұрлым тауар жарнамасы үшін ... ... ... зерттеулерде білімі мен қаржы кірісі орташа деңгейден ... бен 45 жас ... ... үшін ... баспасөзде жарнамалау қажет
деген мағлұматтар келтіріледі. Ал ... ... ... ... үшін
телеарнаны таңдаған ыңғайлы» [8],-дейді зерттеуші Т. Плотникова. Жалпы
алғанда, газет-журналдағы жарнаманың ... өзге ... ... асып түсе ... Соңғы онжылдықта баспасөздегі жарнама
шығынының жалпы үлесі ... ... ... таратушының бұл түрі
жарнама берушілердің арасында әлі де ... ... ие ... тең дәрежеде жарнама нарығының көшбасшы болып қала ... ... ... ... әуе ... ... ... саланың бірі радио
десек, өз жұмысымызда өз хабар тарату деңгейінің жоғарылығымен аз ... ... ... ... ... ... ... жөн көрдік.
Хабарларының жан-жақтылығымен көзге түсіп келе жатқан, тәулік бойы үздіксіз
жұмыс істейтін осы ... ... ... ... ... өріс ... ... жарнамалар бірінші тарауда сөз етілген радиожарнамалардың
типіне негізделген, бірақ ... ... ... ... ... ... жарнама" түріне "Астана" радиосындағы "музыкаға текст оқу"
әдісі сәйкес келсе, "ақпаратты-музыкалық" роликке "музыкалық қойылым" түрі
сай келеді. Ал ... ... ... ... бар ... өз ... радиожарнаманың барлық түрлерінің сипаттарын жинаған.
Жалпы, "Астана" радиосы 101,4 FM желісі ... 24 ... бойы ... ... ... ... ... мерзімінде әр сағаттың 15,45 минуты
сайын жарнама үзбей беріліп тұрады. Әр жарнаманың уақытына келер болсақ, ... 1 ... ал ... ... жарнамалар берілген уақыт 3 минуттан аспауы
қажет. "Астана" радиосының студиясында аталмыш іспенен ... ... ... ... ... ... - жарнама берушілерді
тарта ... ол үшін ... ... эфирге шығатын жарнаманың
сапасын жақсарту, жарнама қызметін реттеу ... ... ... қатар,
олар жарнамалық роликтерді және жарнамалық мәтіндерді дайындау жұмыстарымен
айналысады. Әрбір адам, әрбір ұйым өз ... мен ... үшін сол ... бағаланғанын қалайды. "Астана" радиосының жарнама жасаушы қызметкерлері
өз өнімдерін әрқалай бағалайды. Мұндағы жарнама ... ... ... ... ... ... ... жарнаманың ең қарапайым
түрі - жай мәтінді оқудың 60 секунды 35 доллар, ал орташа күрделі ақпаратты
-музыкалық ... ... ... 90 доллар тұрса, үшінші әдісі - күрделі
құралдарды пайдаланған роликтер 150 долларға жетеді. Жарнаманы эфирге ... ... рөл ... ... ... ... ... неғұрлым
ұзақ мерзімге жариялауды сұраса, бұл редакция қорына түсімнен басқа залал
келтірмейді. Мұндай ... іске асуы үшін ... ... ... берушілермен келісім-шартқа отырады. Егер жарнамаға төленер қаржы
мөлшері 1000 доллардан асса, редакция ұжымы 30 пайызға ... ... ... және ... ... ... алмауды көздеген осы
негіздес жеңілдіктер жасау ... ... ... ... ... кезекте "Астана" радиосында берілер жарнамалардың мазмұндық
сипатына мән берейік. Ол үшін бүгінгі таңда қазақ қоғамының ... ... орыс ... ... ... шығу ... ... радиода қалай
етек жайғандығын ашып алу қажет. Бір ... бұл ... ... осы ... ... өзі ұялтады. Себебі 18 жарнаманың тек
біреуі ғана ... ... ... Ол мынадай мазмұнда: «Ақнұр»
фирмасы Польша, Прибалтика, Италия елдеріндегі ең ... ... және ... ... ... ... ... фирмасының
техникасы, «Аристон», «Индезит» сауда маркасының тоңазытқыш, газ плиталарын
және кір ... ... ... Бұл - 2000 ... ... ... таңда да жарнама беруде мұндай олқылықтар кездесіп тұрады.
Эфирге ... ... ... тек орыс ... ... Сондықтан жарнаманың әр түріне мысалды өзгертпей, сол орысша
қалпында береміз.
Ең алдымен қарапайым жарнамаға назар ... ... ... ... ... столичные филиалы. ... 16». Бұл ... ... ... десе де болады.
Айырмашылығы музыкалық үзінділермен әрлендірілгендігінде.
Келесі музыкалық-ақпаратты ... ... ... ... ... ... Дом творчества "Огонек" - казахская
национальная академия музыки расположена в ... ... в ... рад ... вас на ... ... на ... озера "Котырколь"
(музыка)" ("Астана радиосы", 2000 ж., 7 мамыр. сағ.18:45).
Берілген жарнаманың формасы күрделі ... ... ... ... ... құрғақ ақпаратпен шектелмей, мекеменің
мәртебелі, ... ... ... тапқан. Сонымен қатар, бұл жарнаманың
тағы бір ерекшелігі диктордың дауыс ырғағын өзгерте, ... ... тұр. ... ... белгілердің барлығы жарнама түрінің қалай
берілуіне байланысты. Бірақ егер ... ... зер сала ... ... ... ... ... байқайсыз. Ол
демалыстың "Қотыркөл" атты көлдің бойында ... ... ... Неге? Өйткені бәрімізге белгілі кез келген ақпаратты естігенде
тыңдарман ... елең ... ... күтуде болады. Сондай-ақ
жарнамада әрбір ұсақ бөлшек, әсіресе, айтылған сөздің ... зор. ... ... ... "Қотыркөл" деген аттың өзі ... ... ... ... тартқызуы да мүмкін. Диктордың бұл объектіні
мәтіннің сонында айтуына осындай себептер ықпалын тигізген.
“Астана” радиосының қолданып ... ең ... ... мына бір
жарнаманы дәлел етіп алайық. ... ... ты ... в мою ... жизнь,
Красиво ты ушла из нее».
Диктор №1 – Выйти красиво из любой ... ... №2 - Даже не ... Салон красоты “Ару”. Только в “Ару” все
виды косметологических ... ... ... и ... ... ... ... и наращивание ресниц, безоперационная подтяжка
лица, пермаментный макияж, лимфа тринаж и ... ... ... И это еще не все. ... и ... ... ... красоты
“Ару”. Тел. 232-00-35. (музыка)”. Жарнаманың құрылу әдісі ерекше. Сонымен
қатар бұл жердегі ұтымды қолданыс жарнамаланушы мекеме ... ... ... ... рет айту ... Яғни, “Ару” сән салонының атын аз ... үш ... ... өзі ... ... ... қалуына жол
ашады. Бұл сияқты жарнамаға тән ерекше өзіндік ... ... ... эффектілерді қолданудың екі жаққа пайдасы мол.
“Астана” радиосындағы жарнамалардың берілуіндегі тіл ... тағы бір ... ... ... кетсек, ұлттық сипаттағы
жарнамалардың бой көрсетпеуі. Мұндай негізгі сын айтуға “Қазақ” радиосымен
салыстырмалы түрде ... ... ... ... қарастырғанда қорғаныс қызметін атқаратын тауар
белгісінің маңызы зор. Имиджді қалыптастыруда бұл ... ... рөл ... ... ... ... ... музыкамен
үйлестірілген “Радио Астана. Сто один и четыре, ты ... свой ... ... ... сөйлемнің мәні ерекше. Оны тауар белгісі ұғымына
сай деп қарастыруға толық болады.
Сонымен талдау объектісі ретінде алынып ... ... ... ... ... ... ... өзіндік жолы қалыптаса
бастаған жайы бар екенін айқын байқауға болады.
Бұқаралық ақпарат құралдарының бір саласы – ... ... ... ... өз ісімен айналасуын тоқтатпай, қажетті ақпаратпен қамтамасыз
етілу мүмкіндігін ... ... ... бұл ақпарат құралында
жарнаманы берудің тиімділігі жоғары деп тұжырым жасай аламыз.
Радиожарнамада дыбысты кең ... ... ... ... ... оны берушілерді арзандылығымен қызықтырса, тыңдармандарды
өз жұмысын жалғастыра отырып, өзіне қажетті ақпаратты алуға икемділігімен
тартады.
Өзге бұқаралық ... ... ... ... ... түрлері бар. Радиожарнаманы өз ішінен төрт түрге: музыкалық қойылым,
жанрлық көрініс, тікелей жарнама және ... ... деп ... ... ... Радиожарнаманың бұл түрі - ең мықты, сонымен
бірген, әлсіз үлгісі. Себебі, егер музыкалық ... ... ... ... мол ... ... ... жарнама сәтсіз шықса, онда осы
жарнамаға жұмсалған қаржы далаға ... тең. ... ... ... беріледі. Кейде жарнамалық ақпарат тегіс әнмен айтылса,
кейде ... ... ... ... ... ... ғана
келтіріледі. Кейде хор мен ... ... ... ... Жарнама берушілер ән шығармасының иесінен авторлық құқықты сатып
алып, не халық ... ... не бір ... ... ... ... ... музыканы тауып, радиожарнамада қолданады.
Жанрлық көрініс. Бұл тележарнаманың түріне ұқсас. Бұл жерде өте жақсы
дайындалған сценарий ғана ойдағыдай ... бере ... Ал оның бір ... ... ... ... ... жарнамадағы оқиға мен обьектінің тығыз
байланысын үзбеу негізгі қағида.
Тікелей жарнама - ақпаратты насихаттаудың ең қарапайым ... ... ... жарнама мәтінін оқу дикторға жүктеледі. ... ... ... әдістер қолданылмайды. Музыка тек ... ... ... Бұл әдіс ... ... ... ... ерекше қойылым. Радиожаранамадағы осы әдісті іске ... ... ... бір ... ұсынылып отырған тауар жайлы
көзқарасын, ой-пікірін білдіру талап ... Ол сын ... да ... ... ... өзі сол ... көңіл аудартып, ол арқылы тауарға
деген қызығушылық туғызбайды.
Жарнаманың осы түрін жарнамалайтын адамға ... ала өз ... ... ... ... ақпараттар беруі тиіс. Осы берілген ақпаратты қандай
әдіс, ... ... ... ... ... ... жарнама
Тележарнама өмірдегі шынайы оқиғалар көрсетілген шағын ... ... ... ... ... ... ... ал соңында пайда болған қиыншылықтың шешушісіне айналды. Осы ... ... ... ... ... - қарапайымдылық. Жарнама белгілі
бір тауарды ... ... оны ... ... ... ... ... Әрбір эпизодтың нанымды шығуын қамтамасыз ету және жақсы идея
қажет. Ал осы ... ... ... ... ... ... ... қатысушы тұлғаның актерлік шеберлігінің жоғарылығына байланысты.
Өз күшіне сенімді жарнама жасаушылар әртүрлі жанрлық ... ... ... - бұл ... түрі тауарды емес, осы тауар тұтынушысын
көрсетуді басты ... ... ... ... ... ... ... өмірдің түрлі жағдайларында қолдануын көрсету арқылы
ұсынылып ... ... ... қандай тобына өте қажетті екендігін
түсіндіруге ұмтылады.
Анимация. Қолдан салынған сурет, қуыршақ арқылы ... және ... көп ... беретін және балаларға арналған жарнамаларда
қолданылады. Қазіргі техниканың жетістігі ... ... ... ... ... жан ... ... туғызып отыр. Жоғары ақыға
бағаланатын мұндай жарнаманы қолға алу өте жауапты. ... ... ... түрлерге бөлінеді.
ІІI БӨЛІМ
3.1. Жарнама проблемасының зерттелу жай-күйі
Күн сайын біз ақпараттың үлкен ағынымен кезігеміз. Оның ... ... ... және ... сәйкес өзіміздің іс-әрекетімізді
ойластырамыз, ал қалған бөлігін, керісінше, ... ... ... да
солай. Ол біздің күнделікті тіршілігімізде ... ... ... ... ... эмоция, сезім, ақпарат легін бағыттайды. Тұтынушылар
жарнаманың кейбіреуіне қызығушылық танытып ... енді бірі көп ... ... ... ... дегендегі бар білеріміз – ол бір топтың
немесе бір фирманың өнімінің жақсы жағын насихаттап, мақтайды деген ... ... Егер ... зер ... ... ... жарнама тарихының да
өзіндік кезеңдері мен ... бар ... куә ... берілген көптеген анықтамалар бар. Біріншіден, ... ... ... ... ... ... кейбір түрлері, мысалы,
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... жарнамада берілетін хабарламаға ақыны демеуші төлеп қана ... ... ... көп ... ... сатып алушыны бір нәрсеге
иландыруға немесе оның таңдау жасауына әсер етуге ... ... ... тұтынушыны тауар немесе қызмет түрімен таныстыруға бағытталады.
Төртіншіден, жарнамалық хабарлама болашақ ... ... ... мақсатында әр түрлі бұқаралық ... ... ... ... аталған сипаттамаларды ескермей, жарнамаға толық анықтама
беру мүмкін емес. Жалпы, ғалым-зерттеушілердің жарнамаға анықтама түрінде
берілген екі ... жуық ... бар. В.В. ... ... және ... ... туралы өз ойын былай түйіндейді: «Жарнама – бұл зат
атауы. Жарнама кез ... ... ... ... туралы үнемі еске салуы
керек». [4]. Жарнама саласындағы атақты маман Фэрфакс Коун ... ... жеке ... шама ... ... ... деп
анықтайды. Жарнама зерттеушісі Бил Бернбах: «Жарнама – бұл ғылым ... ... Ал ... білудің өзі үлкен өнер», - деген екен.
Осы саланы зерттеп жүрген ғалым В.Г.Артеменко жарнама туралы: «Жарнама
– жарнама беруші ... ... ... ... ... ... мен ... санын көбейту және шығынды көбейту мақсатында
алдын-ала ақысы төленген тауар, қызмет, ... ... ... ... баспа, қолмен жазылған, ауызша немесе бейнелік хабарлама» ... ... ... ... ... ... ... ету мақсатында
сатушының тұтынушыға бағыттайтын ақпараты, әлеуметтік-демографиялық ... ... ... мен осы ... субъект арасындағы ерекше
байланысты жиілететін коммуникация саласындағы ... және ...... ... ... табылады. Кеңестік кездегі жарнамаға
келетін болсақ, бұл кезеңде жарнама деп тауар, қызмет түрі немесе мекемелер
туралы шағын түрде ... ... ... тұтынушыға жеткізуге
бағытталған іс-шаралар жүйесі танылды.
Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 19 ... ... ... ... ... болсақ, онда жарнамаға мынадай анықтама
берілген: «Жарнама - ... ... ... ... және жеке ... ... тауарларға, тауар белгiлерiне, жұмыстарға, ... ... ... ... ... ... ... өткiзуге жәрдемдесетiн кез келген нысанда, кез келген ... ... және ... ақпарат [6]. Сонымен, жарнамаға
берілген осы анықтамаларды қорыта отырып, мынадай ... ... ...... ... ... ... және аудиторияны бір нәрсеге көндіру, сендіру немесе оған әсер ету
мақсатында ... ... ... ... ... ... ... – өзін танытуды және айналымды өсіруді көздеген фирма, тауар
немесе қызмет көрсету түрлері туралы мәліметтердің ақылы ... ... ... орын алуына жатқызамыз. Кез келген ... ... ... ... оның ... ... да көз ... Сол себепті жарнаманың даму эволюциясына ... ... ... ... ... мен радионың пайда болуы жарнама ісін одан әрі кеңейте
түсті. Ең алғашқы радиожарнамалар 1920 жылы ... ... ... ... ... ... Алғаш тележарнамалар Америкада
1941 жылы экранға шықты.
Жарнама күрделі ақпарат болып табылады. Себебі, бір-біріне ұқсамайтын
көптеген жарнама берушілер бір ... әр ... ... өз ... ... ... ... тырысып бағады. Жарнаманың негізгі тоғыз түрі
бар, ... ... ... ... Сауда маркасының жарнамасында - марканың ұзақ уақыт есте ... ... баса ... ... Бұл ... түріне «Билайн»
ұялы байланысының жарнамаларын мысалға келтіруге болады.
2. Жекелеген сауда жарнамасы - ... ... ие және ... ... ... бір ... түрі ... нақты бір сауда
нүктесіне немесе қызмет ету саласындағы мекемеге бағытталады.
3. Саяси ...... ... ... ... ... ... арасындағы таласты сұрақтардан гөрі,
саясаткердің оң имиджін ... ... ... ... ... ... ... Президент сайлауы, депутаттарды сайлау
қарсаңында куә болады.
4. Анықтамалықтағы ...... да бір ... ... ... ... ... қызмет түрін қайдан табуға болатындығын ... ... ... үн ... ... кез ... жарнамалық ортаны, оның ішінде
пошта арқылы жөнелтуді пайдалана алады. ... ... тек ... ... арқылы тапсырыс берсе болады, тауар белгіленген ... ... ... ... жарнамаға жекелеген саудагерлерге, көтерме ... және ... ... ... ... сатып алушылар мен кәсіпқой мамандарға (мысалы,
адвокат пен ... ... ... ... ... жарнаманы корпоративті деп те атайды. Мұндай жарнама
мекеменің танымалдылығын арттыруға ... ... ... ... ... ... Мысалы «Нұрбанктің» жарнамасы осы түрге
жатады.
8. Әлеуметтік жарнама белгілі бір жағымды, оң іс-әрекетті насихаттауға
бағытталады. Мысалы, көлік ... ... ... ... ... ... кішкентай балаларға жақсы күтім жасауға шақыру.
9. Интерактивті жарнама – компьютермен қамтылған және интернетке шығу
мүмкіндігі бар дара ... ... ... Wed-беттерде,
баннерде т.б. орналастырылады. Бұл жағдайда тұтынушы жарнамаға көңіл
аударып, оны толықтай ашып, түрлендіре алады немесе ... ... ... да ... тауар мен қызметтің пайдалану кезеңіне байланысты жарнама
түрлері де бар: ақпараттық жарнамаға ... ... ... ... ... ... Себебі, бұл кезеңдегі негізгі міндет – алғашқы сұранысқа
ие болу. ... ... ... ... да сүтті тағамдарын жарнамалағанда,
кәсіпкер, ең алдымен, өнімнің ... ... ... ... ... етуі тиіс.
Насихаттық жарнама – фирманың алдында таңдамалы сұранысты қалыптастыру
міндеті тұрғанда ... ... ие ... ... өте көп ... ... бағытталатынын ескерсек,
жарнама үнемі тауар маркасының атауын, оның ерекшеліктері мен бағасын ... ... ... ... тәсілдері (арналар, құралдар, медиатасушылар
т.б.) әр түрлі, ал ... оның ... ... ... ... ... салпыншақ (брелок), ... ... ... ... ... ... ... жүздеген түрлері кездеседі.
Сондықтан осы ... ... ... әдетте, біраз қиыншылықтарға
әкеп соқтырады.
Жарнама құралдарын жүйелеудің алғашқы әрекеттері ХХ ғасырдың басында
жасалды. ... ... ... ... жарнама құралдарының бірыңғай жүйесі
жоқ. Әдебиеттерде жүйелеудің бірнеше түрлері ... олар ... ... және ... топтарға, түрлерге бөлетін негізгі белгілер
(критерий) бойынша жіктейді. ... ... ... ... тоқталайық:
Біріншіден, демеуші мен коммуникация субъектіне байланысты жарнаманы
өнім шығарушы, сауда делдалдары, жеке тұлға, үкімет және басқа да ... ... ... ... ... Өнім ... мен
сауда делдалдарының атынан шығатын жарнама көп ... ... ие және ... мақсатқа жету үшін бірлесе немесе өз ... ... ... ... Жеке ... ... ... маңызды оқиғалар
немесе сату-сатып алу туралы хабарлама түрінде ... ... ... коммерциялық емес. Ол ... өмір ... ... ... ... ... ... бір саяси идеяны, қызметті,
партияны т.б. насихаттауға мүмкіндік туғызады.
Екіншіден, техникалық белгілері бойынша ... ... ... бөлінеді:
- баспа (плакаттар, құлақтандыру, афиша), каталогтар, хабарландырулар,
газеттер мен журналдардағы мақала, буып-түйілетін материалдар ... ... ... ... жарнамалық бағдарламалар);
- кино, бейне және тележарнама (қысқаметражды жарнамалық фильмдер),
жарықтандырылған (световая) жарнама ... ... ... ... компаниясының жарықтанған маңдайшалары және
т.б.);
- көркем-графикалық құралдар (панно, плакаттар, көше транспаранттары,
көрсеткіштер, дүкендердегі ... және ... ... ... байланысты жарнамалық құралдар дүкен
ішіндегі (көрсеткіштер, ... ... ... ... ... және ішкі ... мен ... хабарландырулар мен
мақалалар, көше транспаранттары, дүкендегі маңдайшалар және ... ... әсер ету ... ... ... ... ... қыстырма, каталогтардың кейбір түрлері, кітапша т.б.)
және жалпы (хабарландыру, парақшалар, телефильмдер және т.б.) болуы мүмкін.
Бесіншіден, жарнамалық ... ... ... байланысты: жергілікті
жарнама (нақты сатылым орнынан бастап, жеке тұрғылықты елді мекен аумағына
дейін); аймақтық жарнама (елдің белгілі бір ... ... ... ... ... ... және халықаралық жарнама болып
бөлінеді.
Алтыншыдан, жарнаманың нысанына байланысты тауар (қызмет) жарнамасы
және кәсіпорын жарнамасы деп ... ... бір ... ... ... тауар белгісі немесе фирма таңбасы жарнамаланады.
Жетіншіден, жарнама құралдарын ... ... ... ... ... ... ... құрал және
тауарға немесе қызметке сұранысты құрайтын ... ... деп ... ... шартты түрде ғана. Сондықтан жарнамалық ... ... ... ... таңдағанда алға қойылған мақсаттарды
басшылыққа алған жөн. Егер жарнама компаниясының міндеті фирманың, тауар
немесе қызметтің оң ... ... мен ... ... тарапынан
тілектес қарым-қатынасты қалыптастыруға бағытталса, онда мұндай жарнаманың
міндеті тұтынушыны ... ... ... ... ... ... ... Жарнаманың мұндай түрі болашақтағы нәтижеге
бағытталып, ... ... ... ... ... оң ... мүмкіндік береді. Имиджді қалыптастыру үшін ... ... ... ... мерзімді басылымдағы, көліктегі жарнамалар
пайдаланылуы мүмкін.
Сегізіншіден, компания ... ... бір ... ... ... ... ... жеткізіп, дәл сол тауарды сатып алуға итермелесе ... ... ... ... көздесе, онда бұл міндеттер
жұртшылықтың қызығушылығын туғызатын құралдар арқылы ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Ынталандыру жарнамасының тиімділігін қамтамасыз ететін жарнама ... теле және ... ... ... ... ... арқылы таратылатын жарнама және т.б. пайдаланылады.
Егер фирма жарнама құралдарының көмегімен ... ... ... мақсат етсе, онда бұл үшін әріптестерге фирманың
жылдық қызметі ... ... ... ... ... ... жіберу, көрме
ұйымдастыру, тауар және фирма қызметі туралы баспасөзде мақала түріндегі
жасырын ... ... ... ... ... ... жаңа
ақпаратты қабылдау талаптарын да ескерген жөн.
3.2 Жарнаманың психологиялык әсер ету сипаты
Жарнама -  ... ... ... ... психологияның тың,
әрі   ерекше саласы.  Жарнама  психологиясы  туралы  Ресей  ... ... ... ... бар. ... ішінде  А. Лебедевтің 
«Психология  рекламы», Ч. Сэндиджтің, В. Фрайбургердің,  К. ... ... и  ... Р.  ... «Психология  рекламы», М.
Мануйловтың «Психология  рекламы», К. Фридленгердің «Путь к ... ... ... ... ... тұрғыдан 
қарастырылған,  жарнаманы  қабылдаудағы  психикалық  процестер  ... ... ... ... ... психологиясы» әлі  тың тақырып болып
табылады.  Біздің  елде  жарнамаға  енді  ... ... ... Ол 
көптеген  зертеулерді  талап  етеді.
 XX ғасырдың  ортасында  «өмірді  жарнамасыз  елестету  қиын»  деген 
тұжырым бойынша  зерттеу  ... ... ... ... ... ... жерде  кездестіреміз - үйде  теледидар  алдында  отырғанда,  радио 
тыңдағанда,  жұмысқа  не  сабаққа  бара  ... Қай  ... та  ... ... ... туралы  айтатын  жарнамалық   
хабарландыруды  көреміз,  немесе  естиміз.
  Қоғамдағы  әлеуметтік-экономикалық,  саяси  өзгерістер   психология 
ғылымында  жаңа  бағыттың  тууына  әкелді.  Ең   ... ... ... саяси  жарнаманы  және  өзін  жарнамалауды  зерттеу.  Тағы  бір  өзекті 
мәселе - шетелдік  ... ... ... Зерттеулер 
көрсеткендей  шет елдік  және  отандық  жарнамаларға  қатынас  бір  жақты 
емес.  Ақпараттық  құралдардың  ... ... ... ... ... ... ... қомақты  пайда  алуды 
көздеп  жасалады.
Бізде  жарнамаға  деген  психологиялық  бейімделудің  жоқтығын  кейде 
жарнамаларда кемсіту әрекеттері қылаң беріп ... ... ... ... ... ... ... етеді.  Жарнама  өз  мақсатына
 толық  жету  үшін  жарнама  мәтінін,  бейнесін,  түсті  таңдауда  адам 
психикасының  ерекшеліктерін  ескеру  керек.
Қазақ ... ... ету ... ... ... ... вербалды емес құралдардың адам психикасына әсер ету ... ... ... ... ... ... әсер ... анықтау үшін «AIDА» формуласын қолдану қалыптасқан:
А - назар (внимание, attention)
I - қызығу (интерес, interest)
D - тілек (желание, desire)
А - ... ... ... ... бұл ... тағы бip ... ... М – уәждеме (мотив). Онда бұл формула мынадай болады: AIMDA[18].
Өз мақсатына жету үшін жарнама ең алдымен адамның назарын ... ... ... еске ... ... Тауарды сатып алуға тілек
туғызу қажет. Осының бәрі заттың сатып ... ... ... ... әсерін төмендегі кесте турінде
көрсетуге болады:
1-кесте
|назар аударту |
| ... ... |
| ... ... ... |
| ... |
| ... ... |
| ... ... алу) ... ... да ... көрсетілген формула сияқты, адам психологиясында
болатын қозғалыстарды тізбектеп көрсетеді.
Жарнама беретін негізгі ... - ... ... ... ... Ал ... ... әсер ету деңгейі бірдей
емес.
Ғылыми деректерге сүйенетін болсақ, теледидар арқылы берілетін
жарнамалар тұтынушылардың ... ... ... 80%-ға жуық әр ... ... ... ... колданады. Баспасөз көбіне ер адамдарды
қызықтырады,- дейді психолог-ғалымдар. Осыған қатысты мынадай тұжырым
жасалған: Білім дeңгeйi жоғары болған сайын баспасөзге кызығушылық ... ... ... ... ... әйел ... жатқызылады.
Алайда жарнамаға үнемі назар аудару деңгейі өте төмен. Психологтардың
тұжырымдары бойынша жарнамада берілетін ақпаратқа үлкен адамдардың 20%-ы
жүгінеді. 25%-i өзіне ... ... ... ... ... Ал
50%-ын жарнама мүлдем қызықтырмайды.
Қазақ жарнамалары бойынша жүргізген талдауларға қарағанда мынадай
фактілер анықталды:
казақ баспасөзінде жарнама мәтіндерін яғни ... емес ... ... ... бояу және т.б.) ... сирек колданылады.
Баспасөзден жарнамалардың көпшілігі - тендер, аукцион ... және ... ... ... ... ... ... адам оларды жарнама ретінде емес, ақпарат алудың
көзі ретінде қарайды.
радиожарнамаға байланысты мынаны ... ... ... ... алғаш
қалыптаса бастаған кезде, яғни жиырма жыл бұрын қазақ радиосында ... ... ... ... мүмкіндігіне қарай онда вербалды
емес құралдар ретінде негізінен дауыс және саз (музыка) пайдаланылды.
Қазіргі кезде «Қазақ ... ... беру ... оның ... радиохабарлардың әлеуметтік мазмұны төмендеген, радиода
негізінен музыкалық ойын-сауық бағдарламалары жүргізіледі. Екінші, радио
арқылы жарнама ... ... ... ... ... ... төмен деп есептейді.
жоғарыда аталған уәждемелерді жүзеге асыратын және адам психологиясына әсер
eтyi күшті жарнама көздері - тележарнама және ... ... ... ... ... ... әсер етуінің негізгі құралы - қайталау.
Жарнама психологиясын, әсерін зерттеушілердің пікірінше, тұтынушы іс-
әрекеті ... ... рет ... ... ... ... ретте байқайды, бірақ оқымайды;
үшінші ретте тез көз жүгіртіп оқиды;
төртінші ретте ... ойға ... ... ... ол ... өзінің таныстарына айтады;
алтыншы ретте затты сатып алуын ойластырады;
жетінші ретте зат сатылып алынады ... ... ... ... мынадай корытынды жасауға болады: жарнама
мәтінін бірнеше рет қайталау, жарнаманың адамға әсер етуі, оның ... ... ... ... бipi ... саналады.
Қазіргі қоғамымыздың даму жағдайында, тұтынушылар жарнаманы бірнеше
рет ... ... ... сол зат ... ... ойларымен бөлісіп барып, сол
заттың қандай екендігін біледі. Осының нәтижесінде сол затты сатып ала ... ... ма? Осы ... ... табу ... ... жарнаманың әсер
ету психологиясын зерттеу мақсатында сауалнама жүргізілді.
Сауалнаманың негізгі мақсаты - теледидардан беріліп жүрген және сыртқы
жарнамалардың адам ... ... ... ... қаншалықты екендігін көру; жарнамалардың жағымды, жағымсыз
ықпалын ашу.
Сауалнама әртүрлі жастағы, әртүрлі қызмет атқаратын 50 адам ... ... 10 ... ... әр ... ... үш ... Сауалнама төмендегідей нысанда берілді:
2-кесте
|сұрақтар ... ... ... ... ... |а) ... ... ба? |ә) ... |
| |б) ... оқимын ... Ол ... ұнай ма ? |а) ... |
| |ә) ... |
| |б) ... ceбeбi ол ... |
| ... ... ... ... ... ... |а) мән ... ... не ... |ә) мән ... |
| |б) ... ... ... |
|4.Жарнамада екі түрлі ұлттың бақытты|а) аралас некеге әкеп соғады ... ... ... ... |ә) ... көп ұлт тұратындығын |
| ... |
| |б) жай ... ... үшін ... ... Нури» деген шайға жиі |а) иә, маған ол шай ұнайды ... ... сіз осы ... |ә) жоқ, ... ... ... ... сатып алдыңыз ба? |б) қызықтым, дәмін көру үшін сатып |
| ... ... Сіз ... ... Оның |а) ... қараймын ... ... ... ... |о) ... көп жарнаманың қажеті жоқ |
|қарайсыз? |б) ... ... ... ... ... ... |а) иә оның ... бар ... ... ба? |ә) жоқ ... емес |
| |б) ... көбісі көшірме |
|8. Жарнама болып жатқан кезде басқа |а) көбінесе сөйтемін ... ... ... бе|ә) жоқ, ... ... |
|? |б) ... ... ... ... ... Өз жеке ... ... үй тұрмысына қажет тауарлар |
|тауарлардың, ... ... |ә) ... ... ... ... ... қай |б)"Сату-алу" жарнамасы |
|түрлері ... ... ... ? | ... ... ... |а) арнайы ... ... ... |
|жарнамаларға көңіл бөлесіз бе? |аламын |
| |ә) көз ... ... |
| |б) ... ... ... ... ... 26 |2а-18 |3а - 18 |4а - 26 |5а - 14 ... – 16 |2ә - 18 |3ә - 27 |4ә - 13 |5ә - 16 ... - 8 |2б - 14 |3б - 5 |4б-11 |5б - 20 ... - 34 ... ... -8 ... ... |
|жағымсыз-16 |жағымсыз-32 |жағымсыз-42 |жағымсыз-37 |жағымсыз-Зб |
|6а - 21 |7а - 6 |8а - 22 |9а - 8 |10а - 13 ... - 8 |7ә- 27 |8ә - 10 |9ә-10 |10ә - 28 ... - 21 |7б - 17 |86 - 18 |9б- 32 |10б-9 ... |жағымды-8 ... ... ... ... ... ... ... |жағымсыз-37 |
Жалпы жауаптардың саны: 500, олардың ішінде жағымдысы – 173,
жағымсызы – 327. Жүргізілген сауалнамадан мынадай ... ... ... таңда беріліп жүрген жарнамалардың көпшілігі шетел
жарнамаларының көшірмелері; адамдар мүндай жарнамаларға назар аударады,
алайда оған сенім артпайды;
- жалпы ... ... ... ... ... ... қазақ тілінде жасалған сыртқы жарнамалардың, теледидардан беріліп
жүрген жарнамалардың ... әсер ету ... өте ... ... ... ... қарағанда, жүргізілген
сауалнаманың нсгізіндегі жағымды (173), жағымсыз (327) жауаптардың әртүрлі
болуы жеке адамның психологиясындағы стереотипке ... ... ... ... болады. Адамның қабылдау стереотипі қалыптасқан дағдыда,
өзінің мәдениетіне, жарнама берілген телеарнаның беделіне, өзі үшін жасап
алған модельге байланысты ... ... ... ... ... әр адам өзінше
қабылдайды, өзінің ой-санасында "демалу" дегенді өзінше суреттеп, бейнелеп
алады. Демек, мұнда әр ... ... ... ... ... ... әсерін зерттеу үшін әрбір адамның
стереотиптерін анықтау, егер адамда жағымсыз стереотип басымырақ болса оны
жөндеу (коррекциялау) қажет болады, бұл үшін ... ... емес ... да, ... ... жағынан да, сондай-ақ Пи-ар тәсілдерін қолдану
жағынан да жоғары болу қажет.
Ең алдымен, атап өтетін жайт - ... ... ... ... ... кәсіби мамандар жұмыс істейтін жарнама агенттіктер
бар. ... ... ... - ... ... тез, ... ... жасай алатын, арнаулы оқу орнында оқыған, жоғары білімді
адам. Ал Қазақстан жағдайында кәсіби жарнама ... ... ... деп ... бірқатар елдерде клиенттердің стереотиптерін анықтау үшін
бірнеше тәсілдер қолданылады:
- аяқталмаған сөйлемдер әдісі;
- үйлестіру әдісі;
Телефон жанындағы парақ;
«Есіңізге нені сақтадыңыз?» әдісі.
Қазақстанда бұлардың ... ... ... ... жанындағы парақ ( телефон арқылы кез келген нөмірді
(абоненті) теріп, өзінің фирмасының қызметі туралы мәлімет беріп, бірнеше
сұрақ қояды; ол ... ... ... ... ... және ... ... іс-әрекет үстінде көрсету (үлкен дүкендерде кір жуу
машиналарының, тігін ... ас үйге ... ... ... ... ... ... сипатының вербалды емес құралдардың өз
деңгейінде болуы үшін психологиялық әсер ету ... да ... ... ... психологиялық әсері үшін маңыздысы қабылдаушының стереотиптерін
болжап білу, жағымды стереотип дамыту, жағымсыз стереотиптерді реттеп,
жағымды сипатқа айналдырып отыру. Бұл үшін ... ... ... ... мамандардың, Пи-ар тәсілдерінің рөлі жоғары болып саналады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жарнама экономиканың, мәдениет пен ... бір ... ... ... ... ... ... сурет тәсілдерін және түс,
көлем мен кеңістікті қолдануда композициялық шешімдерді пайдалана ... ... ... ... мен ... ... ... кәсіптік
деңгейде орындалған жарнама адамның талғамын қалыптастырады, рухани және
сезім әлеміне әсер етіп, наным мен ... ... ... ... ең ... ... ... туындылары болып табылады. Пішіні,
идеясы, көркемдігі, сәтті сценарийі, стилі ... ... ... ... ... және эмоциялық жағынан әсер етеді.
БАҚ-тағы жарнама – белгілі бір мақсатты көздеп, нақты бір ... ... ... ... ... ... ... өте тиімді
және шығарылатын өнімнің тез, әрі үзіліссіз өндірілуіне себепші бола ... ... ... ... ... аудиторияны анықтап, жарнама
компаниясының мақсатын, негізгі идеясын, оны ... ... ... ... ... ... ... ықтимал шығындарды
есептеп алу қажет. ... ...... ... ... ... ... талаптандырып, белгілі бір коммуникативтік
нәтижеге қол жеткізуге жетелейді.
Бүгінгі таңда ... ... ... ... бір бөлігі болып
табылады. Ол ғылым мен техника жетістіктерінің ықпалы нәтижесінде бірнеше
ғасыр бойы қоршаған ... ... ... сан ... ... ... ... басқа бұқаралық ақпарат құралдарына қарағанда
жарнама берушілердің ... ... ... мен ... ... болып табылады. Ғылыми зерттеулерге сүйенсек, адам ... ... ... ... тез ... Мұны жарнама
берушілердің баспасөздегі жарнама қызметін пайдалануы айқындайды. Газет пен
журналдарға ... ... ... ... пен тауар сатып алу туралы
шешім қабылдаған жағдайда рационалды немесе рационалды-эмоциялық дәлелдері
бар едәуір ... ... ... ... ... ... ... жарнаманың радио мен теледидардан айырмашылығы, ол жарнамаланып
отырған тауар немесе қызмет түрі туралы егжей-тегжейлі баяндауға мүмкіндігі
бар. Шағын жарнаманың ... ... ... ... ... ... түрлі мінездемелер, бағалар, байланыс телефон нөмірін, мекен-
жайлар, купон т.б. ... ... ... ... ... көрсетуге болады, бірақ естілгенде немесе экранда жылдам
көрсетілген ұсақ сандарды, ... ... ... ... және мекен-
жайды адам тез қабылдап, қас-қағым сәтте есте сақтай алмайды.
Баспасөзді негізгі жарнама құралы ретінде пайдалануға болады. ... ... ... ... ... делдал мен клиенттерге
тарату үшін пайдалануға болады. Газеттер аудиторияның кең ауқымын қамтиды.
Олардың әрқайсысын ... ... ... ... ... ... газет арқылы жарнамалар қоғамның барлық бөлігіне тарайды.
Белгілі бір географиялық орындарға ... көп ... ... бір ... ... жариялайтындықтан, газеттегі жарнама жергілікті аймақты
толығымен қамту мүмкіндігіне ие. Осылайша ... ... ... ... ... ... анықтау ыңғайлы. Басылымдағы жарнама ықпалын
іріктеуші қару болуы да ... Бір ... ... ... ... таңдауға болады. Ал, екінші жағынан, жарнаманы мүдделері ортақ
адамдар үшін белгілі бір ... ... ... ... ... бар. ... ... тұрақтылығы тиімділікті
анықтайды. Адамдар теледидар көргенде ... ... жиі ... ... бір радиотолқынды келесісіне ауыстырып отырады. Ал, ... ... бір ... оқылады. Сондықтан газет аудиториясының құрамы
туралы дәл айтуға болады. Осыған сәйкес ... ... ... ... ... белгілі бір бөлігі газеттегі жарнаманы елеп-
ескермейтін болса да, көпшілігі ... ... ... әзірліктерін
танытады.
Бұқаралық ақпарат құралдарының бір саласы – ... ...... өз ... ... тоқтатпай, қажетті ақпаратпен
қамтамасыз етілу мүмкіндігін туғызып ... ... бұл ... ... ... тиімді деп тұжырым жасай аламыз. Радиожарнамада
дыбысты кең көлемде қолдану ... ... ... ... ... арзандығымен қызықтырса, тыңдармандарды өз жұмысын ... ... ... ақпаратты алуға икемділігімен тартады. Өзге бұқаралық
ақпарат ... ... ... ... түрлері көп.
Радиожарнаманы өз ішінен төрт түрге: музыкалық қойылым, жанрлық көрініс,
тікелей жарнама және ... ... деп ... ... ... ... ... көрсетілген шағын сахналық
қойылымды елестетеді. Кейіпкерлер көріністің ... ... ... ал ... ... ... ... шешушісіне айналады. Осы
әдіспен жасалған жарнаманың жақсы шығуының кілті - ... ... бір ... ... ... оны ... есінде қалатындай
етіп берілуі тиіс. Әрбір эпизодтың нанымды шығуын қамтамасыз ету және ... ... Ал осы ... ... ... ... жарнаманың сәтті шығуы
көрініске қатысушы тұлғаның актерлік шеберлігінің жоғарылығына ... ... ... ... ... әр ... жанрлық көрініс түрін
қолданады. Қазіргі техниканың жетістігі компьютерлік сызбаның көмегімен кез
келген жарнамаға жан бітіру ... ... ... ... және ... көп аспектілерге тәуелді. Жарнаманың
бізге белгілі түрлері мен бағасы ... ... ... ... ... байланысты болады. Жарнаманы тасымалдаушы құралдар
мен арналарды ... ... ... рөл атқарады. Бұл қандай құралдар
болатынын ... ... ... ... ... үш ... ... Біріншісі –
жарнаманы жыл бойы қалай тарату керектігін анықтау. Жарнаманы жыл ... ... ... ... ... болады. Екіншісі – жарнаманы таратудың
жиілігін таңдау. Үшіншіден – белгілі бір кезеңде ... ... ... ... ... бір ... бір рет ... болады немесе бірнеше
рет екпіндетіп жариялауға ... ... ... - маркетинг жоспарының
табыс, шығын және пайданың ... ... ... ... Оны ... жалпы маркетинг бюджетін есептеуде қолданылатын әдістер пайдаланылады.
Бұл әдістердің бір де ... ... ... емес. Республикамыздың
жарнама агенттіктері өз қызметінде кәсіпкерлердің қаржылық мүмкіндіктері
мен жарнама ... ... ... ... маркетингтік бюджетті
бағалайды. Шетелдерде жарнама бюджеті әдетте, тауар айналымының 1-3 пайызын
құрайды. Жарнаманың нақты бюджеті жарнама ... ... мен ... ... ... ... жарнама жасау біздің қоғамдық-ғылыми өмірімізге
немесе экономикалық қатынастар жағдайына өткен ғасырдың отызыншы ... ... ... ... ... ... ... құралға айналып
отыр. Жоғары ... ... ... ... және әр ... ... қанағаттандыра алатын дамыған нарықтық жағдайда,
жарнама ... ... ... факторы болып табылады. Сол арқылы
өзінің ... ... ... Н. ... телереклама. М.: 1998.-5б.
2. Фостер Н. ... свой путь в ... ... М.: 1998.- ... ... Н. Творческая телерекламы. М.: 1998.- 36б.
4. Дели Д, Линда Т. Учебник по рекламе: как ... ... не ... на ... М.: 1997.-57-58б.
5. Гринберг Т. Политическая реклама: портрет лидера. М.: ... ... В.С. ... ... М.: ... Картер М. Эффективная реклама. М.: 2000.-21б.
8. ... ... ... опыт и Российские традиции. М.: 1996.-
49б.
9. Ульяновский С. Миф, дизайн рекламы. М.: 1998.-49б.
10. Сэм Блэк . ... ... Что это ... М.: 1990.-51б.
11. Пашенцев Е. Н. Связи с общественностью: мировая практика и современная
Россия. М.: 2000.-46б.
12. Гринберг Т. Э. ... ... ... лидера. М.: 1996.-76б.
13. Аренс Б. Современная реклама. М.: 1995.-369б.
14. ... В.В. ... ... ... - ... 2000- ... Гольман Н.А. рекламное планирование, рекламные технологии. Организация
рекламной деятельности. М.: 1996.-66б.
16. Исаенко Е.В., Васильев А.Г. Организация и планирование ... М.: ... ... А.В. ... ... Коммерческая реклама. М.: 2001.-
187б.
18. Школьник Л.С., Тарасов Е.Ф. Язык улицы. М.:1977.-62б.
19. Рамазанова Г.Х. Пояснительный тип логико-семантических отношений в
структуре ... ... (на ... ... и ... 1999.-129 б.
20. Жаксыбаева Ф.З. Газет мәтінінің ... ... ... ... газет материалдары бойынша). Филол.ғылым.канд.дис. авторефераты,
Алматы, 2000.-32 б.
21. Раимбекова Б.Ж. ... ... на ... и ... ... ... б.
22. Ш.Гальперин И.Р. Текст как объект лингвистического ... ... ... Г.Я. ... ... жанров,-М.:Издательство Московского
университета, 1981. -56б.
24. Солганик Г.Я. Систематика газетных жанров.-М.:Высшая школа, ... ... ... К., ... А. ... ... мой ... Деловая
неделя, 1998.6 ноября.
26. Қазақ тілінің диалектологиялық сөздігі. -Алматы: Ғылым,1969. -426б.
27. ... А.К. ... ... ... ... Львов, 1959.-
76б.
28. Разумовский Б.М. Реклама как вид социальной информации: ... ... 1992.- ... ... Н.Д. ... ... и некоторые сведения из истории
развития.-М.:Изд."Междуведомственного совета по рекламе", 1969.-142б.
30. Тебегенов Т. Маңдайшадағы жазулар не дейді? // Социалиста Казахстан,
1971. 7қантар.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... Ф. ... маркетинга. – М.: 1992.
2. Современный маркетинг. / В.Е.Хруцкий, И.В.Корнеева, В.Е. Автухова. –
М.: 1991.
3. Беклешев В., ... С. ... в ... – М.: 1991.
4. Маяковский В.В. Агитация и реклама. Полн. собр. соч. Т. 12. М.: 1959.
5. Артеменко В.Г. ... в ...... ... Жарнама туралы Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 19 желтоқсандағы №
508 Заңы.
7. www.sana.gov.kz/showarticle.php, www.parlam.kz.
8. Назайкин А.Н. Эффективная реклама в прессе. - М.: ... ... ... ... Т. ... под ... ... компания. М.: 2005.
10. Панкратов Ф.Г., Баженов Ю.К., Серегина Т.К., Шахурин В.Г. ... М.: ... ... ... ... ... К. В. ... рекламной кампании рекламным агентством.
Маркетинг в России и за рубежомж. М.: №3. 2000.
12. Фарбей Э. Эффективная рекламная компания - ... ... ... ... А.Н. ... на 100% . М.: ... Бизнес Букс.
2005.
14. Шындалиева М. Б. БАҚ-тағы жарнама технологиясы. ЕҰУ баспасы. 2010.
15. Эндикел Д.Ф., Блэкуэлл Р.Д., Миниард П.Д. ... ... ... ... - ... 1974.
17. Лебедева Л.В. Особенности функционирования языка в печатной рекламы:
Автореф. дис. канд.филол.наук. - М.,1981.
18. Сыздьщова Р., Шалабаев Б. Коркем текст1 ... ... ... ... ... С. Миф, ... ... М.: 1998.
20. Аренс Б. Современная реклама. М.: ... ... М. ... ... М.: ... Аренс Б. Современная реклама. М.: 1995.
23. Раимбекова Б.Ж. Газетный текст на русском и ... ... ... ... ... ... ... -Алматы: Ғылым, 1969.
25. Школьник Л.С., Тарасов Е.Ф. Язык улицы. М.:1977.
26. Пашенцев Е. Н. Связи с ... ... ... и ... М.: 2000.

Пән: Маркетинг
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«DreamPro» компаниясының даму стратегиясы93 бет
«Navigant Travel» ЖШС-нің маркетингтік қызметімен экономикалық құндылық анализі59 бет
Банк саласындағы жарнама26 бет
Банктік маркетинг жайлы75 бет
Банктік маркетинг туралы19 бет
Басқарудағы жоспарлау функциясы11 бет
Жарнама24 бет
Жарнама және оның түрлері16 бет
Жарнама және өткізуді ынталандыру25 бет
Жарнама нарығы27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь