Нарықтық экономикадағы инфляция

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

I. Инфляцияның мәні және пайда болу себептері ... ... ... ... ... .6
1.1.Инфляция мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2. Инфляцияның пайда болу себептері ... ... ... ... ..8
1.3. Инфляцияның түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... .11
II. Инфляцияның экономикалық салдары ... ... ... ... ... ...14
2.1.Инфляцияның әлеуметтік.экономикалық салдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
2.2. Қазақстандағы инфляция жағдайы ... ... ... ... ...21
III. Инфляцияның мемлекеттік әдістері ... ... ... ... ... ... ...23
3.1. Инфляциялық процесті мемлекеттік реттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
3.2. Инфляцияның альтернативтік көздері ... ... ... ...25
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
Нарықтық экономикалық қатынастар жағдайында экономикада болып жатқан түрлі өзгерістерді зерттеудің маңыздылығы арта түседі. Бұл өзгерістердің ішінде инфляцияның орны ерекше.
Инфляция – бұл ел ішіндегі тауар мен ақша көлемдері арасындағы сәйкессіздігі.
Жұмыстың актуалдылығы келесі факторлардан туындайды:
- біраз уақыт бұрын халықаралық қоғамдастық (мировое сообщество) Қазақстанды нарық экономикалы ел боп жариялады. Сол себептен экономикалық заңдарды түсіну өмірлік қажеттілікке айналды.
Қазақстанда инфляциялық процесстер қатты сезіліп тұр, бұны күнделікті тұтынатын тауарлар бағаларының өзгеруінде көруге болады
Ең үлкен макроэкономикалық проблемалардың бірі - инфляция. Дүние жүзінде әрбір мемелекетте тым болмаса 50-100 жылда 1 рет инфляция болады. Инфляция салдары – экономика салаларының қалыптасуына негативті әсерін тигізеді.
Инфляция (лат. тілінен inflatio – кебіну) – ақшаның сатып алу қабілеттілігінің төмендеуін немесе бағаның өсуін сипаттайды. Инфляцияның теріс көрсеткіші – дефляция (лат. тілінен deflatio – выдувание), яғни бағаның төмендеуі.
Инфляцияның маңызды себептерінің бірі – ақша – массасының және тауарлар арасындағы тепе-тендіктің бұзылуы.
Инфляция сипатымен жылдамдығына карай мынадай түрлерге жіктеледі:
1) бірқалыпты
2) галлопирующая
3) гиперинфляция
1. Әубәкіров А. «Экономикалық теория негіздері». Алматы. 1999
2. Жүнісов А. «Экономикалық теория негіздері». Алматы. 1996
3. Ғаспров М. А. «Нарықтық экономика негіздері». Алматы. 1996
4. Шаридинов А. И. «Әлеуметтік экономика». Алматы. 1997
5. Экономикалық теория. Оқулық. Алматы. 2000
6. О. Сәбден. «XXI ғасырға қандай экономикамен кіреміз?». А. 1997
7. «Нарықтық экономика әліппесі». А. 1995
8. «Микроэкономика». Мамыров Н. Қ. 2000 ж.
9. «Сыртқы экономикалық саясат». Мадиярова Ю.М.
10. «Социалистік экономикадағы нарық». Кулигин П. 1990
11. «Өндірісті интенсификациялау және нарықтық қатынастар». Чалбаев К. 1990
12. З.Журавлева. «Социализмнің экономикалық жүйесіндегі нарық». 1990
13. Саяси экономия. А. 1991
14. Нарықты экономика мен менеджменттің негізі. Орынбор. 1991
15. Курс экономической теории / Под ред. Μ.Η. Чепурина, Е.А. Киселевой. — Киров, 1994, гл. 13.
16. Макконнелл К.Р., Брю С.Л. Экономикс: принципы, проб¬лемы и политика. — М., 1992, Т.1, гл. 11-13.
        
        Жоспар
Кіріспе ………………………………..…………..…………………3
I. Инфляцияның мәні және пайда болу себептері………............6
1.1.Инфляция мәні ……………………………………....6
2. Инфляцияның пайда болу себептері ……………...8
3. Инфляцияның түрлері ……………………………11
II. Инфляцияның экономикалық салдары ... ... ... инфляция жағдайы ……………….21
III. Инфляцияның мемлекеттік әдістері ………………………23
3.1. ... ... ... ... ... ... ... ……………25
Қорытынды ………………………………………………………..27
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі…………………………….…29
Кіріспе
Нарықтық экономикалық қатынастар жағдайында экономикада болып жатқан
түрлі өзгерістерді зерттеудің маңыздылығы арта түседі. Бұл ... ... орны ... – бұл ел ... ... мен ақша көлемдері арасындағы
сәйкессіздігі.
Жұмыстың актуалдылығы келесі факторлардан туындайды:
- біраз уақыт бұрын ... ... ... сообщество)
Қазақстанды нарық экономикалы ел боп жариялады. Сол себептен
экономикалық заңдарды ... ... ... ... ... процесстер қатты сезіліп тұр, бұны күнделікті
тұтынатын тауарлар бағаларының өзгеруінде көруге болады
Ең ... ... ... бірі - ... ... әрбір мемелекетте тым болмаса 50-100 жылда 1 рет инфляция болады.
Инфляция салдары – экономика салаларының ... ... ... (лат. ... inflatio – ...... сатып алу
қабілеттілігінің төмендеуін немесе ... ... ... ... ...... (лат. тілінен deflatio – выдувание), яғни
бағаның төмендеуі.
Инфляцияның маңызды ... бірі – ақша – ... ... ... тепе-тендіктің бұзылуы.
Инфляция сипатымен жылдамдығына карай мынадай түрлерге жіктеледі:
1) бірқалыпты
2) галлопирующая
3) гиперинфляция
Инфляцияның бірінші түрі – ... өсуі ... ... сипатталады,
яғни жылына 10-15 пайыз, немесе айына 1 пайыз баға ... ... ... ... бұл инфляция бола береді.
Галопирующая инфляция – бағанын 200-400 ... ... ... бұл түрі – ... ... және дамымаған елдерде бола береді.
Мысалы: 70 жылдардағы инфляциялық ... ОПЕК – ... ... ... мұнай шикізаты мен өнімдердің бағаларын реттей
бастады. ... ... аз ... ... ... маломтражкалар
американдық автомобильдерді рыноктан ығыстырып тастады. Яғни ... күрт ... ... ... ... сұраныс өсті.
Бұл инфляцияның өзінің ерекшеліктері бар. Бұл уақытта халыққа ақша
ұстау пайдалы емес, ... ... ... тауарларды керек емес болса
да сатып ала бастайды. Ең басты – сатып алу ... ... ... Бұл өз ... халықта тауарлардың тым көп болуына әкеледі.
Инфляцияның 3-ші түрі – бағаның ... ... ... 3 ... түрлі цифрлармен есептелуі мүмкін. Бұл инфляцияның ең үлкен ... ... ... берілмейтіндігінде және реттей алмайтындығында,
тіпті мемлекеттің әсер ету шаралары жүзеге аспайды.
Бұл жағдай басты ... ... акша ... ... 2-3 жыл ... ... депрессия күйіне өтеді, бұл ... 2-ші ... ... күйреуіне, экономиканың барлық
салаларында өндірістің төмендеуіне жағдай жасайды.
Тұтынушылардың инфляциялық ... ... ... сұраныс,
жағдайды одан әрі шиеленестіреді. ... ... ... сатып ала
бастайды, бұл фирмаларды бағаны өсіруге итермелейді. Бұл инфляцияның мысалы
ретінде мынадай ... бола ... ... ... ... ... және ... себептері: ішкі және сыртқы. Инфляцияның пайда болуына сыртқы
экономикалық әрекеттің қысқаруы немесе төмендеуін жатқызуга болады. Бағаның
өсуіне экс > имп ... ... ... көп өнім шығарып, аз тауарларды
импортталады) әсер етеді.
Инфляцияның пайда болуынын ішкі ... ... ... болып табылады. Жасырын кризистер, ондірістің төмендеуі,
моносалалардың ...... ... алып ... ... ... толықтырылмағандығын қорып, тұтыну сұранысын қанағаттандыру үшін
барлық тауарларды сатып ала бастайды. Осы ... ... ... ... ... көтереді, содан инфляция пайда болады.
Кейбір кезде керісінше болады. Мемлекет, мемлекеттің ... ... Яғни ... өнім өндіруді жоғарлатпайды, осыған
орай көп жұмысшыларды жалдайды, ... орта ... ... ... Сонымен, үй шаруашылығының табыстары жоғарылай бастайды, яғни
жоғары сұранысты қанағаттандыруды талап етеді. Бірақ ... ... ... ... алмайды (мысалы, ресурстардың шектеулі болуынан,
өндіріс масштабының эффекті) сондықтан жоғарлай ... ... ... ... ... Бұл ... ... деп
аталады.
І Тарау. Инфляцияның мәні және пайда болу себептері
1. Инфляция мәні
Соңғы уақытқа дейін біздің санамызға ... » ... ... ... ретінде орнықты, Құн заңы әрекетімен анықталатын тауар-
ақша қатынастарының болуы инфляциялық ... ... ... ... ету ... көрінуі және оның зардаптарымен ... ... ... ... елде ... зерттелмеген.
Инфляцияның басты ерекшелігі – қоғамдық ... ... ... ... сан алуан себептерден туады. Басқаша ... ... ... ... ... ... адамзат тарихында жаңа құбылыс емес. Оның бай тарихы бар.
1775-1783 жылдары Солтүстік Америкада ... үшін ... ... ... ... ... ... 1784-1794 жылдары революция
кезінде өндірілген қағаз 7 жылда 883 есе ... рет ... ... ұғым ақша ... қатысты АҚШ-та
азамат соғысы кезінде (1851-1865жж) орасан зор гривналар ақша орнына
қолданылған ... ... ... доллар) шығарылуына байланысты қолданыла
бастады, ал оның төлем ... екі ... ... 60%-ке дейін төмендеді.
Қоғамдық ұдайы өндірістің пропорциясын стихиялық реттеу, соның ішінде
ақшаның ... ... ... ... ... ... кезеңінде қалыптасқан
айналым саласында, алтын монета ллизмі жағдайында инфляцияның ... ... ... ... жасалды. Еркін бәсеке кезеңінде капитализм
жағдайында инфляцияны соғыс, дағдарыстар, стихиялық апаттар кезінде болатын
несие ақшаларының ... ... ... ... ... ... ... дағдарысы кезінде инфляция жалпы созылмалы сипат ... ... ... ... ... – қағаз ақшаның құнсыздануына байланысты болатын әлеуметтік-
экономикалық құбылыстар жиынтығы, басқаша айтқанда ... ... ... тауарлар бағаларының қосындысынан артып-кетіп, осының
нәтижесінде тауарлармен қамтамасыз етілмеген ақшаның пайда болуы ... Оның ... ... үшін ... мысал келтірелік. Айталық, тауар
айналымы үшін 10 млрд. алтын доллар керек екен, ал қағаз ақша 20 ... ... ... делік. Мұның өзі қағаз доллардың екі есе
құнсыздануына әкеліп ... ... ... ... ... ықпалын тигізеді. Себебі тауар бағасы бірнеше есе ... ... ... ... ... ... ... Ақшаның
құнсыздануы халықтың әл-қуатының дәрежесін төмендетуге әкеліп соқтырады.
Инфляциядан өндіріс те ... ... ... ... деңгейінің
көтерілуіне байланысты еңбекке деген ынта да бұзылады. Инфляция тауар
тапшылығының ... ... бола ... ... мен азық-түлікті белгіленген
норма бойынша бөлуге мәжбүр етеді.
Инфляция кешенді себептердің негізінде пайда болады және ... ... ... ... ... бюджеттің тапшылығы, оны
азайту мақсатында мемлекеттік бағалы қағаздар немесе жәй ... ... ... ... ... ... адамзат еңбегінің
мақсатынсыз шығындарына жол беретін мемлекеттің өндіріс емес шығындары.
2. Инфляцияның пайда болу себептері
Ақша тауарларды сатып алу ... ... ... ... ... бұлай түсіндіру, яғни ақшаның алтынға қатысты
құнсыздануы, ... ... ақша ... жалпылама экивалент деп
қарастыруда жатыр. Ең ... ... өсуі ... ... ... артық болуымен байланысты. Белгілі тауар рыногында сұраныс ... ... ... әлі ... ... - ... баға ... өсуі. Бағаның көтерілуіне нақтылы
экономикалық жағдайлар да әсер етеді. ... ... ... тек мұнай бағасының өсуінен (мұнай бағасы 20 есеге өсті) ... да ... мен ... ... ... ... ... 1973
жылы жалпы бағаның деңгейі 7%-ке, 1979 жылы – 9 % -ке артты. Ақша әсерінен
тыс, тауар бағаларының ... ... ... артуына, циклдік және
маусымдық толқуларға, ұдайы өндірістегі құрылымдық өзгерістерге, бағаның
монополиялануы мен ... ... ... ... ... ... ақша өлшемінің девольвациялануы ... ... ... ... мен ... ... ықпалына және т.б. байланысты. Демек, бағаның өсуіне
көптеген неше түрлі себептердің ... ... ... ... ... ... ... инфляцияға
жатқызуға болмайды. Циклдің түрлі фазаларынан өту барысында бағалардың
динамикасы өзгеріп отырады. Аласапыранның бас ... оның өсуі ... ... фазасында төмендеп, жандану кезінде баға тағы да көтеріледі.
Еңбек өнімділігін арттыру бағаның төмендеуіне әкелуі тиіс. Циклдік
толқулардың тағы бір ... ... өсуі ... ... ... Мұндай құбылыс шығынының инфлякциясы деп аталады. Ол өз кезегінде
баға деңгейінің жалпы өсуіне алып ... ... ... да ... ... көп әсер ... ... су басып кеткен аймақтардағы
құрылыс материалдарының бағалары өседі. Бұл ... ... ... ... ал олар ... толықтыру барысында баға төмендеуі
тиіс.
Инфляция көп ... ... ... еске ... ... ең ... ... мемлекеттік шығыстар мен кірістердің тепе-теңдігінің
бұзылуы, баланстың болмауы. Ол мемлекеттік бюджеттің тапшылығынан ... ... ... ... ... заем ... қаржыландырылса,
басқаша айтқанда, «ақша станогы» белсенді пайдаланылса, онда айналыста ... ... ... ... ... MV-РО еске түсірсек, М мен Р
көрсеткіштері өсуінің байланысы анық.
Екіншіден, осындай ... ... ... ... ... да ... ... өсуі болады. әсіресе
экономиканы жандандырумен байланысты инвестиция ... ... ... ... ... пайдалану, өндірістік емес шығындар – олар қоғамдық
байлықты текке рәсуә ... ... ... өсу ... бюджетті
тұрақты тапшылық жағдайына және ... ... ... өсуіне
ұрындырады.
Үшіншіден, баға деңгейінің жалпы өсуі қазіргі рыноктың ... ... Бұл ... ... ... ... ... өндірушілер болып, өнімдердің түрі аз, капитал ауысуы оңай уақытқа
мүлдем ұқсамайды. Қазіргі рынок белгілі ... ... ... Ал
олигополист (жетілмеген бәсекелес) едәуір ... ... ... ... өсіруді бірінші болып бастамаса да, олар оны қолдауға
ынталы. Жетілмеген бәсекелес бағаның ... ... ... тұру ... пен ... ұсынуды қысқарту арқылы дефицит жасауға тырысады. Өздері
билік жүргізетін рынокта бағаның төмендеуін болдырмау үшін ... ... ... ... қарсы болады. Салаға жаңа өндірушілердің келуін
тежеу үшін олигополистерге жиынтық сұраныс пен ... ... ... ... ... ашық болуы оның бірте-бірте әлемдік
шаруашылық байланыстарға тартылуы барысында «импорттық» инфляцияның қаупі
туады. Жоғарыда ... 1979 ... ... ... шарықтауы сырттан
әкелетін мұнайға бағаны өсіріп, технологиялық тізбек бойынша басқа ... ... ... ... ... күресу мүмкіндігі
шектеулі. Әрине өз валютасын ревальвациялау ... ... ... ... ... ... арзандатуға болады. Бірақ ревальвация
отандық тауарлардың экспорттық бағасын да қымбаттатады. Ал мұл дүниежүзілік
рынокта бәсекелестік қабілетті төмендетеді.
Бесіншіден, ... ... - өзі дем ... ... ... ... ... нәтижесінде орын алады. Батыс елдерінің көптеген
экономистері және біздің ... де осы ... ... ... ... өндірушілердің инфляцияны күту ... жою ... ... ең ... ... күту ... экономикаға ықпал етудің механизмі
қандай? Баға деңгейінің жалпы өсуі жағдайында өмір сүруге ... ... одан әрі ... ... ... ... еңбекшілер жалақыны
көбейтуді талап етеді. ... ... ... ... өйткені олардың
бағасы ертең тағы да өсуі мүмкін ғой. ... өз ... өте ... ... ... ... мерзімде шикізат, материал, қосалқы бөлшектер
қымбаттайды. Мысалы, Ресей экономикасындағы инфляцияның жоғары ... ... ... жабдықтаушылардың бағаны көтеру ... ... ала өз ... ... ... ... Ресей
экономикасындағы басқа да ТМД елдеріндегі бағалар бұрынғы ... ... ... ... ғана емес, инфляцияны күткен деңгейінен де ... ... ... ... де инфляция өркендеуінің
сан түрлі себептері бар. Алайда бұл құбылысты қоздыратын факторлардың
комбинациясы ... ... ... экономикалық жағдайына байланысты.
Айталық, Батыс Еуропада дүниежүзілік соғыс біткеннен соң ... ... ... ... болды. Одан кейінгі жылдарда инфляциялық
құбылыстың күшеюіне мемлекеттік шығыстар, баға мен жалақының ... ... ... ... және т.б. факторлар себепші болды. Бұрынғы
КСРО-ны алсақ, жалпы ... ... ... ... ... ... ерекше тепе-теңсіздік жатады, ол әміршілдік-
әкімшілдік жүйе салдары еді. Кеңес экономикасына тән ... ЖҰӨ - ... ... ... ... ... бөлу және ... жүйесін
монополияландырудың жоғары деңгейі, ұлттық табыстағы жалақы үлесінің аздығы
және т.б.
3. Инфляцияның түрлері
Соңғы кездерге дейін дүниежүзілік шаруашылықта ... ... ... ... пайда болатын еді. Мысалы, соғыс жылдарында
мемлекеттерде әскери шығындарын жабу үшін көп ... ... ... ... ... ... ... бірқатар елдердің экономикасы үшін ол
айықпас ауруға, ұдайы ... ... ... ... ... жай, ... ... кезінде бағаның өсуі 10% -тен
аспайды. ... ... ... кейншілер мұндай инфляцияны
экономикалық даму үшін оңды ... деп, ал ... ... ... ... ... деп ... Мұндай инфляция өндіріс пен
сұраныстың өзгерген жағдайларына қарай бағаларды түзеп отыруға мүмкіндік
береді.
Жоғары қарқынды ... ... ... өсуі ... 200 ... Ал бұл ... үшін үлкен салмақ. Бірақ көптеген контракт,
келісімдер бағаның мұндай өсу ... ... ... зор шексіз инфляция (гиперинфляция) айналымдағы ақша мөлшері ... ... ... тым шарықтап, шектен тыс өсуін білдіреді. Мысалы,
Никарагуада азамат соғыс жылдарында ... ... өсуі 3300% -ке ... ... ... ... ... зиян шегеді, тіпті қоғамның ауқатты
тобына да қиын.
Гиперинфляцияны ... ... ... елдерде бағалардың өсу
қарқыны айналадағы ақша мөлшерінің өсу қарқынынан ... ... ... ... ... ... ... Венгрияда байқалды. Шаруашылық
субъектілері ұлттық валютаға деген ... ... ... ... ... ... тырысып бақты. Нәтижесінде айналымдағы ақша
айтарлықтай өсіп, ол оның ... ... тең ... ... ... ... ... шарықтайды. Гиперинфляцияның басталуына инфляциялық
күтудің де үлкен әсері болатындығын атап өту ... ... ... ... ... өсуі ... қалады.
50-60 жылдарда көптеген елдерде инфляция орташа бірқалыпты қарқынмен
жүрді. Ал 70-жылдары ол бақылаудан шыға бастады. Ұдайы ... ... ... қоғамдық өндірістің бірінші жауына айналды. Инфляциялық
процестің ең қызған шағы 70-жылдардың екінші жартысы. Мысалы, ... ... ... ... өсуі ... ... ... - 1,7 % , 1966-1974
жылдары -5,1%, 1975-1980 ... – 9,3% ... ... осы ... ол ... және 17,9% . Францияда 5,0; 5,9 және 10,9 %.
Инфляция балансталған ... ... ... яғни бағаның өсуі
баяу және ол барлық тауарлар мен қызметтерге бірдей өседі. ... ... ... ... ... ставка проценті көбейеді, ал бұл бағалардың
тұрақтануы кезіндегі экономикалық ахуалын білдіреді.
Болжамды, ... ... ... ... ... ... білу
керек. Күткен инфляцияның мерзімін ... ... ... ... ... ... Ресей Федерациясының, Қазақстанның 1991 жылы
бағаны ырықтандыру алдында жасаған бағаның ... ... ... болады.
Кенеттен болатын инфляция бағаның күтпеген кезде өсуімен сипатталады,
ол ақша ... ... салу ... ... әсер етеді. Егер экономикалық
инфляция күтілген болса, халық өз табысының құнсыздануынан қауіптеніп артық
тауарлар сатып ... ... ... ... ... ... ... сөйтіп экономикаға қиындық келтіреді. Қоғамдағы шын ... ... ... жайы ... ... ... ... күтуді одан әрі арандатып, бағаның өсуі өршітеді.
Егер бағаның ... өсуі ... ... басталмаған
экономикада орын алса, онда ... ... ... ... ... ... күрт өсуі ... мерзімді құбылыс, ол төмендейді деген
үмітпен тұтынушылар рынокқа сатып алу қабілеті бар ... ... ... ... ... ... ... тырысады. Сұраныстың көлемі азайған
шақта бағаның өзіне оны төмендету мақсатында қысым жасалады. Экономика тағы
да ... ... ... келеді. Біз рыноктық шаруашылық қызметінің
әсерін, оңды нәтижесін көрсетік. Мұны Пигу эффектісі деп атайды.
ІІ Тарау. Инфляцияның экономикалық салдары
2.1. ... ... ... экономиканың жағдайын сипаттайтын ең ... бірі — ... ... ... ...... орта
деңгейінің көтерілу үрдісі. Бұл тұтас сұраным мен ... ... ... ... әсер ... ... рыноктың құбылысы.
Инфляцияны әртүрлі белгілері негізінде жіктейді.
Инфляцияның мынадай типтері болады.
1. Баға өсуінің ... ... ...... 10% дейін.
1.2. Шоқырақтау- жылына 20%-дан 200% дейін.
1.3. Гиперинфляция > ... 1000% ...... ... ... пен жұмысбастылық көлеміне
күйретерліктей ықпал жасайтындай төтенше тез қарқынды өсуі болып табылады.
Мәселе мынада, егер бағалар ... ... өсіп келе ... ... ... ... одан әрі көтеріле түсуіне дайындалады. Сондықтан да,
олардың ... ... ... және ... ... ... үшін, яғни, болжамдалған баға көтерілуін анықтау үшін, адамдар
"ақшаларын дәл қазір жаратуға" мәжбүрлі ... ... ... ала ... ... да ... істейді. "Инфляциялық елірме"
әкелген қылықтар бағаға қысымшылықты күшейтеді, және ... ... ... ... ... өмір сүру ... артуына байланысты,
жұмысшылар талап етіп және өте жоғары жалақы алады. Ал ... ... ... ... ... ғана ... жалақы өсуіне ұмтылып қоймайды,
сонымен бірге жаңа ұжымдық келісім күшінде тұрғанда, сол ... ... ... де ... ... ... ... қабылдамай тастап, елді
ереуілге жіберу экономикалық өрлеу кезеңі үшін ең тиімді уақыт ... ... ... ... ... ... күшіне кеткен өз шығындарын ... ... көп ... фирмалар, пайда табушылар инфляциялық парадтың
алдында немесе бір қатарда келе жатқандығына көз ... үшін ... ... ... көтеріп жіберуге тырысады. Бағаның мұншалықты көтерілуі
нәтижесінде тіршілік құны ... ... ... ... ... ... ... тамаша мүмкіндігі туады. Бірақ ол ... жаңа ... ... ... ... ... жалақы мен бағаның
кумулятивтік инфляциялық шиыршығы (спираль) саналады. Жалақы мен ... ... ... және ол ... ... ... ... көмектеседі. Гиперинфляция қайта бөлу үшін
қиратушылық салдардан басқа экономикалық күйреуді жеделдетуі мүмкін ... ... ... күш ... өндіріске емес, алыпсатарлық қызметке
бағытталынуына ықпал етеді. Кәсіпорындарға болашақтағы баға көтерілуін көре
білген жағдайда шикізаттар мен ... ... ... беру ... сайын
тиімді бола бермек. Шикізаттар мен дайын өнімдер мөлшеріне сұранымның
сәйкес келмеуі ... ... ... ... Капиталдарын
инвестициялық тауарларға жұмсаудың орнына өндірушілер мен жекелеген адамдар
инфляциядан қорғанып, өнімсіз ... ...... ... және ... ... ... металдарды, қозғалмайтын
мүліктерді т.б. ала бастайды.
Баға кілт жоғарылап, кілт төмендей беретін төтенше жағдайларда ... ... ... Кәсіпорын иелері тауарларға қандай баға
қоюларын білмей, дал болады. Ал ... ... ... ... ... ... ... жеткізушілер болса, құны тез түсіп
кететін ақшаны емес, нақтылы тауарларды алғылары келеді. Несиешілер ... ... ... келген өздеріне қарыздар адамдардан
қашқақтауға тырысады. Іс жүзінде ақша өз ... ... және ол ... мен ... ... ... өз ... орындауды тоқтатады.
Өндіріс пен айырбас шиқылдай отырып аялдамаға қарай жылжыйды, ең ... ... ... ... аса ... ... ... тууы
мүмкін. Гиперинфляция қаржылық күйреуді, тоқырауды және қоғамдық-саяси
тәртіпсіздікті жеделдетеді.
Бақытсыздығымызға қарай, тарих бізге осынау ... ... ... ... да ... ... ... ол апатты жағдайдың
салдарынан гиперинфляцияға тез айналған ... ... ... кейінгі
жылдардың инфляциясы. Екінші дүниежүзілік соғыстың Венгрия мен ... ... ... ... ... ... бұрынғы барша белгілі рекордтардан асып түсті.
1946 ж. тамызда құнсызданған 829 актильон (22 нөлі бар ... ... ... бір ... ... теңесті. Америка доллары ЗхЮ22 (22
нөлі бар 3) форинтке бағаланды. 1947 жылы ... ... ... ... әуре ... үшін валюталар мен ұсақ тиындарды таразыға
тартып есептеген болатын. 1938 бен 1948 ... ... бұл ... 116 есе ... ... да ... ауыр сипат алды.
Германияның Веймарлық республикасы — әлсіз үкіметтің бұзылған қаржылық
инфляциямен шамалы уақыт қана тұра ... ... ... бола ... ж. 27 ... ... үкіметіне оны соғыста жеңген одақтас елдер естен
тандырарлықтай — 132 млрд, алтын марка көлемінде репарациялық төлем ... Бұл ... ... ... ... ... болатын
сомасынан анағұрлым асып кетті. Өте үлкен бюджеттік шығынға ұшыраған Веймар
үкіметі өз ... ... үшін ... ақша ... ... іске ... болатын.
1922 ж. Германияда баға деңгейі 5470% көтерілді. 1923 ж. жағдай одан да
нашарлады; баға деңгейі 1 300 000 000 000 ... ... 1923 ж., ... Штатқа хат жіберу үшін 200 мың марка төлеуге тура келці. Майдың
фунты 1,5 млн. марка, ет — 2 млн., ... — 200 мың ... бір ... ... ... ... ... тез өскендігі соншалық, даяшылар ертеңгі тамақты
беріп жатып дастархан мәзіріндегі тағамдардың бағасын бірнеше рет өзгертіп
жатты. Мейрамханаға ... ... ... ... жеп ... ... екі есе көп ақша ... дейін барды.
Сол кездегі суреттерге қарасаңыз, немістің үй шаруашылығындағы әйелінің
пешті ақшамен тұтатып, балалардың бума-бума ақшалармен ойнап ... ... еді. Осы ... ... ... ... көрсетілгендері бойынша
бөлуге болады.
2. Болжамға сәйкестік дәрежесі ... ... ... ... ... ... бойынша:
3.1. Асық — бағалар өсуде;
3.2. Басылыңқы — бағалар тұрақтанған, бірақ тауарлар мен қызметтердің
жетіспеушілігі бар.
4. Әртүрлі багалардың өсу қарқындарының ... ... ... — баға өсуінің динамикасы өзгермейді;
4.2. Теңгерілмеген — баға әр түрлі пропорцияда өзгереді. ... ... ... ... ... ... өте ауыр ... халықтың нақтылы ағымдық табыстарын және жеке ... ... ... ... ... ынталандырудың өзгеруіне байланысты өндірісті ықшамдау,
ұлттық өндірушілер тауарларының бәсекелестігін төмендету;
• әлеуметтік шиеленісушілік, әсіресе мөлшерлі табыстары бар топтардың
арасында;
... ... ... ... ал ұлттық экономиканы
басқаруға ... ... ... П-ны ... орта ... ... негізінде
анықтайды, ол өз кезегінде, баға индексімен өлшенеді:
мұндағы Р — осы жылғы бағаның орташа деңгейі;
РО - ... ... ... ... ... Инфляция себептерін және оның
өндіріске әсерін анықтаудың әртүрлі ... бар. ... ... ... ... ... ақша ... өсуіне
байланысты артық бас шығындардың молдығынан (тұтас сұраныммен) туындайды.
Инфляцияның дәл осы графикалық типі 4 ... ... ... ... ... ... осы инфляция өндіріс көлемін ұлғайтуға
жеткізеді және осы тұжырымдаманы ... ... ... алып ... ... ... бір ... шеңберінде инфляцияның себептерін ұсынымның азаюымен
байланыстырады. Ол 5 схемада көрсетілген шығындар инфляциясы деген ... ... ... ... ... ... ... ұсынымның азаюы,
өнімнің бір бірлігінің орташа шығынының артуымен шарттас келеді, ол ... ... ... ... ... әсер ... 5 ... көрініп
тұрғанындай, инфляцияның бұл типі өндірістің құлдырауымен қатар жүреді және
жиі-жиі тоқырауға апарып тірейді. Яғни өндірістің құлдырау фонында ... ... бір ... ... әкеп соғады.
Егер сұраным инфляциясын жеңу үшін қатал ақшалай-несиелік саясат қажет
болса, онда ... ... ... ... ... ... жойып жіберуге қабілетті — өндірістің құлдырауының артынша шығындар
да азая ... ... ... ... ұғымды ақшаның сандық теориясының
теңдеуінен алуға болады.
Бұл ... ... ... ... ... (mv) ақша ... ... өнім көлеміне (нақтылы ... ... ... ... ... ... ... қарама-қайшылықты болып келеді. Жоғары инфляция бизнеске қауіп
төндіреді және инвестиция көлемін кемітеді. Әдетте, инфляция ... ... үшін ... ... ... ... несие берушілерге
және жинақ иелеріне). Бағаның деңгейіне қарағанда табыстары тез өсетіндер
үшін оның ... ... ... ... бар. ... ... ... қаржылық активтер мен қозғалмайтын мүліктер,
өздерінің иелерін инфляциядан бір мезгілде ұтып та, ... та ... ... ... ... ... да бола ... мәселен,
бюджеттің жетімсіздігін ақшаны бопырлата басып шығару ... ... ... ... ... ... ... екі типке бөлінуі мүмкін:
инфляцияға ыңғайласу және онымен күрес. Бірінші жағдайда ... ... ... бұл шара өте ... ... 100%-дық индекстеу
"жалақы-бағалар" деген инфляциялық шиыршықты тудыруы мүмкін.
Күреске қатысты алсақ, оны жүргізу нұсқаларының ішінен — «естен ... деп ... ... баса көрсетуге болады — қатаң ақшалай
несиелік саясат инфляцияны тез басады және ... ... ... ... ... ... мұндай бағдарламалар, әдетте, ... ... ... ... ырықтандыру, мемлекет рөлін шектеу
және т.б. есебінен бюджеттің жетімсіздігін азайту жағын қарастырады.
Инфляция қарқынын біртіндеп ... ... алу, ... ... ... ... ... инфрақұрылымдарды жасау, сондай-ақ
біртіндеп ақша массасын шамалап ... ... ... ... арқа сүйейді.
2.2 Қазақстандағы инфляция жағдайы
1993 ж. бұрынғы кеңестік республикалардың ... ... және жаңа ... жағдайларға ешқандай дайындықтардың болмауы
Қазақстанда өте ауыр ... ... әкеп ... Өндіріс
көрсеткіштері іс жүзінде экономиканың барлық салаларында ... ... ... ... қатарласа жүріп, 1994 ж. ... өсіп ... ... және ... ... 1993 жылдың
қараша айында республика жедел түрде ... ...... ... ... оның өзі ... тоғыз ай ішінде аса ... ... ... ... қиын ... бір ... экономиканы
ырықтандырумен қоса қатаң монетарлық саясатты жүргізуге ... ... ... ... ... ... ... ж. инфляция 11,7% болды, ол 1994 жылмен салыстырғанда 100 есе аз ... ... ... ... тез ... жүргізіліп жатқан нарықтық реформаны құқық бойынша ресімдеудің
шараларын белгілеумен байланысты болды. Республикамыз ТМД ... бірі ... ... ... ... зандарды қабылдады:
"Шетелдік инвестициялар туралы" Заң, ... және ... ... да ... ... туралы" жаңа Заң, "Бюджеттік жүйе және басқалар
туралы" Заң.
Үкімет ... ... ... ... жыл ... ... болуына ұмтылып отыр.
Мұндай нәтижеге жету үшін Үкімет:
• ақшалай-несиелік және бюджеттік саясатты қаталдандырады;
• ішкі инвестициялық мүмкіндіктерді өрістетуге көмектесетін ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай бөлігін
қауіпсіз инвестициялауды қамтамасыз етуге ұмтылады;
• бюджеттік жетіспеушілікті қаржыландыруға құнсызданбайтын көздерді
пайдаланады;
• мемлекеттік құнды қағаздардың айналым мерзімін ... және ... ... Инфляцияның мемлекеттік әдістері
3.1 Инфляциялық процесін мемлекеттік реттеу әдістері
Инфляция мемлекеттің экономикасына үлкен зиян тигізетіні даусыз: оның
масштабы шаруашылықтың барлық секторларын қан ... ... ... ... және ... болмайды. Инфляция ұлттық экономиканың барлық
саласын қамтитындықтан, ол макроэкономикалық проблема болып табылады.
Мемлекет қолындағы ... және ... ... ... ... ... отырып, оны реттей отырып, инфляцияны баскара
алуы тиыс. Инфляцияны мемлекеттік реттеу құралдарына тоқталып өтейік.
Инфляциялық жағдайды акша-несиелік ... ... ... ... ... ... (1976) Милтон Фридман және Анна
Шварц болды.
Өз еңбегінде олар ... ... ... ақша ... ұсыныстық
өсуімен көрсетілген ақшалар ортасы деп дәлелдеген.
Эмпирикалық байқауга сүйене отырып, ғалымдар тұжырым жасады: егер ақша
массасының өсу қарқыны тым ... ... онда ... ... ... ал ... ақша ... өсуі төмен денгейде болса, онда инфляция
төмен денгейде қалыптасады деген ойларын ... ... ... ... – ақша ... ... инфляция кезінде қатаң бақылау жасау.
Ұлттық экономикадағы инфляцияны төмендетудің тағы бір ...... ... ... ... Өсу ... ... орта саласында
мемлекеттік бюджеттің шығындарының төмендеуіне, инвестиция және табыстың
азаюына әкеледі.
Жоғарыдағы аталғандар инфляцияның созылуына ... ... ... әсер ... ... ... ... Оларға жататындар:
- салық салу жүйесінің жетілуі
- кәсіпкерлік қызметтің еркіндігі
- бәсекенің бар болуы
- шаруашылық салаларын субсидиялау
- импорт алмасу өндірісін каржыландыру және тағы ... ... ... ... бірі ... ... Ол
инфляция денгейіне сәйкес келетін төлем ақыны түзетуді болжайды.
Яғни табысты индексациялау ... ... ... ... ... ... өседі.
Мысалы, егер индексация механизмдері халықтың қолында бар жинақтаушы
салымдары негізінде алдын-ала есептелсе.
Бұл жағдайда ... ... баға ... ... ... ... қатар
салымдарды экономикадағы әр түрлы толқулардан сақтайды.
Инфляцияны шектеудің келесі бір әдісі – ... ... ... Егер фирма бағаны 5 %-ға көтерсе, онда бұл ... ... ... ... ... ... біркелкі 5 %-дан жоғары өсуі
кезінде тауар және қызметке бағаның өсуіне сәйкес пайызға салықтың ... ... ... ... ... ... саясатын қолдану
кәсіпорындарды және ұйымдарды өнімге және жалақыға бағаның ... ... ... ... ... ... ... теорияларда инфляцияның альтернативті
қайнар көздері ретінде сұраныс инфляциясы мен ... ... Бұл ... ... ... ... ... айтады.
Сұраныс инфляциясы. Сұраныс пен ұсыныстың арақатынасының бұзылуы
сұраныстан көрінеді. Мұндағы негізгі себептер: мемлекеттік ... ... ... қамтылған кездегі өндіріс құрал-жабдықтарына
сұраныстың өсуі, өндірістік қуаттардың толық ... ... ... ... ... сатып алу қабілетінің жоғарылауы
(жалақының өсуі) т.б. Осының салдарынан ... ... ... ... ... ... өседі. Мұндай жағдайда өндірісте жұмыспен қамту толық
болғанымен өндірушілер ұлғайған сұранысқа тауар ұсынысымен жауап бере ... ... ... ... ... қаржыларының көбеюі шектелген
тауар ұсынысына тап ... ... ... жалпы деңгейі өседі.
Шығындар инфляциясы бағалардың өсуін, өндіріс шығындарының ұлғаюымен
түсіндіреді. Шығындардың ... баға ... ... ... ... және ... саясатынан, шикізат
бағасының өсуінен, кәсіподақтық жалақыны көтеру талабынан және т.б. болады.
Тәжірибеде инфляцияның бір түрін екіншісінен айыру оңай ... олар ... ... ... ... жалақының өсуі, мысалы, сұраныс
инфляциясы немесе шығындар инфляциясы ретінде де көрінуі мүмкін,
ХIХ ... ... ... экономикасы дамыған елдердің бәрінде
дерлік ұзақ уақыт бойы толық жұмыспен қамту, еркін ... ... ... болмағанын атап өту керек. Экономиканың тоқырауы мен құлдырауы
кезеңдерінде де өндіріс қуаттарын дұрыс пайдаланбаған уақытта да ... өсіп ... ... ... бір ... өсуі XIX-XX ғасырдың
бірінші жартысындағы циклдық өзгерістердің ... ... ... ... ... ... ... деп аталады, ол экономикалық дағдарыс пен
стагнация жағдайындағы бағаның инфляциялық өсуі.
Қорытынды
Басқа елдердің экономикасы сияқты ... ... үшін ... өнім көлемінің, халықтың жұмыспен қамтылуының және баға деңгейінің
тұрақсыздығы тән нәрсе. Солай десек те экономикалық ... ... ... ... жандану, көтерілу секілді сол бір баяғы фазаларға ие.
Экономиканың ... ... ... және әртүрлі дәрежеде
экономикалық циклдың ықпалына ұшырайды. Цикл ... ... ... шығаратын салаларға қарағанда, әсіресе өнім ... ... ... мен ұзақ ... ... ... өндіретін
салалардағы жұмыспен қамтылуға аса зор ықпал етеді.
Инфляция - бағаның орта деңгейінің көтерілу үрдісі. Бұл тұтас ... ... ... ... үйлесімсіз теңгерімді көрсететін ақша рыногының
құбылысы.
Қарқындары бойынша инфляция мынадай болады:
• бірқалыпты;
... ... ... келу ... ... ... болатын;
• болжамдауға болмайтын;
Сыртқы бағыты бойынша:
• ашық;
... ... өсу ... ... теңгерілген;
• теңгерілмеген.
Антициклді саясатты жүргізудің тәсілдері:
фискальдық (қазыналық);
• ақшалай-несиелік.
Антиинфляциялық ... ... ... ... ... ... үш түрі ... фрикциондық
(ығырлық), құрылымдық және циклдық.
Оукеннің Заңы бойынша табиғи деңгейден жоғары жұмыссыздықтың ... ... ... қоюшылығын 2,5%-ға көтереді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Әубәкіров А. «Экономикалық теория негіздері». Алматы. 1999
2. Жүнісов А. ... ... ... Алматы. 1996
3. Ғаспров М. А. «Нарықтық экономика негіздері». Алматы. 1996
4. Шаридинов А. И. ... ... ... ... ... ... Оқулық. Алматы. 2000
6. О. Сәбден. «XXI ғасырға қандай ... ... А. ... ... ... ... А. ... «Микроэкономика». Мамыров Н. Қ. 2000 ж.
9. «Сыртқы экономикалық саясат». Мадиярова Ю.М.
10. «Социалистік ... ... ... П. ... ... ... және ... қатынастар». Чалбаев К.
1990
12. З.Журавлева. «Социализмнің экономикалық ... ... ... ... ... А. ... Нарықты экономика мен менеджменттің негізі. Орынбор. 1991
15. Курс экономической теории / Под ред. Μ.Η. ... ...... 1994, гл. ... ... К.Р., Брю С.Л. Экономикс: ... ... ... — М., 1992, Т.1, гл. ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфляцияның нарықтық экономикадағы әсер ету ерекшеліктері31 бет
Нарықтық экономикадағы инфляция жайлы52 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Макроэкономикадағы тепе-теңдік6 бет
Нарықтық экономиканы мемлекеттік реттеу.33 бет
"Инфляцияның теориялық негіздері."37 бет
Ақша және инфляция31 бет
Ақша теориялары және инфляция27 бет
Бағаның инфляциядағы рөлі37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь