Қазақстан Республикасының инфляцияға қарсы саясаты туралы

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3


1 ИНФЛЯЦИЯ ТЕОРИЯСЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТАБИҒАТЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1 Инфляция және оған әсер етушi факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Инфляцияның макроэкономикалық көрсеткіш ретінде әлеуметтiк.экономикалық салдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ИНФЛЯЦИЯҒА ҚАРСЫ
САЯСАТЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
2.1 Қазақстан Республикасының инфляциялық жағдайы және инфляциялық процесс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
2.2 Ұлттық экономикадағы инфляциялық көріністер және инфляция деңгейі, оған қарсы саясат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.3 Қазақстан Республикасындағы қазіргі кездегі
инфляцияның даму қарқынын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
2.4 2007.2010 жылдардағы инфляцияны төмендету саясаты және инфляцияны таргеттеудің Қазақстанда қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ..25


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30


ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
Инфляция ақша жүйесiнiң дағдарыстық кезеңi болып табылады, яғни ол қоғамның дамуының тепе-теңдiгiнiң бұзылуына себепшi болады. Инфляция сондай-ақ көптеген макроэкономикалық көрсеткіштермен тікелей байланыста болады, сондықтан осы инфляцияны тиімді реттеу саясатын жүргізу арқылы барлық шаруашылықтың дамуын қамтамасыз етуге мүмкіндік болады. Ол үшін экономиканың құбылысы ретінде инфляцияның пайда болу көздерін, оның пайда болуындағы сан алуан себептерді, оның шаруашылыққа тигізер салдарларын және инфляцияға қарсы саясаттың негізгі түрлері мен олардың қолдануын анықтауды қажет етеді.
Инфляция экономикалық құбылыс ретiнде Қазақстан Республикасының дамуында басты мәселелердiң бiрi болып келедi. Сондықтан инфляцияға қарсы саясатты тиімді жүргізу елдің тұрақты дамуының негізі болып табылады. Инфляцияға қарсы саясат өз кезегінде ақша-несие саясатының аясында іске асады. Ал ақша-несие саясатын жүргізетін елімізде Ұлттық банк болып табылады. Осы аталған инфляцияға қарсы саясат инфляцияны таргеттеу деп аталады.
Сондықтан курстық жұмыс тақырыбы “Инфляция және Қазақстандағы инфляцияға қарсы саясат” деп алынды. Бұл тақырыптың өзектiлiгi инфляцияның экономикалық құбылыс ретiнде жан-жақты қарастырып, ұлттық экономикада инфляцияның экономикалық тиімді дамудағы тигізер салдарын, оның пайда болу себептерін қарастырып, елiмiздiң экономикасының тұрақты және отандық өндiрiстiң қарқынды дамуы үшiн инфляциялық процессетрдiң алдын алу және оны реттеу саясаттарын қарастыру болып табылады.
Осы курстық жұмысты орындау барысында, елiмiздегi инфляцияның қазiргi жағдайын, туындап отырған мәселелердi және болашақтағы экономикалық даму жоспарымызға орай келесiдей мiндетер қарастырылады:
1) Инфляцияның жаратылысын, оның түрлерiн, оған әсер етушi факторларды қаарстыру және оның ұлттық экономикамыздағы ерекшелiктерiн ашып көрсету;
2) Инфляцияның елдiң әлеуметтiк-экономикалық салаларға тигiзер әсерлерiн, одан болатын экономика және қоғам дамуындағы зардаптардың алдын алу шараларын;
3) Елiмiздiң егемендiгiн алғаннан кейiнгi инфляциялық жағдайын, олардың пайда болу себептерiн және олардың зардаптарын шешу жолдарын қарастыру;
4) 2005-2008 жылдардағы инфляцияның жоспарланған шегінен асып кету қаупінің себептері мен экономикаға және әлеуметтік қоғамға тигізер салдарларын қарастыру мен талдау;
5) Бүгiнде елiмiз экономикасының қаржы саласы және мемлекеттiк деңгейде инфляцияға қарсы саясатын және оның негiзгi бағыттарын, олардың iшiнде ұлттық экономика ерекшелiгiне байланысты тиiмдiлерiн ұсыну;
1. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы: Экономика, 2001, - 466 б.
2. С.Б.Мақыш / Ақша айналысы және несие. Оқу құралы. 2-шi басылым, қайта өңделген және толықтырылған. – алматы: ИздатМаркет, 2004. – 248 бет.
3. Деньги, кредит, банки: Учебник / Под. Ред. О.И Ловрушина, Изд. 2-е, - Москва: 1999г.
4. Мамыров Н.Қ., Тiлеужанова М.Ә. - Макроэкономика. - Оқулық. – Алматы. Экономика. - 2003. – 432 бет.
5. Ивашковский С.Н. - Макроэкономика. - Учебник. – 2-е изд., испр., доп. – М., - Дело. 2002. – 472 с.
6. Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – Спб: Питер Ком, 1999. – 784 с.
7. Кинасова О «Перегрев экономики и регулирование инфляционного процесса» // Банки Казахстана, №9, - 2005 г. 41-44 стр.
8. Д.А.Федотов “Причины инфляции и пути борьбы с ней” // Вестник КазНУ. Серия экономическая. №1, - 2004 г.
9. Сайденов А. Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики и других направлениях деятельности Национального Банка» // Банки Қазахстана, №10, - 2006 г. 2-4 стр.
10. Бердибек Сапарбаев «Обзор макроэкономической ситуации в Казахстане и перспективы дальнейшего развития экономики страны» // РЦБК, №4, - 2007 г. 23-27 стр.
11. «О ситуации на финансовом рынке» // Банки Казахстана, №9, - 2008 г. 2-7 стр.
12. Досниязова А.К. «Инфляционное таргетирование: SWOT-анализ» // Банки Қазахстана, №10, - 2007 г. 56-61 стр.
13. Н. Ә. Назарбаев. «Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» Жолдауы, Астана, 2006 жыл, 1 наурыз.
14. Вестник Национального банка РК , 2009 ж. №1,2.
15. «Текущее состояние банковского сектора на 1 июля 2008 года» // Банки Казахстана, №8, 2008 г.
16. Статистический ежегодник. Алматы. – 2008г.- 446 с.
17. «Статистикалық мәліметтер» // Банки Казахстан, 2008г. №7. 89стр
18. Национальный Банк Республики Казахстан Пресс-релиз №33 от 7 сентября 2008 года.
19. «Перспективы перехода Казахстана на инфляционное таргетирование» // Сембиева Л.М., Банки Казахстана, №9, 2008 г.
20. Қаржы-инвестициялық журнал «LS(Личный счет)» №2(17) Қыркүйек-қазан 2008жыл
21. Г.С.Вечканов, Г.Р.Вечканова «Макроэкономика» Москва 2008г
22. «Банки Казахстана» №10, 2005ж. //Досниязова А.К. Инфляционное таргетирование.
23. «Банки Казахстана» №1, 2005ж. // Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі №004 баспасөз-релизі 2005 жылғы 13 қаңтар.
24. Егемен Қазақстан газеті 26 қараша 2008 жыл.
        
        Жоспар
КIРIСПЕ
............................................................................
...........................................3
1 ИНФЛЯЦИЯ ТЕОРИЯСЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... және оған әсер ... ... ... ... көрсеткіш ретінде әлеуметтiк-
экономикалық салдары
....................................................................
..........9
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ИНФЛЯЦИЯҒА ҚАРСЫ
САЯСАТЫ
............................................................................
....................................12
1. Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... экономикадағы инфляциялық көріністер және инфляция деңгейі,
оған қарсы саясат
....................................................................
...17
2.3 ... ... ... кездегі
инфляцияның даму қарқынын
талдау......................................................21
2.4 2007-2010 жылдардағы инфляцияны төмендету саясаты және инфляцияны
таргеттеудің Қазақстанда қолданылуы
..................................25
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
..............................30
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ақша ... ... ... болып табылады, яғни ол
қоғамның дамуының тепе-теңдiгiнiң бұзылуына себепшi болады. Инфляция ... ... ... ... ... байланыста болады,
сондықтан осы инфляцияны тиімді реттеу саясатын жүргізу арқылы барлық
шаруашылықтың ... ... ... ... ... Ол үшін
экономиканың құбылысы ретінде инфляцияның ... болу ... оның ... сан ... ... оның шаруашылыққа тигізер салдарларын және
инфляцияға қарсы саясаттың негізгі түрлері мен ... ... ... ... ... құбылыс ретiнде Қазақстан Республикасының
дамуында басты мәселелердiң бiрi болып келедi. ... ... ... ... ... ... тұрақты дамуының негізі болып ... ... ... өз ... ... саясатының аясында іске
асады. Ал ақша-несие саясатын жүргізетін елімізде ... банк ... Осы ... инфляцияға қарсы саясат инфляцияны таргеттеу деп
аталады.
Сондықтан курстық жұмыс тақырыбы ... және ... ... саясат” деп алынды. Бұл тақырыптың өзектiлiгi инфляцияның
экономикалық ... ... ... ... ұлттық экономикада
инфляцияның экономикалық тиімді дамудағы тигізер салдарын, оның пайда болу
себептерін қарастырып, елiмiздiң ... ... және ... қарқынды дамуы үшiн инфляциялық процессетрдiң алдын алу және оны
реттеу саясаттарын қарастыру болып ... ... ... ... ... елiмiздегi инфляцияның қазiргi
жағдайын, туындап отырған мәселелердi және ... ... ... орай ... мiндетер қарастырылады:
1) Инфляцияның жаратылысын, оның түрлерiн, оған әсер етушi факторларды
қаарстыру және оның ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк-экономикалық салаларға тигiзер әсерлерiн,
одан болатын экономика және қоғам дамуындағы зардаптардың алдын алу
шараларын;
3) Елiмiздiң ... ... ... ... жағдайын, олардың
пайда болу себептерiн және олардың ... шешу ... ... ... инфляцияның жоспарланған шегінен асып кету
қаупінің себептері мен экономикаға және ... ... ... қарастыру мен талдау;
5) Бүгiнде елiмiз экономикасының қаржы саласы және мемлекеттiк деңгейде
инфляцияға ... ... және оның ... бағыттарын, олардың iшiнде
ұлттық экономика ерекшелiгiне байланысты тиiмдiлерiн ұсыну;
Курстық жұмыс екі бөлімнен тұрады: бірінші бөлімде жалпы ... ... ашу, оның ... ... және ... ... салдарларына тоқталу болса, ал екінші бөлімде еліміздегі
инфляциялық процестерді ... және ... ... ... ... маңыздылығын анықтау қарастырылды. ... ... ... ... ... ... қарқынының пайда болу себептері мен
статистикалық шамаларға тоқталдым.
Курстық жұмысымды орындау барысындағы қолданылған ... ... С.Б. ... О.И Лаврушина, Ғ. С. ... ... ... ... ... ... А.Г., ... А.К.,
Кинасова О. және т.б. авторлардың еңбектері ... ... ... ... ... ... пайдаландым.
1 ИНФЛЯЦИЯ ТЕОРИЯСЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ТАБИҒАТЫ
1.1 Инфляция ... және оған әсер ... ... ... ең көп ... жалпы анықтамасы – тауар
айналымының қажеттiгiмен салыстырғанда айналыс сферасының артық қағаз ақша
массасымен ... ... ... құнсыздануы және соның нәтижесi ретiнде –
тауарлар мен қызметтер көрсетуге ... өсуi; ... ... ... ... ... Инфляция кезiнде қоғамдық өндiрiс процесiнiң
алшақтықтарына және ... ... ... ... және шығарылуына
байланысты ақша айналысының заңы бұзылғандығының нәтижесі болып табылады.
Инфляция терминi (латынның. inflatio сөзiнен шыққан, ... ... ... ақша ... ... XIX ... орта шенiнде пайда
болды және ... ... ... жылдары қағаз долларының қисапсыз
шығарылуымен байланысты болды. Экономикалық әдебиеттерде ... ... ... ... ... ... ... ал бұрынғы кеңестiк
экономикалық әдебиеттерде ол 20-шы жылдары жазыла бастады. ... ... ... ... ... және ... және ... төмендеуiнен туындайтын ақшаның құнсыздануы, сондай-ақ оның
сатып алу ... ... ... заңы – құн ... ... ... ... Ол тауар
– ақша қатынастары болатын барлық қоғамдық формацияларға тән. Айналыстағы
ақшаның саны К. ... ... ақша ... ... реттеледi. Тауар
айналысына қызмет ету үшiн қажеттi ақша ... екi ... ... ... ... тиiс ... ... қосындысына, екiншiден ақша
айналысының жылдамдығына байланысты өзгередi. Ақша айналысы заңы ... ... [1,б. ... = P * Y / V ... - өз ... ақша жүйесiнiң және ақша айналысының
дағдарысты жағдайын көрсетедi. Ақшаның ... мына ... ... ... ... ... ... шығарылуы;
• Қолайсыз төлем балансы;
• Үкiметке және экономикалық тұрақтылыққа сенiмнiң жоғалуы.
Инфляцияның көрiну нысандары келесiдей: [2,б. 239]
1. ұлттық ақша ... ... ақша ... ... бағамының
төмендеуi;
2. тауарлар мен қызметтерге бағаның өсуi, оның үстiне бiрқалыпты емес
өсуi, мұның өзi ақшаның ... оның ... алу ... алып ... ... ақша бiрлiгiнде көрiнетiн алтынның бағасының көтерiлуi.
Ұзақ уақыт бойы ифляцияны монетарлық құбылыс деп ... ... ... ... мен ... ... өсуi ... түсiндiрiлiп
келдi. Әлi де бiрқатар шетелдiк авторлар ... ... ... ... ... ... анықтайды. Алайда ... ... ... ... оны тек таза ақша феноменiне ... ... Бұл ... ... ... сфераларындағы ұдайы өндiрiстiң
сәйкессiздiгiнен туатын күрделi әлеуметтiк-экономикалық ... ... ... ... ... елдерiндегi экономиканың қазiргi
дамуының ең өткiр мәселелерiнiң бiрi болып есептеледi.
Инфляцияны ... ... ... жiктеуге болады:
1. Инфляциялық процестiң сипатына қарай:
1) ашық инфляция, яғни бағаға ... да ... ... оның ... ... жабық инфляция, яғни тауар тапшылығы жағдайында бағаға мемлекет қатаң
бақылау жасап отырады;
инфляциялық шок, яғни бiр мезетте ... баға өсiп ... [3,б. ... ... өсу ... ... баяу ... – баға баяу қарқынмен бiртiндеп жылына 10%-ға өседi;
2) орташа инфляция – баға тез қарқында ... ... ... дейiн өседi,
мұндай баға қарқыны ауыр экономикалық және ... ... ... ... – баға ... ... ... дейiн және одан жоғары
қарқынмен өседi. Инфляцияның бұл түрi ақша жүйсiнiң құлдырауына ... ... ... ақша ... атқаратын қызметтерiн жоғалта
бастайды.
3. Таралу орнына қарай:
1) локальдық инфляция, яғни баға бiр ғана елдiң шекарасында өседi;
2) дүниежүзiлiк ... яғни ... ... ... немесе барлық
ғаламдық экономиканы түгелдей дерлiк қамтиды.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... жатады. Елiмiздiң 1992-1993 жылдардағы ұшқыр инфляциядан соңғы
жылдардан ... баяу ... өтуi ... ... ... ... Инфляция қарқыны статистикалық көрсеткiш – тұтыну бағаларының
индексi (ТБИ) көмегiмен анықталады. [4,б. 84]
Тұтыну бағаларының индексi (ТБИ) ... мен ... ... ... қоржыны негiзiнде анықталады. Оны есептеуде келесi формула
қолданылады:
ТБИ = Ағымдағы жылдағы тұтыну қоржынының бағасын бөлемiз ... ... ... ... одан ... ... 100-ге көбейтемiз
Тұтыну бағаларының индексiнiң үш сандық мәнi болуы мүмкiн:
1. баға индексi 100%-ға тең болады, яғни баға өзгермеген болып табылады;
2. баға ... ... ... ... ... тең. ... ... бағаны базалықпен салыстырғанда 1,4 есе өскен, яғни ... ... баға ... ... ... ... 80%-ға тең, яғни ... бағабазалыққа қарағанда 20%-ға. [5,б. 210]
Қазiргi ... ... ... ... кезiндегi
инфляция келесiдей факторларға байланысты:
1) Ақша айналысының факторларына: бюджет ... ... ... көп ... ... ... ... артық ақша массасына толып кетуi; халық шаруашылығының
артық несиеге ... ... емес ... ... өдiрiстегi теңсiздiкке,
шаруашылықтың шығындық механизмiне, мемлекеттiң экономикалық
саясатына, оның ... ... ... баға ... ... саясатына байланысты факторлар жатады. [3,б. 239]
Инфляцияның iшкi және сыртқы факторларын айыра бiлу қажет. ... ... ... ... және ... ... болады. Ақшаға жатпайтындары – бұл шаруашылық ... ... ... ... ... ... теңгерiмсiздiгi, әлеуметтiк-саяси ... ... және ... ... ... мемлекеттiк қаржының
дағдырысы бюджет тапшылығы, мемлекеттiк борыштың өсуi, ақша ... ... ... кеңеюi, ақша айналысы жылдамдығының ... ... ... өсуi және ... ... дүниежiзiлiк құрылымдық дағдарыстар (шикiзат, энергетика, валюта
дағдарыстары), басқа ... ... ... ... ... ... ... алтынды, валютаны жасырын экспортқа шығару
инфляцияның сыртқы факторлары болып табылады.
Сөйтiп, көпфакторлы процесс ... ... – бұл ақша ... ... ... ... ... ұдайы өндiрiс дамуындағы
алшақтықтың көрiнiсi.
Жоғарыдағы инфляция факторларының ерекшелiгiне байланысты инфляцияның
екi түрi болады: сұраныс және шығын ( ... ... ... ... ... ... ... әскери шығыстардың өсуi, яғни әскери техникалардың азаматтық салаларда
пайдалану қажеттiгiнен, нәтижесiнде ақша баламасы ... үшiн ... ... ... ... ... және iшкi ... өсуi, яғни
мемлекеттiң қысқа және орта мерзiмдi мiндеттемелерiн шығару есебiнен
бюджет тапшылығын жабу, нәтижесiнде мемлекеттiң iшкi қарызы ... ... ... яғни ... ... ... коммерциялық
банктер мен үкiметкенесие беретiн несиелер ... ... ауыр ... ... өте көп ... ... жұмсау;
5) импортталған инфляция, яғни шетел валюталарын сатып алу барысында
тауар айналымына қажеттiлiктiң ... ... ... эмиссиялануы.
Шығын ( ұсыныс ) инфляциясы – бұл баға белгiлеу процесiне әсер ететiн
мынадай факторлардың болуымен ... [4,б. ... ... ... ... азайту және өндiрiстiң құлдырауы;
2) көрсетiлетiн қызметтiн маңызының артуы;
3) бiр өнiм бiрлiгiне жұмсалатын шығынның өсуiнiң жеделдетiлуi, әсiресе
жалақының ... ... ... жағдайында қағаз ақшалар келесi құн ... ... ... мен күмiске;
2) тауарларға;
3) шетел валютасына.
Бiрiншi жағдайда қағаз ақшамен берiлетiн алтынның нарықтық ... ... ... ... ... өседi. Үшiншi жағдайда шетел
валютасына қатысты ұлттық валютаның бағамы төмендейдi.
Егер тұтыну бағасының индексі ... ... ... ... ... ... ал ... тауар жиынын «Пааше индексі»
көрсетеді. ... ...... = Σ Pti * Q0i / Σ P0i * ... Pti және Q0i - і игіліктің бағалары ( 0 – базистік ... t – ... жыл), Q0i – 0 ... жылдағы і игіліктің көлемі.
Пааше индексі - Pp
Pp = Σ Pti*Qti / Σ P0i*Qti : Qti - (t – ... ... өнім ... ... – Pf ... жоғарыдағы екі индекстерінің қосындысын
түбір астынан алып шыққандағыға тен.
Бұл индекстер өмір құнын өлшеу үшін арналған, яғни белгілі бір ... ... тұру үшін ... ... Әр ... ... ... әр
түрлі өлшемге өзгергенде ... ... өмір ... ... ... қарағанда нақтырақ көрсетеді. Ласпейрес индексі белгілі бір тауар
жиынын есептеу үшін қолданылады, ... ... ... тауарларды арзан
тұратын тауарлармен алмастыру мүмкіндігі ескерілмейді. Керісінше, Пааше
индексінде тауардың бір-бірін алмастыру ... ... ... ... әл-
ауқаттың төмендеу деңгейі көрсетілмейді.
Осымен бірінші бөлімде инфляцияның экономикалық ... ... оның ... ... оған әсер етуші факторларды және
инфляцияның түрлері бойынша жіктелуді ... ... Ал ... ... ... әлеуметтік-экономикалық салдарларына тоқталып өтейік.
1.2 Инфляцияның макроэкономикалық көрсеткіш ретінде әлеуметтiк-
экономикалық салдары
Инфляцияның қоғамдағы әлеуметтiк-экономикалық салдарлары әр ... ... ... және ... ... әкеп соғады.
Бiрiншiден, ифляция ұлттық табыс пен байлықты қоғамның әр ... ... және ... институттар арасында қалай болса
солай және болжамсыз қайта бөлiнуiне мәжбүр етедi.
Қаражаттар жеке ... ... ... ... бөлiнедi. Инфляция
факторының бiреуi болып табылатын мемлект бюджетiнiң ... ... ... ... нақты ақша қалдықтарының барлық ұстаушылары
төлейдi. Ол өзiмен-өзi автоматты түрде төленедi, өйткенi ... ... ... ... ... ... ... ақша қалдығы құнының
төмендегенiн көрсетедi.
Табысты мемлекет пайдасына қайта бөлудiң ... ... ол – ақша ... ... ... болуынан пайда болады. ... ... ... ... ... мен ... ... шығаруға жұмсалған
шығындардың айырмасы сеньораж деп аталады. Ол мемлекеттiң басып шығарған
ақша үшiн алатын нақты ... ... тең ... инфляцияның жоғарғы деңгейi және баға құрылымының ... ... мен үй ... ... қиындата түседi.
Нәтижесiнде бизнес жүргiзуде ... пен ... өсе ... ... ... пайыз қойылымы мен пайда өсе бастайды. ... ... ... сипат ала бастайды, инвестицияның ... ... ... маңызды өнеркәсiп салаларының үлес салмағы
төмендейдi және спекулятивтiк операциялардың үлес ... өсе ... бұл ... ұлттың тұрмысын , әл-ауқатын және жұмыспен қамтылуын
төмендетедi;
Үшiншiден, қоғамның ... ... ... ... ... Яғни, елде ұрлық-қарлық, тонаушылық, адамдарға сенiмсiздiк және т.б.
келеңсiз әлеуметтiк ... орын ... ... ... ... ... ... шамамен
жоғары қарқындылығы ұлттық тауарлардың бәсекелiк қабiлетiн төмендетедi.
Бұның нәтижесiнде импорт өседi, ... ... ... көбейедi
және тауар өндiрушiлер банкротқа ұшырай бастайды.
Бесiншiден, тұрақтылығы жоғары шетел валютасына сұраныс өсеi. ... ... ... ... ... ... валюта нарығында спекуляция
үдей бастайды. Осылар ... ... одан әрi ... ... ақша ... ... жинақтың нақты құны төмендейдi,
нақты активтерге сұраныс өседi. Бұның нәтижесiнде осы тауарлардың ... ... ... ... ... өсiп ... Инфляцияның
жылдам жүруi экномикадағы сұраныстың өсуiне дем бередi, ақшадан “қашуға”
себеп болады. Фирмалар мен үй ... ... ... беру мақсатында
нақты активтердi сатып алу үшiн ұосымша шығындарға ұшырайды.
Жетiншiден, мемлекеттiк бюджеттiң құрылымы өзгередi және оның ... ... ... экспансионистiк фискалдық ... ... ... ... шектеледi. Бюджеттiк тапшылық және
мемлекеттiң қарыздары ... ... ... ... етiлмеген жағдайда қызмет
ететiн экономикадағы ... ... ... ... ... ... халықтың көбiрек және бұрынғыдан да жақсы еңбек етуiн талап
етедi. Нәтижесiнде жылжымалы инфляция бiр ... ... ... және оның ... ... та ... ... керiсiнше, жұмыспен
қамтуды және өндiрiстiк қуаттарын пайдалануын төмендетедi.
Тоғызыншыдан, стагфляция жағдайында инфляцияның жоғары дәрежесi үлкен
жұмыссыздықпен ұштасады. ... ... ... ... өсiруге мүмкiндiк
бермейдi. Бiрақ, инфляциямен бiр жақтан өндiрiс көлемi және ... ... ... тiкелей өзара байланыс болмайды. [1,б. 238]
Оныншыдан, әр түрлi тауарлардың салыстырмалы бағалары және ... ... ... емес ... ... ... Ұзақ ... уақыт
интервалында “инфляцияның шапшаңдауы” теориясы бойынша, ... ... өсуi, ... ... көлемiн, оның өзiнiң табиғи
дәрежесiнен жоғары ұстап отыруға көмек бередi.
Инфляция мен жұмыссыздықтың арасындағы керiсiнше ... неше ... ... ... бұл ... ... ... бейiмдiлiгiмен
дәлелденедi. Еңбек нарығы жұмыспен қамтудың құрылымы, квалификациялары,
ораласқан орны т.б. бойынша сегменттелген ... бар, ... ... болып табылады. Осы жағдай мынаған әкеледi: еңбек рыногының кейбiр
сегментiнде экономика бiрте-бiрте жұмыспен ... ... ... ... жүзiнде сақталады, ал сонымен қатар, еңбек рыногының
басқа сегменттерiнде ... ... ... Бұларда
шығындардың көбеюiне және бағаның өсуiне әкелетiн жалақының өсуi ... Осы ... ... нәтижесi – инфляцияның қарқынының
өсуiмен сипатталады.
Инфляция өз кезегiнде ... ... ... ... әср ... жылы ... ... А.Филлипс оның ықпалын көрсететiн ... ... ... ... Ол ... ... мен жалақының
арасында тәуелдiлiк бар екенiне назар аударған. Оның қорытындысы бойынша,
жұмыссыздықтың кейбiр дәрежесiне (6-7%) ... ... ... ... өсiмi ... тең болады. Жұмыссыздық осы табиғи дәрежеден ... ... ... өсiмi ... және ... ... ... мен бағаның
өсуiнiң өзара қатал байланысы бар тезис ... осы ... және ... өсу ... өзара байланысы болып қайта
өзгертiлдi. Филипстiң қисық сызығын келесi суреттен көре ... ... 50-60 ... ... ... ... ... қорытындысы Филипс қисық сызығын толық растады.
Сол жылары көптеген елдердiң экономикасында жұмыспен қамту ... ... ... одан әрi ... және жұмыссыздықты қысқартуға
мақсатталған шаралардың орындалуы бағаның өсуiн шапшандатты және керiсiнше
– инфляцияның қарқыны ... ... ... өсе ... ... U2 U
1 ...... қисық сызығы [1,б. 238]
мұндағы,
W – номиналдық жалақының өсу қарқыны;
Р – инфляция дәрежесi;
U – ... ... ... ... ... ... қисық сызығы жұмыссыздық пен
инфляцияның арасында тұрақты және болжауға болатын ... ... ... ... Осыны кейнсшiлердiң инфляция тек жұмыссыздықтың ... ... ... ... мүмкiн және керiсiнше деген де дәлелдейдi.
Экономикада практика ... ... ... ... қамту дәрежесi
болады.
Филипс қисық сызығының басқа да дәлелi бойынша, ... ... ... өсу ... баға мен ... өсуiн талап ету
жеңiл түседi. Жоғары ... ... ... ... ... ... ... мәжбүр етедi.
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ИНФЛЯЦИЯЛЫҚ САЯСАТЫ
2.1 Қазақстан Республикасының инфляциялық жағдайы және инфляциялық
процесс
Қазақстан экономикасының дамуы оның ... ... ... яғни 1991 ... басталады. Өзіміз білетіндей ... ... ... ... өту барысында 1991-1995 жылдар
аралығында экономиканың құлдырауы, қаржы саласының ... ... ... негізінде инфляциялық процестің қарқынды орын алуына ... ... ... ... деп екi жыл ... деңгейi 40%-дан төмендесе айтады. Ал Қазақстанда 1992-1994 ... ... [7,б. ... 2005 жылы ... ... ... 5-7% ... асып кетті.
Оның жалпы шамасы 8% мөлшерінде белгіленіп келеді. Ал 2006 жылы ... 6-7% ... ... деп ... ал ... ... 8,5% болды. Бұл инфляциялық шағын ... ... ... ... ... ... отыр: [9,б. 33]
Біріншіден, елімізде халықтың табысының жаппай өсуі, бұл өз ... ... ... ... шикізаттық ресурстарға бағаның өсуі,
әсіресе мұнай бағасының рекордтық 80 долларға ... ... ... ... де ... бірнеше айда мұнай өнімдеріне, әсіресе жанар-жағармайға
бағаның күрт ... ... ... да ... ... алып ... 2007 жылдың соңғы айларындағы инфляцияның ... орын алуы ... ... ... ... ... орын ... өнімдерінің күрт қымбаттауы, энергия мен коммуналды қызметке деген
бағалардың жоғарлауы. [10,б. 24]
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... жылы ... инфляция деңгейі 6,3% болды, ал өткен 2006 жылы осы
мезгіл аралығында бұл шама 5,3% болған. Әсіресе инфляция ... осы ... ... ... өсіп ... ... көрініс табуда. Жалпы
тағам өнімдері қаңтар-тамыз айларында 7,6% ( 2006 жылы 4,6%), осы ... және ет ... 12,6%, нан ... ... бағаның өсуі 8,8% болды.[
11, б.2]
Сонымен осы агенттіктің болжам ... ... 2007 ... жылдық пайыз мөлшері 9,4% шамасында болады деп зерттелуде. Ал
еліміздегі тәуелсіз зерттеу агенттіктерінің ... ... 2007 ... ... аз дегенде 15% шамасында болады деп қарастырылуда.
Енді келесі суреттен еліміздегі 2007 жыл мен 2006 ... ... ... ... ... ... салаларының инфляция
өсуі деңгейінің айырмашылығын көре аламыз. [11,б. 2]
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
2 ...... ... ... ... аралығындағы инфляция
деңгейі [17,б. 89]
2008 жылдың тоғызыншы айынан басталған инфляцияның кең ауқымды орын
алуы негізінен экономиканың келесі салаларында орын ... ... ... ... ... ... ... алушылардың жоғарғы сұранысы, нан және
жалпы ... ... ... ... ... өсіп келе
жатқандығы, елде энергия және газ бағасы тарифтерінің күрт ... ... ... ... шығындары көбейіп, жалпы өндіріс пен
өнеркәсіп бағалары өсуде.
ҚР-ғы 2000-2008 жылдардағы инфляцияның ... ... ... көре ... | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
6 ...... ... ЖIӨ ... көрiнiсi [14,б. 13]
Жоғарыдағы суреттен көретініміз еліміздің экономикалық өсуінде 2007
жылға дейін ЖІӨ көлемінің өсу динамикасы ... 8-11% ... ... ал ... 2008 жылы орын ... әлемдік дағдарыс салдарының ұлттық
экономикамызға әсер етуінен отандық ... ... 2008 ... экономикасының өсуі 5-6% шамасында болады деп айтылуда.
Бiрақ та бiздiң экономикалық өсуiмiз толықтай ... ... ... ал бұл ... тәжiрибе бойынша ел экономикасына тиiмсiз. Ол өзiмен
бiрге ... ... ала ... ... ... ... ... және көп мөлшердi жымысшы күшiн қажет ... ... ... ... шикiзатты және өндiрiстi экономикадан толық
құтылып, ... ... ... ... ... ... экономика дамушы және даму жағынан артта қалған елдерге өтуде.
Елбасымыздың жолдауы бойынша Қазақстан әлемдегi ... ... ... ... ... керек. Ендi осы мақсатты жүзеге асыру ... ... ... ... өту ... ... арналған стратегиялық жоспар жасалды [15,б. 9]
2.3 Қазақстан Республикасындағы қазіргі кездегі
инфляцияның даму қарқынын талдау
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... 2008 ... ... ... ... ... ... болады:
Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттігінің ... ... ... ең ... ... 2008 ... ... айларында орын алды, яғни 19.4 % құрады. Бұл ... ... ең ... ... болып табылады. Әсіресе азық ... ... өте ... деңгейде болып, көшбасшылыққа ие болды – 27.8%.
2008 жылдың қараша айында 2007 жылға қарағанда ұн ... 75%, ... нан – 40.6%, ... – 16.7% -ға ... Майдың бағасының өсуі
–5.9%, сүт ... мен ... ... өсуі ... –15.9% ды құрады.
Жеміс бағасы – 22%, көкөніс – 20.4, кондитер өнімдері- 16.2% - ға ... ... ет ... – 19.7%, ... пен теңіз өнімдері деген баға осы кезеңде
– 14.6%-ға өсті.Соның ішінде құс еті – 24.9%, ... еті ... ... еті – 17.9% қой еті – 17%, ... ... – 16.6% - ды құрады.
2008 жылдың қараша айында ... отын 4.7%, ... газ – 1.6% ... Жуу және ... ... 1.9%, дәрі ... – 1.1% , киім және ... – 15, жеке гигиена тауарлары 0.9% ға көтерілді. Ал бензин ... мен ... отын – 11.9% ға ... ... қызмет көрсетудің ішінде білім беру мекемелерінің қызмет
көрсету құны – 0.9% - ға, ... ... ... көрсетуі – 0,8% ,
мәдени қызметтер - 0.8%, ... үй – ... ... және ... ... ... 0.3% - ға ... қызметі – 1.2%, ресторан және қонақжай
қызметтері – 1% - ға ... ... 2008 ... 1 – ... ... ... -
әкелінуі талдау көрінісінде (резервтік ... ... ... ... ... өткен жылдың осындай
көрсеткішінен екі еседен астамға асып ... 1,8 ... ... 2008 жыл үшін ... ... ... ... сияқты
Қазақстан резиденттерінің ... ... ... да өсуі тән ... 2008 ... 1 – ... жылдығында
Қазақстанға шетелдік тікелей инвестициялардың жалпы әкелінуі 2523 ... ... ... ... - ... 1696 млн. ... құрады, бұл
өткен жылдың осындай көрсеткішінен 1,7 есе асып түседі. [20,б.2 ]
2008 жылдың 1 жартыжылдығында борыштық капитал ... ... ... ... резиденттердің шетелдік активтері – 1,3 ... ... ... 1 – жартыжылдығында жалпы сыртқы борыш 12,7 % - ға өсіп,
25,8 млрд. долларды құрады. ... және ... ... ... бойынша міндеттемелер 3,59 млрд. долларға төмендеген кезде, сыртқы
борыштың өсімі банктердің және үлесіне ... ... 86%-ы ... ... ... ... кәсіпорындарының заемдық
операцияларымен толық қамтамасыз етілді.
Тұтастай алғанда, 2008 жылы ... ... ... ... ... ... ... бағалары құрылымы бойынша неғұрлым жоғары деңгейде азық-түлік
тауарлары -7,4%-ға қымбаттады, азық түлікке жатпайтын тауарларға және ақылы
қызмет ... ... мен ... ... ... және ... жылы инфляция динамикасына тән ерекшеліктердің ішінде барлық
тұтыну ... және ... ... ... өткен жылдағыдай
ерекшеленген «лидерлерсіз» іс жүзінде біркелкі өсуін атап айтуға болады.
Бұдан ... ... ... сәттен бастап барлық жылдарда болған
инфляцияның күтілетін ... ... ... ... ... айларында оның көтерілгендігі байқалды.
2004 жылдан бастап Ұлттық Банк ақша-кредит саясатын жүргізу кезінде
базалық инфляцияның ... ... ... ... ... ... Басқармасының қаулысына ... ... ... екі ... ... ... және оны Қазақстан
Республикасының Статистика жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... сәйкес тұтыну бағалары индексінен
(ТБИ) ... ... ... және көмірге бағаны алып
тастау, ал екінші әдістеме бойынша - ТБИ-ден бағаның ең ... ... ... және ... ... ... көрсеткен 5
компонентті алып тастау көзделеді. [20,б.3]
Ақша-кредит саясатының 2004-2007 ... ... ... ... ... 2007 ... арналған базалық инфляцияның болжамы, бір жылда
орташа алғанда 4-6%-ды құрайтынын ескере ... ... ... ... ... алғанда болжанған деңгейден нақты деңгей ... ... ... ... көз ... 2007 жылы ... инфляция деңгейі 10,7%-
ға жетті (2007 жыл ... 2006 ... ... ... жылдарға
қарағанда біршама өскен.
Тұтыну бағаларының өсуінің басты себептері азық-түлік тауарларының
қымбаттауы (8,1%-ға) және ақылы қызмет көрсетулері ... өсуі ... ... ... ... ... ... жылы азық-түлік тауарларының құрылымында бағалардың жоғарылауы
тіркелген болатын: ... пен ...... ... – 18,3%-ға,
ет және ет тағамдары – 12,5%-ға, қант – 11,9%-ға, ... және ... ... ... ... ... тобына да бағалардың өсуі ... ... ... – 8,8%, ...... баспа құралдарына
– 5,7%, жанар-жағармай – 3,2%-ға қымбаттады.
Ақылы қызмет көрсету құрылымында тұрғындық-коммуналдық қызмет көрсету
аясында баға 7,4%-ға ... Оның ... ... ... ету ... ... үйді қамтамасыз ету – 9,6%-ға, қоқыс шығару – ... ... ... білім беру мекемелерінде де 19,5%-ға қымбаттауы
тіркелді, ... ...... ... ... – 6,0%-ға
қымбаттады. [22,б.2]
Орта жылдық инфляция 7,6% ... 2006 ... ... ... ... ... [22,б.2]
2008 жылғы инфляция деңгейі жыл басынан бергі уақытта дейін %-ға жетті.
Қазіргі таңда доллар девальвациясы ... тұр. Оның ... жыл ... 1=120 ... ... мүмкін. Мұндай жағдайда экспорттың ақшаға
шаққандағы (номиналды) ... ғана ... Ішкі ... ... өсімі де сол
деңгейден аспайды. Ал шын өсім бұл екі көрсеткіште мардымсыз болуы әбден
ықтимал. Өйткені қымбаттаған ...... ... яғни ... ... ... кемиді. Бұл ретте екінші деңгейдегі банктер үлкен
кері әсер етіп тұр. Дәлірек айтқанда ... ... ... ... ... ірі үш банк шет ... ... несиелер алып елге үлестіруін үдете түсуде.
Бұл екі жақты зиянды. Біріншіден, Ұлттық Банк айналымдығы валюта ... үшін оны ... ... ... болады. Демек, сақтық қордағы валюта
мөлшері ұлғаяды, сол арқылы оның ... ... ... ... ... ... ... теңгеге шаққанда азаяды. Демек, ұтыстан
ұтылыс басым ... тұр. ... ... ... Банк теңгені үстеп
қоректендіру (рефинансирование) тәсілін қолдануы ... Жыл ... ... рет бұл ... жүзеге асырылды да. Оның пайдасы шамалы болды. Теңге
бағамы өсе ... ... ... да ... бара жатқан (шет ел
валюталарына қарағанда) теңгеміз ішкі рынокта құнсыздануын ... ... Бұл ... ең ... ... ... мемлекеттік
төлемдердің 30-100 пайыз деңгейінде өсуінің ... ... бос ... өз ... түсіруді ойлауы нарық заңдылығы. Ішкі
рынок сұранысты тауарларға толмай тұр. ... ... ... ... ... ауруына» әкеліп тіреуші қоздырғыш күші әлеуметтік
төлемдердің еселеп арттырылуы болып шықты. Бір ... ... ... ал сол ... ... кері әсерін тигізіп отыр. Мұны
экономика тілінде «Голланд ауруы» ... ... ... «Голланд
ауруымен» үрейлендіре бастағанына екі-үш жылдың жүзі болды. Бірақ ондай
дерттің алуы ... ... Оған ... ... экономикасы әлі де болса
ондаған, тіпті жүздеген миллиард доллар көлеміндегі инвестицияны ағзасына
сіңіре алатын, ... ... ... ... ... субъект. [23,б.7]
Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттігінің ресми
деректері бойынша инфляция 2007 жылы ... 0,9% ... (2007 ... – 0,8%). ... ... баға ... , ал азық-түлікке
жатпайтын тауарлар 0,9%-ға және ақылы қызмет көрсету – 0,5%-ға қымбаттады.
[24,б.2]
2007 жылдың шілдесінде ... ... ... ...
4,6%, қант – 2,5%, көкөніс – 1,7%, май – 0,4%, ... және ... ... ... ... ... ... күрішке – 0,9% және ет, ет тағамдарына –
0,2% байқалды. [24,б.2]
Азық-түлікке жатпайтын тауарлар ішінде де бағаның ... ...... ... қатар аяқ киім, киім-кешек, баспа жабдықтары,
жеке гигиена тауарлары – 0,4%-ға.
Ақылы ... ... ... да баға жоғарылады көлік ... ... ... және ... беру ... – 0,6%, ... ... көрсету
– 0,5%. Тұрғындық-коммуналдық қызмет көрсетулер – 0,3%-ға ... ... ... қамтамасыз ету – 0,6%, қоқыс шығару – 3,4%, ... ету – 0,4%, ... ... – 0,1%. ... жылдың басынан бастап тұтыну нарығында бағаның жоғарылауы ... (2007 ... ... – 4,0%). ... ... бағасы
5,0% (4,7%), азық-түлікке жатпайтын тауарлар – 3,4% (2,5%), халыққа ақылы
қызмет көрсету – 7,0% (4,0%) ... ... ... ... ... ... деңгей бойынша – 8,1% құрады
(2006 жыл желтоқсанда – 7,5%), азық-түлік ... ... ... ...... ақылы қызмет көрсетулер – 11,1%-ға
қымбаттады. [24,б.2]
Сонымен осы ... ... ... ... деңгейі соңғы жылдары
біраз жоғары деңгейде тұрғанын көруге болады, бірақ 2008 жылы 2007 жылғы
инфляция деңгейіне ... ... ... ... оны дәл ... ... ... жылдық қорытындылар шыққан жоқ.
2.4 2007-2010 жылдардағы инфляцияны төмендету саясаты және инфляцияны
таргеттеудің Қазақстанда қолданылуы
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі ақша-несие саясатының ... 2002 ... ... алдағы үш жылға алдын-ала анықтау
тәжірибесіне көшті және әр ... ... ... оған ... банк пен
ҚР Үкіметі біріге отырып түзетулер енгізеді.
Бүгiнгi күнi ... ... ... ... ... құралдарын нақты қарай отырып, оларды бiрнеше көрсеткiштерге
бөлуге болады:
1) ықпал ету нысаны бойынша- тiкелей және ... ... ... ... ету ... ... ... тiкелей ықпал етуге
мүмкiндiк бередi, олар ... ... ... орталықтандырылған
елдерге тән, сондай-ақ нарықтық экономикалы ... мына ... орай ... ... ықпал ететiн объектiлер бойынша - ақша ұсынысы
мен ақша сұранысы;
3) реттеу барысында белгiленетiн параметрлер бойынша сандық
және сапалық;
4) ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзiмдi құралдары;
5) ықпал ету ауқымы бойынша- жалпы және ... [11,б. ... ... ақша ... ... қатынастар (мысалы,
бiрыңғай есептiк мөлшерлеме) жиынтығына ықпал етедi. Iрiктемелi әдiстер
басқарылатын объектiлердi саралауды ... ... ... ... ... ... көздейдi.
Ұлттық Банк ұлттық валютаның ішкі және сыртқы ... ... енді ... ... сәйкес Ұлттық банктің негізгі мақсаты баға
тұрақтылығын қамтамасыз ету болып табылады.
Ұлттық Банк Еуроодақтың ... және ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге ықпал ететін инфляциялық
шектеу ... көшу ... ... банктің негізгі мақсатын
нақтылау қажеттілігі ... ... ... ... жүзеге асыру
барысында туындауы мүмкін кез-келген басқа ... мен ... ... шешілетін болады.
Инфляциялық шектеу принципінің басты ерекшелігі оның келешекке қарауы,
атап айтқанда, ақша-несие ... орта және ұзақ ... ... ... етуін ескере отырып, ақша-несие саясатының параметрлерін
қабылдау болып табылады.
Ұлттық Банк ... ... ... көрсеткіштер үшін
жауапкершілікті ... үшін ... ... ... ... ... сияқты (базалық инфляция) индексін негізге ала ... ... ... бағыттарын көрсететін болады. Қазақстан
Рспубликасының Үкіметі Ұлттық банкпен бірлесе отырып, базалық ... ... ... [11,б. ... ... ... ... жұмыстар басталды, ол ретінде
РЕПО операциялары жөніндегі мөлшерлеме қабылданатын болады, негізгі жедел
көрсеткіштің ықпалымен ... ... ... ... ... Мұндай үлгі инфляция жөніндегі міндеттемелерді қатаң сақтауды
қамтамасыз етуге мүмкіндік береді және ... ... ... ... ... ... ... мақсат біртіндеп инфляциялық таргеттеу принципіне өту,
яғни ақша базасы мен ... ... ... ... ... бойынша мақсатты көрсеткіштерге көшу.
Осы аталған ақша-несие саясаты Ұлттық банктің инфляцияны ... ... ... жауап береді және сонымен қатар жүргізілетін
ақша-несие саясатына деген рыноктың ... ... ... ... Инфляцияны таргеттеу мынадай факторлар негізінде жүзеге
асады: бюджеттің тұрақты жағдайы, ... ... ... ... ... Ұлттық банктің тәуелсіздігі,
Ұлттық банктің құралдары мен инфляция арасындағы өзара байланысты түсіну,
ақпараттардың ашықтығы.
Осы ... ... ... ... саясаты қаржы
нарығының тұрақтылығын сақтауға, сақтандыру, бағалы қағаздар ... және ... ... дамуына, экономиканың нақты секторын ... әрі ... ... үшін ... жасауға, сондай-ақ жинақтаушы
зейнетақы қорларының ... ... ... ... Ұлттық Банкi осы уақытқа дейiн өзiнiң ең
бiрiншi атқаратын мiндетiн елдегi инфляция ... ... және ... ... ... қызмет етiп келе жатыр. Соңғы бiрнеше жылда
Ұлттық Банк елдегi ... ... ... жақсартқанын және оны қз
уысына алғанына куә болып отырғанымыз рас. Оны 2001 жылы ... ... ... ... және одан ... ... ... деңгейiнiң 5-7% аралығында тұрақты деңгейде болып отырғанына
көзiмiз жеттi.
Өз кезегiнде өспелi инфляция мемлекеттiң ... ... ... ... ... экономикада инфляция деңгейiнiң
анықталмағаны байқалса, соғұрлым кәсiпкерлердiң ... ... ... ... ... Ал инвестициялық активтердiң төмендеуi өз
кезегiнде өндiрiстiк ... ... ... ... және
елдiң қаржы секторы инфляция қарсы саясаттар жүргiзiп отырады.
Ұлттық банк осы экономикалық ... ... ... ... инфляцияның белгіленген деңгейін, яғни 5-7% аралығында болады деп
жоспарлады. Бұл жоспарланған шама 2003 және 2004 ... ... ... да ... ... ... алды. Ал 2005 жылы инфляция
деңгейі межеленген шамадан асып кетті. Оны жоғарыдағы ... ... Бұл өз ... ... ... ... кері ... Сондықтан елбасымыздың өзі және Ұлттық банктің қатысы бойынша
биылғы еетк алып ... ... ... ... ... ... тұрғыдан қолға алуда.
Қазақстан Ұлттық банкi мемлекеттiк ақша-несие ... ... ... ... ... болып табылады. Қазақстан Ұлттық банкi ақша-
несие ... ... ... ... ... ... яғни оның
төлемқабiлеттiлiгi мен басқа шетел ... ... ... ... ... ... инфляцияны таргеттеудегі ақша-несие саясаты қаржы
нарығының тұрақтылығын сақтауға, сақтандыру, бағалы қағаздар ... және ... ... ... экономиканың нақты секторын банктердің
несиелеуін әрі ... ... үшін ... ... ... ... қорларының жетілдірілуіне мүмкіндік береді.
2007-2010 жылға арналған ... ... ... ... ... 3-ші ... көрініс тапқан. [13,б. 60]
Кесте 1 - 2007-2010 жылдарға арналған ақша-несие ... ... ... ... |2007 |2008 |2009 |2010 ... ... ... % |9-10 |5-7 |4-6 |4-6 ... (ТБИ) орташа, % |9-10 |6-8 |5-7 |5-7 ... ... ... % |9,0 |7-8 |7 |6,5 ... ... ... ... ... ... ... «ашық нарықтағы операция», оның ішінде РЕПО операциясы
және вексельдерді қайта есепке алу операциялары жатады. 2003 жылы ... ... ... ... ... нығайту үшін шаралар қолданбақ.
Бұл өз кезегінде биылғы жылдары және өткен 2004 ... ... ... ... үшін қызмет етеді. /9, 4б/
Сондықтан ендігі жерде Ұлттық банктің негізгі және ... ... ... ... ең ... әдіс ... ... Ұлттық банктің
қысқа мерзімді қойылымдарын енгізу болып табылады. Яғни, Ұлттық банк өзінің
ақша-несие ... ... ... ... ... қойылымын
өзгерту арқылы іске асырады. Биылғы жылы Ұлттық банк ... ... ... байланысты қысқа мерзімді пайыз қойылымын екі мәрте өсірді.
Оның бірінші жолғы өсімі 2005 жылдың 1-ші ... ... РЕПО ... ... ... ... ... тапты.
Инфляцияны төмендетудің тағы да бір шарасы неғұрлым қатаң ақша-несие
саясаты болып табылады. Бұл шараны Ұлттық банк ... ... ... Бәрімізге белгілі алдағы жылдары біздер экономиканы
несиелеуді дамыту үшін банктердің ... ... ... ... ... ... азайтуды қолға алған болатынбыз. Экономикада ... өсуі ... ... ... ... алып келлі. Банктердің
экономиканы несиелендіру шамасы соңғы 5 жылда 9,2 есеге өсті. Ал оның ... ... 27%-ға ... ... ендігі уақыттарда еліміздің Ұлттық банкі экономикалық
толқулардан қорғану мақсатында ... ... ... ... өзгерту
немесе жоғарлату негізінде инфляцияның төменгі деңгейін ұстап тұру саясатын
атқаруды қолға алды. Ұлттық банк қаржы рыногындағы ... ... ... ... банк ноталарын шығару. Бұл өз кезегінде экономикадағы ақша
айналысын төмендетуге септігін тигізеді. Осы ... ... ... ... банктегі банктердің депозиттары болып табылады. [10,б. 24]
Қазақстанның соңғы ... ... ... зер ... ... ТМД елдері ішінде көшбасшы болып отыр .
Оларға: экономикалық ... ... ... ... ... ... валюталық бағамның тұрақтылығы, бюджет тапшылығының аз
ғана ... ... ... ... өсуі және Қазақстанның инвестициялық
рейтингінің өсуі. Ал ... ... ... ... ... шикізаттық салалардың ... яғни ... ... ... сол ... ғана өте ... ... ал өндірістің
нақты салаларының өте баяу дамуы және оларға ... аз ... ... ... ең ... жері ... ... көрсеткіштері
әлемдік рыноктағы бағалардың өзгеруіне тікелей тәуелді ... ... баға ... ... ... күрт төмендеп, ... ... ... ... ... бұл ... ... индустриялы-инновациялы бағдарламаны іске асыруда.
Бүгінгі таңдағы инфляцияны мемлекеттік реттеудің негізгі құралдары
Ұлттық Банк белгілейтін инфляцияны таргеттеу саясаты ... іске ... ... ... ... ... ... Оны
келесі суреттен көруге болады. [9,б. 3]
7 сурет – ... ... ... [9,б. ... ... ақша-несие саясатындағы инфляцияны таргеттеудің маңызы
ерекше болып табылады.
Инфляцияны таргеттеуді ең алғаш Жаңа ... ... ... 1990
жылдан бастап қолдана бастады. Сондай-ақ соңғы он ... бұл ... ... келесі елдер өтті: Канада (1991), ... ... (1993), ... (1994) және т.б. ... ... таргеттеу элементтеріне Чехия, Бразилия, Израиль,
Чили, Польша және Венгрия мемлекеттері өтті. [9,б. ... ... ... ... келесілер жатады:
1. Анықталған көрсеткіштердің белгіленген мөлшерлері туралы алдын-ала
басылымдарда ... ... ... ... ұзақ ... ... ... бағалардың
тұрақтылығын қамтамасыз ету;
3. Аралық мақсаттарды таңдауда еркіндіктің болуы;
4. ... ... ... ... яғни ол ... ... ... етеді.
Инфляциялық таргеттеу қағидаларына әлемдік тәжірибе бойынша мыналар
жатады:
1) Бюджеттің тұрақты жағдайы және макроэкономикалық тұрақтылыққа
кепілдік беру;
2) ... ... ... етуші қаржы жүйесі және валюта бағамының
тұрақтылығы;
3) Ұлттық банктің бағаны реттеудегі шараларының тәуелсіздігі;
4) Саясат құралдары мен ... ... ... ... ... қарқынын жоспарлаудағы тиімді әдістер жиынтығын қолдану;
6) Жүргізілген саясаттың ақпараттық анықтығы.
Ұлттық банктің инфляциялық таргеттеу қағидаларына өтуі «SWOT» ... ... ... ... ... 4 ... ... Басым жақтары;
2) Әлсіз жақтары;
3) Мүмкіншіліктер;
4) Қатерлер. [9,б. 4]
Ұлттық банктің инфляцияны таргеттеудегі ... ... ... ... ету, осы ... орындауда Ұлттық банк келесі
міндеттерді іске асырады.
• Мемлекеттің ақша-несие ... құру және ... ... ... ... еуропалық төлем жүйелерін ұлттық экономикаға
тиімді формаларын дамыту;
• Валюталық реттеу және валюталық бақылауды жүргізу;
• Қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, ... ... ... және ... ... керi ... тигiзетiн, өз кезегiнде көптеген
экономикалық факторлармен байланысты болып келетiн және экономика ылғи ... алып ... ... ... болып табылады.
Бүгiндегi Қазақстан экономикасындағы және оның ... ... өсуi ... ... ... алу қабiлетiнiң құлдырауымен ғана
емес, сонымен бiрге елдiң экономикалық ... ... ... ... ... ... өндiрiс пен өткiзу сферасындағы әр түрлi факторлар
тудырған ... ... ... ... ... ... әуел ... себебi – ұлттық шаруашылықтың түрлi салаларындағы
жинақтау мен тұтыну, сұраным мен ұсыным, мемлекеттiң ... ... ... ақша массасы мен шаруашылықтың ақшаға қажеттiлiгi
арасындағы алшақтықтар екенi белгiлi.
Сонымен, жұмысты ... келе ... ... инфляциялық
процестер шаруашылықтың жалпы құлдырауымен, экономикалық ... тым өсiп ... ... ... ... ... ... ұлттық валютаның шетел валютасымен салыстырғандағы
бағамының төмендеуiмен байланысты болып ... ... ... ... үнемдеу және бюджет тапшылығын жою инфляцияға қарсы
саясат жүргiзудiң басты құралына айналып отырғаны ... ... ... ... өсуі ... ... әлі де ... шикізаттық бағытта болуы, яғни минералды
ресурстар экспортынан экономиканын жоғарғы қарқында ... ... ... ... ... ... ... қабілетінің артуы, ал осы
сұранысты қанағаттандыру қабілетінің негізінен шетелдік өнімдердің ... ... ... ... ... есебінен болып отыр. Бұған
жауап ретінде соңғы 2-3 жылдағы ... ... ... өсіп ... ... болады. Егер экономика осы қарқында дами беретін болса,
экономиканы реттеу ... ... ғана ... ... ал оның түп ... саласын тиімді дамытпасақ алдағы жылдары инфляциялық толқудың орын
алуы мүмкін.
Осыған байланысты еліміз 2007-2010 ... ... банк ... және оның ... ... ... үшін ... саясатын
жүзеге асырып, ал еліміздің Үкіметі ұлттық экономиканы шикізаттық
экономикадан алып ... ... ... ... ... ... үшін ... төменгі деңгейін ұстап тұру
және инфляцияның мақсатты көрсеткіштерін қамтамасыз ... ... ... ... орны ерекше. Бұл саясат арқылы алдағы
жылдарға ... ... ... ... ... оны ... ... үшін Ұлттық банк өз міндетіне алады.
Осылайша жұмысты аяқтай келе келесідей ұсыныс жасауды жөн көрдім:
еліміздегі қазіргі ... орын алып ... ... қарқынын азайтып
тұрақтандыру үшін инфляцияға қарсы саясат құралдарын одан әрі жетілдіру,
мемлекеттің ақша-несие саясатының экономикадағы ... ... ... ... ... ... мен ... мемлекет өз қарауына алу,
ұлттық экономиканың әлемдік экономикаға ... ... ... ... реформалар мен саясаттарды одан әрі жетілдіру, әлемдік
экономикадағы Қазақстандық экономиканың, теңгеміз мен ... ... ... ... арттыруымыз керек. Сонда ғана еліміз
алдағы жылдары әлемнің барынша дамыған 50 елінің қатарына кіреді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. ... ... ... Оқулық / Ғ.С. ...... 2001, - 466 ... ... / Ақша ... және несие. Оқу құралы. 2-шi басылым, қайта
өңделген және толықтырылған. – алматы: ИздатМаркет, 2004. – 248 ... ... ... ... ... / Под. Ред. О.И Ловрушина, Изд.
2-е, - Москва: 1999г.
4. Мамыров Н.Қ., Тiлеужанова М.Ә. - ... - ...... - 2003. – 432 бет.
5. Ивашковский С.Н. - ... - ... – 2-е изд., ... ... М., - ... 2002. – 472 ... ... Н.Г. Принципы экономикс. – Спб: Питер Ком, 1999. – 784 ... ... О ... ... и ... ... // ... Казахстана, №9, - 2005 г. 41-44 стр.
8. Д.А.Федотов “Причины инфляции и пути борьбы с ней” // ... ... ... №1, - 2004 ... ... А. Г. «О ... ... денежно-кредитной политики и
других направлениях деятельности ... ... // ... №10, - 2006 г. 2-4 ... Бердибек Сапарбаев «Обзор макроэкономической ситуации в Казахстане и
перспективы дальнейшего ... ... ... // ... №4, ... г. 23-27 ... «О ... на финансовом рынке» // Банки Казахстана, №9, - 2008 г. 2-
7 ... ... А.К. ... ... SWOT-анализ» // Банки
Қазахстана, №10, - 2007 г. 56-61 стр.
13. Н. Ә. Назарбаев. «Қазақстан әлемдегі ... ... ... ... ... кіру ... Жолдауы, Астана, 2006 жыл, 1
наурыз.
14. Вестник Национального банка РК , 2009 ж. ... ... ... ... ... на 1 июля 2008 ... // ... №8, 2008 г.
16. Статистический ежегодник. Алматы. – 2008г.- 446 с.
17. «Статистикалық мәліметтер» // Банки Казахстан, 2008г. №7. 89стр
18. ... Банк ... ... ... №33 от 7 ... ... ... перехода Казахстана на инфляционное таргетирование» //
Сембиева Л.М., Банки Казахстана, №9, 2008 ... ... ... ... ... №2(17) ... Г.С.Вечканов, Г.Р.Вечканова «Макроэкономика» Москва 2008г
22. «Банки Казахстана» №10, 2005ж. ... А.К. ... ... Казахстана» №1, 2005ж. // Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі
№004 ... 2005 ... 13 ... ... ... газеті 26 қараша 2008 жыл.
-----------------------
Таргеттеу стратегиялары
Монетарлық таргеттеу
Номиналды табысты таргеттеу
Курстық таргеттеу
Номиналды жалақыны таргеттеу
Инфляцияны таргеттеу
Пайыз қойылымын таргеттеу

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляция,оның Қазақстандағы ерекшеліктерін талдау және Ұлттық Банктің инфляцияға қарсы саясаты21 бет
Макроэкономикалық көрсеткіштерге сипаттама (2013-2015). Инвестициялар және мемлекеттің инвестициялық саясаты. Инфляция және мемлекеттің инфляцияға қарсы саясаты. ҚР экономикалық өсім14 бет
Макроэкономикалық көрсеткіштерге сипаттама. Инвестициялар және мемлекеттің инвестициялық саясаты. Инфляция және мемлекеттің инфляцияға қарсы саясаты. Қазақстан Республикасының экономикалық өсімі6 бет
Мемлекетің инфляцияға қарсы саясаты6 бет
Мемлекеттің инфляцияға қарсы саясаты8 бет
Қазақстан Республикасында инфляцияны жүргізу саясаты және инфляциямен күресу жолдары12 бет
Қазақстан Республикасының инфляцияға қарсы саясаты24 бет
Қазақстан Республикасының инфляцияға қарсы саясаты жайлы20 бет
ҚР инфляцияға қарсы мемлекеттік саясаты16 бет
ҚР инфляцияға қарсы саясаты10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь