Еңбек түбі зейнет

1. Еңбек нарығы және оның анықтамасы
ЕН сұраныс және ұсыныс
1. Жапон моделі
АҚШ моделі
Швед моделі
Жұмыспен қамтудың мәні
Жұмыссыздық және оның түрлері
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Еңбек — адамдардың өмірі мен талаптарын қанағаттандыру үшін қажетті материалдық, рухани және басқа да қиындықтар жасауға бағытталған адам қызметі.
Біздің елімізде «Еңбек туралы» заң бекітіліп, азаматтар еңбек қатынастарында қызмет етіп жатыр. «Еңбек етсең ерінбей - тояды қарның тіленбей» - деген нақыл даналы сөзге сүйенсек, еңбек арқылы есейіп, көгеріп, гүлденіп және өзімізде, елімізде көркейеді.
Елбасымыздың әрбір сөзінде «Қазақстан-2030» стратегиясында халықты еңбек етуге және оған Елбасы жағдай жасап беріп отыр. Осы жағдайды еліміздің әрбір азаматы Қазақстанның дүние жүзінде алдыңғы мемлекет болуына, патриоттық-отандық сезіммен аянбай еңбек ету керек.
Еңбектің адам баласына, сондай қадірлі, ардақты қасиетті зат екені белгілі. Енді Еңбек нарығына түсініктеме берейік. Еңбек нарығы - тауарлар, капиталдар, құнды, бағалы қағаздар нарықтары сияқты нарық экономикасының негізгі бөлігі болып есептеледі. Жалпы нарықтық экономикалық қызметінсіз оның дамуы мүмкін емес. Еңбек нарығы еңбекке деген жеке қабілеттіліктің жұмыс ұдайы өндірілуіне қажетті қорларға айырбасталу процесінде туындайтын күрделі қатынастар жүйесін білдіреді. Еңбек бұл тауар емес, яғни ол нарықтық қатынастың объектісі бола алмайды. Сондықтан еңбек нарығын жұмысшы күші нарығы деп түсінуге болады. Жұмысшы күшінің нарығының қалыптасуы тауар ретінде жұмыс күшіне иелік ететін, тауар нарығында бос жұмысшының пайда болғанын білдіреді.
Еңбек нарығында саясатты қалыптастыру үшін өндіріс құралдары, товарлар мен қызметтер, тұрғын – үй және капитал нарықтарындағы жағдай және саясат туралы ақпараттарға ие болмай ғана, оларға әсер ету де қажет.
1. Закон Республики Казахстан «О занятности неселения» // Казахстанская правда. - 2001. - 25 января.
2. Закон Республики Казахстан О введение в действие Закона РК «О труде в РК» Казахстанская правда. - 1999. - 24 декабря
3. Закон Республики Казахстан О внесений дополнений в Законы РК «О государственных социальных пособиях по инвалидности, по
случаю потери кормильца и по возрасту в РК» // Казахстанская правда.- 1999. - 8 апреля.
4. Закон Республики Казахстан О занятности населения // Казахстанская правда. - 2001. - 30 января.
5. Закон Республики Казахстан О ратификации Конвенции об организации службы занятности // Казахстанская правда. - 2000. - 19 декабря.
6. Закон Республики Казахстан О республиканском бюджете на 2001 год // Казахстанская правда. - 2000. - 26 декабря.
7.Закон Республики Казахстан О специальном гсударственном пособие в РК // Казахстанская правда. - 1999. - 7 апреля.
8.Мамыров Н. К. и др. формирование рынка и труда в малых и средних городах Казахстан: учебное пособие/Мамыров Н.К., Нурпеисов Н.С., Нурпеисова Л. С. - Алматы: Экономика, 2000. - 220с
9. Труд в Казахстане - 1999 - ноябрь.
10. Республика Казахстан. Государст. программа по борьбе с бедностью и
безработицы на 2000-2002 годы // Труд в Казахстане - 2000 - ноябрь.
11.Казахстан-2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостоянии всех казахстанцев: Послание Президента страны народу Казахстана. - Алматы: Білім, 1997.
12. Краткий статистический ежегодник Казахстана: Статистический сборник Агентство Республики Казахстан по статистике / Алматы, 2000.
13. Блауг М. Экономическая мысль в ретроспективе М. Дело, 1994
14.Долан Э., Линдсей Д. Рынок: Микроэкономическая модель. СПб, 1992
15.Кейнс Дж. М. Общая теория занятости, процента и денег. М: Прогресс
1978.
16.Кондратьев Н. Д. Проблемы экономический динамики. М.: Экономика
1989
17. Линдерт П. Экономика мирохозяйственных связей. М.: Прогресс, 1992
18. Фишер С., Дорнбуш Р., Шмалензи Р. Экономика. М.: Дело, 1993
19. Хейне П. Экономический образ мышления. М.: Дело, 1991
20. Экмунд К. Эффективная модель. М: Экономика, 1991
21.Экономика переходного периода. М.: Изд-во Московского университета
22. Поддержка начинающих предпринимателей из числа безработных //
Труд в Казахстане - 2001 - №1 1.
23.Семенов А. Принципы и механизмы создание рабочих мест. //
Экономист - 2000 - №2-с. 40-48.
24.Кузьмин В. О региональном различии в уровне жизни населения РК. –Труд
в Казахстане - 200 - №10.
25. О частном погашении кредиторской задолжности по выплате пособий по безработице // Бюллетень Минтруда и социальной защиты - 2000 - №12.
26. Казахстан: отчет о человеческом развитии и уровню жизни населения 2000 / Агентство Республики Казахстан по статистике / - Алматы. - 2000.
27.Опыт зарубежных стран в развитии социального страхования от безработицы // Труд в Казахстане - 2000. - №3.
28. Новиков П., Василькова Т. Профобучения незанятного населения // Человек и труд - 1996. - №1. - с. 42.
29. Плакся В. Финансирование системы социальной защиты от безработицы // Российский экономический журнал - 1997. -№11.
30. Поддержка начинающих предпринимателей из числа безработных // Труд в Казахстане - 2000. -№11.
31.Семенов А. Принципы и механизмы создания рабочих мест // Экономист - 2000. - №2. - 40-48 с.
32. Труд и занятность в Республике Казахстан. Стат. сб. / Нацстатагенство. - Алматы, 1998. - 313 с.
        
        ЕҢБЕК ТҮБІ ЗЕЙНЕТ
1. Еңбек нарығы және оның анықтамасы
Еңбек — адамдардың өмірі мен талаптарын ... үшін ... ... және ... да ... жасауға бағытталған адам
қызметі.
Біздің елімізде «Еңбек туралы» заң ... ... ... қызмет етіп жатыр. «Еңбек етсең ерінбей - тояды ... - ... ... ... ... сүйенсек, еңбек арқылы есейіп,
көгеріп, гүлденіп және ... ... ... ... ... «Қазақстан-2030» стратегиясында халықты
еңбек етуге және оған ... ... ... ... отыр. Осы жағдайды
еліміздің әрбір азаматы Қазақстанның дүние ... ... ... ... сезіммен аянбай еңбек ету керек.
Еңбектің адам баласына, сондай қадірлі, ардақты қасиетті зат ... Енді ... ... ... ... Еңбек нарығы - тауарлар,
капиталдар, құнды, бағалы қағаздар нарықтары сияқты нарық ... ... ... ... ... ... ... қызметінсіз
оның дамуы мүмкін емес. Еңбек нарығы еңбекке деген жеке ... ... ... ... ... айырбасталу процесінде туындайтын
күрделі қатынастар жүйесін білдіреді. Еңбек бұл тауар емес, яғни ... ... ... бола ... Сондықтан еңбек нарығын жұмысшы
күші нарығы деп түсінуге болады. Жұмысшы ... ... ... ... ... ... иелік ететін, тауар нарығында бос жұмысшының пайда
болғанын білдіреді.
Еңбек нарығында саясатты ... үшін ... ... ... ... тұрғын – үй және капитал нарықтарындағы жағдай және саясат
туралы ақпараттарға ие болмай ғана, оларға әсер ету де ... ... ... ... ... ... ... нарығын – жұмыскерлер мен жұмыс орындарының сандық
және сапалық балансы, ... ... ... ... ... өндіріс құралдары құнының еңбекақы төлеу
деңгейінің арасындағы сәйкессіздікті жою.
• Тұтыну ... мен ... ... – жұмыс күші бағасы мен товарлар
бағасы деңгейінің ара-қатынасы (жұмыскерлердің табыстары мен ... құны ... ... ... ... және өндіріс көлемі
ара-қатынасы.
• Тұрғын-үй нарығында – тұрғылықты орын ауыстыру миграциясы жағдайында
жұмыскерді тұрғын – ... ... ету және ... – үй ... ... – үйге ... ... үлесін орнату
• Капитал нарығын кәсіпорын пайдалары, ... мен ... ... және үлестік қатысуы, өзін-өзі жұмыспен қамтуды
және кәсіпкерлікке қаржылай көмек көрсету; әлеуметтік ... ... ... ... ету бойынша шараларды қаржыландыру.
Еңбек нарығын саясат тиімділігінің критерийі жұмыс күші сұранысы ... ... ... ... ету ... болып табылады. Ал
оның артықшылығы мен ... ... ... ... ... ... ... аталған шаралардың негізгі нәтижесі
жұмыссыздықты, оның табиғи деңгейіне дейін төмендеу болып ... ... бойы ... ... ... 1% ... ЖҰӨ ... 2,5%
төмендетеді. Жұмыссыздықтың алдын-алу (бірінші кезекте жасырын жұмыссыздық)
әлеуметтік жағын ... ... ... ... ... нарығы — экономикалық тұрғыдан белсенді халыққа сұраныс пен
ұсынысты қалыптастыратын сала.
2003 жылдың екінші ... 15 жас және одан ... ... ... халық саны 7,5 млн. Адам болып, ... ... 334,5 мың ... (4,7%) ... ... ... жалпы санындағы қала халқы — 4,2 млн.
адам және ол биылғы 1-ші тоқсанға карағанда -226,5 мыңға (5,6%), ауыл ... млн. адам ... 107,9 мың ... ... (3,4%). Бүл ... ... ... нарығында, халықаралық еңбекті ұйымдастырудың сарапшылары
көрсеткендей кәсіпкерлер мен ... ... ... жеке ... ... ... келіссөздер жүргізілуі. Экономикалық нарық
жүйесінің ... ... ... ... ... ... ата заңында өзінің мазмұны жағынан адамгершілік
гуманизмді қастерлеуге бағытталған. Еңбек нарығы қоғамдық қатынастардың
жүйесі ... ... Ол ... ... ... және мемлекеттің арасындағы мүдделерінің даму деңгейін
көрсетеді.
Еңбек нарығында ... ... ... түрі ... ... мен ... болып табылады.
Еңбек нарығын реттеудің басқару механизмі дегеніміз — ... ... ... үшін ... нормативтік актілердің, заңдардың және
бірлесіп жасалған шарттардың жиынтығы.
Еңбек нарығының әр елдегі ... ... тән ... ... ... ... қарауға болады.
1. Дербес түрде, тек еңбек нарқына тән ... ... ... ... ... және әлеуметтік факторларының бір-бірімен келіскен
әрекеті тұрғыдан.
Ашық еңбек нарығы - бұл барлық экономикалық ... ... ... және ... ... ... тағы да ... барлық
секторларында бос жұмыс орындары. Ресми және бейресми ашық еңбек нарығы
болды. Ресми ашық ... ... - бұл ... еңбекпен қамтамасыз
орындағы тіркелген, бос жұмыс ... және ... тағы да ... ... ... бос орындарды қамтиды. Бейресми ашық еңбек нарығы — бұл
жерде жұмыс іздеушілер мен ... ... ... жұмысқа орналасу
қажеттілігі қанағаттандырады, жұмыспен қамту орындарынсыз.
ЕН сұраныс және ұсыныс
1-сурет.
Жұмысшылар саны.
ЕН сұраныс және ... ... ... - ... жұмыссыздар) бұл халық шаруашылығындағы
формальды жұмыспен қамтылғандар, бірақ өндірістің көлемінің қысқаруынан
немесе өндірістің ... ... ... Бұл ... де екіге
бөлінеді.
Ресми жабық еңбек нарығы - ... ... ... және ... емес ... ... ... болып
статистикада тіркеледі. Бейресми жабық еңбек нарығы — ерекше бір ... ... ... ... ... мыналар:
- жұмыс беруші мен жұмыс іздеушінің кездесуін ұйымдастыру;
- еңбек ақы ставкасын бірқалыпты бекіту;
- ... ... ... ... ... ат ... жұмыссыздарға әлеуметтік көмек ету;
- бәсекелестікті қамтамасыз ету.
Еңбек нарқы конъюктурасы - бұл ... ... ... құрылысыңдағы
ұсыныс және сұраныстың қатынасы.
Үш түрлі конъюнктура:
- еңбек күші жетіспеушілігі;
- ... күші ... ... күшіне тепе - теңдік.
Еңбек нарығын экономикалық талдау негізінде жұмыс ... ... ... мен оған ... ұсынысты табу негізгі мақсат. Классикалық
теорияға сәйкес сұраныс қисығы мен ұсыныстың түйісуі, ... ... ... ... санын анықтайды. Еңбек күшіне деген ... ... ... жарамды халық саны, оның денсаулығы, белсенділігі,
салауаттылық деңгейі, квалификациясы, жұмылу деңгейі) еңбек ақысыз ... ... және ... ... ... ... ... және әлеуметтік топтардың қатынасы арқылы сипатталып,
сол арқылы ... пен ... ... нарығының субъектісі — бұл жалдамалы жұмысшылар (және олардың
ұйымы - кәсіподақ), жұмыс ... ... және ... ... және оның ... - бұл еңбек нарығындағы ... ... ... жалпы саны және өз еркімен еңбек нарығына кіру немесе ... ... - ... жүйесі.
Еңбек нарығының инфрақұрылымы - жұмысқа баулудың қызметтері,
жұмысшыларды ... және ... ... ... ... ... ... фирмалар.
Әр елдердегі халықты еңбекке тарту саясаты еңбек нарқының әр түрлі
модельдерінің қалыптасуына себеп ... ... ... екі ... ... ... ... Сыртқы еңбек нарығы;
2. Ішкі еңбек нарығы.
Әр ... ... ... ... ... ... ... бойынша дайындық деңгейін жетілдіру;
ә) жұмыскерлердің жұмыс орындары бойынша ауысуы және бос ... ... ... ... негізінде жұмысқа орналастыруды реттеп отырудың
өзгешеліктері.
Сыртқы немесе кәсіпкерлік Еңбек нарығы - ... мен ... ... күшін іске қамтамасыз етеді.
Ішкі еңбек нарығы кәсіпорындарының ішіндегі кадрлар ... ... Бұл ... ... екі түрде болады: жұмыскерлердің
жаңа жұмыс орнына ауысуына байланысты немесе оның жоғары ... ... ... ... байланысты.
Сыртқы еңбек нарығы үшін жұмыскерлердің мамандықтары болуы керек. Тек
сонда ғана ... ... мен ... ... ... ... екі ... сәйкес мамандық бойынша білім берудің
жүйелері қалыптасқан.
Сыртқы еңбек нарығы ... ... ... ... ... оқу орындарын бітіргені туралы дипломы немесе
сертификаты болуы ... ... ... ... ... ... азаяды,
демек кадрлардың тұрақсыздығы кемиді. Кәсіпорындарда ... ... ... ... мұндай жағдайларда олардың мамандық
бойынша дайындау және ... ... ... ұзақ ... ... ... Осы ... ішкі еңбек нарығына тән "Үздіксіз
білім беру" деп аталатын жүйе туады.
Еңбек ... екі ... ... ... ... қатынастарының
өз түрі және өз кәсіподақтары болады.
Сыртқы еңбек нарығында өндірістік деп ... ... ... ... жұмыстарды қатаң түрде жіктеуге, тоқтауға, әр жұмыстың
мазмұнын анықтауға негізделген. Мұның бәрі ... ... ... ... ауыстырып отыруға мүмкіншілік жасауға бағытталған.
Ішкі еңбек нарығында өндірістік қатынастарында реттеу процесі жұмыс
орындарын ауыстырып отыратын ... және ... ... ... ... үшін ... байланысты.
Еңбек нарығы ... ... ... ... ұйымы болады.
Сыртқы, кәсіпшілік (кәсіби) еңбек нарқында ... ... ... бір саласы және мамандық, кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... өзінде құрылып,
жұмыс істейді.
Мысалы, Англияда, оқушылық, шәкірттік, үйретушілік жүйе күшті дамыған.
Өнеркәсіпте шамамен алғанда мамаңдаңдырылған ... 1/2 ... ... ... ... ... ... қолөнер мамандығымен шектелген.
Мамандық бойынша білім беру ... ... ... білімге негізделген.
Кәсіпорындарға мектеп ... ... ... ... ... мамандыққа жарамды деген сертификаты немесе мамандығы
туралы дипломы болуы керек.
Кәсіпкерлер ... жас ... ... және мамандандырылған жұмыстарға жалдайды немесе оларды
кіші кәсіпорындарға береді. Жалданушы ... ... ... ... кейін ғана ірі кәсіпорындарына алып, оларға жоғары
разрядтар береді.
1. Жапон моделі
Ұйымдастырылған ішкі нарықтың нақтылы, айқын ... ... ... ... қатынастарының жүйесі бұл елде "Өмірлік (өмір ... ... ... ... ... Бұл жүйе ... ... жұмыс
істеудің шектелген жасқа келуіне дейін (55-60 жыл) ... ... ... ... жүйесі материалдық игіліктердің көлемін ... Атап ... ... ... ... беруді т.б. әлеуметтік
төлемдерді.
Мысалы, 18-19 ... ... ... ... 100% деп ... ... 55-59-дағы топтағы адамдардың жалақысы:
- өндеуші өнеркәсіпке — 2,6 есе;
- саудада — 2,5 есе;
- қызмет көрсету ... — 2,4 есе ... ... "Өмірлік жалдау" жүйесі бойынша
орнықтыру компанияларға мамандықты ... ... ... ... кәсіптік мамандық құрамын жұмыс орындарының құрылымына сәйкес
келтіруге, техниканың, технологияның ... ... ... ... ... жасайды.
Алғашқы 10-12 жыл ішінде жұмыскер жоспарлы түрде жаңа ... 3-4 рет ... ... Оның ... ... ... ... кәсіпкерлігін, мамандығын кеңейту. Жұмыскерлер, ер адамдар 10-12
жылдық жұмыс мерзіміне (стажының) ғана 30-35 жасқа ... ... ... ... ... ... жүйесі бойынша жұмыс
істемейді, олардың жұмыс мерзімі ерлерге қарағанда едәуір аз.
Жапондық фирмалар ... ... өте ұзақ ... ішінде
пайдалануға бағытталып жұмыс ... Бұл ... ... ... ... қалыптасу және жұмыс сапасын жақсарту саясатының
негізін қалайды. Мұндай жағдайда кәсіпкерлер өндірісті және ... ... ... ... мәселелерін жұмыскерлерді жұмысқа шығару арқылы
шешпейді, керісінше ... ... ... ... ... ... бойынша бөтен фирманың кәсіпорындарына ауыстырып отырады.
Бірақта жоғары ... бәрі ... ... ... ... бар ... экономикалық дағдарыс кезінде бірінші
кезекте жұмыстан ... Өте жиі ... олар ... ... құрамынан біржолата шығып қалады. Неғұрлым фирманың ... ... ... уақытша істейтін жұмыскерлердің үлес салмағы ... ... ... қалу қаупі-қатері арта түседі.
АҚШ моделі
АҚШ моделі үшін еңбек нарқына бір орталыққа ... ... ... әрбір штатта жұмысқа орналастыру және жұмыссыздарға көмектесу
туралы заңдары, жұмыссыздық бойынша сақтандыру қорлары бар. ... ... ... жарналарын штаттардың қорларына және федеральдық
қорға жеке-жеке төлейді.
Кәсіпорындардағы жұмысқа орналастыру саясаты да өзгеше. ... ... ... сұраныс азайған жағдайларда құрама штаттардың
фирмалары ... ... ... ... ... ... ... шығарып жіберіп отырады. Жұмыстан босату саясаты
кәсіпорындар рентабельді, тиімді жұмыс ... ... ... (қаржы) капиталының жеке нарықтарына арқа сүйей отыра фирмалар
өндірістік капиталды АҚШ-тың өнімді, ... ... ... шет ... салып, аударып отырады. Әдетте ескі кәсіпорындардың жұмыскерлері
жұмыстан ... ... ... жаңа ... ... жұмыскерлер жұмыстан шығарылатыны туралы алдын-ала
ескертілмейді. ... ... мен ... ... ... ... бойынша кәсіпорындарда ұзақ жылдар жұмыс істейтін адамдардың
жұмыстан босатылғанда бірталай ... бар. ... ... АҚШ - та ... ... ... ірі ... компаниялары әдетте кадрлар мамандығы бойынша
даярлауға онша ... ... ... ... ... тек ... ... ерекшеліктері бар жұмыстар үшін даярланады. Төленетін еңбек
ақының мөлшері жұмыстарды қиындығына, күрделілігіне ... ... ... ... ... ... өсуі ... мамандық профилінің
кеңеюіне байланысты емес, әдетте олардың бөтен жұмысқа ауысуына байланысты
болып ... ... ... есеп ... жыл ... ... алғанда 10%-ы мамандықтарын өзгертіп отырады. Бұл процент жастардың
арасында жоғарғы елде тартқан адамдардың арасында төмен болып ... ... жыл ... ... 20-40%-ы мамандығын өзгертіп отырады.
Салыстыру мақсатында төмендегідей өте тартымды мәліметтерді келтіруге
болады.
АҚШ-та жыл сайын ... 6,2% ... ... қоныс аударып отырады
(бір штаттың төңірегінде), ал Жапонияда - 2,6 %. Мұндай саясаттың ... ... ... ... ... өте жоғары деңгейде
болуы. Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... білуді қажет етеді.
Швед моделі
Швецияның жұмыспен толығынан ... ... ... белсенді саясатын жүргізу нәтижесінде болып отыр. Мамандығы
бойынша дайындауға ... ... ... Швеция кез-келген елмен
салыстырғанда қаржыларды көп жұмсап отыр.
Бөтен елдерде қаржыларды жұмыссыздыққа жұмсап ... ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігін арттыруға салып отыр.
Жұмыспен қамтамасыз ету саясатының негізін осыдан 40 жыл бұрын Шведтің
екі ғалымдары Р. Майднер мен Г. Рене ... ... ... ... ... ... ... алдын-ала сақтандыратын сипатта болуы қажет. Осы ұсынылған
құрылымды модельде экономикалық даму, еңбек ақы төлеу, ... ... ... ... толық қамтамасыз етудің ежелгі, дәстүрлі стратегиясы ... ... ... ... ... ... еңбек ақыдағы
өзгерістер және инфляцияның жоғары деңгейіне әкеліп соқтырады деген ... ... ... қамтамасыз ететін жаңа модель жасалып, іске
қосылады. Ол негізгі 4 элементтерден тұрады.
1. ... ... салу ... ... ... "Ынтымақ саясаты".
3. Еңбек нарқындағы белсенді саясат.
4. Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... адам ... қамтудың мәні
Мен келтіріп отырған сөз, біреулерге қатты тиер, бірақ мұнда айтайын
дегенім, шүкіршілік аллаға ... ... ... адам жоқ. Сол ... өзінің еркімен қалаулы жұмысын табуға болады. Нарықтық ... ... ... ... ... және ... ... түрлерімен
айналысуға болады.
Елімізде "Халықты жұмыспен қамту" туралы заң халықты жұмыспен қамту
саласындағы ... ... және ... ... ... ... ... — азаматтардың Қазақстан Республикасының
Конститутциясына, заңдары мен өзге де нормативтік құқықтық актілеріне ... жеке ... ... ... және ... табыс
немесе кіріс әкелетін қызметі.
Жұмыспен қамтуды жалпы экономикалық категория ретінде ... үш ... ... ... ... - еңбек ету процессі ... ... ... ... ... ... Бұл ... аталмыш қызмет заңға
қайшы келмеуге тиістігін айта кету орынды;
- Жұмыспен ... ... - ... ... және әлеуметтік
еңбек қарым - қатыныстарының жиынтығы, ... ... мен ... құқықтық нормалар мен еңбек келісімдеріне негізделеді;
- Жұмыспен қамту дегеніміз - жұмыс күшіне деген сұраныс пен ұсыныстың
теңдесуінің, жұмыс орындары мен ... ... ... да, ... да теңделуінің көрінісі. Жұмыспен қамту қатынастары әлеуметтік -
экономикалық қарым - қатынастардың макордеңгейдегі де, сондай - ақ ... да, ... ... да және ... да аса ... қамтиды. Сондықтан да жұмыспен қамту мәнінің анықтамасы, біздің
ойымызша, оның ішкі мазмұнын терең сипаттайтын ... ... ... ... - жеке ... ... жеке және қоғамдық
сұраныстарын қанағаттандырумен байланысты, оларға ... ақы ... ... ... ... қайшы келмейтін іс-әрекеттері, сондай-ақ осыған
байланысты пайда ... ... ... ... күшіне деген сұраныс пен
ұсыныстың теңестірілуі дәрежесінің сипаты ... ... ... - жеке ... ... ... және жұмысқа
теңелген ... мен ... және ... ... ... экономикалық категория.
Күшіне ену мерзімі 1966 жылдың 15-шілдесі деп белгіленген халықаралық
еңбек ұйымының (ХЕҰ) жұмыспен ... ... ... ... ... және ХЕҰ-ның жұмыспен қамту саласындағы саясаты туралы №122-
ші Нұсқауларында жұмыспен қамту саясатының түбегейлі ... ... паш ... ... ең маңыздыларының бірі еркімен
таңдаған жұмыспен қамтуға құқық еңбеккерлерге осы елдің ... ... ... ... істі өз ... ... ... берілуі.
Жұмыспен толық қамтудың орнына істі еркімен таңдау принципінің
еңгізілуі әлеуметтік-еңбек қатынастарының демократиялануының ... бір ... ... жұмыспен қамту саласында кемсітудің кез
келген түріне жол бермейтіндігінің паш етілуі. Бұл аса күрделі ... ... осы ... ... ... ... ... әйелдерді,
халықтардың нашар қорғалған бөлігін, аз ұлттарды белгілі бір салаларға
жұмысқа алу ... ... ақы ... ... ... жасауда және т.т.
іс жүзінде кемсітулерге жол беріледі. Сондықтан да бұл аспектілерді зерттеу
жұмыспен қамту саясатының ... - ... ... ... мен ... ... зерттеуді қажет етеді.
Жұмыспен қамтылған тұрғындардың қатарына ХЕҰ стандарттарына сәйкес
жалданып жұмыс істейтін жұмыс жасына ... және ... ... ... ... ... барлық адамдар жатқызылады. ... ... өз ... ... ... тұлғалар, өндіріс кооперативтерінің
мүшелері, ақшалай немесе заттай ... ... ... ... үй
шаруасындағы әйелдер және ішінара жалданып жұмыс істеген басқа ... ... ... ... ... ... және ... әскери
қызметтегілер жатады.
Жұмыспен қамтудың мазмұнын ... оның ... ... ... ... ... ... қарастыруды қамтылған
тұрғындардың экономика секторлары бойынша мемлекеттік, жеке меншік, өндіріс
коопертивтері, экономика ... ... ... ... ... ... көрсету саласында бөлінуіне сүйене отырып жүргізуге
болады.
Халықтардың әр түрлі категорияларының ... ... ... ... да (жынысы, жасы) өзгешеліктері болады бұл
әйелдердің жастардың, жасөспірімдердің, зейнеткерлердің жұмыспен ... ... ... ... ... ... пайдаланылуына байланысты жұмыспен толық және ішінара
қамту түрлері ажыратылады. Көпшілік елдерде ұзақтығы 35 сағаттан аз жұмыс
аптасы ... емес деп ... ... ... ішінара жұмыспен қамту
қамтылу шегі ретінде 30 сағаттық жұмыс аптасы алынған (Ұлыбритания, Дания).
Ішінары қамтылу ерікті немесе ... ... ... Оның бұл ... кең ... бірқатар себептері бар: жұмыскерлердің кейбір
категорияларының, әсіресе ... бар ... оқу мен ... ... ... ... денсаулығына байланысты
зейнеткерлердің толық емес жұмыс уақытына мұқтаждығы; ... ... ... ... пайдалану тиімдірек болатын өндірістік емес
салалармен қызмет көрсетудің үлесінің ... ... ... өзгерістер; өндірістің циклдық ауытқулармен құлдыраулары;
жұмыссыздық өсе бастағанда қосымша ... ... ... ... ... жұмыспен қамту экономикалық дағдарыстармен тоқыраулар
кезеңдерінде күрт өсіп, ... ... ... ... ... жұмыспен қамтудың ұлғаюы ең аз күнкөріс мөлшерінен
әлдеқайда жоғары еңбекақы жағдайында да орын алуы ... ... ... ... ... ... бар және отбасының екінші мүшесі болатын
әйелдер келіседі. Халықтардың күнкөріс деңгейінің жоғарылауымен қабаттасқан
ерікті ішінара ... ... кең ... ... ... ... ... кезіндегі ішінара жұмыспен қамту барған
сайын зорлық сипатқа ие болып отыр. Онымен контракт, ... ... ... ... ... ... ... икемді және стандартты емес
түрлерін байланыстырады. Жұмыс аптасы, ... күні ... емес ... ... жіберуді қолданатын ішінара жұмыспен қамтудың әртүрлі
формаларын ... ... ... ... тән. ... ... ресми байланыстары үзілмегендіктен лар жұмыспен қамтылған деп
есептелсе де, бұны жұмыссыздықтың жасырын түрі ретінде қарастырады.
Еңбек ... ... үшін ... ... ... әртүрлі формалары
қолданылады, бұлар: жұмыс уақыты толық емес ... ... ... ... ... ... істейтіндер, отбасының
ақы алмайтын ... ... ... ... жұмыстың
ұйымдастырылуының айырықша формалары (үйдегі жұмыс, шақыру ... ... ... ... ұйымдастырудың стандартты емес формалары
(уақытша жұмыскерлер) арқылы жұмыспен ... ... ... ... ... толық қамтумен жұмыссыздықтың арасындағы аралықты алып
жатады.
Бұл топтастыру нарықтық қатынастардың дамуына байланысты кең тарай
бастаған ... ... ... ... барлығын қамтымайды.
Әлеуметтік ... ... ... ... де ... ... жұмыс істейтіндер, отбасының ақы алмайтын мүшелері). Сонымен бірге
жұмыспен ... ... ... ... ... туғызатын
себептермен факторларға жүйелі зерттеу жүргізуге мүмкіндік береді. ... ... ... түрлерінің ірілетілген топтастыруында ... ... блок ... ... Бұл ... ... қамту
демографиялық белгілері бойынша, әлеуметтік топтар ... ... ... ... ... байланысы бойынша және сондай-
ақ, еңбек миграциясы мен иммиграциясы бойынша бейнеленуі мүмкін екендігін
ескеру қажет.
Жұмыспен қамту және оның ... ... ... ... ... де ... қарастырылады. Макродеңгейдегі толық
қамтылу өзінің мазмұны бойынша оның кәсіпорындардағы шешілуіне тіптін де
пара-пар ... ... ... ... ... ... ол ... ресурстардың барлығын пайдалануды, өндірістің ... ... ... ... ... ... жұмыссыз қалмаулары керек;
экономика жұмыс істегісі келетіндер және жұмысқа жарамдылардың бәріне ... ... ... ... ... көлемі дегеніміз - ... ... яғни ... ... олар өнім көлеміне мейлінше
құнды кіріс түсіретіндей етіп қолдану деген сөз.
Жоспарлы реттелгіш экономикаға қатысты жұмыспен толық қамту дегеніміз,
ең алдымен, ... жоқ ... оның ... ... қол ... табылады. Жұмыспен толық қамтудағы бұл көзқарасқа байланысты пәрменді
немесе ... ... ... қарастырылады.
Қазіргі уақытта экономикалық әдебиетте жұмыспен қамтудың ... ... ... ... ... күні режиміндегі еңбек;
- Толық емес жұмыс уақыты ... ... ... емес ... күні ... емес ... ... Белгілі себептерге байланысты үйден тыс еңбек ете ... ... ... ... ... ... ... еңбек;
- Аралас (қосарлы) еңбек - бұл негізгі жұмыс орны бойынша жұмыс күнінен ... ... ... ... ... ... ... бастауыш және қосалқы еңбек болып бөлінеді.
Егер жұмыспен қамтудың бастауыш түрі негізгі жұмыс орнындағы еңбек қызметі
болса, қосалқы, - ... ... ... бос ... ... ... рыногын
сегметтеуде жұмыспен қамту территориялық (аймақтық) салалық, кәсіптік, жас
мөлшерлік, біліктілік болып та бөлінеді. Сол ... ... ... жұмыспен қамту» және «толық емес жұмыс уақытындағы жұмыспен
қамту»- деген ұғымдар да кездеседі.
Толық жұмыс ... ... ... - ... ... ... ... қамтылған түрлі топтар үшін белгіленген қалыпты бүкіл
жұмыс уақыты ... ... ... ... елдерде әрбір төртінші жұмыс істеуші
толық емес жұмыс күні режимінде жұмыспен ... ... ... ... нан 30 ... ... аралықты құрайды, атап айтқанда, Швеция мен
Ұлыбританияда 20 пайыздан ... ... - 29, ... - 33 пайыз.
Оның дәстүрлі емес формаларының төмендегідей түрлері таралған:
- уақытша, жұмыскер уақытша еңбек қатынастары жағдайында қабылданғанда;
- маусымдық, ... ... ... ... ... уақытша келісім -шарттар
формасында қолданылады;
- мерзімдік, жыл ... ... ... - ... формасында
қолданылады;
- дербес, мұнда дербес жұмыспен шұғылданушы жұмыскердің жұмыс ... ... ... жұмыс уақытына қарағанда едәуір аз;
- себеп ... ... ... - ... ... ... ... уақытының ұзақтығы көрсетілмеген жұмыстар (икемді еңбекпен
шұғылдану).
Ресей ғалымдарының еңбектерінде жұмыспен қамтудың ... тән үш ... ... ... ... ... пен еңбекке ақы төленудің арасында байланыс
жоқ, онда жұмыскер өндіріс құралдарынан оқшауландырылған. Жұмыспен қамтудың
мұндай түрі ... ... ... ... ... алады;
- жартылай феодалдық - жеке қосалқы шаруашылықтағы ... ... ... 40 млн ауыл ... ... өнімдерімен қамтамасыз етудің
маңызды қайнар көзі болып табылады.
- нарықтық - бұл ... ... ... ие болып, өзі өндірген
өнімдерге толық иелік жұмыспен қамту түрі.
Халықтың жұмыспен қамтылудың басқа да сипаттамалары бар. ... ... ... ... қамту - әрбір жұмыскердің жұмысын белгілі бір қоғамдық
мұқтаждықтарды ... ... бір ... ... ... жұмыспен қамту - көптеген факторларға байланысты. Бұл ... бос ... - ... ... байлығы болып табылатын уақытты,
жұмыс күшінің жоғары өнімділігі есебінен ұлғайту қажеттілігі концептуальды
қағида болып табылады.
Оңтайлы жұмыспен қамту - жұмыскердің ... ... ... ... ... ... ... сәйкесті жұмыс бөлісін білдіреді.
Біздің пікірімізше, халықтың жұмыспен толық қамтылуын өмірге әкелетін
экономикалық тетіктер мынадай элементтерден тұрады:
- адамның еңбекке ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге оның ... ... ... де ... ... жұмыскердің еңбек шығындарына әділетті
ақы төлеу;
- мемлекеттік заңдармен, еңбек нормаларымен т.б. оған кепілдік беру.
Халықтың жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ету. ... ... ... ... ... ... назар аударған жөн болар еді:
- өндірістің тұрақтануы мен экономиканың өсуі, ... ... ... ... ... ... ... жасау;
- өнімділігі жоғары және бәсекеге қабілетті ... ... ... - ... ... ... ... құлдырауды тоқтатып өндірісті ұлғайту;
- тереңдете қайта өңдеу көлемдерін кеңейтіп, кәсіпорындармен ... ... ... қызмет көрсету саласындағы жұмыспен қамтылушылықты арттырып, нарықтық
қызметтер көрсету.
Мұнағы ең ... ... ... ... және ... ... ... саласындағы ахуалдың дамуы көптеген факторларға оның
ішінде елдегі экономикалық өзгерістердің бағыты мен ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныстың құрылымдық, сандық және
сапалық деңгейіне де қатысты ... ... ... ... дәлірек айтсақ
аймақтардың бағдарламалық мақсаты, дәл макродеңгейдегідей жұмыссыздықтың
табиғи қалыпты деңгейі үшін толық ... және ... ... ... қол ... болып табылады.
Жұмыспен қамтудың көрсеткіштерін: өзгеру ... ... ... ... ... көлемін және жұмыссыздық деңгейін аймақ
деңгейіндегі негізгі ... - ... ішкі ... ... ... ... қажет.
Жұмыспен қамту мен рынокты бағалаудың макроэкономикалық көрсеткіштерін
мына ... ... ... - ... жұмыспен қамтылғандар сананың белгілі аралықтағы
пайызбен өлшенген өсу ... ... - ЭКІО ... ... ... бір ... үшін ЖІО - нің пайызбен
өлшенетін өзгеру қарқынына қатысты жұмыспен қамтудың өсу ... ... ... ... - ... ... санының елдің, аймақтың немесе облыстың
еңбек ресурстарының жалпы санындағы пайызбен өлшенетін ... ... ... ... ... ... - ресми мойындалған жұмыссыздар санының экономикалық белсенді халық
санына пайызбен өлшенетін қатынасы ретінде есептелген ресми ... ... ... ... ... ... ... ескермей
жұмыспен қамту саласымен еңбек рыногының қазіргі жағдайын бағалау ... ... да, ... ... ... мен деңгейі жұмыспен
қамтуды аймақтармен кәсіпорындар үшін ... ... ең ... ... табылады. Бұл көрсеткіштерді пайдалану – бір жағынан
қамтылғандардың жұмысын толық пайдаланбау ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
2003жылдың 2-ші тоқсанында республиканың экономикасында 6,8 млн. адам
жұмыс істейді, бұл ... ... 433,3 мың адам (6,8%) көп, ... ... қамтылғандар - 2,8 млн. адам. Жұмыспен қамтылғандардың
3,5 млн. - еркектер немесе жартысынан ... (51,7%), 3,3 млн. - ... ... ...... экономикалық өсу мен әлеуметтік
нәтижені қамтамасыз ететін жұмыспен қамтылу.
2003 жылдың қаңтар –маусымында жұмыс іздеп, ... ... ... ... ... 233,7 мың адам ... Республикалы Еңбек
және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің деректері бойынша), маусымда
– 26 мың адам, соның ішінде 9,6 мың ... 36,7% село ... ... ... ... жөніндегі уәкілеттегі орган деп ... ... ... ... ... ... ... жәрдемдесу ісін және жұмыссыздықтан әлеуметтік қорғауды
қамтамасыз ететін құрылымдық бөлімше.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... ... бар.
Еуропалық үлгі – еңбек өнімділігін ... ... ... ... байланысты, жұмыспен қамту санының қысқаруын ұсынады.
Скандинавиялық үлгі – тәжірибе жүзінде барлық жұмыскерлерді орташа
еңбек ақы жағдайымен мемлекеттік ... ... ... ... үлгі - ... ... халықтың едәуір бөлігі үшін,
жоғары еңбек өнімділігін талап етпейтін жұмыс орындарын алуға бағдарланған.
Жұмысбастылық ... ... ... ... ... ... өнімді өндіруге қатысуын білдіреді. Жұмыспен толық
қамтылу экономикалық белсенді халыққа ... ... ... ... тауар
өндіруге және қызмет көрсетуге қатысушы тұлғалар жатады.
Экономикалық белсенді халыққа мыналар жатады:
- ... ... ... тұрақты жұмысшылар;
- маусымдық жұмысшылар;
- маусымдық және кездейсоқ жұмысшылар, яғни объективті себептермен уақытша
жұмыс ... ... және ... ... ... өтіп ... ... шаруашылығында жұмыспен қамтудың өзіндік ерекшеліктері бар. Бұл
саладағы еңбекті ұсынудың экономикалық шарттарына байланысты. Бұл жерде,
жер ... ... ... ... ... көрінеді. Еңбектің
нәтижесіне табиғи биологиялық процестер ... ... ... Бұл ... және ... ... ... қарастыруға болады. Тұрақты жүмысшылар
негізінен тұрақты жұмыс көлемін орындауға бейімделеді, ал ... ... ... ... ... ... ... қамтылудың сандық аспектісі екі түрде
көрінеді: толық және ... ... ... ... ... жұмысшыларға
ағымдағы жылы жұмыспен қамтылуына кепілдік береді. Бұлар ... ... ... және ... ... ... емес
жұмысбастылық (жұмыспен толық қамтылмау) толық емес жұмыс күнімен, толық
емес жұмыс аптасымен, толық емес ... ... ... ... ... ... ... жұмыс түріне тартылған
зейнеткерлер, ... ... ... ... ... ... соның ішінде толық және толық емес жұмыс уақытындағы, маусымдық
және уақытша жұмыстарды атқаратындар;
- кәсіпкерлікпен айналысатындар;
- өзін-өзі ... ... ... ... келісім бойынша жұмыс жасайтындар және ... ... ... ... ... мемлекет саясатының басты бағыттарына
мыналар жатады:
- Қазақстан азаматтарына, Республикада ... ... ... ... іс әрекет пен мамандық түрін еркін таңдауға, еңбектің әділ және
қолайлы жағдайын жасауға, ... ... ... ... ... ... ... өнімді қамтылуды, жұмыссыздықты қысқартуды, жұмыс орындарын
ашуды қамтамысыз ... ... ... қамту саласындағы іс әрекетті ... ... ... ... ... ... ... жұмыс орнын ашылуға жұмылдыруды қолдайтын, жұмыспен
қамту ... ... ... ... және
инвистициялық саясат жүргізу;
-Қазақстан Республикасының Заңдарында Азаматтардың еңбек бостандығы құқын,
яғни қызметті және ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздықтан қорғаудың құқықтық кепілдіктері, ... ... ... ... ... ... мына ... шешу арқылы жүзеге асады:
еңбек базарының құқықтық, ... ... және ... ... ... ... азаматтардың еңбекке деген өз қабілетін өз ... ... ... ... жұмыс істеушілердің әлеуметтік жағынан қорғалуын
қамтамасыз ететін құқықтық кепілдіктерді ... ... және ... ... ... және ... ... саласында
әлеуметтіқ бәсекелестікке негізделген мемлекеттік саясат жүргізу.
Экономикадағы нарықтық қатынастардың қалыптасып, жетілуі жағдайында
мемлекет халықты еңбекпен ... ... ... ... ... ... баршаға бірдей міндетті түрде еңбек ету принципінің орнына жұмысшы
күшіне ... ... пен ... арақатынасына негізделген құқықтық
реттеу жүйесі қалыптасуда. ... ... ... ... ... ... ... ең көкейкесті және қиын ... ... ету ... - азаматтардың жеке және ... ... ... жалақы немесе еңбек табысып әкелетін
Конституцияға қайшы келмейтін қызметі. Бұл орайда ... ... ... жұмыстың түрімен сипатын таңдауы (оның ішінде ... ... ... Бала ... үй ... жүргізу т.б.)
толық еріктілік негізінде жүзеге асырылады.
Жұмыспен қамтылу - ... ... ... ... ... ... актілеріне қайшы келмейтін және
оларға табыс немесе кіріс ... жеке және ... ... ... ... қамтудың тиімділігіне қол жеткізу жолындағы осы ұмтылыс еңбек
саласында жинақталып қалған проблемаларды жеңуді, жұмыс ... кең ... ... және ... ... ... үшін мол қаражат талап етеді.
Қазақстан Республикасының Үкіметі еңбекшілер өкілдерінің және жұмыс
берушілердің қатысуымен ... ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамту» бағдарламасын жасайды, онда мыналар
көзделеді:
- Жұмыспен қамту ... ... ... ... ... шаралар.
- Жұмыс күшінің сұранымымен ұсынымын теңдестіру жөніндегі шаралар.
- Әлеуметтік ... ... ... ... селолық жерлерде халықтың
жекелеген топтарының жұмыспен қамтылуын ұйымдастыру.
- Қосымша жұмыс орындарын ... ... және ... жеке ... мен ... ... ... рыногындағы жағдайды ескере отырып, жұмыссыздар кәсіптік даяралау
мен қайта ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру.
- Жұмыспен қамтудың аймақтық проблемаларын шешу ісін ... ... ... ... Жұмыспен қамтуды реттеу және еңбек рыногы мәселелерін жұмыспен ... ... ... ... ... ... берушілерімен
қоғамдық бірлестіктермен интеграциялау.
- Жұмыспен қамту мәселелері жөніндегі деректердің ақпараттық ... ... ... жасау кезінде ... ... ... ... қосымша жұмыс орындарын құру.
Еңбек нарығы - еңбекті қолдануды және жұмыс ... ... ... ... ... мен ... экономикалық тетіктердің
жүйесі.
Еңбек нарығының механизмі - жұмыс беруші мен ... ... ... ... ... ... істеуге ұмтылысы бар еңбекке қабілетті
тұрғындардың өзара әрекеті.
Еңбек нарығының инфроқұрылымын дамытудың басты бағыты ретінде ... ... ... ... ... ... кезде экономиканың нақты секторында жұмыссыздықпен күресу
мәселесі жаңа жұмыс орындарын құру ... ... ... ... ... іске асуда.
Жұмыссыздықтан әлеуметтік қорғаудың мына түрлері мемлекеттік деп
аталады:
1. ... ... ... ... ... ... және ... жұмыстарды
ұйымдастыру.
3. Осы мәселеге байланысты мемлекеттік ... ... ... төмен
азаматтарға атаулы әлеуметтік көмек көрсету көзделген. Стратегиялық
жоспарлау мен реформалау жөніндегі ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген азаматтарға шағын несие ... ... ... өзі ... өз ... ... көзін табуына
бірден - бір едәуір септігін тигізуде.
Еңбек нарығының субъектісі болып ... ... ... ... топтарға бөлінді:
- ерікті бос жүргендер, яғни жұмыстан босатылғандар немесе еңбекке ... және ... ... ... ... немесе ата-анасының есебінен өмір сүрушілер немесе олардың
қарауындағы жандар;
- ... бос ... ... яғни әр ... ... ... ... орнынан босатылған, бірақ әлі еңбек биржасына
тіркелмегендер;
- мәжбүрлі бос жүрген – ... яғни ... ... табыс тапқысы
келетін және еңбек биржасында тіркелген адамдар.
Жұмыссыздық және оның түрлері
Жұмыссыздар — бұл жұмысы және ... жоқ, ... ... жұмыс табу
мақсатында жұмыспен қамту орталығында тіркелген, жұмыс іздеп жүрген және
оны жасауға ... ... ... ... Ауыл ... ... әр ... себептері бар. Осыған ... ... ... бар: ... ... және циклдық.
Фрикциондық жұмыссыздық кезінде жұмыссыздар жұмыс іздейді және оның
жақын арада болатынын күтеді. Көптеген жұмысшылар жалақысы аз, ... ... ... ... ... ... ... ерікті түрде
өтеді. Фрикциондық жұмыссыздық жұмыс күшінің аймақтық, кәсіптік және ... ... яғни жаңа ... көшуі, басқа кәсіпке бейімделуі,
озуы, бала бағумен байланысты. ... ... ... фрикциондық
жұмыссыздықты өз еркімен болатын жұмыссыздарға жатқызуға болады.
Фрикциондық жұмыссыздық өз кезегінде құрылымдық жұмыссыздыққа ауысады.
Құрылымдық ... ... ... ... ... ... өзгеруінен
болады.
Нарықтық қатынас жағдайында кейбір мамандық түрлеріне сұраныс
азаяды ... ... ... ал ... ... ... бұрын
болмаған мамандықтарға сұраныс ұлғайды. Құрылымдық жұмыссыздық кезінде
жұмыссыздар ... ... ... ... ал ... ... орнын
ауыстырмайынша жұмыс табуы мүмкін емес. Егер фрикциондық жұмыссыздық қысқа
мерзімді болса, ... ... ұзақ ... сипатта. Құрылымдық
жұмыссыздық жекелеген аймақтар мен халық ... ... ... байланысты. Экономиканың бір секторындағы немесе аймақтағы
жұмысты күшінің артуы басқа жерде оның жеткіліксіз болуымен қатар жүреді.
Циклдық ... ... ... ... ... байланысты
тауарлар, мен қызметтерге сұраныс азаяды, жұмыссыздық ... ... ... ... ... ... ... соң өндіріс көлемі ұлғаяды, жұмыс күшіне қажеттілік өседі. Циклдық
жұмыссыздық экономикалық конъюнктураның ... ... Ол ... ... ... ... тұсында көбейіп отырады.
Жұмыссыздық деңгейі жұмыссыздар санының жұмыс күшінің жалпы сомасына
қатысты ... Оны мына ... ... ... ... Жд- ... деңгейі;
Жс- жұмыссыздар саны;
Жж - жұмыс жасайтындар.
Нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ... ... керісінше жалақы төмендегенде
жұмысбастылық деңгейін көтереді. Басқаша ... ... ... ... ... көбейтеді. Кәсіпорын үшін жалақы деңгейі мен өнім
бағасына Карағанда жалақы тез өсетін болса, ... ... ... ... өзі ... жоқ екенін білдірмейді.
Жұмыссыздық деңгейі - бір кездегі еңбек рыногы ... және ... ... онда болатын өзгерістер жөнінде жалпы көрініс беретін негізгі
көрсеткіш. Ол кезеңнің басындағы (немесе аяғындағы) жұмыссыз - статусына ие
болған ... ... ... ... ... санына қатынасымен
анықталады.
Экономикалық белсенді халық категориясына: жалдамалы еңбек тұлғалары -
жұмыскерлер мен ... ... ... ... жұмыскерлер;
еңбекақы төленбейтін отбасы мүшелері; маусымдық және кездейсоқ жұмыскерлер;
объективті себептерге ... ... ... ... және т.б.) ... ... толық емес жұмыс уақыты режимінде оқу мен ... ... ... ... даярлауды өтіп стипендия немесе жалақы
алатын тұлғалар.
Егер ағымдағы ... ... ... ... саны ... ... онда ол халық шаруашылығында немесе ... ... ... ... ... ... есептелуі мүмкін.
Жұмыссыздық масштабтарын азайту немесе оны жоқ қылу ... ... ... білдіреді.
Жұмыссыздықтың мүлдем жоқ болуы мүмкін емес және де шаруашылық өмірде
керек емес болып ... ... ... ... ... ... оған тән ... болып саналады. ... ... ... ... ... табиғи деңгейі - фрикциондық және ... ... ... тең ... ... ... мәніне
жететін болсақ, еңбек рыногы жағдайы балансталған, ... ... ... ... болады, егер ондағы жұмыс орындары
жұмыссыздар санына шамамен ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық ұзақтығы да бар.
Жұмыссыздық ұзақтығы - бұл уақыт ... оның ... ... ... ... ... пен инфляция арасындағы байланысты бірқатар
теориялық көз-қарастар мен концепцияларда қарастырылады. Олардың негізінде
ағылшын ... ... ... ... Ол ... жалақының
орташа жылдық өсу темптері мен жұмыссыздық деңгейінің жүзжылдық кезеңі үшін
(1861-1957 жылдар) мәліметтерді зерттей отырып, осы ... ... ... П.Самуэльсон мен Р.Солоу жалақы динамикасы көрсеткішін ... ... ... ... көріністе бұл ... ... ... атқа ие ... ... ... зерттелуі негізінде келесі шығады:
жиынтық сұраныстың өсімі жоғарлаған сайын, соған байланысты инфляция ... ... ... ... ал ... ... ... Және де
керісінше, ифляция мен нақты ... ... ... ... ... ... экономикалық зардаптары әртүрлі және бірдей болмайды,
олардың құрылымының өзі де біршама күрделі.
Жұмыссыздықтың экономикалық запдаптарын зерттеген кезде 3 ... ... ... ... кәсіпорын және адам деңгейінде.
Жұмыссыздықтың зардаптарын ұлттық деңгейде зерттеген ... ... ... ... ... ішкі өнім (ЖІӨ) ... ... Бұл екі тығыз байланысты ... ... ... ... тапты. А.Оукеннің есептеулері бойынша, егер Жұмыссыздықтың нақты
деңгейі табиғи жұмыссыздық деңгейінен 1% артатын болса, онда ЖІӨ-нің көлемі
2,5% ... ... ... ... ... қалыпты болады, егер
еңбекке сұраныс пен ұсыныс белгілі бір деңгейде теңестірілген болса, яғни
ваканттық ... ... саны ... ... ... санына сәйкес келсе
(бұл постулат сапалық сәйкессіздігін мүмкін етеді). ... ... ... ... ... жағдайлармен анықталады.
Оған мемлекеттің жүргізітін инвестициялық саясаты, ... ... ... ... мен жүйесі, елдегі өмір сапасы, халықтың
ақшалай және мүліктік қорларының көлемі, жұмыссыздық ... ... ... ... ... қайта даярлау бойынша оқу орындары,
олардың халыққа ... ... ... өздерінің жаңа білімдер мен еңбекке
дағдаларды алуға даялығы мен қабілеттілігі және т.б. жатады. ... ... ... ... да ... ... табиғи деңгейінің
біршама детерминирлігі оның ... ... және ... елдердегі
дифференциациясы мен ауытқуларына әкеледі.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жұмыссыздықтың табиғи деңгейі АҚШ-та
3-4%, ал 90-шы жылдардың ... 6,4%, ... ... басынан және
90-жылдардың аяғына дейін 0,5-тен 4% дейін өсті, ... ... ... ЖІӨ-нің көлемдерін азайта ... ... ... көлемін қысқартады. Бұл заңды тұлғалар құрайтын салық ... ... мен жеке ... ... ... ... өскен сайын мемлекеттің оған шағытын шығындары да өседі.
Оны толтыру көздері болып жұмыс ... мен ... ... ... ... ... ... жергілікті бюджеттерден
қаржы бөлу және ... жеке ... ... ... болып табылады.
Жұмыссыздық салдарынан ЖІӨ-ді бөлудің басқа қатысушыларының ... ... өсуі ... жалпы нашар ахуал мен Үкіметтің экономикалық
бағыттағы қажеттіліктерін көрсетеді.
Нарықтық экономиканың дәл қазіргі қалыптасқан жағдайына байланысты
пайда болған ... ... шешу ... ... ... ... істеуі үшін
қажетті барлық құралдарды іске қосу ... ... ... ... ... өсу процесінің мониторингісін құру
негізінде экономикалық белсенді халық санын, жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... жасырын жұмыссыздарды өзіндік
жұмыспен қамтылғандарды ... ... ... ... ... анықтай отырып, салық жүйесін жетілдіру;
- шағын және орта ... ... ... жаңа ... орындарын
құру;
-жұмыссыздардың бәсекеге қабілеттілігін жоғарылату, яғни кадрларды
даярлау, қайта дайындау, кәсіптік бағдар беру жүйелерін жетілдіру;
-жұмыссыздарды жұмыспен қамтудың таза ... ... ... ... ... мен жергілікті атқарушы органдар
қызметкерлер мен жұмыс берушілер ... ... ... ... индикативті жоспарлары кезінде, халықты жұмыспен
қамтудың ... ... ... ... берілген:
-қосымша жұмыс ашатын және орта кәсіпкерлікті қолдау мен дамытуды
қарастыру;
- қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру мен жетілдіру;
-инвестициялық ... ... ... еңбек нарығындағы
ахуалды ескере ... ... ... ... ... бағдарламаларын
әзірлеу және бекіту;
-еңбек ... ... ... ... ... даярлау мен қайта даярлаудың ... ... ... қамту деңгейін өсіруге ынталандыратын шараларды
жүзеге асыру;
-жұмыс ... ... пен ... теңестіру жөніндегі шараларды іске
асыру;
- халықты әлеуметтік қолдауға мұқтаж нысаналы топтарының ... ... ... мына жағдайлар болашақты ескерілсе:
-еңбек және әлеуметтік заңнамаларды өзгерту және толықтыру жолымен,
еңбеккерлердің ... ... мен ... ... құқықтық
реттеу жүйесін жаңарту;
- жұмыспен қамту саясатымен ... ... ... ... ашуды
ынталандыруға қолдау жасайтын қаржы және салық саясатын жүргізу;
-жұмыспен қамту кепілдігін қамтамасыз ... ... ... мен ... мәселелерін шешуде, еңбек нарқына негізгі
қатысушылардың (мемлекеттік, жұмыс берушілер және ... ... ... ... ... ... мәселелерін шешуде жергілікті атқарушы
билік органдарының ролін арттыру;
- жұмыспен қамту мен ... ... және т.б. ... ... ... ... ... жұмыс берушілермен ... ... одан әрі ... ... ... ... ғана шектеліп қоймайды.
Ол кәсіпкерлерге жұмыс күші ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарда заңмен салыстырғанда ұзағырақ жұмыс
аптасы, кезекті демалыстың өзі қалаған ... ... ауру ... ... және ... байланысты демалыстарды төлемейді, жұмысқа
әйелдерді алмайды, ешқандай объективті себептерсіз еңбек шартын бұза ... ... ... экономикалық құбылыс ретінде біржақты ... емес және ... да. Оның тек ... ғана ... ... ... мәні де бар. Жұмыссыздық экономиканың қалыпты және ... ... ... ... Ол ... күші резервін қалыптастыруды
қамтамасыз етеді. Ал ол ... ... жаңа ... іске ... ... сұранысты тудыратын нарықтық экономика дамуының маңызды
факторы болады. Кадрларды тек ... ... ... ... ... ғана ... ... емес. Осындай болатын болса, жаңа
кәсіпорындар, мекемелер мен ... тек жаз ... ... ... ... өз еңбек өмірін бастаған кезде ғана ашуға мәжбүр болатын
еді. Жұмыс істеп тұрған өндіріс кадрлар ағымы, табиғи шығыстарға ... ... ... ... ... ... Қазіргі нарықтық механизм
жағдайында ол ... тек ... ... ... арқылы ғана
қанағаттандыру мүмкін болып тұр. Жұмыстан шығарылған жұмыскерлердің көбі
қайта даярлауды, ... ... және т.б. ... ... ... ... ... қайта бөлінуін және қазіргі
кезде тұтынушыларға қажет қызмет ... ... ... ... ... ... ... жеке адам үшін ауыр болады. Бұл ... ролі аса ... ... тұр, ол жалпы өндіріс пен халық ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Жұмыссыздық, оның өсуі жұмыскерлерге аса тиімді «сигнал» береді. Ол
оның кәсібі, ... ... ... ... - ... ал ... бүгінгі күн талаптарына сәйкес келмейтіні жөнінде мәлімет береді.
Осының бәрі ... бір ... ... өз ... ... ... ... көтеруін, жақсартуын ынталандырады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Закон Республики Казахстан «О занятности неселения» // ... - 2001. - 25 ... ... ... ... О введение в действие Закона РК ... в РК» ... ... - 1999. - 24 ... ... Республики Казахстан О внесений дополнений в Законы РК ... ... ... по инвалидности, по
случаю потери кормильца и по возрасту в РК» // ... ... - 8 ... Закон Республики Казахстан О занятности населения // ... - 2001. - 30 ... ... ... ... О ... ... об организации
службы занятности // Казахстанская правда. - 2000. - 19 декабря.
6. Закон ... ... О ... ... на 2001 год ... ... - 2000. - 26 ... Республики Казахстан О специальном гсударственном пособие в РК //
Казахстанская правда. - 1999. - 7 апреля.
8.Мамыров Н. К. и др. ... ... и ... в ... и средних
городах Казахстан: учебное пособие/Мамыров Н.К., Нурпеисов Н.С.,
Нурпеисова Л. С. - ... ... 2000. - ... Труд в ... - 1999 - ... Республика Казахстан. Государст. программа по борьбе с бедностью и
безработицы на 2000-2002 годы // Труд в Казахстане - 2000 - ... ... ... и ... ... ... ... Президента страны народу Казахстана. -
Алматы: Білім, 1997.
12. Краткий статистический ежегодник Казахстана: Статистический ... ... ... по ... / ... 2000.
13. Блауг М. Экономическая мысль в ретроспективе М. Дело, 1994
14.Долан Э., Линдсей Д. Рынок: Микроэкономическая модель. СПб, 1992
15.Кейнс Дж. М. ... ... ... ... и ... М: ... Н. Д. Проблемы экономический динамики. М.: Экономика
1989
17. Линдерт П. Экономика мирохозяйственных связей. М.: ... ... ... С., ... Р., ... Р. ... М.: Дело, 1993
19. Хейне П. Экономический образ мышления. М.: Дело, 1991
20. Экмунд К. Эффективная модель. М: Экономика, 1991
21.Экономика переходного ... М.: ... ... ... ... ... ... из числа безработных //
Труд в Казахстане - 2001 - №1 1.
23.Семенов А. Принципы и ... ... ... мест.
//
Экономист - 2000 - №2-с. 40-48.
24.Кузьмин В. О региональном различии в уровне жизни населения РК. –Труд
в ... - 200 - ... О ... погашении кредиторской задолжности по выплате пособий по
безработице // Бюллетень Минтруда и ... ... - 2000 - ... ... ... о человеческом развитии и уровню жизни населения 2000
/ Агентство ... ... по ... / - ... - ... ... ... в развитии социального страхования от безработицы
// Труд в Казахстане - 2000. - №3.
28. Новиков П., Василькова Т. Профобучения ... ... // ... труд - 1996. - №1. - с. 42.
29. Плакся В. Финансирование системы социальной защиты от безработицы //
Российский экономический журнал - 1997. ... ... ... ... из числа безработных // Труд в
Казахстане - 2000. ... А. ... и ... ... ... мест // ... -
2000. - №2. - 40-48 с.
32. Труд и ... в ... ... ... / ... - ... 1998. - 313 с.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ақша-несие саясаты"7 бет
"Банктік емес кредиттік ұйымдар."16 бет
1991 - 2001 жылдардағы Қазақстан Республикасының әлеуметтік - экономикалық дамуы71 бет
1991 – 2001 жылдардағы Қазақстан Республикасының әлеуметтік - экономикалық дамуы64 бет
Rixos Prezident Astanа қонақ үйі. Ұйымдық құрылымы22 бет
«Центр Кредит банктың жинақтаушы зейнетақы қорының» ақпараттық жүйесі39 бет
«Қазпочта» АҚ құрылымдылық ұйымы30 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
«Қосымша зейнетақыны» сақтандыру мен ерекшіліктері17 бет
Аз қамтамасыз етілген азаматтарға әлеуметтік жәрдемақы,зейнетақы тағайындау бөлімі туралы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь