Тәуелсіз Қазақстанның ТМД мемлекеттерімен қарым-қатынасы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.8

1 ҚАЗАҚСТАН МЕН ТМД ЕЛДЕРІ АРАСЫНДАҒЫ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАРЫМ.ҚАТЫНАСТАР

1.1 Қазақстанның ТМД елдерімен экономикалық қарым.қатынасы және еліміздің экономикасындағы модернизация мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9.16
1.2 Тәуелсіз Қазақстан Еуразиялық экономикалық қауымдастығында және оның болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17.27



2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ТМД ЕЛДЕРІМЕН МӘДЕНИ БАЙЛАНЫСЫ ЖӘНЕ ГУМАНИТАРЛЫҚ ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ

2.1 Қазақстан . Ресей мемлекетінің мәдени ынтымақтастығы ... 28.41
2.2 Қазақстан . ТМД ның гуманитарлық кеңістігінде ... ... ... ... . 42.48


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49.54

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .55.60
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасы 1991 жылдың 16 желтоқсанында тәуелсіздігін жариялап, барлық салалар бойынша халықаралық ынтымақтастықтың толыққанды субъектісіне айналды. Қазақстан экономикалық дамудың үлкен әлеуетіне ие (табиғи қазба байлықтары жоғары квалификациялы жұмыс күші т.т), Еуропа мен Азияның орталығында саяси және стратегиялық маңызды орын алып, халықаралық ынтымақтастықтың әртүрлі одақтары мен ұйымдарының мүшесі. Сондықтан да Қазақстан Республикасының шекаралас және дүниежүзі мемлекеттерімен халықаралық қатынасының Азия аймағы мен дүние жүзінде бейбітшілік пен тұрақтылықты және жалпы қауіпсіздікті қамтамасыз етуде зор маңызы бар.
Жалпы дүниежүзілік бейбітшілік-саяси үдерістер шеңберінде Қазақстанның алдында өзінің тұрақты әрі сенімді экономикалық қуатын арттыру, тұрақты саяси жүйесін кұру, әлеуметтік мәселелерді шешу сияқты жеке мүдделерін жүзеге асыру міндеті тұрды. Осы тұрғыда біртіндеп жалпы дүниежүзілік проблемаларды ғаламдық түсіну орнай бастайды. Қазіргі кезеңде жаһандану-жекелеген мемлекеттердің тіптен ең қуатты деген мемлекеттердің рөлі мен мүмкіндігі төмендеген, ал өркениеттің, ұлттан жоғары бірлестіктердің және ғаламдық «желілер» кұрылымының (мысалы, трансұлттық корпорациялар, халықаралық әртүрлі топтар) рөлі жоғарылаған сатысына өтті.
ҚР-да кіретін Орталық Азияда құрамының әртүрлілігінің өсу салдары біржақты емес, себебі бұл жағдай бір жағынан, аймақтағы ұлттық мемлекеттердің тәуелсіздігін нығайтуға деген талпынысын ынталандырса, екінші жағынан, шамадан тыс әртүрлілікке ұмтылушы жағдйды жандандырды. Ғаламдық қауымдастықтың ұдайы өндірісіне қатынасу Орталық Азияға тиімді құрамда болмаса да «Атлантика - Еуразия - Тынық мұхит» және «Атлантика-Еуразия-Үнді мұхиты» сияқты мұхиттық - конти-нентальдық байланыстарға кіруге мүмкіндік берді. Мұндай байланыстарға кіру бір жағынан Ұлы жібек жолы сияқты дәстүрлі коммуникацияларды қайта жандандыруға, екіншіден, әсіресе мұнай-газ құбырлары сияқты қазіргі заманғы коммуникацияларды дамытуға қолайлы жағдай тудырды. Соңғылары, ең алдымен осы байланстарды игеруге ұмтылушы жаңа әріптестер (Қытай, Жапония т.б.) табуға, байланысты кеңейтуге мүмкіндік береді.
Жаһанданудың ықпалымен және исламдық дүниеге байланысты Орталық Азия мұхиттық-континентальдық байланыстар құруға тартылды. Бұл жағдай қазіргі зерттеушілердің пікірінше дәстүрліліктің локальды факторының көлемі мен тереңдігін өзгертуге қалай әсер етсе, артта қалушылық пен тәуелділік өлшемдерін айтпағанның өзінде жеке алғанда нақтылықты, жалпы алғанда діни фактордың рөлін өзгертуге де солай әсер етеді /2/. Өз кезегінде мәдениет пен дін саласындағы Қазақстанның ТМД елдерңмен қарым-қатынасы бүгінде мүмкіндігінше күшейіп келетінін де айтып өтуіміз керек. «Дамудың Қазақстандық моделі» казіргі кезеңде барлық ТМД елдеріне үлгі болуда /1/. Мұндай қорытындыны Гарвард университетінде өткен конференцияда дүниежүзінің ғылыми орталықтары мойындайтын танымал сарапшылар жасаған болатын. Осы жағдай халықаралық ғылыми және саяси-практикалық қатынастарда таңдап алған тақырыптың өзектілігін айқындайды.
1. Чешков М. Постсоветская Центральная Азия в трех измерениях: традиционализация, перифиризация, глобализация // Аналитика. - 2005. -13 маусым.
2. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында. Қазақстан Президентінің Қазақстан халқына жолдауы // Ақиқат. - 2005. - №3. -16 6.
3. Арынов Е.М., Трофимов А.Е. Международные экономические организации и экономические союзы. - Алматы, 1996; Нарибаева Н.К. Казахстан как субъект права международной экономической интеграции. - Алматы, 2000; Салимбаева Р.О. Казахстан и Всемирная торговая организация. // Вестник КазГУ. - сер. ист. - 2000. - № 3-4. - С. 54-
59; Турсунбаев Т.А. Международное сотрудничество Республики Казахстан в 90-е годы XX в. - тарих ғыл. докт. дисс. қолж. - М, 2002; Казахская цивилизация в контексте мирового исторического процесса. - Алматы, 2003; Казахстанская цивилизация в контексте глобализации и поиска путей культурной идентификации. - Алматы, 2003.
4. Бекмаханова Н.Е. Россия и Казахстан в освободительном движении: последняя четверть ХҮІІІ - первая половина XIX в.-М., 1996.
5. Жанатаева У.К. Экономические и культурные взаимоотношения казахов и кыргызов во 2-половине XIX - начале XX вв.: (По материалам Семиреченской области): Тарих ғыл. канд. дис. - Алматы, 1994; Мадуанов С. Взаимоотношения казахов с другими соседними народами Центральной Азии в ХҮІІІ - начале XX вв.: (Полит. и соц.-экон. аспекты). - Алматы, 1995; Курманбаева Н.М. Социально-философский анализ интеграции культур Востока и Запада. Филос. ғыл. докт. дис. - Алматы, 1997; Нуртазина Н. Роль ислама в духовной интеграции народов Туркестана (конец XIX - нач. XX в.) // Поиск. - 1998. - №1. - С.89-94; Хуршудян Э., Муканова Д. Из истории армяно-казахстанских отношений. - Ереван, 1999; Ташбаева К.И. Древние тюрки и Великий шелковый путь // Вестник Казгу. - серия историческая -1998. - №9. - С.138-139; Торланбаева К.У. Отношения войны и торговли: механизмы, причины и следствия (вопросы взаимоотношений кочевых и оседлых народов) // Известия МОН РК, НАН РК. - Сер. общ. наук. - 2000. - №.5. - С.25-31; Касымбаев Ж.К. Казахская цивилизация в контексте мирового исторического процесса. - Алматы, 2003.
6. Қазақстан Президенті Н.Ә. Назарбаевтың 21 сәуір 2005 ж. медиа-
форумда сөйлеген сөзі // Егемен Қазақстан. - 2005 - 22 сэуір.
7. Алексин В. Стратегия регионального лидерства как ответ Казахстана на вызовы глобализации // Аналитик. - 2005. - №3.
8. Курманбаева Н.М. Социально-философский анализ интеграции культур Востока и Запада. Филос. ғыл. докт.дисс. автореф. - Алматы, 1997; Иманкулова Ш.К. Казахстан и Российская Федерация в системе социально- экономических отношений на постсоветском пространстве // Вестник КазГУ. - серия географическая - 2002. - №1(14). - С. 141-145; Есенбаев А.Е.Оборонная политика Казахстана и Россий: общее и особенное. - Алматы, 2004; Казахстан и Россия: общества и государства. - М, 2004 т.б.
9. Стрежнева М.В. Европейский Союз и СНГ: сравнительный анализ институтов. -М., 1999.Әліпбаев А.Р. Еуропалық интеграция шеңберіндегі герман-француз экономикалық жэне гуманитарлық ынтымақтастығы (1950-1963 жж.) Тарих ғыл. канд. дисс. автореф. - Алматы, 2001; Сомжуреков Б.Ж. Парадигмы Европейской интеграции и проблемы интеграционного процесса государств Центральной Азии // Вестник КазГУ. - Сер. МОиМП. - 1999. - №1-2. - С. 37-40; Байзакова К.И., Джолдыбаева У.Закономерности и уроки европейской интеграции для интеграции Центральной Азии // Вестник КазГУ. - Сер.
МОиМП. - 20001. - №-2. - С. 78-84; Рахматуллина Г.Г. Основные направления интеграционного сотрудничества государств ЕС // Казахстан- Спектр. - 2004. - №4. - С.74-80; Экономические аспекты интеграционных процессов: опыт Европейского Союза // Сб. материалов межд. конф. 5 марта проблемы деятельности СНГ. Заң ғыл. докт... дисс. автореф. - М., 2002; Ибраева Э.А. Международный опыт деятельности Межпарламентской Ассамблеи СНГ в 90-е г. XX в. - Тарих ғыл. канд... дисс. автореф. - М., 2005.
10. Жуйриков К.К., Кенжебаева З.К. Евразийское сообщество: новое
направление в интеграции этих стран и вхождение их в миовую экономику // Банки Казахстана. - 2001. — №3. - С.29-32; Барбасов М. Перспективы интеграции государств Евразийского экономического сообщества в сфере услуг // Евразийское сообщество. — 2002. - №2(38). - С. 18-25; Глобализация и проблемы устойчивого развития стран ЕврАзЭС. - Алматы, 2002; Нысанбаев Д.С. ЕАЭС и развитие экономической интеграции Казахстана // Вестник КазНУ. - серия экономическая - 2002. - №1. - С.38-40; Нүрпейісова К.Қ. Қазіргі заманғы аймақтық экономикалық интеграциялық топтардың қалыптасуы мен дамуы жолдары (ЕурАзЭҚ). Экон. ғыл. канд... дисс. - Алматы, 2004; Ақыш С. Формирование Единого Экономического Пространства // Саясат. - 2005. - №3. — С.8-12; Аскаров Б. Интеграционный процесс в рамках Программы ТАСИС // Саясат. - 2006. - №10. - С.58-62.
11. Ткаченко С.Л., Петерманн С. Сотрудничество стран СНГ в военной
сфере и фактор НАТО. - СПб., 2002.
12. Арибаев К. Интеграционные процессы в высшем образовании // Высшая школа Казахстана. - 2001. - № 2. - С.8-11;
13. Қараңыз, мыс: Стрежнева М.В. Европейский Союз и СНГ: сравнительный анализ институтов. - М., 1999.

14. Алпысбаева С. Интеграция науки и образования: поиск
решений // Наука и высшая школа Казахстана. - 2002. - 1 июля. - С.6,8;Мухаметкалиев Т.М. К Евразийскому Союзу - через общую модель образования: проблемы интеграции двух образовательных систем, или что может привнести Казахстан в этот процесс // Столичное образование. - 2003. - № 3-4-5. - С.18-21; Казахская цивилизация в контексте мирового исторического процесса. - Алматы, 2003; Исмаилов А. Страницы русских исследований в Казахстане (XIX - начало XX в.в.). - Алматы, 2004; Высшее профессиональное образование в условиях интеграции в мировое образовательное пространство. - Алматы, 2004; Нурмагамбетов А.А. Интеграция Казахстана в Европейское образовательное пространство // Казахстан-Спектр. - 2004. - № 2. - С.64-68; Есенькин Б.С. Болонский процесс - стандартизация или свободный полет // Высшее образование сегодня. - 2005. - № 5. — С.22-24; Мұханбетжанова Ә. Білімді интеграциялау процесінде жаңа ақпараттық технологияларды колдану // Білім-Образование. -2005.-№4(22).-11-13 6.
15. Қараңыз, мыс: Экономические аспекты интеграционных процессов:
опыт Европейского Союза. - Алматы, 2003.
16. Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Өзбекстан және Түркіменстан
Республикалары мемлекеттері басшыларының бірлескен мәлімдемесі.
(Ашхабад, 5-6 қаңтар 1998 ж.) // Егемен Қазақстан. - 1998 - 7 қаңтар.
17. Пантин В. Циклы и волны глобальной истории. Глобализация в политическом измерении. - М., 2003.Есенбаев А.Е. Оборонная политика Казахстана и России: общее и особенное. - Алматы, 2004; Жатканбаев Е.Б. Угрозы национальным интересам Казахстана. - Алматы, 2004; Сомжурек Б. Военно-политическая интеграция государств Центральной Азии // ОБСЕ: Хартия Европейской безопасности. - Алматы, 2000. - С.7
18. Шайхутдинов М. Эволюция российской политики в
отношении Центральной Азии и Казахстана // Саясат. - 2004. - №6;
19. Известия МОН РК, НАН РК.-Сер.общ.наук.-2000-№5 –С.25-32.
20. Российская многонациональная цивилизация; Единство и противоречия М.,2003 17-30, 24б,11б,.
21. Абдулпаттаев С. Қазақстанның Оңтүстік Шығыс Азия елдерімен қарым- қатынасы // Ақиқат. - 2004. - №4
22. Қараңыз,мыс: Стрежнева М.В. Европейский Союз и СНГ: сравнительный анализ институтов. - М., 1999.
23. Танирбергенов А. Интеграционные процессы в
Центральной Азии: китайский фактор // Саясат. - 2004. - № 1. - С.16
24. Акимбеков С.М. Афганский узел и проблемы безопасности Центральной Азии. - Алматы, 2003;
25. Телебаев Г.Т., Омирсеитова А. Центральноазиатская
интеграция: объективные и субъективные параметры // Апаіуііс. - 2002. -№6;
26. Есенбаев А.Е. Оборонная политика Казахстана и России: общее и особенное. - Алматы, 2004; Жатканбаев Е.Б. Угрозы национальным интересам Казахстана. - Алматы, 2004; Сомжурек Б. Военно-политическая интеграция государств Центральной Азии // ОБСЕ: Хартия Европейской безопасности. - Алматы, 2000. - С. 7; Толеубаев Т.А. Интерпол на рубеже нового тысячелетия // Вестник КазГУ. - Сер. МОиМП. - 2002. - №1. - С.92- 98; Смирнов С.Л. Безопасность и интеграция в Центральной Азии // Аль Пари. - 2004. - №2-3. - С.6-10; Лунев С.И. Вызовы безопасности южных границ России. - М., 1999; Грибовский А.Б. Становление и развитие военно- политических отношений России со странами Центральной Азии: 1991- 2000гг. - Тарих ғыл. канд... дисс. автореф. -М., 2003.
27. Балашов Р.В. Россия и СНГ: проблемы и перспективы интеграционного развития. Саяси ғыл. канд... дисс. автореф. — М., 1996;Романов А.А. Роль России в истории создания и развития СНГ. Тарих ғыл. канд... дисс. автореф. - М., 1997; Моисеев Е.Г. Международноправовые Казахстан в ООН: история и перспективы. - Алматы, 2004; Рогачева А.А. Экономические компаненты устойчивого развития Казахстана в условиях его интеграции в мирохозяйственную систему. - Тарих ғыл. канд. дис. қолж. -Алматы, 2004;
28. Тихонов Л.Н. Система образования в СНГ. - Алматы, 2001
29. Ашимбаев М. Суверенный Казахстан в глобальном мире. // Аналитик. -2004.-№3.-С.З.Қараңыз, мыс: Қалиева Р.М. Международная деятельность Республики Казахстан на современном этапе. Саяси ғылым. докт.дис. автореф. - М., 1992;
30. Э.І Рисһаіа. О£ Вііпсі Меп, Еіерһапіз апсі Іпіегпаііопаі Іпіе§га1:іоп. - Іоитаі оҒСоттоп Магкеі 8ішІіе5. - 1971. - №10. - Р.257.
31. Қараңыз, мыс: Тихомиров Ю.А. Правовые основы сотрудничества государств-участников СНГ // Вестник МПА СНГ. - СПб., 1993. - №2. - С. 16-24; Россия и ее соседи. Вып. - 1. - М., 1995; Расулова С.К. Интеграционные процессы в постсоветском экономическом пространстве. Эконом. ғыл. канд. ... дисс. автореф. - Алматы, 1995; Исингарин Н. Проблемы интеграции в СНГ. - Алматы, 1998; Козыбаев М.К. СНГ: опыт, проблемы. - Алматы,
32. Российская многонациональная цивилизация: Единство и противоречия. - М., 2003.
        
        ТӘУЕЛСІЗ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТМД МЕМЛЕКЕТТЕРІМЕН ҚАРЫМ-ҚАТЫНАСЫ
Алматы,2008
М А З М Ұ Н Ы
КІРІСПЕ.....................................................................
...............................................................3-8
1. ҚАЗАҚСТАН МЕН ТМД ЕЛДЕРІ АРАСЫНДАҒЫ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАРЫМ-ҚАТЫНАСТАР
1. Қазақстанның ТМД елдерімен ... ... және ... ... ... ... ... экономикалық қауымдастығында және оның
болашағы.....................................17-27
2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ТМД ЕЛДЕРІМЕН МӘДЕНИ БАЙЛАНЫСЫ ... ... ...... ... мәдени ынтымақтастығы.... 28-41
2. Қазақстан - ТМД ның гуманитарлық кеңістігінде................. ... ... ... ... ... 1991 жылдың ... ... ... ... ... ... ... толыққанды субъектісіне айналды. Қазақстан ... ... ... ие ... ... ... ... квалификациялы
жұмыс күші т.т), Еуропа мен Азияның орталығында саяси және ... орын ... ... ... ... ... ... мүшесі. Сондықтан да Қазақстан Республикасының шекаралас және
дүниежүзі мемлекеттерімен халықаралық қатынасының Азия ... мен ... ... пен ... және ... ... ... зор маңызы бар.
Жалпы дүниежүзілік бейбітшілік-саяси үдерістер шеңберінде Қазақстанның
алдында өзінің тұрақты әрі сенімді ... ... ... ... жүйесін кұру, әлеуметтік мәселелерді шешу сияқты жеке мүдделерін
жүзеге ... ... ... Осы тұрғыда біртіндеп жалпы дүниежүзілік
проблемаларды ғаламдық түсіну орнай ... ... ... ... ... тіптен ең қуатты деген мемлекеттердің рөлі мен
мүмкіндігі төмендеген, ал өркениеттің, ... ... ... және
ғаламдық «желілер» кұрылымының (мысалы, ... ... ... ... рөлі ... ... өтті.
ҚР-да кіретін Орталық Азияда құрамының әртүрлілігінің өсу ... ... ... бұл ... бір ... ... ... тәуелсіздігін нығайтуға деген талпынысын ынталандырса,
екінші жағынан, шамадан тыс әртүрлілікке ұмтылушы ... ... ... ... ... ... Орталық Азияға тиімді
құрамда болмаса да «Атлантика - Еуразия - Тынық мұхит» және «Атлантика-
Еуразия-Үнді ... ... ... - ... байланыстарға
кіруге мүмкіндік берді. Мұндай байланыстарға кіру бір ... Ұлы ... ... ... ... ... ... екіншіден,
әсіресе мұнай-газ құбырлары сияқты қазіргі заманғы коммуникацияларды
дамытуға ... ... ... ... ең алдымен осы байланстарды
игеруге ұмтылушы жаңа әріптестер (Қытай, Жапония т.б.) табуға, ... ... ... ... және ... ... ... Орталық Азия
мұхиттық-континентальдық байланыстар құруға тартылды. Бұл ... ... ... ... ... ... көлемі мен
тереңдігін өзгертуге қалай әсер етсе, артта ... пен ... ... ... жеке алғанда нақтылықты, жалпы алғанда діни
фактордың рөлін өзгертуге де солай әсер етеді /2/. Өз ... ... дін ... ... ТМД ... ... бүгінде
мүмкіндігінше күшейіп келетінін де ... ... ... ... ... ... кезеңде барлық ТМД елдеріне үлгі болуда /1/.
Мұндай қорытындыны ... ... ... конференцияда дүниежүзінің
ғылыми орталықтары мойындайтын танымал сарапшылар жасаған болатын. Осы
жағдай халықаралық ... және ... ... ... алған
тақырыптың өзектілігін айқындайды.
Тақырыптың зерттелуі. ТМД-ның құрылуын және өмір ... ... ... ... ... Достастық елдерінің экономикасы құрылымындағы
және оны реформалау деңгейіндегі айырмашылықтар, әлеуметтік - экономикалық
жағдайларындағы, геосаяси бағыттарындағы өзгешеліктер елдердің әлеуметтік-
экономикалық және ... ... ... ... ... жылдардың басында Достастық мемлекеттері арасында негізінен екі
жақты экономикалық қарым-қатынастар орын ... одан ... ... ... ... жеке ... ... бірлестіктері (одақтар,
әріптестіктер, альянстар т. т): Белорусь пен ... ... ... ... және ... Орта Азиялық Экономикалық
Қауымдастығы - «төрттік», Белорусь, Ресей, Қазақстан, Қырғызстан және
Тәжікстан Кедендік Одағы - ... ... ... Әзірбайжан, Өзбекстан
және Молдова альянсы (ГУӘӨМ) т.т. байланыс қатынастар орын алуда.
Осы аталған ... ... және ... ... ... үдерістер бұрынғы КСРО республикаларындағы лидерлердің және
қалыптасып келе ... ... ... Орта ... ... ... кеңістік құрудан бастап, «бестікте» ... ... ... ... ... ... мүдделерін бейнелейтін
реальды жағдайдың көрінісін береді. Қайта құру жылдары осы ... ... ... ... ... дүниежүзілік тарихи
үдерістегі орны мен рөлін талдаушы ... ... ... ... /2/. ... ... «Қазақстан - көптеген өркениеттер, ... ... ... ... ... де ... ... айрықша
мүдделі. Дәл ҚР-сы XX ғасырдың аяғында ... ... ... ... мен ішкі табыстарына байланысты өзара ... ... ... айналып отыр» деген пікірге сүйенеді /1/.
Соңғы жылдары ... ТМД ... ... ... ... қайта
қарастыруда, оған жаңаша баға беруде көптеген қосымша зерттеулер жүргізіп,
КСРО кезіндегі қалыптасқан байланыстарды - қазіргі ... мен ... ... салаларындағы өзара қатынастарындағы қол жеткен табыстардьң
объективті негізі деп алады. Мысалы, Н.Е. Бекмаханова қазақ және ... ... ... үшін ... ... ... жылғы Отан соғысына бірге қатынасқандығына, екі халықтың да ... ... ... және ... ... ... ... одан әрі тереңірек зерттеуді қажет ететін ... мен ... ... ... жазу ... біз
Қазақстанның интеграциялық үдерістер ауқымынан өзіндік орнын алып ... да ... тыс ... осы ... ... ... қатарын
қарыстырғанынымызды атап өткім келеді. Мысалы, Еуразия ... ... ... ... пен ... ... тарихи
аспектілеріне арналған еңбектердің үлкен қоры жинақталған /4/. Бұл
еңбектердің біразында әр ... ... ... ... мен
Орта Азия халықтарының екі жақты қарым-қатынастары мысалы, қазақ және
өзбек, ... және ... ... және қырғыз әсіресе ... және ... ... ... қатынастарының сипатты белгілері, сан
түрлі экономикалық, мәдени-әлеуметтік өзара қатынастары көпұлтты қазақ
өркениетінің қалыптасуы және ... ... ... ... ... пен ... ... негізінде қазақ өркениеті дүниежүзілік тарихи
тұрғыда, Түркістан халықтарының рухани ... ... ... ... /5/. Қазақстан мен Ресей ... ... ... мен ... ... ... ішінде эволюциясы мен
ұлтаралық қатынастарына салыстырмалы ... ... ... жұмысын
жазуымыз үшін көп көмегі болды. Еуразия халықтарының конструктивтік және
комплиментарлық бірге өмір сүруінің тарихи қалыптасқан дәстүрлерін одан ... ... - ... ... ... ... қорытындысы .
Қазіргі тарихнаманьң негізгі ғимаратын әрине посткеңестік ... ... мен ... ... және оған ... ... олардың
арасындағы қарым-қатынастарды дамыту, аймақтағы сыртқы саяси ... ... ... ... ... ... зерттеулерде
ТМД елдеріндегі жүріп жатқан әлеуметтік-экономикалық, саяси, мәдени
өзгерістер ... кең ... ... ... ... ... тарихи тәжірибені дұрыс түсін-діруге және
ұзаққа ... ... ... ... ... ... қорытындылар жасалған. ... ... ... ... ... ... іздестіруге қарай ұмтылысы
Еуропадағы осыған ұқсас интеграциялар тәжірибесін зерттеуге деген ... ... ... ... әлеуметтік мәдени тұрғыдан алғанда
Еуропалық Одақ пен ТМД ... ... ... ... ... кең шолу жасай отырып, аймақтық
бірлестіктердің ... ... ... мен ... ТМД ... ... және саяси қарым-қатынасының
келешегі, институционалдық ... ... ... ... /6/. КСРО ... ... біркелкі экономикалық
біртұтастықтың ... ... ... ... салдарларын жою жолдары,
ТМД - ның барлық елдері үшін өте маңызды болып есептелетін экономикалық
ынтымақтастық проблемалары ... ... ... Бұл ... ... ... ... түрде зерттейді .
ТМД-ның құрылуы, ұйымдастырылуы және құқықтық қалыптасуы, функциясы
механизмдері мен ... ... ... ... арналған
қомақты еңбектер тобын атауымызға болады. Зерттеушілер негізінен Достастық
елдерінің экономикалык өзара байланыстары динами-касын, ... ... оның ... ағымдағы, соның ішінде - мәдениет,
әлеуметтік, қауіпсіздік салаларындағы проблемаларға назар аударады. Бұл
еңбектерде ... ... ... ... ... ғана ... ... авторлар Достастықты бұрынғы кеңестік
республикалардың «өркениетті ажырасуының» құралы ретінде ғана көріп, ... ... ... ... ТМД ... ... өзара
байланыстың тәжірибесін тиімсіз деген пікірге келеді /7/.
Интеграцияның әртүрлі деңгейдегі формаларын ұйымдық бекіту ... ... ... ... ... (ЕурАзЭҚ) және
Біртұтас экономикалык кеңістік (БЭК) сияқты болашағы зор ... және ... ... ... ... ... қарай ауыстырады /8/. Сол сияқты ... ... ... ... Еуропалық Одақ (ЕО), Солтүстік-Америкалық
еркін сауда аймағы (НАФТА), Латынамерикалық жалпы рынок (МЕРКОСУР), Азия-
Тынық ... ... ... ... (АТМЭЫФ) т.б. осындай
кооперациялар мен ынтымақтастық шеңберіндегі негізгі интеграциялық
бірлестіктердің ... ... ... ... әрі ... ... алады.
Жалпы тақырыптың тарихнамасында салыстырмалы түрде алғанда ... ТМД ... ... ... ... зерттеуде ғалымдардың
жиі назар аударған саласы экономикалық сала болып қала береді және ... ... мен ... ... ... ... біз ... тараулардың басым көпшілігінде Қазақстанның ТМД елдерімен
экономикалық қарым-қатынастарына көбірек ... ... .Сол ... ... ... ... ... қорғаудағы бірлескен күрес,
өзара ықпалдастықтың ұйымдық-құқықтық базасын ... т.т. ... да ... еңбектер арналған /8/. Мысалы, С.Л. ... мен ... КСРО ... кейінгі кезеңдегі ТМД елдері арасындағы ... ... оған ... ... Альянстың ықпалына
тоқталады. 1992 жылғы Ұжымдық Қауіпсіздік Келісіміне қол қойысу ... ... ... ... ... ... ... трансформациясына, 2000
жылдан кейінгі кезеңдердегі Ресей Федерациясының ... және ... ... назар аударылады /9/. Мәдениетаралық ... ... ... ... ... ... ... ғылыми, шығармашылық, білім мекемелерінің мемлекеттік
емес, жеке ... гөрі ... ... жағына ғана көбірек көңіл
бөлінеді. Оның ішінде де ең жиі зерттеу ... ... ... - білім
беру үдерісін дамыту саласындағы ынтымақтастық /10/.
Көптеген авторлар, Қазақстанның жалпы сыртқы ... ... ... ... жекелеген сюжеттеріне, аспектілеріне,
экономикалық әсіресе энергоресурстар саласындағы ынтымақтастыққа, көбіне
Қазақстан мен Ресей арасындағы өзара әрекет ... ... ... ... ... А.Е ... ... Т.А.Толеубаевтың, Н.Исингарин мен С.Масакованың,
А.Иваситаның т.б. ... /12/ ... ... ... Т.А. ... ... еңбектерінде әртүрлі құжаттар мен жеке дипломатиялық
тәжірибелері негізінде ... және ... ... ... ... ... ... сыртқы саяси стратегиясы мен халықаралық қызметі
баяндалады.
Отандық ғылым жақын арада А.Шайхутдинов пен С. ... ... ... саясаты мәселелеріне арналған Қазақстан
Президенті Қоры жанындағы дүниежүзілік экономика және саясат ... ... ... [13]. ... ... сыртқы саяси бағыты
динамикасын, проблемалық-хронологиялық және жағрафия-елдік ... ... ішкі ... ... міндеттерімен байланысты
қарастырады. Сол ... ... ... ... ... ... ... Ресеймен қарым-қатынастары
мәселелеріне ... ... ... бұл ... шынайы даму
үдерісіне Астананың ... ... оның ... ... толық қолдаймыз.
Зерттеудің хронологиялық шеңбері 1991-2001 жж. Қазақстанның тәуелсіздік
алғаннан бастап бүгінге дейінгі жылдар аралығын ... Бұл ... ... ... ... ... құрылуымен, экономика мен саяси жүйенің
терең кұрылымдық өзгерістерінің іске асуымен ерекше. ... ... ... мүшесі ретінде ТМД, ЕурАзЭҚ т.т. ... ... ... максаты мен міндеттері. Қазақстан Республикасының ТМД
елдерімен қарым-қатынасындағы ... ... ... жағдайларын
анықтау. Содай-ақ, қоғамның жаңаруы мен демократиялық ... ... ... ... ... ... саяси-құкықтық, әлеуметтік-
экономикалык, әскери-саяси және гуманитарлық салалардағы ... ... ... ... әдістері мен нәтижелерін
қарастыру, осы үдерістегі Қазақстанның орны мен рөлін, ... ... ... және қорытындылау.
Осы мақсат жолында автор өзінің алдына мынандай міндеттер қояды:
ТМД кеңістігіндегі Қазақстанның ... мен ... ... ... мен жағдайларын қорытындылау;
бұрынғы кеңестік республикалар арасындағы қарым-қатынас
үдерісі ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының рөліне талдау
жасау;
XXI ... ... ... байланыс тиімділігін
елдің тұрақтылығы мен одан арғы ... ... ... Қазақстан Республикасының
қосқан үлесін және сыртқы саясаты тұжырымдамасының негізгі
элементтерін анықтау;
Қазақстанның Орталық Азиядағы саяси, этникалық, діни ... ... ... аша отырып, оның интеграцияға және
елдің жалпы дамуына әсерін анықтау;
ТМД мемлекеттерінің халықаралық гуманитарлық
ынтымақтастықтағы Қазақстан мен ... ... ... ... ... ... жұмысыы кіріспе, екі тарау, қортынды және
пайдаланылған әдебиет тізімінен тұрады.
1. ҚАЗАҚСТАН МЕН ТМД ЕЛДЕРІ ... ... ... ТМД ... экономикалық қарым-қатынасы ... ... ... ... экономикасы жоғарғы интеграцияланған кешен ретінде ... ... ... ... күштердің дамуы тұрғысынан қарағанда тең
дәрежеде болмаса да, ... ... ... ... ... КСРО ... кейін қалыптасқан қарым-қатынастардың үзілуі
себебінен республикалар экономикасында дағдарыс басталды ... ... ... ТМД ... ... ... үштен бірі
осы байланыстардың үзілуі себебінен болды).
Бұрынғы Одақтас республикалардың арасындағы шаруашылық байланыстар
әкімшілік-бұйрықтық ... ... ... ... тауып отырды.
Сондықтан да нарыққа өту кезеңіндегі тұтас мемлекеттің қирауы ... ... ... орын алуы ... де еді. ... ... ... және дәйекті-орталықтандырылған экономикалық
реформалардың бағыттары және олардың жүзеге асырылу қарқындарының ... ... рөл ... ТМД ... көп жақты
ынтымақтастықтың дамуын қай кезде де ұлттық ерекшеліктерді және ... ... ... ... ... бермейтін халықаралық қаржылық
ұйымдар да күрделендіре түсті .
Мұның өзі XX ... ... ... ... ... ... тез
төмендеуінен де көрініп, ТМД ... ішкі ... ... ... ... ... көрсеткішті көрсетті. Осылай
Қазақстан мен ТМД ... ... ... ... және ... тәуелді
маңызды экономикалық саласы ажырай бастады. Мысалы, Қазақстан мен ... ... ... даму ... келіспестен толықтай
дербес жағдайда дами бастады. Даму ... да ... мен ... де әр ... ... Қара металлургия және
энергетика экономиканың басқа да ... ... ... жаңа ... ... ... кең-байтақ Еуразия кеңістігінде
саяси және экономикалық қатынастарды кең ... ... ... міндетін қойды. Көптеген бұрынғы кеңестік республикалар алдында (ЕО-
кіруге бет алған Балтық ... ... ... ... ... ... олар ... БЭК-тің дизинтеграциялық үдерістерін әлсірету
бағытындағы ... ... ... ... ... үзілген
халық шаруашылығына кері әсерін тигізіп, (көлік, байланыс, энергетика т.б
1996-1997 жылдар шамасында ТМД ... бір ... жаңа ... ұмтылды. Біріншіден, экономиканы ... ... және ... жатқан қайта құруларды келісу міндеті тұрды.
Сонымен қатар өндірістік, ... ... да ... ... ... ... жасау қажет еді. 1990 жылдар ортасында
маңызды ұсыныстар жасалынып, ТМД құру және оның ... одақ құру ... ... шарт (1993), ... ... аймағын кұру
туралы Келісім (1994), Төлем одағы (1994), сонымен ... ... ... және ... ... ... туралы келісімдер (1995), Ресей мен
Белоруссияның білім беру туралы Келісім шарты (1996) жасалынды.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... практикалық тұрғыдан жалғыз жолы ретінде қарастырылды.
Мемлекеттердің экономикадан басқа салаларында интеграция қабілетсіз
екенін дәлелдеп, ... ... ... А.Загарский былай деді:
"Мемллекеттер интеграцияланбайды тек біріге алады. Интеграцияланатын
рыноктар ... ... ... тұсындағы жағдай - интеграция емес, ол үлкен
мемлекеттердің экімшілік-экономикалық бірігуі болғандықтан ТМД елдерінің
интеграциясының алғышарттарын элі қалыптастыру ... Олар осы ... ... ... болған кезде ғана жүзеге асады . Дегенмен КСРО-да, тіпті
Ресей империясы кезеңінде де пайда ... әр ... ... ... ... ... бар болатын. Мұның өзі қайта құру жэне экономикалық
өзара әрекет саласында одан әрі алға ... үшін зор ... ... ... ... ... бойынша ТМД елдерінде зерттелген ... ... ... % ... және ... ... ... 10%
бар. Бірақ олар әр түрлі есеппен әлемдік ІЖӨ-нен 2 ден 3%-ға дейін, ЕО-тан
шамамен 5 рет аз өндіріледі. ... ... ... ... ... 400 млн. т. ... ... Бұл оның әлемдік көлемдегі ... 12%-ын ... ТМД ... ... ... 11%-ын,
алғашқы алюминнің 15%-ын, никелдің шамамен 30%-ын, жездің 10%-дан
артығырағын, минералдық ... 11 %-ын ... ... 11%-ын
қорытып, әлемге болат экспортының 16%-ын шығарады. Қару-жарақ рыногының 20%-
дайы ТМД елдеріне тиесілі, ал ... ... ... ... 12%-ы ... ... жер қойнауында Менделеев кестесіндегі 110 элементтің 99түрі
бар, оның 70-і зерттелді, 60-қа ... ... ... жанғыштақта
тастың, тас және сұр көмірдің 102 көзі және 155 кен ... ... мен ... мол қоры бар. ... ... 60 түрі
шығарылып, марганец, хром, титан, никель, вольфрам, молибден, жез және уран
рудасы, алтын, қорғасын, боксит және ... ... ... ... ... ... ... сарапшылардың пікірінше ТМД ... ... ... 1600 млн. ... ... ... экономикалық өміріндегі мүлде жаңа құбылыс деп шағын
бизнестің туындап және тез ... ... ... Бұл ... ... ... ... 1997 жылы қаңтарда ТМД елдері үкіметі
басшыларының Кеңесі (ҮБК) шағын кәсіпкерлікті қолдау және дамыту, салалық
Консультативтік кеңес құру ... ... ... қол ... Ол ... дейін шағын кәсіпкерлікті қолдаудың мемлекетаралық бағдарламасын
жасады. ... ... ... белсенді көшуге байланысты оны ... ... арта ... ... ... ... іскерлік
ынтымақтастығын кеңейту ушін қажетті ... ... ... бұл ... ... және дамыту шаралары ... ... ... ... ... ... ТМД
елдерінде нарықтық инфрақұрылымның дамуы ірі ... ... ... ... ... ... бөлуге ынталандырады.
Ол Достастық мемлекеттерінің экономикасында тез дамып келе ... ... ... ... ... айналысатын қызметкерлердің санының
күннен күнге артуы бұған анық дәлел. ... ... осы ... 20 млн. ... ... ... ... бизнес кәсіпорындары мен ұйымдары (350 мың
шамасы) барлық ... 70% ... ... ... ... бизнес
саласын одан әрі дамыту мақсатында Н.Ә. ... ... ... ... ... ... деген еркіндігін қамтамасыз ететін
құқықтарын қорғау жөніндегі қосымша шаралар туралы" бұйрығы шықты. ... ... ... ... ... актілердің толықтырылып
өзгертілуін талап ету нәтижесінде 1999 жылдан 2000 жылға дейін ҚР ... ... саны 23% ал, ... ... саны ... ... ... кейінгі жылдар бойы теміржол көлігі бойынша ТМД Кеңесі
қызметінің арқасында теміржол ... ... ... бастады. Кеңес 80-
ге жуық келісімдер, заңдар, нұсқаулар, ережелер және басқа да құжаттарды
қабылдап іске ... Олар ... мен ... ... тасымалын
реттеп жүк вагондары мен контейнерлерді ортақ пайдаланатын ... пен ... ... көптеген проблемаларының шешуі барлық
посткеңестік кеңістіктегі экономиканың "күретамырының" кедергісіз жұмыс
істеуін қамтамасыз етті, КеңестІң ... ... ... ... мен ... ... ... белсенді қатысуын айтып өтуге
болады. Бұндай міндеттерді мемлекетаралық авиациялық комитет те табысты
шешеді. Оның ... ... ... Африка, Азия, Батыс Еуропаның
көптеген мемлекеттерімен ынтымақтастық туралы келісімге қол ... ... ... ... ... тану жэне ТМД
елдерінде эрекет ететін авиациялық стандарттар мен ... ... ... АҚШ пен ... келісімді бекіткеннен кейін халықаралық
мэртебе алды.
ТМД-ның кейбір құжаттарының мазмұнында мынадай тікелей ... ... ... ... ... әрекеттерінің келісілген
стратегиясын қалыптастыруда, экономиканы ... ... ... ... ТМД ... ... ... елдерінде 2 мыңдай бөлімше фирмалар және б^дан сәл ... ... ... (ТҰК) ... ... ... ... нормативтік құқықтық базасы бар және қазіргі талапқа толықтай
жауап береді. Барлық мемлекеттер тарапынан өндірістік коммерциялық, несие-
қаржылық ... жэне ... ... ... ... ... ... туралы Келісімге қол қойылды (15 сэуір 1994 ж.). 1994 ... ... ... одақ құру ... ... ел ... "Трансұлттық
құрылымдарды қалыптастьь рып және дамыту үшін несие-банктік жэне валюталық-
қаржылық ыңғайлы шарттар туғызуға ... ТМД үшін ... ... өте ... Біріншіден, бұрынғы кеңестік Республикалардың
өндірістік өнеркәсіп кооперациясының ... ... ... ... ... технологиялық тәуелділік жэне жинақгаушы
бұйымдар-мен белсенді алмасу, мұндай тығыз тэуелді байланыстар машина
құрылысы мен ... ... және ... ... да қатаң орныққан.
Екіншіден, экономикалық мақсат тұрғысынан ... кең ... ... ... ... ... Осы ... барлығы 1991-2005 жыл-
дар аралығында ТМД мемлекеттерінің ұлттық ... ... ... ... ... дәлел болады.
Мүның бәрі "Интеррос", "Халықаралық авиамоторлар", "Электромет-прибор",
"Ильюшин", "Гранит" және т.б. ... ... ... Щру ... ... ... қол ... маңызды рөл атқарды.
Дегенмен материалдық қиыншылықтың ... және ... ... ... ... мемлекетаралық қаржылық-өндірістік
топтар қалыптаса алмады. Бұл бірінші кезекте Қазақстандық кәсіпорындар
(Мемлекетаралық қаржылық-өндірістік топтар ... жэне ... ... ... және Ресейлік-Украиндық
мемлекетаралық қаржылық өндірістік топ ... ... ... ... ТМД ... ... ... мемлекетаралық және
Трансұлттық қаржылық-өндірістік топтар әр түрлі меншік түріндегі 300-ге
жуық ... ... ... ... мына салалардың маңызы
ерекше: автомобиль жасау, жалпы машина ... ... ... жасау,
химиялық өнеркәсіп, металлургия, агроөнеркәсіптік кешен. ... ... ... ... ... ... экономиканы
реформалаудың әртүрлі дэрежесі, қаржылық-экономикалық өзара эрекет шарттары
және т.б. кедергі ... /16ен ... 1997 ж.7 ... жылы 10 ай ... 1999 ... дэл осы ... ... ІЖӨ
көптеген мемлекеттерде 4-10%-ға өсті. Қазақстан мен Әзірбайжанда ... мен ... 4%-ға, ... мен ... 5%-ға, ... ал ... ... көрсетІлген дәрежеден 99,8%-ды құрады.
Өнеркәсіптік өндірісі орташа есеппен 9,7%-ға өсті (Қазақстан 1 ... ... бұл және ... да ... жоғарғы дәрежесІ
теңестірудің төменгі базасымен шартты түрде алынған. ТМД елдерінің өзара
сауда-саттығының жалпы ... 2000 жылы 9 ай ... 43 ... ... Бұл 1999 ... ... 39% жоғары. Оның ішінде экспортта
41%, импортта 38% асып ... ... ... бүл ... ... ... ... өсуінен болып отыр. Белоруссияда олар
тіпті 2 есе ... ... ... ... мен ... ... ал басқа елдерде (Армения мен Грузиядан басқа, бұнда өсу 0,9% немесе ... ... ... баға ... көтерілді /17 №3/.
Ресми статистикаға сүйенер болсақ, 2000-2004 жылдары Орталық Азия елдері
макроэкономикалық тепе-теңдікті қамтамасыз етті ... ... ... ... экономиканың реалды секторындағы бірқатар ... ... ... ... мен ... қамтамасыз етуге
бағытталған қажетті жағдайлар қалыптастыру үшін ауқымды да күрдел міндеттер
шешімін таба бастады.
Кесте 2000-2004 жылдардағы Орталық Азия ... ІЖӨ ... ... млрд.)
|Мемлекеттер |2000ж. |2001ж. |2002ж. |2003ж. |2004ж. ... |18,3 |22,1 |24,6 |30,3 |40,7 ... |1,2 |1,4 |1,6 |1,9 |2,2 ... |0,9 |1,1 |1,2 |1,5 |2,1 ... |13,8 |11,5 |9,5 |8,6 |9,2 ... ... ... бойынша ІЖӨ - нің жан басына шаққандағы ... 2714 АҚШ ... ... ... ... ... жоқ,
Қырғызстанда - 433 долл., Өзбекстан мен Тәжікстанда - 357 және 309 АКДІ
долл. Келеді /17 ... жылы ... ... ... ... ... көлемі 33
млрд долларға жақындады. Позитивті сальдо 7 млрд доллардан жоғарылап, 1994
жылмен салыстырғанда 3 есе ... ... ... ... ТМД ... аспаған сыртқы сауда-экономикалық байланыстың
жағрафиясы да ... ... 2004 жылы ... ... ... ... одақ мүше елдері, Ресей, Швейцария және Қытай шықты.
Қазақстан Республикасы іс ... ... ... ... ... ... да ... бәсекенің толқынына ілесуге тура келді.
2005 жылы жаңа қаржылық ... ... ... ... ... 30 млн. долларды құрады. "ТұранӘлем" Арменияға
Әзірбайжаннан ... ... ... 2005 жылы ... ғана өз ... еді. "БТА ... Банкасының" активтері 2,5 млн. ... ... ... 5,5 ... ... ... ... банкі
жүйесінің барлық активтерінен 7 есе асып түсті. Ал бұл елдің ІЖӨ 1,5 есе
артық көрсеткіш ... (3,7 ... ... ... ... 'Т)оіп£ Визіпезз іп 2006" атты ... ... ... ... ... 155 елдің ішінде Қазақстан 86
орынды иеленді. Алдына ТМД ... ... ... (46 ... Ресейді
(79), Молдавияны (83) жэне Қырғызстанды (84) ... ... ... ... ... ... туралы соңғы есебі
бойынша 2005 жылы ҚР есепке кірген 177 елдің ... 61-ші ... ... ... ... ... 2005 жылы республикадағы ІЖӨ-нің өсуі 7,9%
құрады, он жыл ішінде орташа есеппен жан ... ... ІЖӨ 700 ... ... ... өсті. 2008 жылы ол екі еселеніп, 2015 жылдары ... де ... ... ... бар. ... саладағы статистикалық
мэліметтерге жүгінсек, Әлемдік банк Республикамызды орта дәрежелі табысы
бар мемлекеттер қатарына жатқызады. ... ... ... ... ... ... мөлшерінің едэуір өсуі. Ең төмен ... ... орта ... 6 есе өсті. Көптеген мемлекеттерде нақтылы жалақы ... да ... өсе ... ... ресми курсына қарағанда ол
101 долларға сәйкес келді. Ал Ресейде 86, Белоруссияда 65, Украинада 46,
Әзірбайжанда 45 және ... 41 ... ... Ең ... орташа
жалақы Тэжікстанда болды, шамамен 9 доллар (Қар. ... 15) ... ... 22-23 ... ... ... Бизнес-диалогы" II
халықаралық форумы болып ... Онда атап ... ... ... жасап
жатқан экономикалық субъектілерде толықтай салықтың салмағы РФ-ға қарағанда
шамамен 2 есе төмен. Қазақстандағы ІЖӨ-нің мемлекеттік ... ... 20% ... ... ... ... шетелдік инвестициялар шамамен ІЖӨ-нің 8%-ын құраса, ал
Ресейде ІЖӨ-нің 1%-ын қүрады. ІЖӨ өсуінің орташа ... ... ... 7 ... ... осы ... Ресейде 6,6%-ды қүрады. Комулятивтік
өсу нәтижесінде ІЖӨ 83%-ға жетті. Ал салыстыра ... ... ... ... ... өсу ... ... 2006 жылы 8 жыл ішінде
ІЖӨ 2 еселенуге дейін жетеді. 7 жыл ... ... ... ... ... ... 2,3 есе ... Екі елдің өңдеуші өндірістік салаларында
өсу ... ... да ... ... ... ... жасау өндірісі
көлемінің кумулятивті өсуі 7 жыл ... ... 75%, ал ... 600%. ... ... ... экономикалық бэсекеге қабілеттілігін қолдау саясатын
жүргізу тек экономиканың жоғары екпінмен өсуіне ғана қол ... ... ... ... ... да, ... өңдеу
салаларыныңда тепе-тең қалыпты дамуына мүмкіндік береді.
ҚР мен РФ-ның макроэкономикасындағы ... ... ... бар. Жан басына шаққанда ІЖӨ Қазақстанда Ресейге қарағақда 52%-ды
құраса, 2005 жылы айырмашылық 77%-ға дейін өсті.
Сонымен Қазақстан мен ... жан ... ... көрсеткіштерінің
айырмашылықтарын жоюдың жарты жолы артта ... ... жан ... ... көрсеткіштері Ресейге қарағанда әлдеқайда жоғары аудандар
пайда болды. 2005 жылы Астана түрғындарының жан басына шаққандағы ... ... ... алу ... ... ... ... жан басына
шаққандағы орташа табысынан асып кетті. Дегенмен, бұл жерде екі астананың
тұрғын халқының сан жағынан едәуір ... мен ... ... ... ... ... салмағын ескерген де дұрыс шығар (Астанада
0,5 млн., Мәскеуде шамамен 12 млн). Бұл - ұзақ ... ... ... ... ... /3-18/.
Дей тұрғанмен қарастырылып отырған кезеңде ТМД-да нарықтық негіздегі
нақты экономикалық интеграция үшін ... ... шарт ... мүшелері экономикалық және қоғамдық қатынастарды реформалау, басқарудың
демократиялық негіздерін қалыптастыру жэне дамыту үдерісі жағдайында жүйелі
элеуметтік-экономикалық қиындықтар-дан әр ... ... ... ... ... ... басшыларының "саяси ерік күшіне" ғана
сүйеніп ... ... ... үдерістерді тездету оңай іс
болмады. Бұл күрделі үдерістің объеістивті жағдайын, алғышарттарын ... ... ... ... ... ету ... ... үдерістерде қателіктерге үрынуды жоққа шығармайды.
Ал Қазақстан үшін Ресей - басты сыртқы саяси әріптес. Екі ел ... ... тек 1993 жылы 47%-ға ... 7 ... ... 2005 жылы 9 млрд.
доллардан асып кетті. ҚР А ... ... ... тиесілі. Кооперациялық
Қазақстан-Ресейлік байланыстар эр ... беки ... ... ... өндіру жэне алғашқы өндеуге бағытталған салалар, ... ... ... ... ... оның ішінде жоғары технологиялық
салалар. Ресей ҚР-ның Каспий теңізі флоты үшін ... кеме ... ... ... Мұның өзі Ресей мен Ираннан мұнай таситын
кемелерін жалға алудан ... ... ... ... мен ... ... ... үшін Оңтүстік Қазақстан облысында
өндірістік кэсіпорны ЖШС "Қазақ-орыс тоқыма альянсы" салынуда.
Ақырында РФ мен ҚР ең ... ... ... ... жұмыс
істей бастады. Байқоңырда "Ангара" экологиялық қауіпсіз ракетасы базасында
жаңа ғарыштық ракеталық кешен салу үшін ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... бойынша 1999 жылдың
қыркүйек айында елдердің ... ... жэне ... ... ... эр түрлі мәселелер бойынша 116 келісім - шарт,
контракт бекітілді. Экологиялық ... одан эрі ... ... 2005 жылы ... ... екі ел ... ... позитивті тенденцияларды бекітіп, екі жақты экономикалық
байланысты нығайтып, ... ... ... үлес ... ... .
Ғасырлар тоғысындағы ТМД-ның басты ... көп ... ... ... ... ... қарама-қайшылық туғызбайтындығын көрсетті. Мазмұнды көп жақты
ынтымақтастықты екі жақты ... ... ... ... ... ... анық ... Сонымен қатар көп жақты ынтымақтастықты іс
жүзінде жүзеге асыру үшін ... ... ... табу ... ... байланысты 2004 жылдың күзінде Қазақстан Президенті ТМД
органдарын түбегейлі реформалау үсынысын білдірді. Бірақ оның бүл ұсынысы
басқа ... ... ... ... таба ... Дегенмен де ТМД
жүмысындағы бұрынғы тиімсіз әдістерді өзгерту қажеттілігі анық болды ... ... ... жаңа ... ... жалғасын табатын
болады.
Соңғы уақыттарда анық болғандай, ең алдымен КСРО құлауының қиын салдарын
азайту үшін ... ТМД ... ... ... ... негіздегі интегратор рөлін атқара алмады. принципті жаңа негізде
басқару ... ... ... ТМД мүше ... ... саясаткерлері
мен азаматтарында қалыптасқан ТМД туралы жоғары үміттері шын мәнінде жүзеге
аспайтын, идеалистік армандар еді. Дегенмен де ... ... ... ... ... ... жақтарын жоққа шығаруға болмайды,
ол оны алға қарай дамытудың жаңа, бұрынғыдан әлдеқайда прагматикалық ... ... ... ... ... ... қүрылымдарды құрудың ең мүмкін бағыттары
- экономикалық ынтымақтастықтың екі жақты ... ... ... ... ... ... ... дәрежелі",
"әртүрлі жылдамдықтағы" интеграция әдісінің басымдылығы. ТМД ішінде бүдан
кейінгі уақыттарда да жекелеген мемлекеттер арасында ... ... емір ... болады. Осы мэселеде бүлар ... ... ... ... ... жэне ... салада,
қылмыс пен есірткі бизнесімен күресте, қоршаған ортаны қорғауда қарама-
қайшылыққа келмеуі керек. Қазіргі ... ... өте ... ... ... ... қарамастан болашақ мемлекетаралық ... ... ... ... ҚР мен ТМД ... кеңістігіндегі шын мәніндегі интеграция - байланыстардың жаңа
құрылымы және қатысушылар қүрамының анықталуы, өз ... ... ... арасында өзара тиімді нарықтық қатынастарды дамыту ... ... ... ... ... ... қауымдастығында және оның
болашағы
ЕурАзЭҚ - қүрамына Белоруссия, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей ... ... ... ... ... ... үшін ... мақсатты -
ортақ экономикалық кеңістік пен ортақ рынокты қалыптастыруды, саяси одақ
құруды көздеді. Украина, Молдова және ... ... ... ... ... 19-20 ... ... "Бірінші экономикалық форумында" ҚР
Президенті Н.Ә.Назарбаев қауымдастықты құрудың ... ... ... ... ... ... атап ... Соның бірі біріккен
мемлекеттердің ортақ ақша бірлігін енгізу. Аз ... ... ... ... ... Белоруссия, Қазақстан, Ресей жэне Украинаның
Біртүтас экономикалық кеңістігін (БЭК) құру туралы Келісімге қол ... ... ... ... экономикалық реттеуші ұйым арқылы
аймақтық интеграцияға қол жеткізу, сэйкесті заңнамалар мен экономикалық
саясатты үйлестіру, сауда және ... ... ... ... ... ... комиссия құру.
Қазақстан, Ресей, Украина және Түркіменстан ... ... ... ... туралы ұсынысқа қол қойды. БЭК-ке
қатысушы елдердің экономикалық әлеуеті ... ... ... ... ... Ресей, Украина мен Белоруссия экономикалық реформалар
қарқыны, ортақ байланыс тілі т.б. факторлар ... ТМД ... ... ... ... ал ... ... құру БСҰ-ға мүше болуға қайшы
келмейді [83. 2003. 15 маусым].
БЭК ТМД кеңістігінде интеграциялық үдерістердің ... бола ... ... ... әр ... ... ... тәжірибелерге
сүйене отырып, жаңа ұйымға үстамдылықпен қарады. РФ-ның Мемлекеттік думасы
комитетінің ТМД істері және ... ... ... төраға
орынбасары А.Лебедов ТМД-ның 70 мемлекетаралық органының басты кемшілігі -
бюджетке үлкен салмақ салу деп ... ТМД ... ... БЭК-тік
шеңберінде интеграцияға кірісті. Ал Х.Тиммерман (ғылым және саясат Қоры
институты, ... ... ... ... ... ... ... БЭК-ке
оң баға бермеді. Ресей ғылым академиясының халықаралақ экономика жэне қүқық
институтының директоры Р.Гринберг БЭК-тің болашағын жоққа шығарды, ҚР-ньщ
әлеуметтанушы жэне ... ... ... ... те ... ... ... атап көрсетті. "Төрт елдің экономикасьшың эр
түрлі бағытта өріс алуы себепті экономикалық тұрғыдан ... әзірше сенімсіз.
Қазақстан ... ... ... төрт ... ... ... ... көп ...бірақ
Қазақстанның позитивті айқын мақсаты бар. Біз КСРО ... ... өз ... ... ... ... ... саясатымызға байланысты біз "түрік үлгісін", "оңтүстік корей",
"қытайлық" ... ... ... ... ... біресе Ресейге арқа
сүйедік. Бүгінде ... ... ... ... ... - бұны ... деп ... болады. Сыртқы саяси бағыттың
үйлесімділігі де сонда, біз өмір бойы ... ... ... ... ... ТМД-дағы ағайындармен кез-келген ... ... үшін ... оның ... ... ... ... салада
маңызды реформалар жасау керек. Құқықтық кеңістікте бір ізділікке қол
жеткізу үшін ... ... өте ... Іс...» /19,45/.
Мұндай тұжырым ҚР-нда және басқа да посткеңестік елдерде модернизациялық
қайта құруларды дамыту шараларында анық болды. ... ... ... ... ... ... ... оларды ынтымақтастыққа ұмтылуға
мәжбүрлейді. "Төрттіктің" жақын мандағы мақсаты тауарлардың жылжу, капитал,
қызмет көрсету және жұмыс күші жолындағы ... жою. ... ... ТМД мен ЕО тәжірибелері ескерілді. Яғни іс жүзінде әр ... ... ... ... ... ... ету ... кеңістікті қалыптастыру қажет.
Кедендік одаққа қарағанда ЕурАЭҚ қабылданған шешімдерді орындаудың
механизмдері жэне нақты ... бар ... ұйым ... ие.
Ерекше құндылығы - әр қатысушыға көбірек ... ... әр ... және әр ... қарқындағы интеграция ұстанымы болуы; бұрынғы қол
жеткен келісімдерді, олардың табыстарын, ... ... ... ... ... орындау мерзімі туралы келісімдер сабақтастығы.
Елдер экономикалық әлеуетіне сай ... ... ... ... ... Бүл ... бірінші рет ТМД кеңістігінде
"ойластырып дауыс ... жолы ... ... қабылдау жүйесі қолданылады,
мәселен, 2006 жылы ... мүше ... ... ... ... жұмыстарын жүргізу жэне 2010 жылы ЕурАзЭҚ-тың сыртқы
шекарасының ... ... ... және ... ... ... Сонымен қатар кеден қызметінің біртұтас басқару жүйесін орнатып,
мемлекеттер арасындағы ... ... ... алып тастау мәселесі
күн тәртібінде түрса, 2015 жылы ... ... ... ... ... ... құру ... енгізілді.
Қатысушы елдердің көрсеткіштері іс-жүзінде өскендігін мына
фактілерден көруге ... ... ... ІЖӨ - нің өсуі ... 10,3%, ... - 9,7%, ... - 6,5%, РФ-да - 6,2%, КР-да - 4,8 % ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаевтың "ЕурАзЭҚ -қа кіру барлық
мемлекеттердің экономикасының өсуіне эсер етеді. Біз ... ... ... үшін ... ... жұмыс істеуге, 1,5 млрд. ... ... ... банк ... ... ... біздің елдердің Кедендік тарифін
бір жүйеге келтіруге келістік", - деуінің ... ... бар. ... ... лидері, РФ-ның геосаяси сараптау Орталығының
директоры А.Дугин " ... - ... ... ... ... мінсіз жоспары, бүл қазіргі элемдік экономикадағы
біртектілікке ұмтылушы әлемнің көпқырлы үлгісі» ... ... ТМД ... және ... да мемлекеттермен өзара
әрекеттІң барлық кешенінің ірге тасы ... ... ... құрайды. Әлемдік тәжірибе көрсеткендей аймақтық интеграция
жаһандануға үн қосатын басты құбылыс. Оның элеуетін ТМД елдері ... ... ... ... бейімделу жағдайында толық жэне
нэтижелі пайдаланады. Жалпы әлемдік экономикалық проблемаларды шешуге
үйлесімді қатысу, ... ... ... жэне ... ... ... деңгейде сақтауға қызығушылық, тарихи қалыптасқан өзара
байланыстарға сүйенеді. ... ... ... ... ... өзі де ... ... өндірушіні нәтижелі сақтауды талап
етеді. Бұл бірлестіктің қатысушы мемлекеттерінің сыртқы ... ... ғана ... өзі-ақ оларға халықаралық еңбек бөлінісінде
өздеріне тиісті орын ... ... ... ... екі ... сауда-саттық келісімдерге сүйенген еркін
сауда тәртібі әрекет етеді. Заңды қүжатталған көп жақты ЕСА шаруашылық
байланыстарды және ... ... ... кедендік одақтың
қалыптасуына алғышарттар жасауға қабілетті. Дегенмен де ... ... ... ... ... ... ... әлі аяқталған
жоқ және барлық әріптестердің экономикалық ... ... ... алуды
талап етеді. Бүл түста әлемдік қауымдастықта жалпы қабылданған сыртқы
саудадағы кедергілерді ... жою ... ... ... ... ... ету ... Ұлттық рынокта еркін бэсекелестікке кепілдік
беретін сәйкесті кұқықтық ... ... ... ... саясат қауіп-қатерді азайтып, мемлекетаралық
төлем төлеу ... ... ... ... одан ... ... күруға мүмкіндік береді. Бұл міндеттерді табысты жүзеге асыру өндіріс
көлемінің ұлғаюына, үшінші ел ... ... ... ... ... ... бір мезгілде жоюда өтім рыногын
кеңейтуге, көптеген ... ... ... эсер ... - көлік құрылысының нақты секторын, байланыс қүралдарын дамыту
үшін бірлескен күштерді бағыттап, отын-энергетика, азық-түлік және басқа да
кешендерде халықаралық технологиялық тізбек ... ... зор. ... ... ... құралы ұлттық кэсіпкерлік құрылыммен
халықаралық қаржылық институттар негізінде жүзеге асса, арнайы ... бола алар еді. ... ... ... бағыты - болашақта
біртүгас көліктік кеңістік құрып, бұл ... ... ... ... ... ... ЕурАзЭҚ және ТМД шеңберінде жүк жэне ... ... ... ... бұрынғысынша күрделі күйінде қалып
отыр. Мәселен, РФ-да халықаралық өтпелі ... жол ... ... ... жоғары. Қазақстан тауар өндірушісі ... ... ... алып өту үшін ... ... ... ... 2,5 есе артық
төлейді. Бұл келіспеушілік Қызмет көрсету саудасы туралы бас ... ... ... ... ... 1998 жылғы 22 қаңтардағы
Көлік одағын қалыптастыру туралы Келісімге қарама-қайшы болып тұр. ... ... ... ... екі елдің БСҰ-на кіруінде басты кедергі
болуы мүмкін /20,4б/.
Ресейдегі ВЦИОМ жэне ... ... ... және ... және ... ...... Белоруссия мен Украинадағы дәл
осындай ұйымдар "Еуразиялық монитор" бірлескен ... ... ... ... (қар. ... 10). БЭК ... экономикалық
интеграция мәселесі 2005 жылғы көктемгі мониторингтің басты ойыны болды.
Мәселен, әлеуметтік бейімделу деңгейі ... 4 елде ЕО ... ... ... ал оның шамасы 79 % құрайды
БЭК елдерінің әлеуметтік бейімделу динамикасы эр елде эр түрлі. ... ... ... ... ... дэрежесі ҚР-да 79%, РФ-да 40%,
Белоруссияда-39%, Украинада - 28% болды. Экономикалық жағдайы жақсы ... ... ... ел ... - 30%, 2005 ... күзіне қарай 42%-ға
дейін өскен. ... ... ... бағалар ауытқып тұрады, мэселен,
Белоруссияда - 56 және 18% ... ... - 45 жэне 10%. 2005 ... ... - 2%, ... жарамсыз және орташа бағалардың тең ... ... анык ... ... ... Ресейде тіпті
экономикалық жағдайды бағалауда анық негативті вектор байқалады. ... ... ... жеке ... жағдайы мен елдің экономикалық
жағдайының бағасы теңге жақын, ал Ресей мен Украинада ... ... ... елге қарағанда элдеқайда позитивті. Қазақстан халқы анағұрлым
оптимист, 2005 жылдың күзінде ҚР-нда отбасының материалдық ... ... ... бергендер 32% көрсетті, Ресей мен Украинада - 11, ... ... ... ... ... ... дэрежесі позитивті
болса, Ресейде негативті, ал Белоруссия бір орында түр. Ал БЭК-ке ... ... ... ... ... 15% ғана өз ... ... бірге көргісі келеді, Қазақстанда 27% немесе 23%. Бұл тұрғыда
БЭК-интеграциялануға арқа сүйейді. Қазақстандықтардың тек 12% ... ... ... ... ... ... ... 17%-ы қалайды /18,78/.
БЭК туралы акпараттандырудың дэрежесі Украинада ең жоғары, ... ... ... ал ең ... ... ... Тауарлардың толық еркін
рыногын 2005 жылы көктемде қолданушылар тек Белоруссияда - 51%, Украинада
44 жэне 45% ... алып ... ... жоюды қолдайды.
Төрттіктің шеңберінде ашық экономикалық өзара әрекеттерді қолдай отырып
қандай да бір шектеулер мен оқшаулануға қарсылықты білдіреді. ... ... ... эзірге көп емес, БЭК-тің барлық елдерінің көптеген
респонденттері капитал мен ... ... ... ... базалық
ұстанымдарын ауыр қабылдайды. Дегенмен де мұндай интеграция сияқты ... ... ... ... төрт ... ... эзір. Бірақ интеграцияның нақты аспектілері, ... ... ... ... қауіптендіреді, тіпті үркітеді. Яғни
төрттіктің шеңберіндегі белсенді ... ... ... ... көңіл-күйіне қажетті элеуметтік-психологиялық
база келтірілмеген. Экономикалық ... ... ... бұл БЭК
елдері саясаткерлері жұмыстарының маңызды бағыты. Түптеп келгенде БЭК-тің
барлық ... ... ... іс ... ... ... деңгейде болғанымен, БЭК шеңберіндегі нақты интеграциядан бас ... ... ... бірі БЭК ... ... ... құқықтық
бағдарламасын жасақтау. Оның қалыптасуы үлттық экономиканы ... ... ... ... ... олқылықтар бірден байқалды.
Біріншіден, бұл аймақтық топтың құрылымы жағынан экономикалық мақсатқа
лайық жэне ... ... ... ... ІЖӨ ... 90 % ... ... ТМД-ның барлық өзара сауданың 90%-ын және достастық
халықтарының 80%-ын көрсетеді. ... ... ... әлеуметтік -
экономикалық өлшем бойынша салыстыруға келеді жэне олардың бірде біреуі
"төрттіктің" ... ... ... ... ... ... ... міндетті емес. Келесі маңызды мәселе, бұл
әлдеқайда дамыған ғылыми-техникалык, өндірістік, қаржылық, кадрлық жағынан
қуатты елдер. Бұларды толық және нәтижелі ... ... кең ... ... ал төрттіктің рыногы — 230 млн. адаммен бай, табиғи ресурстары
мол елдер. Бұлар іс ... ... ... ... ... толығьшен қамтамасыз етеді. Экономика интеграциясы бірінші
кезеңнің өзінде-ақ көлік, энергетика, байланыс басқа да қызметтер саласында
бір ізге келтіру мен ... ... ... қалыптастыру мақсатында көптеген елдер бІрінші кезекте
интеграцияның ... - ... ... қарастыратын нормативтік-
құқықтық базаны қальштастыру қажеттігін түсіңді. БЭК бұл ... ... ... экономикалық кеңістік ретінде қабылданады. Мұнда
бірыңғай ұстанымдарға негізделген экономикалық реттеу механизмдері жұмыс
істейді. ... ... ... ... мен жұмыс күшінің ... ... ... тең ... ... ... ... сыртқы сауда келісімдері жүргізіледі. Макроэкономикалық
тұрақтылық, салықтық, несиелік және валюталық-қаржылық ... ... ... құру ... ... ... ... экономикалык көрсеткіштерін
нақгы жақсартуды қамтамасыз етер еді, әсіресе: ішкі сауда кедергілерін жою
және кедендік тәртіпті ... ... ... ... ... бірыңғай ережесін енгізу, инвестицшшың қосымша өзара кепілдігі,
еңбек миграциясын ... ... ... ... ... ... ... өту, ортақ техникалык талаптар, стандарттар
және дәстүрлі тұтыну арқасьшда ... өнім ... ... қатар, бизнесті дамытудың жаңа ... ... ... - ... жэне жұту ... ... ... мүмкіндіктерін жасау, БЭК аймағындағы экономикалық саясатть:
келісу үшін ортак құрылымдардың пайда болуы, ... ... шеш} ... 4 ... механизмдер қүру. БЭК құрудың ... ... ... ... ... ... жәш
аймақтық интеграциялық бірлестік құрамына кіретін ел ... ... ... ену үшін артықшылыкка қол жеткізудІ көздейді. БЭІ сияқты
маңызды және кең ... жоба ... ... ... Ортақ келісім мэтінінен кейбір мәселелерді, эсірес көліктік
тариф мәселесін алып тастауға жэне ... ... екі ... ... ... болмайды. Сондықтан да БЭК жобасының аясынд ... күші ... ... ... ... 29 ... ... құжаттардың бірінші
пакеті туралы шешім қабылданды.
Ортақ ... ... ... ... ... келгенде БЭК
"төрттігінің" аясындағы бірде бір халықаралық келісімге қол ... база тек ... ... өмір сүріп, күрделі, көп қырлы келісімді
талап етті. "Бірінші кезектегі" пакеттегі келісімдердің саны 15-ке ... ... одақ және ... ... ... сияқты бастапқы
идеясын Украина позициясына байланысты жүзеге асыру мүмкін емес. ... ... ашық ... және ... ... ... өзгерту ақылға қонымды болар еді. БЭК ... ... ... ... жэне инфрақұрылымдық жобалар
болуы мүмкін. Бүлар қызмет көрсету мен ... ... ... қол ... ... ... жэне ... ТМД
елдерінің салалық кеңестерінде жэне бизнес-ассоциацияларында бар
корпорациялардың ... ... ... ... ... экономикалық үдерістердің қосымша динамикасын қожайын
субъектілер мен аймақтар арасындағы ... ... келе ... ... ... ... қамтамасыз ету қажет. Бұл іске іскерлік
орталықтар, аймақтық ассоциациялар, сауда үйлерін және басқа да ... ... оң эсер етер еді. ... ... 300-ге ... ... ... жұмыс істейді. Олардың ішінде
мынадай ірі мемлекетаралық ... бар: ... ... ... ... ... ... және Қостанай дизель зауыты. ҚР
территориясында шикізат өндіретін жаңа бірлескен кэсіпорындар құру ... ... ... ... ... ... ететін объектілерді инвестициялау, Қазақстан шикізатын
Ресей ... ... ... және ... электр энергиясы
шикізатының негізінде шығарылғаң өнімді ҚР-на қайта жеткізуді колдау,
мұндай қажетті шикізат ... ... ... жэне т.б. ... ... келісу /24,54/.
Қазақстан РФ көптеген шекаралық аймақтары ішінде бірден бір беделді
серіктесі болып, Ресейдің 5-11 ... ... ... сыртқы
тауар айналымында бірінші орын алады. Өз кезегінде ҚР ... ... ... және ... облыстары алғашқы екі орынды тұрақты
иеленді. Свердлов облысының (3-ші орын) айналымы - 379214,1 мы: ... ... млн. ... Омск ... ... ... ... келгенде
РФ-ның шекаралық аймақтары Қазақстанның жетеки сыртқы сауда әріптестері
болып отыр [165]. Бұл ... РФ ... 36-да 80%-ға ... өзгеріп тұрады. Ең
аз үлесті (36%) РФ сыртқы саудада (оны 61% импортын, ... ... ... ... е ... ... ... байланыстан
алады /21,12/.
Экономика саласындағы алға басу тарифтік саясатын одан эрі жетілдіруді,
қоғамдастық елдерінің инновациялық ... ... ... ... Оның ... ... ... жетістіктер арқылы көрсетілген
мақсатқа жетуді көздейді. ТМД және ... ... ... мен оның серіктестері күшінің маңызды құрамы олардың жағрафиялық
жағдайын, өтпелі әлеуетін ... ... ... ... ... ... ... қарағанда, ТМД-дан транзиттік жүкті
тасымалдаудағы жылдық жиынтық тобы 2000 жылы 1 млрд. ... ... ... 15 ... ... дейін өсу мүмкіндігі бар). ... ... ... ... ... ... де негізгі құрамдарының
бірі. (ТМД мемлекеттеріне әлемдік мұнай қорының 18% жэне табиғи газдың 40%,
электр энергиясын әлемдік өндірудің 10% ... ... ... мүддесін қорғау қауымдастық елдерінен келісілген әрекетті
талап етеді. Оның ішінде БСҮ қатысты мәселе де маңызды. Әсіресе ҚР-мен РФ-
ның оған ... ... ... ... ... өте ... да 2002 жылы ... қатысушылар өз әрекеттерін келісе ... ... ... ... ... Атап ... өз ... өндіре
алатын өнім түрлерін үшінші елдерден кіргізуді шектеу мэселесін қарастырып,
үйлестіру қажет-ақ.
Қазақстан әлемдік стандарттарға өтуде ТМД-ның басқа да ... ... ... жүргізеді. Стандарттардың ұлттық ... ... ... ... ... ... Әзірбайжанмен сертификаттау жэне метрология,
стандарттау жөніндегі ... ... ... етіп ... ... ... ... Стандарттардың мемлекеттік қоры шамамен 40 ... ... ... ... 20 мыңы мемлекетаралық, шамамен 800-
і ҚР-ның мемлекеттік стандарты, 4 мыңнан ... ... жэне ... стандарттар шамамен 10 мың. ЕурАзЭҚ жэне ТМД ... оның ... ... ... да ... ... қаржы институттарымен әлемдік экономикалық кеңістікке кіру
мақсатында ... ... ... ... келмейді. Қазіргі
заманғы стандарттарға өтудегі басты проблема Қазақстандағы жоғары білікті,
жаңа нормативтерді енгізу үшін ... бар ... ... ... ... ЕО ... ... кеңес, семинар, тренингтер үшін 190
мың еуро бөлінді
1996 жылы БСҰ-ның бақылаушысы ... ... оның 135 ... ... қатынасты иемденіп, 2002 жылдан Қазақстан БСҰ-на кіру үшін келіссөз
процесінің белсендІ ... аяқ ... 2005 ... ортасында ҚР
заңнамаларының 80% онымен сәйкестендіріліп, оған БСҰ жұмыс тобы ... елі ... Жер ... ... ... реттеу жүйесі мен
санитарлық шаралар саласындағы заңнамалар ғана ... ... ... ... эрекет етуші импорттық тарифтің қала тұруына негізделеді.
Қызмет ... ... ену үшін ... 11 ... жүргізіліп жатыр.
Пәкістанмен, Грузиямен, Қырғызстанмен келіссөздер аяқталды. Дегенмен қызмет
көрсету секторы бойынша мәлімет-тердің статистикалық ... ... ... ... ... жағдайлар жасауды және ырықтандыру бойынша ... ... ... ... ... бұл салада бэсекелестіктен
жүрексінбеуге болады. ... ... ... топ ... базаны жасау
үшін келіссөздік кезең берілуін талап етеді. Сонымен қатар республика
қызметтің сәулет жэне ... ... ... тырысады, ауыл шаруашылығы
бойынша экспорттық субсида, ауылшаруашылық тауарына импорттық кедендік
салықты, ішкі ... ... ... ... ... ... ... талқылай отырып, сыртқы сауда
серіктестерімен, БЭК жэне ... ... ... бойынша
Қазақстан серіктестерімен қатынастың күрделенуі мүмкіндігін болжауда.
Негізгі проблемалар ... ... ... ... ... емес сектордың әлсіздігі, әсіресе ауыл шаруашылығында және азық-
түлік мэселесінде отандық өндірушілер мен. ішкі ... ... ... ... ... ... ... стратегияны жасау
жэне бизнесті үйрену үшін өтпелі кезең қажет. Халықаралық ... ... ... ... ... эсколациялаудың ең оңтайлы
жағдайын талап етіп жэне сезімтал импорттық тауарлардың тізімін, импорттық
кедендік салықты төмендетуі жөнінде ... ... Бұл ... жолымен елдің тұрақты дамуын қамтамасыз ету міндеттерімен
тікелей байланысты. 2003 жылы ... ... ... ... ... индустриалды-иновациялық дамуының мемлекеттік ... ... ... ... ... ... сабақтас /9,45/.
Сыртқы сауданың әрі қарай дамуы үшін жэне тиімділігін арттыру
мақсатында сыртқы ... ... ... ... ... ... Бұл салада басты жетістік болып ... ... ... ... ... ... ... саясатына қайшы бір
жақты протекционистік шаралардың қолданылуына қарамастан) ҚР мен ... ... ... ... ... ... отыр.
1998 ж. Орынбор облысының экімшілігінің ... ... ... ... ... ... ... шекаралық облыстардың
сыртқы экономикалық байланыстарын кеңейтуге талпыныс жасалынып, ол үшін РФ-
ның Орта Азия мемлекеттерімен тауар ... және есеп ... ... ... бір ... құрылуы қажет болды. Оған сауда
үйі, сақтандыру компаниясы, валюта биржасы, ... ... ... ... ... кедендік тәртіп ... кІру ... ... ... бұл ... ... ... болған сауда операцияларынан түскен жиынтық ақшаның 70%-ға жуығын
алуын қарастырады /9,57/.
Бұл жобаның жүзеге асырылуының ойдағыдай болмауының ... ... ... ... ... ... және ынтымақ-
тастықтың ірі субъектілерінің жаңа сапалы өзара байланыс механизмдеріне
көшуге көп ... ... сол ... ... және ... тең мүмкіндік жағдайының болмауынан болатын. Сонымен ... ... ... ... ... ... әр ... аудандардың экономикасының диверсификация деңгейінің әр түрлі
болуы бұл ... іске ... ... ... ... ... ... байланыстарын дамытуда Кеңес өкіметі
кезінде қалыптасқан технологиялық байланыстарды қайта қалпына келтіруге көп
көңіл бөлініп отыр, атап ... ... ... ... ... ... Осы схемамен жұмыс жасайтын Ресей
аймақтары (Челябинск және Оренбург облыстары) Қазақстан Республикасымен ... ... ... жетіп, соған байланысты шекаралас ... ... ... ... ... ... ... жетті. Ал
көтерме сауда жүйесінде, трансшекаралас ... ... ... ... ... ... өте қарапайым десе де
болғандай.
"Қоғамдық пікір лидерлері мен ... ... ... интеграциялық процестердің ... ... ... ... ... (Ресей, Украина, Белорус,
Қазақстан 2005 ж., көктем) төмен нэтижелерге ... ... ... күрделі проблемалар орын алған. ЕурАзЭҚ ТМД сияқты
тиімділігі шамалы бюрократиялық аппарат ретінде ... ... ... ... ... құрылым ретінде әзірге көзге көрінер
жетістігі жоқ деп ... ... ... принципі бойынша қүрылған
сыңайлы»; «бұл түсініксіз үйым, ... өте әртекті, ...экономикалық ... ... тек ... мен ... ... бір ... Белоруссия.»
ЕурАзЭқ-тың дамуының басты шарты ТМД ... ... ... ... және ... ... ... 2005 жылы Қазан қаласында Ресей, ... ... ... ... ... ... мен ... сенімдІ
серіктес екенін бекіте түсті, осы серіктестік ТМД мемлекеттері арасындағы
интеграцияның іргетасын қалады. Сол ... бұл ... ... саяси
коньюнктуралық мүдделерден туындамаған, қайта ... ұзақ ... даму үшін ... ... ... ... Е.М. Примаковтың айтуынша:
"Қазақстан бүгінгі таңда Ресейдің басты ... ... ... БЭК құруда .... бізде Қазақстанмен біріккен кәсіпорындар саны
Қытай, АҚШ, Англия, ... ... ... ... ... тең. Бүл ... үдерістің біздің экономикамызға
тереңдей түскендігінің айғағы. Бірақ интеграция тек мемлекетгік ... ... ... ... қана қоймайды. Ресей Федерациясыньщ 89
(қазір 88-87) субъектісінің 76-сы Қазақстанмен тікелей байланысуының маңызы
зор. Бұл ... ... ... ... ... ... Тек макро емес, микро деңгейде де. Сонымен, ... ... ... Назарбаев қойған мақсат-біртұтас, еуразиялық
экономикалық кеңістік құру-бүгінде жүзеге асты...".
ЕурАзЭҚ-тың ... ... ... ... (2005 ... ... ... одағын құру жұмысын жеделдете түсті. 2006 ... ... және ... ... тиісті дәрежеде унификациялау
жүмысы атқарылмақ. 2005 жылы ... ... бұл ... 62% ... одағын кұру кезінде интеграциялық процестерді жеделдету үшін
мемлекетаралық ... ... ... ... ... ... ... 25 құжатқа қол ... ... ... ... сыртқы экономикалық операцияларды жүзеге ... ... ... ЕурАзЭҚ мемлекет-мүшелерінің қаржы-экономикалық саясат
кеңесінің жарғысы және т.б. Кеңестің ... ... ... біртұтас
көлік кеңістігін күру жүмысын жеделдету туралы ... ... ... мүше мемлекеттердің жарналарынан қалыптасатын қауымдастықтың ... ... ... тездетіп аяқтау көзделді /23,30/.
2 ҚАЗАҚСТАН ... ТМД ... ... ... ЖӘНЕ
ГУМАНИТАРЛЫҚ ЫНТЫМАҚТАСТЫҒЫ
2.1 Қазақстан – Ресей мемлекетінің мәдени ынтымақтастығы
Қазақстан ... ... ие ... ... жаңа кезеңде
әлемнің көптеген елдерімен қарым-қатынастарын нығайта түсті. Соның ішінде
көршілес ... ... ... дамуына екі елде қоныстанған
ұлттық диаспора арасындағы ежелден қалыптасқан байланыс та ... ... ... ... ... ... миллионнан аса қазақ
тұрады. Олардың басым көпшілігі Ресейдің Қазақстанмен шектес аймақтарында,
атап ... ... ... Астрахан, Орынбор, Самара, Қорған,
Челябі, Омбы, Саратов, Волгоград, Екатеринбург, Новосібір, Түмен және басқа
облыстарында. ... ... ... ... аумағында тұратын орыс
ұлтының өкілдерімен қатар екі ел арасындағы ... ... ... ... болып отыр.
Қазақ диаспорасының пайда болуы және қалыптасуы негізінен екі ... ... оның ... ... шекараларды белгілеген
кезде өзінің байырғы жүртында түрса да ... ... ... ... қазақтар болса екіншісі, тарихи жағдайларға байланысты әр кезеңдерде
көшіп барып орнығып қалғандар.
Ал, Ресейдегі қазақ диаспорасына келетін болсақ, ... ... ... ... ... дерлік - осы өлкені ежелден мекен
еткен қазақтардың үрпағы, XX ғасырдың басында Кеңес мемлекеті ... ... ... ... ... ... ... РКФСР (РСФСР) аумағында қалды. Ал Кеңес мемлекеті ... ... ... ... қазақтар Ресей Федерациясының азаматтарына
айналды.
Қазақстан тәуелсіздігі жарияланған 90 жылдардың басындағы әлеуметтік
экономикалық жағдайлардың күрт ... ... ... оқу ... ... ... аударуға мәжбүр етті. 1994-1997 жылдар аралығында
Ресейге сегіз ... он ... ... ... қоныс аударған, ал 1998-2001
жылдар аралығында бүл көрсеткіш ақырындап төмендеп ... ... ... ... ... Ресейдегі елшілігі, Санкт-Петербург, Астрахань және Омбы
қалаларындағы Консулдық мекемелері Ресей аймақтарындағы қазақ ... ... ... әрі ... ... ... ... де
тығыз ынтымақтастық орнатуда.
Аз үлтты халықтарға, оның ішінде ... ... ... ... атқарылып жатқан шаралар тікелей елдің конституциясы мен осы
мәселе жөнінде қабылданған ... ... ... ... ... Атап ... 1996 жылы 17 маусымда қабылданған ... ... ... ... заң аз ... ... ұйымдар
құруға жол ашты. Бұл ұйымдар ұлттық ерекшеліктерін сақтау, өз тілін дамыту,
білім беру, ұлттық мәдениетті ... ... ... ... ... ... аумағында қазақтардың 20-ға тарта ұлттық ұйымдары
тіркелген. Олар ұлттық салт-сананы жоғалтпау жолындағы әрекетпен ... ... ... ... басшылығымен тиімді қатынас орнатуда.
Қазақ қауымының түтас үлт бөлігі ... ... ... арттыру
мақсатында жергілікті ұлттық үйым жетекшілері ... ... ... ... бас ... ... Әр ... келген үйым өкілдері
өзара тәжірибе ... ... ... ... ... болып
жатқан саяси, өлеуметтік-экономикалық жағдайларды сараптап, талдау жасайды.
Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың 2005 жылдың басында Ресейге жасаған ресми ... ... ... ... ... Ресей
Федерациясындағы елшілігінде Ресейде түратын қазақ диаспорасы өкілдерімен
болған кездесуі ... ... ... ... ... ... ... мұң-мұқтаждарын тыңдап, Ресей мен Қазақстан арасындағы мәдени,
ғылыми-техникалық және іскерлік байланыстарды дамыту барысында ... рөлі ... де ... ... ... өз ... Мөскеудегі отандастарымыздың 70 пайызы
ақыл-ой еңбегімен айналысып жүргенін: олар ғылыми қызметкерлер, жоғары оқу
орындарының ... ... ... атап ... ... ... ... Федерациясындағы білім, ғылым
салаларында еңбек ететін ғалымдар: тарих ғылымдарының докторы , ... ... ... ... ... ... президенті, физика-
математика ғылымдарының кандидаты Б.Ө. Жамалов, РФ Мемлекеттік Думасындағы
Үлт істері жөніндегі комитет аппаратының жетекшісі Р.М. ... ... ... ... ... гуманитарлық жөне өлеуметтік
ғылымдар факультетінің деканы Н.С. Қирабаев, РҒА Тіл ... ... ... ... докторы, профессор К.М. Мүсабаев, РҒА
Салыстырмалы саясаттану ... бас ... ... ... ... ... Е.Н. Оңдасынов, М.В. Ломоносов атындағы ММУ-
дің Азия және Африка елдері институты директорының ... ... және ... ... ... ... жоғары интеллектуалдық сапасын
көрсетеді. Сондықтан да басты назарымызды білім беру саласына аударғанымыз
жөн болар, оның ішінде бүгінгі күні туындап ... ... бірі ... мен оқу ... ... ... Бүл ... басылып
шыққан оқулықтар мен оқу қүралдарымен қандастарымызды да қамтамасыз етуіміз
керек, Себебі, мүндай ... ... ... ... өз ... ... өдет-ғүрпы мен салт-дәстүрлерін сақтауға,
дамытуға қосар үлесі үлан ... ... ... ... ... ... ел арасындағы қарым қатынастардың барлық салаларын нығайтуда өз
үлестерін қосып отыр. Бүған дәлел ... ... ... Астрахан
қалаларында Бас консулдықтар ашылды, енді Омбы және ... ... ... ... ... ... ... Омбы қазақ мектептерінің мұғалімдері
білімін біздің елде тегін жетілдірсе, Қазақстанның орыс мектептерінің орыс
тілі пәні ... өз ... ... ... Омбы Ауыл ... Танк училищесінде және Омбы университетінде қазақ ... ... ... ... үш ... ... үйымы жүмыс істейді. Аймақтық ... ... ... мөдениетІнің "Мөлдір" Сібірлік Орталығы
аймақтық қоғамдық ұйымы және Омбы ... ... ... жылы облыста қазақ тілін ана тілі ретінде оқытатын 13 мектеп болған
болса, 2004 жылы ... ... саны 17-ге ... өсті. Бүгінгі таңда ол
мектептерде 1029 бала оқиды /19,32/.
Ресей аймақтарындағы ең ірі қазақ диаспорасы Орынбор облысында түрады.
Мұндағы ... саны 200 ... ... ... "Ақ Жайық" атты Орынбор
облыстық қоғамдық үйым жүмыс істейді. Қазақ тілінде 1991 ... ... ... ... ... ... ... өкІлдеріне кең танымал жөне
үлкен сүранысқа ие. Облыста 18 мектепте қазақша ... ... ... тілі
мен әдебиетІ 55 топта қосымша сабақ ретінде өтіледі /16,32/.
Ал, Башқүртстан Республикасында 14 мыңға жуық қазақ ... ... ... ... ... ... ... жүмыс істейді.
Саратов облысында 80 мыңға жуық қазақ тұрады. Олар саны жағынан өңірдегі
үшінші ірі ... ... 1997 ... ... ... бойы қазақтары
қауымдастығы" атты Саратов облысының аймақтық қоғамдық үйымы жүмыс жасайды.
Саратов облысында 224 үлттық (орыс ... ... ... ... 32
жексенбілік мектеп ашылған, оның ішінде 7 мектеп қазақ ... ... ... ... жөне ... ... қазақ тілі білім
бағдарламасының аймақтық компоненті ... ... ... ... ... 150 ... қазақ қауымы саны жағынан екінші орында
тұрған этнос. ... ... ... ... аудандарында түрады.
Дегенмен, Володарск, Красноярск аудандарында қазақтар саны ... ... ... 1990 жылы ... ... ... "Жолдастык" атты қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... 1991 жылдан бері облыста қазақ
тіліндегі "Ақ арна" газеті шығады, апта сайын ... ... ... ... ... "Ана ... хабарлары шығады.
Қоғамдық үйым жанынан "Самал" қазақ классикалық ән ансамблі, "Шалқыма"
қазақ өні ансамблі қүрылған. Олар ... ... ... шығармасын
насихаттайды.
Астрахан облысында 114 үлттық мектептердің 72 сі қазақ мектептері деп
есептеледі, оларда қазақ тілі пөн ретінде, ... ... ... ... ... ғана ... ... 2002 жылғы санақ деректері бойынша өлкедегі қазақтардың
саны 9825 адам болған, оның екі жарым мыңы қалаларда ... ... ... ... ... көп қазақтар түрып жатыр.
Мәселен, Қүлындыда 150-180 қазақ ... ... ... ... жанұялары бар. Қазақ мектептері осы елкеде бастапқыда бастауыш мектеп
ретінде 8 жылдық болса, 11 жылдық қазақ мектебі болып қайта ... ... ... ... ... ... ... жүмыс жасайды. Бүл
өлкені оқулықтармен Павлодар облысының оқу департаменті қамтамасыз етіп
отыр.
Алтай Республикасындағы қазақ ... саны 12 ... ... ... ... негізінен Қос-Ағаш ауданында шоғырланған. Ресейдің Ташанта
шекарасынан 25 ... ... ... ... атты ... елдімекені орналасқан.
Қосағаш ауданында тек қазақ отбасыларынан түратын 5 ауыл бар. Олар: ... ... ... ... өзі, ... және Ташанта. Жалпы аудан
көлемінде 17 мың түрғын болса, соның 11 мыңы ... ... ... ... губернаторы қазақ - Әуелхан Жазитұлы Жатқанбаев. Жақында ғана
өткен губернаторлар сайлауында ол тағы да 4 ... ... Жаңа ... кісі өз ... түрғызыпты. Мұнда 1800-дей отбасы бар. Мұнда ... тілі мен ... ... ... сақталған. Бүған, үлттық
мөртебесі бар Алтай Республикасында өмір сүріп отырғандары мүмкіндік берсе,
екінші жағынан Баян-өлгий ... ... ... өз ... ... ... 7-8 мешіт жүмыс істейді. "Мирас" атты қазақ мәдени
орталығы жүмыс жасайды және 15 ... ... ... ... ... бар ... да Тәуелсіз Қазақстанға, атамекенге қоныс аударуға
шақырылған. Алайда, 1991-1999 жылдары екі жарым ... ... ... ... ... Көкшетау қалаларына шоғырланды. Осы екі жарым мыңның
мың жарымы қайтып келді, өйткені жері, жағдайы келіспеді. Сол себепті жүрт
жылы ... ... ... ... тілі мен ... ... ... бес сағат үйретіледі.
Оның 3-еуі тілге, 2-еуі әдебиетке арналған. Қазіргі кезде мектептерде ... ... ... оның 23-і ғана ... тілі мен ... ... ал, 13
басқа пәндердің мамандары. Сондықтан ана тілінде оқытатын маман ... ... ... ... ... ... оқытса деген тілек бар.
Татарстан Республикасында бүгінгі таңда 2000 қазақ тұрады, оның жартысы
елдің астанасы ... ... ... 1991 ... жоғары оқу
орындарында оқитын қазақ студенттері жерлестер ... ... бүл ұйым ... ... ... ... ... "Қазақстан" ұлттық қоғамы
қүрылған болатын. Алғашқы күннен бастап, қазақ бірлестігі ... ... ... ... ат салысып отыр. 1993 жылы "Қазақстан"
қоғамының бастамасымен Қазақстан және Татарстан ... ... ... шарт ... облысындағы 2002 жылғы санақ ... ... ... саны 11691 ... оның 7546 ... жерде, 4145 адам қалада түрады.
"Отан" атты аймақтық қазақ мәдениетінің ұйымы жұмыс ... Бүл ... ... - ... аумағындағы үлттық дәстүрлер мен төл ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-мәдени қққықтарын қорғау болып табылады. Осы мақсатқа
жетуде ұйым белсенді түрде жүмыс ... ... ... диаспорасы қарқынды дамып келеді. Бүгінде
қазақтарды бұл облыстағы ... ... ... ... ... ... ... медицина, білім беру және т.б. салаларда ... ... ... 2000 жылы ... ... ұлттық мәдени ұйымы
құрылып, үлттық бірлестік ... ... ... ... өткізуде.
Осы мәселелерді шешуге көмектесу, отандастарымыздың атамекенімен
байланысты нығайтуға, ата ... ... ... ... деген
талпыныстарына қол үшын беріп, жоғарыда аталған іс шараларды ұйымдастыруға
қолдау көрсету біздің парызымыз болып табылады.
Қазіргі таңда қазақ тіліндегі ... ... ... ... ... облыстарында шығады. Қазақстандық газет-журналдар ... ... ... ... ... ... ... Челябі,
Астрахан жөне Орынбор облыстарында тарайды. Алайда, басқа ресейлІк ... ... және ... қиындық салдарынан қазақ тіліндегі
телехабарларды көре алмайды.
Ресейдің кейбір облыстарында қазақ, басқа да ... ... ... тым ... ... ... мысалы Волгоград облысындағы 42
мың қазақтың санын 60-80 мыңға жеткізіп, "аймақта ... ... ... өз ... алып ... ... ... қорқытып-үркіту де
орын алып отыр. ... ... ... ... ... ... ... "көршілес мемлекеттер орыстарды ығыстыру
үшін өдейі мүсылмандар да Ресейге қоныс аударуда" деп кінө тағу ... ... ... - этномәдени жағдайы республикалар мен
облыс басшыларының саяси бағыт-бағдарлары мен оппозицияның ... ... ... ... ... ... әлсіз Саратов, Самара, Астрахан облыстарында үлттық мөселелердің
мақсаттары анықталған. Ал ... ... ... ... облысында сөз көп
те, іс аз.
Үлт саясатын жүргізу казак орыстардьщ, православие дінінің басқа үлт
өкілдеріне қырын қарайтын ... ... ... да ... диаспорасы тағдыры үшін аймақтағы қалыптасқан тарихи дәстүрлердің
маңызы зор. ... ... ... ... арасында діни сыйластық,
мейірімділік ғасырлар бойы қалыптасқан. Әр облыс өз көші-қон саясатын,
үлтаралық ... ... ... ... ... ... ... байланыста.
Сондай-ақ Астрахан облысы мен Самара облысының заң ... ... ... ... ... ... төленетін салықтардан жеңілдіктер жасап, диаспоралардың мәдени
әлеуметін дамытуға арналған ... ... Ол ... мәдени дамуын 98,9 пайыз облыстық бюджеттен, 0,7 ... ... 0,4 ... ... ... ... ... мекендеген бірқатар аймақтарда көптеген заң күші бар
үлттық ... ... ... ... ... ... мақүлданған. Әлеуметтік, экономикалық, қүқықтық мемлекеттік
рухани салаларда арнаулы іс-қимыл жоспарлары да бар.
Ресейдегі қазақ диаспорасы үшін ... де ауыр ... бірі - ... ақпарат қүралдарын дамыту. Самара облысында радио 11 тілде
ақпарат берсе, оның 1-еуі - ... ... 9 ... ... ... түрады, оның
ішінде жалпы түрік деп аталатын "Азан" газеті бар.
РФ ... ... ... аз ... ... ... хартияға қосылуына
байланысты үлттық тілдерді ресми ... ... ... ... да тіл ... ... ... отыр. Бірақ РФ заңдарында бүл
мәселе ашық, дәл ... ... ... ... қолдану
ауызша мойындаудан аспай түр. Ал Волгоград ... ... кері ... ... ... ... ұлттық қатынастар туралы"
заңында тек орыс тілі негізіндегі ортақ мәдени кеңістігі ... ... ... ... ... мен ... деген көзқарас өлі де оңды емес. "Сіздің ... ... ма?" - ... ... орыс емес шағын үлт өкілдерінің 25,2 пайызы
"сақталады", 55,7 пайызы ... ... ... 17,3 ... "біздің
құқығымызды қорғаудың қажеті жоқ" деп жауап берген.
Сонымен айтар болсақ, жаһандану ... ... ... жуық ... ... ... үрдісіне байланысты болып отыр. Орыстану
олардың күнәсі емес, қасіреті. Адам ... ... ... ... құқы
бар, бірақ ана тілін пайдалану құқы жоқтын қасы. ... ... ... үлгі бола ... отырғанын сезеді. "Елге оралыңцар" десеңіз: "Бізге
қарағанда шүкірсіңдер ғой, бірақ ... де ... ... ... да ... ... де бар. ... үрдісіне қарсы тұру
мүмкін емес, бүл даму заңдылығы. Бірақ оған бейімделіп, жақсысынан үйреніп,
жаманынан жирену, басқа үлттардың ... ... ... ... ... ... өзімізге тартып, жаңа үлттық саясатқа бетбұрыс жасап
еліміздің өркендеуі үшін белсенді түрде жүмыстар жасау ... ... ... ... сақтап өзге елдерге өнеге бола алады.
Қазақ елі ... ... үлт ... ... және діни ... ... ... болып отыр. Дін - әрбір халықтың рухани, мәдени дамуының
қайнар көздерінің бірі. Елімізде 40 аса ... ... 3000 аса ... мен ... ... істейдІ. Қазақстанда негізгі діндер ретінде
ислам және христиандықтың православиялық болып ... ... ... жөне ... ел ... ... ... рухани-тарихи
дөстүріне ықпал-өсерін тигізетін діни ... ... ... болған
өзгерістер мен қайта құрулар діни қатынастарға да ... алып ... ... және ... ... бірінші съезі жаһандану
заманындағы өркениеттер арасындағы үн ... мен ... ... ... ... ... үлес ... Елдің рухани бІрлігі мен рухани
қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... елімізде 471 ұлттық-мәдени бірлестіктер, 19 республикалык,
және аймақтық үлттық газет, радио-телебағдарламалар, 6 үлттық театрлардың
қызмет етуіне ... ... ... ... ... жылдары
еліміздің аймақтарында 11 достастық сарайы салынды, Алматыда тағы бір
Достық сарайы жөне Астанада ... пен ... ... ... ... бірінші болып ашылған Орыс қауымының қазір он бір облыстық
филиалы бар. Ал, 1992 жылы ашылған Республикалық Славян қозғалысы ... екІ ... ... ... ... он екі ... бар.
Республикалық Славян қозғалысы «Ладта» отыз мың мүшесі бар, оның бес жүзі
белсенділер.
Алматы қаласының өзінде Орыс ... ... Орыс ... ... ... православты мөдени қор «Панагия», Республикалық ... ... ... бірлестік «Орыс одағы» және т.б. орыс, славян,
казак үйымдары ... ... ... ... ... ... ... Орыс қауымы, Лад қозғалысы,
Далалық өлкедегі казактар одағы, Жетісу Казактар ... ... ... Орал ... Орал казактар қауымы, Өскемендегі Жоғары Ертіс
орыс ... ... ... ... ... ... ... Жетісу казактар одағы , Шымкенттегі «Надежда» казак айелдер
одағы, Өскемендегі Шығыс Қазақстан Славян мәдениет ... ... ... ... ... ... жастар одағы, Ақтау
қаласындағы «Русское Землячество» бірлестігі жатады.
«Далалық өлкедегі ... ... атты ... ... ... ... құрылған. Бірлестіктің құрамында он үш бөлімшесі бар. Бір жексенбілік
казактар мектебі, екі балалар ... мен ... ... бір ... хоры
бар. «Лад» қозғалысының көмегімен «Лад» газетінің бІр бетінде апта сайын
«Далалық ... ... ... ... ... шаралар туралы
мәліметтер жарияланып тұрады.
Ресейдің Алтай ... ... ... аймақтардағы
отандастармен байланыстарды нығайту үшін арнайы кеңес құрылған. ... ... ... да, ... ... да ... бар. 2001 ... өлкесі өкімшілігінің бастамасымен Өскемен ... ... оқу ... ... ... ... ... Алтай өлкесі аудандарының көркем өнер ... ... ... 1995-2001 жылдар аралығында Омск ... ... ... ... 800 ... орыс тілі, орыс әдебиеті,
тарих, математика, физика, бастауыш сынып дәрістері, ... ... ... арттыру курсынан өтті. Ал, 2001 жылы 320 ... ... ... ... ... Омск жоғары оқу орындары Кеңесінің шешімімен
Қазақстанда жөне ОА ... ... ... отандастары Ресей
азаматтарымен тең дөрежеде оқуға тапсырып, оқи алады.
Қазақстан ... ... мен ... орыс ... ... ресми ынтымақтастық, оның ішінде мәдени ынтымақтастық,
басқа үлттық ұйымдармен қатар негізінен Қазақстан Халықтар Ассамблеясының
арқылы жүзеге асуда.
Қазақстан Республикасында орыс ... ... ... ... ... Қазақстанның өр облысында бар. Облыстық орталықтардың
қалалар мен ... ... ... ... ... Бүл ... басты бағыттары: орыс тілі мен ... ... ... ... ... мен мәдениетін, үлтаралық келісім мен
халықтар достығын қолдау болып табылады.
Қазақстанда 2356 мектеп жалпы білімді орыс ... ... және ... ... екі ... ... одан да көп тілдерде береді. Жоғары оқу
орындарында орыс тілінде бІлім алатын ... ... ... 1999-2000
оқу жыльшда 67 пайыз /8,64/.
Қазақстанда барлық мектептерде орыс тілі пөні жүргізіледі. Сондай-ақ
орыс тілінде ... ... ... ... ... оқу ... ... ҚР Білім және ғылым министрлігінде 7925
мектеп бар, оның 2122-сі орыс тілінде білім ... ... ... ... ... 27 ... 2069 ... мектеп (26 пайыз). Орыс тілінде білім
алатын баланың жалпы саны 12073 03. Бүл көрсеткіштер Қазақстандағы ... ... ... ... ... көрсетеді.
Қазақстанның білім беру саласын өркендету үшін қабылданып жатқан
түжырымдарға ... ... ... 2015 ... ... ... дамыту түжырымдамасында" айтылған білімдегі жаңалық, ... ... ... өзінің өмір жолын ертерек таңдауына,
нарықтык қатынасқа белсенді араласуына қол ... ... ... ... беру ... ... ... кеңістікті сақтаудың аса маңыздыларының
бірі ақпарат-мөдени орталықтары болуы ... олар ... ... ... мен ... ... ... өсіресе жаңа
ақпараттык және телекоммуникациялық технологиялардын дамуы біздің аумақты,
өрі аз қоныстанған еліміз үшін бірегей ... ... ... біз осы
үрдістермен қатар адымдайтынымызға ешкім кепілдік бере алмайды. Демек, осы
технологияларды ... ... ... қоғамымызға толық кіруіне қол
жеткізу, ғылыми техникалық ... ... ... ... оның ... түрлерімен салыстырғанда, өз мөнісі
жағынан неғүрлым "көпшіл" өрі икемді бола ... ... ... ... және ... ... барынша
жәрдемдеседІ.
Ақпараттық технологиялардың денсаулық сақтау мен білім беру ... ... ... ... жақсарту үшін маңызына баға жеткіліксіз .
Қазақстан мен Ресей арасындағы қарым-қатынастардағы ... ... ... ... ... 1991 жылы ... Одағы ыдырап, оның орнына
ондаған жаңа, тәуелсіз мемлекеттер дүниеге келді. Олар ... ... ... ... ... ... ... 70 жыл бойы қалыптасқан
шаруашылық, саяси, ғылыми-техникалық, мәдени тағы ... ... бүл ... ... ... мәселелер әкелді, экономика және
басқа салаларын дағдарысқа үшыратты. ЕндІ ғана ... ... ... елдердің басындағы кездескен ауыр жағдай тығырықтан шығу ... ... ... мәселелерді бірлесе шешуді талап етті. Осыған
орай ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың үсынған ... ... ... ... ... ... соң дербес болған мемлекеттердің 9-ы сол 1991 жылы
желтоқсанда ТМД құрды, кейін оған тағы ... да ... ... жаңа ... ... ... ... қамсыз, бейбіт
түрде ажырауға жөне өз дербестіктерін бекітуге қомақты үлес қосты. Алайда,
өзара экономикалық, ғылыми, техникалық, т.б. ... ... ... ... ... ... да, көпшілігі іске аспады,
қағаз жүзінде қалды. Сондықтан ТМД-дан түңілу, үміт ... ... жылы ... 29 ... ... ресми сапар шеңберінде Н.Ә.
Назарбаев ММУ-нің профессор-оқытушы жөне студенттер қүрамымен кездесіп,
өзінің сөзінде ... ... ... ... ... ойын айтты.
Бүл ретте "одақ" деген сөз абыржытпасын, жаңа одақ бүрынғы Одаққа оралу
емес, Еуразиялық одақ ... ... ... ... ... ... ... Л. Гумилев атындағы Еуразия ... ... одақ қүру ... он жыл ... орай ... ... деді: "Естеріңізге сала кетейін, сөз қағида төрт ... ... еді. ... ... ... ... екіншіден көп қабатты,
түрлі жеделдіктегі кірігу идеясы, үшіншіден өңірлік қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ... халыққа түсінікті болуы үшін еуразиялық идеяның негізгі
қағидалары ... ... ... ... он ... ... үсыныстар
да енгізілді.
Еуразиялық идея, еуразияшылдық, еуразиялық кірігу - жаһанданудың ... ... ... ... оның ... ... болып табылады.
Қазіргі өркениетті елдердің негізін қүраған халықтар кезінде бір-бірімен
жөнді араласа алмай жатқақда, шаруашылықты ... ... мен ... меңгеруде алдына жан салмаған Еуразия қүрылығының қақ ... өзге ... ... жеткізуші, Шығыс пен Батыс мәдениетін бір-
біріне жалғаушы рөлін атқарған.
Қазақстан мен Ресей бұрынғы кеңестік ... ... ... ... күн ... ... ... субъектісі ретінде өзінің
геосаяси және геостратегиялық артықшылықтарын қалыптастыруда. Осы Қазақстан-
Ресей одақтастық карым-қатынастарында маңызды рөлді олардың ... ... Бұл ... астарында көрші екі елдің бірлігі
және өзара түсінісушілігі жөніндегі халық даналығы ... мен адам ... өте ... ... рөл ... - ... Рухани мөдениет көпжақты, кең салалы үғым. Қоғамның рухани
жетістІгі оның ... ... ... бола отырып, сол
жетістіктердің жеделдеуІне, не болмаса баяулауына ықпал етеді. Қоғамда
ешнәрсе ... ... адам ... ... іске ... ... алмайды. Ғылым, өнер, идеология, саяси және қүқықтық көзқарастар
-қоғамның нақтылы өмірін, қоғамдағы өмір ... ... ... қажеттерін
білдіріп, қоғамдык сананың әртүрлі үлгілерін қалыптастырады. Ал, ... ... ... арқылы қүндылықтарды ажырата білетіндігіне
негізделеді.
Ерекше географиялық дүние ... ... ... не ... не қиыр немесе оңтүстік-шығыс азиаттарына ... ... ... жөне ... ерекшеліктері аралас
болады. Осыдан барып "Шығыс-Батыс" жүйесінде Қазакстан мен Ресейдің орны
жөніндегі мөселе шешілуі керек. ... мен ... - ... та жөне ... ... олар ... ... және біртүтас славяндық-түрандық бірлікті
білдіреді. ... ... ... Шығыс әуендері, керісінше Шығыс
медениетінде Батыс өуендері мен ... ... Бүл орыс және ... ... ... олардың тарихи астасуымен, тіпті
орыстардың түріктермен, кейін қазақтармен ... ... ... ... ... ... өрбір халықтың қүқығы мен
ерекшелігін мойындайды. Еуразияшылдар ұраны ... ... ... ... парасаттылыққа ұмтылу". Рухани-адамгершілік
жағынан жетілген, Шығыстың руханияты мен Батыстың озық ... ... ... сіңіріп, екеуін ұштастыра білу.
Еуразиялық идея Шығыс пен ... ... ... ... бола ... оларға кереғарлық жасамайды, олармен бір қатарда
айрықша түрмайды. Керісінше екі ... да ... ... ... ... ... Ол дүниені жаңғырту мен адамды рухани
жетілдіруді бір-бірінен алшақтатпайды, керісінше, жақындатады, толықтырады.
Адамның ... ... ... ... ... сырт ... ... қайта ол нақтылы іс-әрекетті талап етеді.
Сондықтан ... ... ... ... "Мәдени мұра" мемлекеттік
бағдарламасы іске асып жатыр. Бай мәдени мүраны ... ... ... ... негізі болып табылады.
Көне заманнан бүгінгі күнге дейінгі Еуразия кеңістігінде ең шешуші
суперэтностары - славян жөне ... ... ... үрпаққа қалдырған
бай философиялық және рухани мүралары бар. Осының нетижесІнде ... ... ... ... жөне ... арқылы түрақтылық пен қауіпсіздік, былайша ... ... ... ... Оған ... жылы ... ... Әлемдік және
дөстүрлі діндер лидерлерінің съезі кепіл.
Еуразиялық кеңістіктегі мемлекетаралық ... мен ... ... олар еуразияшылдықтың табиғи терең мәнін көрсетеді. Егер
Қазақстан Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Еуразиялық Одак ... ... ... ... ол ... ... жалаң сыртқары ойларға емес, Еуразия
халықтарының мәдениеті мен болмысының іштей жақындығына, славяндар ... іс ... ішкі ... ... аймақтағы геосаяси және өлеуметтік-мөдени кеңістік
шеңберінде терең кірігу үрдістері ... ... жаңа ... ... ... күні ... заманында түрақтылық пен қауіпсіздіктІ қамтамасыз
ету түрғысынан ... пен ... ... ... ... ... деген қатынасы мен кірІгуі ... ... ... ... ... адам мен ... техника мен
адамгершілік, ислам мен христиандық, ұлттық пен жалпыадамзаттық қүндылықтар
арасындағы теңсіздік аса зор ... ... ... ... ... ... ықтимал. Еуразияшылдықты дүниеге айрықша қатынас түріндегі
мөдени-философиялық доктрина ретінде ... ... осы ... жоюдың
басты жолы, адам тіршілігінің әртүрлі ... ... ... ... еді. XXI ... ... идеяның кең де терең мөнге ие
болуы да сондықтан. ... ... идея ... кеңістігіндегі
мемлекеттер арасындағы күрделі қайшылықтарды шешудің бірден-бір үйлесімді
түрі, сонымен қатар ... ... ... ... ... бүл ... ... пен бейбітшілікті қамтамасыз етудің
бірден-бір құралы болып табылады.
Қазақстан дербес ... ... сол ... нық ... ... Енді
жаһандану жағдайында өзі соған кіріге отырып, оның серпінділігін сездіруші
жақ ретінде де ... ... ... ... ... кезде Л.Н. Гумилевтың артында қалған құнды қазыналары, жаңашыл
ойлары мен интеграциялық ... ... орны ... ... ... қазіргі ғылыми ізденістердің және болашақтағы мөдени
дамудың негізі болып табылады. Л.Н. Гумилевтың ең күнды теориясы еуразиялық
теориясы аймақтағы мемлекеттердің саяси және ... ... ... ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың ... ... ... ... ... құрылды.
Еуразиялық идеяның ғылым, білім кеңістігінде жүзеге асырылуы Еуразиялық
Үлттық университет қүрылып, заңды түрде оған ... ... да ... да ... Лев ... ... есімі берілуі. Университет
халықаралық ғылым, білІм салаларындағы байланыстарды дамытуда. ... ... ... ... ... ... бар.
Еуразиялық ұлттық Университет қазіргі таңда Л.Н. ... ... ... ... ... ... таратудағы қазақстандық
орталық болып табылады. «Біздің университетте ... М. ... ... ... зерттеулер орталығы және профессор,
этнограф Ж.Ермекбаев басқаратын «Еуразиятану» ... ... ... ... ... тарихпен байланыстағы Еуразия мәселелерін
қарастырса, институт еуразияшылықты өркениет ... ... ... ... елІміздің ғылыми бағыттағы сұранымы болашақта
еуразиятанушылардың жаңа ... ... ... білдіріп, осы
ретте Еуразия университеті аянып ... ... - ... кезекті сүхбатында
университет ректоры С.А. Абдыманапов /21,24/.
Еуразиялық идея жас ... ... ... ... ... ... сөйтіп оларды өзара жақындастыруда
айтарлықтай қызмет атқару арқылы біздің санамызға ... ... ... интеграциясы, Еуразия кеңістігіндегі мемлекеттердің өзара
интеграциялық қауымдастығы олардың өрқайсысының үлттық ... ... одан әрі ... ету үшін де өте ... ... ... экономикалық интеграцияның болашағы өте зор.
XXI ғасыр оны ... ... ... көпшілігі мойындап,
болашақта еуразиялық идея үлкен ... ... ... ... ... жүзінде өзара түсіністік пен рухани келісім салтанат күрған ғасыр
болмақ.
Еуразиялық кірігу - өзІнің дамуын ... ... ... ... қауымдастықтың басты бағыты еуразия мемлекеттері мен халықтары
арасындағы түрақтылық пен қауіпсіздік, әлеуметтік-экономикалық, мәдениет,
ғылым және ... ... ... ... ... ... табылады /21,11/.
2001 жылдың 1 шілдесінде Минскіде ЕурАзЭҚ ... ... ... ... онда кауымдастықтың іс-қимылына қатысты негізгі
қүжаттарға қол қойылды. ... ... ... ... ... ... жаңа ... басталды.
2004 жылдың қазан айында ... ... ... ... ... және оның аясында Қазақстанның ... ... ... ... өлкесі: тарихи-медени өзара іс-қимыл және қазіргі
заман" атты III ғылыми конференция ұйымдастырылды. Конференция ... ... Омбы жөне ... мемлекеттік университеттері
бастамасымен өтті. Бұл ... ... ... ... ... және
Солтүстік университеттердің алдыңғы қатарлы ғалымдар тобы келді. Бұл форум
Еуразия аймағында ғылыми ынтымақтастықты одан әрі ... және ... ... ... ... ықпалдастық мәселесіне аударуға
арналды.
XXI ғасырдың табалдырығын аттаған жаңа ғасыр ... ... ... ... сан ... диалогы мен түтастығы ең басты
тенденцияға айналып ... ... ... ... ... Шығыс пен Батыс өркениеттері арасындағы өзара ынтымақтастық пен
түсіністікке дөнекер болатын ... ... пен ... ... екендігі ешқандай дау тудырмау керек. Өйткені өзіндік
төлтума қасиетімен ерекшеленетін бүл идея - жаңа ... ... жөне оның ... ... халықтың үлттық санасының
жаңғырығының, одан қалды бейбітшілік пен молшылық көзі бола алатын ... ... ... ... табылады. Олай болса, бүл идеяның
ойдағыдай жүзеге ... ... ... ... Еуразиялық
өркениеттің бір бөлшегі болып табылатын тәуелсіз Қазақстан үшін және ... ... да ... үлттық, рухани, эстетикалық-өнегелік және
т.б. мұраларын одан өрі өркендетуіне даңғыл жол ашып ... ... ... жөне оның ... ... ... мәдени және саяси-
әлеуметтік қүбылыстарды танып білуде өртүрлі ғылыми өдістер қолданғанымен
де, олардың қай-қайсысы да ... ... ... ... ... ... кеңінен көрініс табатын мөдени факторларды ... ... бір ... ... ... пікірлерге келді.
Олар былай деп жазады: ... ... ... ... ... типі туралы мәселе шет ... орыс ... қызу ... ... Олар ... ... орналасу
жағдайының өзіндік ерекшеліктері орыс мәдениетінің рухани жағынан дамуына
сөзсіз әсер ететіндігін мойындады. Князь ... ... орыс ... ... ... ... ... мәдениеттің нышандары бар
екенін мойындады /21,24/.
Қоғамның шынайы қажеттіліктері мен ... ... ... ... ... ғана мемлекеттердің мөдениетінің байи түсуіне,
өркендеуіне жол ашады. Үнемі өзгеру мен даму үстіндегі мәдени қатынастарға
айқын жол табу үшін ... ... ... ой ... ... ... бар.
Қүрлық бойымен дүние жүзіндегі ең үзақ ортақ ... бірі ... ... ... территория өткен ... ... ... тату ... ... мол тәжірибесін тауып, жинақтауына
мүмкіндік берді.
Әртүрлі тарихи кезеңдерде мәдени мүраның көлемі, оны келесі ... ... мен ... мәдениеттің ескерткіштерін сақтау әдістері
өзгеріп отырды. Бүның бөрі тек әлеуметтік-экономикалық жағдайға ғана ... ... ... ... ... ... ... көзқарастарына теуелді болды.
2. Қазақстан ТМД ның гуманитарлық кеңістігінде.
Мәдени ынтымақтастыққа ... ТМД ... ... ... рөл атқарады. Посткеңестік кеңістік айтарлықтай дәрежеде орыс
тілімен және тығыз ... ... КСРО ... мемлекеттік
стандарттар бойынша қалыптасқан білім беру және ... ... ... ТМД елдерінің халықтары интеграцияға анық ... ... ... санада бұрынғыша біріктіруші ұстанымдар алдыңғы
қатарда тұрды. КСРО кезеңінде «Үлкен ... ... ... әр ... ... ... жағдайда сезініп, өмір жоспарларын құрып, ұрпақ
тәрибелеп, қалыпты жұмыс ... ... ... ... ... ұлттық саясатында көптеген қарама-қайшылықтар орын алғанымен,
күллі әлем санасатын ұлы елде бірге өмір сүргендігін сезінеді.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... бүгінде
әлдеқайда Еуразиялық бағыт-бағдар ұстаған ел. ТМД-ның басқа елдерімен
салыстырғанда Қазақстандықтар шетелдерден жұмыс ... ... ... ... ... Олар ... үшін ... қауіп-қатерді сезінбейді
және бәсекелестіктен қорықпайды (Қосымша, 10,11). Қай елде тұрғыңыз келеді
деген сұраққа ... бере ... ... 4 ... азаматтары әртүрлі
көзқарас білдіреді. БЭК-ті қолдайтындар ... ... ... (27%), ал ... бұл ... ... (24%, 22%-ы ... өмір сүруді қалайды). Украинада да Біріккен Еуропаға ұмтылады (30%
қарсы дауыс ... 26% БЭК үшін ... ... Ал ... ... өз ... ... келгендер (30%) мен қайта ... ... өмір ... де бар (27%). Ал БЭК пен ... ... ... ... аз (14-15%). Салыстырмалы түрде алсақ Қазақстан елдің дербес үлттық
дамуын қолдайтындар саны ... ... ... ... (25%), ал ... ... үшінші орында түр ... ... ... ... ... ... байқаймыз /23,47/.
Бүл объективті ортақ бағыттағы әрекет етуші үдерістің ТМД-ның дамуы үшін
үлкен рөл ... ... Ол ... ... жалпылығына, әлеуметік
гуманитарлық ақпараттық салалардағы көп қырлы байланыстарға сүйенеді.
Гуманитарлық салада басты ... бірі ... ... ... ... ... ... және мәдениет кеңістігін одан эрі ... ... ... ... ... фактор ретінде қалып отыр.
Гуманитарлық саладағы оңтайлы ... ... ... білім беру,
мәдениет, денсаулық, туризм, гидромет-рология және экология салаларында ТМД-
ның үйлестіруші құрылымдары (ынтымақтастық жөніндегі кеңістіктер) құрылған.
ТМД қүрылған ... ... оның ... басты аспектісі ЕҚЫҰ құжаттары
мен халықаралық қүқық нормаларымен, жалпыға бірдей танылған ұстанымдармен
сәйкес келетін адам еркіндігі мен ... ... ету ... ... ... ... рухани ортақтығын сақтап және ... ... ... ... маңызы зор. Қоғамдық
пікір мен мамандардың ... осы ... ... ... ... Бұл өзара байланыстарды реттеудегі Келісім, ТМД ... ... ... ... еді. Олар ... және ... ... қатысты мэселелерді шешіп, бұрынғы КСРО-ның
мемлекеттік мұрағатына қатысты мұрагерлік мэселелерді реттеді. 1992 ... ... ... ТМД ... ... ... туралы
көп жоспарлы келісімге қол қойылды. 1995 жылы наурызда Минск ... ... ... ... ... ол ТМД органдарының бірден-бір
белсенді әрі өнімді жұмыс істейтін құрылымы болды. Оның жұмысына бақылаушы
ретінде кәсіподақтардың Жалпы Конфедерациясы және ... ... ... ... ... ... бойынша және оның
тікелей қатысуымен Минскіде ТМД елдері мәдениет қызметкерлерінің Бірінші
конгресі табысты өтті. Бірлескен бағдарлама ... ... ... ... ... ... көрмелер ұйымдастырылды. 1996 жылы
наурыз айында қол қойылған экономикалық жэне ... ... ... ... РФ, ... Қазақстан және Қырғызстан
арасындағы келісім шарттың принципті маңызы бар. Онда интеграцияның негізгі
мақсаттарымен қатар ... ... ... ... жасау жоспарланды; білім алуға тең мүмкіндік беру және ғылым
мен мәдениет жетістігіне қол жеткізуге барынша жағдай ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық көрсеткендей өзара мүдделілік пен мақсат-
мүдде бір бағытта болғанда ғана ... дами ... жэне ... ... ... саласындағы интеграциялық құрылымдардың
келешектегі жұмыс бағыттары 1998 жылы 22 қаңтарда Н.Ә.Назарбаевтың ұсынысы
бойынша "Қарапайым адамдарға ... он ... ... Мәлімдемесінің жобасын
талқылаған Кедендік одақтың мемлекетаралық ... ... ... ... ҚР ... ... ... қарай он қадам туралы"
Мәлімдемені нақтылай түсіп, оны тұтас іс-әрекет ... ... ... ... ... 5 ... ... бағдарламаны
құраушы 10 құжатқа қол қойып, онда мынадай ... ... ... жеңілдетілген тәртіп енгізу; басқа елдің аумағында жүріп жатқан
екінші бір ... ... ... ... көмек алудың бірдей
жағдайын ұйымдастыру (1998 жылы 24 қарашада БР, ҚР, Қырғызстан және ... ... ... ... қол ... Кедендік одақ
елдерінің әр елінің газет-журналға еркін жазылуын және оның ... ету (сол ... ... ... қол ... одақтың барлық
мемлекеттерінде телерадио бағдарламаларды көрудің ыңғайлы жағдайын туғызу
(1999 жылғы 26 ақпандағы Келісім 2000 жылы 11 ... ... ... ... туралы куәлікті, орта және жоғары ... ... ... ғылыми
атақтар мен дәрежелер туралы дипломды өзара тану (1998 жылғы 24 ... 1999 жылы 1 ... ... ... жылы 23 ... 2000-2004 жылдарға арналған гуманитарлық саладағы
ынтымақтастықтың Негізгі бағыттары бекітілді. Бүл бағдарламада ... пен адам ... ... ету, ... және ... ... ... және туризм, ақпарат, медициналық, әлеуметтік қамту және ... ... ету ... ... Тұтас білім беру кеңістігін
қалыптастыру және оның ... мен ... ... ... ... ... ... үдерістерді дамыту мен қолдау мэселесін
реттеу үшін нормативті ... ... ... ... ... және кедендік одақ елдері халықтарының мәдениетінің ұлттық түрлерін
қолдаудың да маңызы қарастырылды [296]. ... ... ... ... ... ... институттар мен азаматтық құқықты қорғау жэне
одаққа мүше мемлекеттердің кез-келген ... ... ... ... салада заңнамалық көмек көрсетуге кепілдік беру, мэдениет жэне ғылым
кадрларының біліктілігін жетілдіру жэне ... ... ... ... ... ... халықтарының мәдени, діни, тарихи, ұлттық ... ... ... ... ... ... жэне басқа да салалардагы ... ... ... ... мен белсенді рөлінің көрсеткіші ҚР Президенті
Н.Ә.Назарбаевтың 1998-2000 жылдары Кедендік одақтың мемлекетаралық кеңесіне
төрағалық етуі ... 2005 ... ... мэдениет саласындағы ТМД елдері
ынтымақтастығының негізгі шараларының бағдарламасын ... ... ... 2000 жылы ... ... ТМД елдерінің үкіметі мен
мемлекет басшыларының мэжілісінде ... ... ... ... ... ... байытудағы ісіне қызмет етеді. Онда ортақ
ақпараттық кеңістік құру жэне ... ... ... өзара байланысын
дамыту, нормативтік-қүқықтық базаны жетілдіру және ... ... ... жүзеге асыру қарастырылды.
Бүл бағыттағы интеграцияның жаңа келешегі 2005 жылы тамызда ... ... ... ... ... ... [40. 2005. 24 ... ғылыми-технологиялық кеңістікті қалыптастырудың маңызы зор. Бүл
кеңістікте ТМД ... ... ... ... мен ... келісілген ғылыми-техникалық саясат жүргізеді. Мұның өзі үлттық
экономиканың оңтайлы дамуына қызмет етеді. Осыған ... ... үшін ... ... басты міндеттердің бірі өндірістің
технологиялық базасын түпкілікті модернизациялауды ... ... ... ... табылады. Сонымен қатар сапалық дәрежені арттыру және өнімнің
элемдік рыноктағы жэне ішкі рыноктағы бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... деп атап көрсетті:
«Жаһандану жэне ғылыми-техни-калық прогресс процесі, әсіресе жаңа
ақпараттық және ... ... ... ... ... аз ... еліміз үшін бірегей мүмкіндіктер ұсынады. Алайда, біздің
осы процестермен қатар адымдайтынымызға ешкім кепілдік бере алмайды. Демек,
осы технология-ларды ұғыну, олардың ... ... ... кіруіне қол
жеткізу, ғылыми-техникалық кадрларды қолдау маңызды» /24-66б/.
ТМД-ның біртүгас білім беру ... ... ... беру ... саясат ұстанымдарының ортақтығы, мемлекеттік білім беру
стаыдарттарының сәйкесуі, бағдарламалардың ... жэне ... ... ... жэне ... талаптың
бірдейлігі айтылады. Достастыққа қатысушы мемлекеттің ... ... ... ... алудағы азаматтардың тең құқылығын және
еркіндігін ұйымдастыру да өзекті ... 1998 жылы ТМД ... ... өкілдерінің, ЮНЕСКО және басқа да ... ... ... ... ... ... Ол ... конференциясын өткізудің тәжірибесін ... ... ... ... 1999 жылы ... айында-ақ Мэскеуде 6 жылғы үзілістен
кейінгі ТМД елдерінің білім ... III ... ... болды. Мүнда интеграцияны нормативтік-қүқықтық және ... ... ... ету ... өзара байланыстар
проблемасы жан-жақты талқыланды.
1999 жылы маусымда ҚР-ның "Білім туралы" заңы ... Бұл ... ... ... ... ... ... сай ұлттық
білім беру жүйесінің жаңа үлгісін жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Осыған
сәйкес үзіліссіздік жэне сабақтастық ... ... 4 ... беру
дэрежесі белгіленді. Отандық білім беру жүйесін алдыңғы қатарлы элем
тәжірибесі сараптаған ... ... ... ... ... ... ... басты жоғары оқу орны - Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия
университеті, М.Б.Ломоносов атындағы ММУ филиалы мен ... ... ... және жаңа мамандарды халықаралық стандарттар
дәрежесінде, еуразиялылықтың гуманистік негізінде дайындаудағы маңызды
қадам болды. 1999 жылы ... ... ... ... ... орта ... ... проблемасы бойынша Орталық жэне ... ТМД ... ... министрлерінің Халықаралық конференциясы болып
өтті. Онда ортақ бағдарламаны ... ... ... ... анықталып, маңызды құжаттар қабылданды. ... ... ... (ҮБК) 2001 жылы 29 ... 1997 жылы 17 ... ТМД-ның біртүтас білім беру кеңістігін қалыптастырудың
тұжырымдамасын жүзеге ... ... ... ... ... 2000 ... мамырда ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің ... беру ... ... ... VII ... және 2000 жылы 10 қазанда
ТМД-ға қатысушы ... ... ... ... ... де бұл ... ... қолдау тапты .
Бағдарламаны Армения, Белоруссия, Қазақстан, Қырғызстан, Молдова, ... ... ... ... - ... ... ... беру
кеңістігін қалыптастыру жэне басқарудың механизмдері мен шарттарын жасау,
ол үшін біртұтас ... беру ... ... ... ... ... үдерістердің даму мэселесін реттеуші құқықтық база
қалыптастыру; ... ... беру ... ... ... ... ғылыми-әдістемелік қамтамасыз ету көзделді. Негізгі ... ... ... ... басқару және ғылыми, ... ... ... ... ... және ... жөніндегі
ТМД-ның парламентаралық тұракгы комиссиясы, халықаралық жоғары мектеп ғылым
академиясы, Универси-теттердің Еуразиялық ассоциациясы, Ғылыми жэне ... ... ... мемлекеттік органдарының
халықаралық ассоциациясы, М.В.Ломоносов атындағы ММУ, ... ... және ... ... ... табылады. Бағдарламаның орын-
далуын үйлестіруді ТМД-ның Атқарушы ... және ... ... білім беру саласындағы ынтымақтастық жөніндегі Кеңес жүзеге
асырады.
Бағдарламада ... ... ... ... беру ... ... дамыту жэне қолдау мәселесі бойынша құқықтық
базаны қалыптастыруға ... ... ... және ... ... мен ... талаптарды, білім берудің барлық
дәрежесіндегі мемлекеттік ... беру ... ... ... ... ... білім туралы құжаттардың тепе-теңдігін жэне өзара тануды
қамтамасыз ету; білім беру мекемелерін аттестаттау жэне ... ... ... білім беру кеңістігін ғылыми және ғылыми-
эдістемелік қамтамасыз ету; оны ... ... ... ... ... ... мыналарды ерекше атап көрсетуге болады: ТМД
елдерінің моделді Білім беру кодексін және ... ... ... саласындағы моделді заңнамалық актілер жобасын жасау; ТМД-ға катысушы
мемлекеттердің ... беру ... ... ... ... ... беру ... нормативтік актілердің мемлекетаралық қорын
жасау; білім беру жүйесін анықтайтын ұғымдардың келісілген ... ... ТМД ... ... беру стандарттарының мемлекетаралық
банкін қалыптастыру. Бұл тұрғыда мемлекетті ассимиляция саясатын жүргізіп
отыр деп ... ... ... ... ... ... ... және сауатты құрылған стратегиясы елдің өз ... ... ... ... да ... ... Бұны ұлттық азшылық ісі бойынша
ЕҚЫҮ жоғарғы комиссариаты тарапынан берілген пікірлер де дәлелдейді. ... ... 1994 ... бері ... ... ... ... Жоғарғы
комиссар өзінің ресми баяндамасында Қазақстан үкіметінің жұмысын ... ... деп атап ... ... ... ... ... жүзеге асыруға қажетті жағдайларды қамтамасыз етудің ... ... одан әрі ... ... ... ... саясатты көптеген азаматтық институттар мен азаматтардың жэне ЕҚЫҰ
сияқты халықаралық ... ... ... ... ... ... ... болады" /16-61б/.
Тәуелсіздік жылдарында Қазақстан жүріп өткен жол ТМД елдері үшін ... ... оны ... ... ... және мәдени өзара
байланыстары ерекше құбылыс болып ... адам ... ... ... - тіл, өмір сүру ... ... конфессионалдық ерекшелІк, ойлау
және діл арасында өзара сыйластық, құрмет ... ... ... өте ... салада оңай іс емес. ҚР-ның үлттық саясаты нақты
үстанымдарға негізделген: этносаралық ... ... ... ... мәселені шешудегі эділ база ретінде қоғамдық түрақтылықка ... ... ... ... ... нығайтып, интеграциялық
саясатты жандандыру. Бүгінде ұлтаралық бейбітшілік пен ... ... ... технологиялық тэжірибесі әлемде үлгі ... ... ... ... Бұл ... ... ... жағымды негізі. Бүл экономика саласында инвестициялардың ағылу
қарқынынан және азаматтардың ертеңгі күнге деген рухани және психологиялық
сенімділігінен көрінеді.
2005 жылы 6-7 ... ... ... ... ... ... ... Түрақты комиссиясы ... ... ... ... ... ... ортақ білім беру
стандарттарын қалыптастыру" ... ... ... ... білім
туралы заңнамалық негізінің жобасын талқылады. Білім ... ... ... тек ... ... ... ... істемейтіндігі аталып көрсетілді.
Білім туралы ЕурАзЭҚ-тың ұсынылған заңнамалық ... ... ... ... ... ... қатысушы елде
бекітіліп, одан ... ... ... ... акті болады.
Белоруссияда кеңестік білім берудің жақсы дәстүрлері сақталып, білім ... ... да қол ... және ... ... ... ... оқу
орындары үшін де бос кеңістіктер бар. ҚР Аль-Фараби атындағы Қазақ үлттық
университеті ... мен ... ... ... ... ... ақы ... үшін 1 млн. доллардан ... ... ... ... алынды.
"Білім туралы ЕурАзЭҚ-тың заңнамалық негізін" жасау, ұсыныстардан ұлттан
жоғары ЕурАзЭҚ-тың заңнамаларына өтуге дайындығын ... ... ... және ... ратификациясынан соң бұл Негіз барлық
ЕурАзЭҚ мемлекеттері үшін ортақ заң болады және қатысушыларды ... ... ... ... ... ... ... саладағы заңнамалық актісі ретінде басқа осындай заңнамалық
актілердің жобасы үшін ... ... ... бола ... Ортақ білім беру
кеңістігі бұрынғы одақтас республикалар азаматтарына тандаулары бойынша
білім алу ... қоса ТМД ... ... ... ... ... ... жобаларды дайындаумен қатар ТМД елдерінің азаматтары
үшін ЕурАзЭҚ мүше мемлекеттердің ашық білім беру ... ... да ... ... ... ... елдерде Біртұтас Мемлекеттік
емтиханның (БМЕ), ал ... ... ... бір ... Үлттық бірыңғай
тестілеу (ҮБТ) жүйесінің енгізілуімен ЕурАзЭҚ-тың қандай да бір ... ... ... адам ... бір елде өзінің мәртебесін жүзеге асыруы
қиын.
2005 жылы ... ... ... ... ... ... ... туралы ЕурАзЭҚ-тың елдері арасындағы келісімге
қол қойылды. Шетелдік профессор-оқытушы мамандарын тартудың тәжірибесі және
ҚР-да білім мекемелері үшін ... ... ... жеңІлдіктер
қауымдастықтың басқа да мүшелеріне үсынылды. РФ ТМД және ... ... ... үшін ... ... ... Ресейдің жоғары оку
орындарында оқуға жэне жоғары оқу орынынан ... ... ... гранттар
бөлді. Мұндай гранттар бұрынғы одақтас республикаларға ... ... Ал ... кеңістікке деген өз кызығушылығын жасырмайтын
кейбір мемлекеттер (АҚШ, Түркия т.б.) өздерінің оқу ... ... үшін ... ... ... ... және мындаған орындар бөледі.
Сондықтан форумда Ресей Мемлекеттік Думасына 2006 ... ... ... жасалып, ЕурАзЭҚ мүше мемлекеттерінің азаматтарымен шектелмей,
кеңірек, ТМД жэне Балтық жағалауы елдері ... үшін ... ... ... екі есе көп бөлу ... ... жылдардың өн бойында халықтың денсаулығын нығайтып сақтауда
өзара көмек ... ... ... ... ... эрекет жасалды.
1992 жылы маусымда үкімет басшылары ... қол ... ... құжаттар дайындалып, денсаулық ... ... ... ... ... ... қорытындылай келе, Қазақстан Республикасының
президенті Н.Ә. Назарбаев тарапынан ұсынылған ... одақ кұру ... ... ... ... XX ... аяғы мен ... басында ТМД мемлекеттерінің өзара қатынастарын концептуалды, саяси
құқықты, әлеуметтік ментальды және мәдени қайта қалыптастыруда бірден-бір
өзекті рөл ... ... ... Ол ... ... қайта ой
елегінен өткізілген Еуразиялық тұжырымдамаға ... ... ... басында, оның қалыптасу кезеңінде ... ... ... және мәдениеттердің тарихи қалыптасқан көп ... ... ... ... ... ... мен КСРО-
ның кұрамындағы халықтардың тарихи ... ... арқа ... ... ... өткізілген Еуразиялылық идея жаңа дәуірдің ... ... ... ... ... мен посткеңестік
жаңару проблемаларын шешуде негізгі доктрина болды. Ежелгі дәуірде ... ... ... ... ... ... ... аймақтың
экономика-жағрафиялық бірлігі тұтас шаруашылық жүйесін ... ... ... екі ... ... қарсы келмей, керісінше
бірін-бірі толықтыра отырып дамыды. Көшпелі өркениет Еуразиялық ... ... ... зор рөл ... XX ... бұрынғы кеңестік
одақ аумағында бұрын әлемдік ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде Қазақстанның және бұрынғы ... жаңа ... ... ... ... ... ... беретін жаңа сападағы интеграцияның ... ... ... ... тарихи үрдісі өте
маңызды рөл атқарып, нәтижесінде оның халқының кұрамын ұлттық күрделендіре
түсті.
Тәуелсіздік жылдарында Қазақстан дипломатиясының ... ... мен ... ... ... ... ететін
көпвекторлы сыртқы саяси бағыты бекіді. Көптеген мемлекеттердің толық
қолдауына және ... ие ... ... ... ... тең ... мүшесі болды. Екінші мыңжылдықтың аяғында
биполярлы әлемнің күйреуі, жалпы әлемдік ... ... ... ... және ... даму ... жаңа жаһандық кұбылыстардың
пайда болуы қазіргі қоғамды өтпелі жағдайға алып ... ... ... ... ... ... ТМД кеңістігіндегі интеграция бас
тарта алмайтын қажетті құбылыс болды.
Осы тұста Қазақстан үшін Орталық Азия елдері мен ... ... ... ие. ... даму болашағын мақсат ... ... ... ... интеграция объективті қажеттілік бола ... ... ... мен қарама-қайшылықтарды ескермеуге болмайды.
Олардың ішінде ТМД елдерінің құрылысы мен саяси-құқықтық мәдениетінің ... осы ... ... ... ... сипаты мен
қарқынының сәйкес келмеуін, жалпы бұл үдерістің көп жағдайда ТМД ... ... атап ... ... ... да ... республикалар қарым-қатынасының жаңа түрінің жолына қарай алғашқы
қадамды Қазақстан жасады. 1991 жылы 21 ... ... ... ... ... ... ... кеңестік 11 республиканың
басшылары жаңа бірлестік - Тәуелсіз Мемлекеттер ... ... ... бірі ... қол ... ҚР-ның Президенті бұрынғы
барлық кеңестік республикалардың ТМД-ға тең ... ... ... және ... кезенде болашағы зор экономика, әлеуметтік, саяси,
көп ... ... ... ... ... пен ... ықпал,
мемлекеттілік және басқару жүйесіндегі дәстүр мен тәжірибе алмасу ... ... ... үшін салмақты алғышарт болды. Қазақстанның ТМД
елдерімен, әсіресе Ресеймен және ... Азия ... ... ... мэні өте ... және болашағы зор. ТМД елдері -
сабақтас мүдделердің ... ... ... ... ... мен
аймақтарының куш біріктіруінің өзі бұл елдердің және Қазақстанның салмағын
халықаралық ... ... Ал ... ... байланыстарды
белсенді кеңейту олардың экономикалық дамуындағы маңызды фактор бола ... ... 90 ... ... мен ... ТМД ұлы державаның ... ... ... объективті
зардаптарды азайту тәсілі, сонымен қатар жаңа мемлекеттер арасындағы
катынастың жаңа тұрпаты ретінде қалыптасты. ... әр ... ... ... көптеген посткеңестік республикаларға қажет болды. Бұл
фактор ұзақ мерзімді сипатта болды. Сонымен қатар Еуропадан айырмашылығы,
бұнда бір ... ... ... ... жоқ, себебі ТМД мүшелері бұрыннан
біртұтас экономикалык, саяси және ... ... ... да бұл ... ... ... Іс ... бұрынғы кеңестік республикалардың
саяси тәуелсіздігін сақтау жағдайында посткеңестік кеңістік бөлігінің
экономикалық сәйкессіздік туралы болып отыр. ... ... ... бірінші кезекте ЕурАзЭҚ пен БЭК және ... ... да ... іс ... мемлекеттіліктің қалыптасуына орай ТМД елдерінің басшы
топтарының теңелу олардың ... ... ... ... қорқынышы
сейілді. Үшінші елдің рыногына отын-шикізат экспортын одан әрі ... ... ... ... ... мүмкіндігі бірте-бірте күн
тәртібінен түсті. ... ... ... ... және ТМД ... ... ... бәсекеге қабілетінің төмендігінен ТМД-дан
сыртқа шығатын дайын өнімдер экспортын ұлғайту әлеуеті ... ... ... ТМД ... ... сауданы кеңейту мүмкіндігі әсіресе
дайын ... ... ... ... қала берді. Технологиялық
еңбек бөлінісі және кеңестік кезеңнен мұраға калған бірыңғай стандарттар,
бір-бірінің ... ... ... ... ... ... ... және т.б. өзара айырбасты кеңейту үшін ... ... ... ... ... азаматтық және
әскери бағыттағы өнеркәсіп, жеңіл, азық-түлік өндірісінің бөлігін қолдауға
мүмкіндік ... ... ... ... деңгейіндегі нақты әр
түрлілік және Достастық елдеріндегі қалыптасқан шаруашылық механизмдерінің
сипаты қиын ... ... ... ... ... көрсеткендей,
дамудағы үлкен айырмашылық (мысалы, Мексика мен АҚШ, Португалия ... жэне т.б.) ... ... экономикалық байланыстарға кедергі
келтірмеді.
Бірігушілік үдерісіне әртүрлі қарқындағы кейбір жандану мен түрлендіру
енгізіп, ... ... ... ... елдер одағы құрылды.
Шындығында, Н.Ә Назарбаевтың жобасындағы Еуразиялық идеяның тууымен ТМД-ға
қатысушы ... ... ... ... ... және ... ... бір орыннан жылжытуға мүмкіндік туды. Бұл Кедендік одақ,
сонымен қатар ... ... одақ ... ... ... алып ... 1995 жылы Кедендік одақ қалыптаса бастады, ... ... ... ... және ... ... Одақ
біртұтас кедендік кеңістік құру мақсатын ұстанды және ... ... ... ... ... ... құқығын үйлестіруді, валюталық
және қаржы-несиелік саясатты келісуді көздеді. Дегенмен ... ... ... ... қатар экономикалық сипаттағы қиындықтарға кез
болып, өйткені нақты салалардағы қатысушылардың мақсат мүдделері ... ... да ... күткендегідей болмады.
2000 жылдың қазан айынан Кедендік одақ Еуро-Азиялық экономикалық
қауымдастық ұйымы ... ... ... ... Бұл ұйым оның ... -
ТМД елдеріндегі өзара қарым-қатынастарды тездетудің басты факторы болып,
айқын ілгері басушылықты ... ... ... ... ... (ғылым, білім беру, ... және ... ... Тек экономикалық қана емес, сонымен қатар
әлеуметтік саясатты да ... ... ... ... ортақ мүдделер Қазақстан, Өзбекстан,
Қырғызстан мен ... ... ... ... ... құруға алып келді. Оның басты мақсаты кеңестік кезеңде тарихи
қалыптасқан ... мен ... ... ... ... және аумақтық
негізде экономика мен қорғаныс саласындағы саясатты үйлестіру болды. 2005
жылдың қазанынан бастап Ресей ОАЫ-ның ... ... ... ... ... ... ... Бұл Еуразиялық интеграция контексі тұрғысынан
ойластырылған қадам болды және зерттеліп отырған ... ТМД ... ... ... ... еді.
2003 жылдың қыркүйегінде Белоруссия, ... ... және ... ... ... экономикалық саясат арқылы келісімнің
қатысушылары арасындағы жұмыс күші мен ... ... ... ... ету мақсатында Біртұтас экономикалық кеңістік құру
туралы келісімге қол қойды.
Достастық ... ... ... ... ... елдерге бірдей емес. Бір ... ол ... ... ... ... ТМД ... ортақ жағдайы
қиындаған кезде «кішігірім» интергацияға ... ... ... әр ... жылдамдықтағы интеграция жалпы ... ... әсер ... ... ... ... ... да
елдерді ынтымақтастықтың ортақ шеңберіне тартады. ТМД ... ... ... ... Олар ... ... кірігіп кете алады, ал кей сәттерде оларды ынталандырып та
отырады. ТМД ... ... және ... ... ... ... нәтижесі көптеген жағдайларға
тәуелді. ТМД елдерінің дамуындағы ең қиын да күрделі 90 жылдардағы тарихи
тәжірибе ... ... ... көрсетті. Кеңестік кезеңдегі
республикааралық тауарларды жеткізумен және ... ... ... ... бет ... ... ... тауар
айналысының заңды кысқаруы ТМД елдерінің байланысы үшін объективті базаның
жойылуын білдірмейді. ... ... ... ... ... ... ... кезеңдегі тереңдеген қиындықтарға
және ТМД елдерінің саяси дамуындағы ерекшеліктерге деген қатынасынан болды.
Бірақ ... бүл ... ... интеграцияның құрамында саяси,
әлеуметтік, өндірістік, экономикалық, ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мәселелері бар. Сонымен катар 2005 ... ... ... болса да, барлық ... ... ... ... жүрді.
Қарастырыпотырған кезеңде Қазақстанның ТМД елдерімен ... ... ... ... ... ... ғасырдың 1990-ы жылдардың аяғында Қазақстан, Ресей және Белоруссия,
сонымен қатар ТМД-ның кейбір ... ... ... ... ... ... ... жүйелі бағыттары, әсіресе бір-біріне деген өзара
тәуелділік, ... ... ... ... ... жэне
ынтымақтастықтың өзара тиімді шарттарын жасау, ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... ... Бұл тұста келісімнің
сақталуын бақылау ... ... ... ... ... бөлінетін
болды.
ТМД кеңістігіндегі интеграцияның жетістігін былай атап көрсетуге
болады: дезинтеграция және ... ... ... ... жіне ... сақтау, қауіпсіздікті қамтамасыз етудің
ортақ механизмін қалыптастыру, ... ... ... ... ілеуметтік
кеңістік құру. Жүйелі реформаларды табысты аяқтау жағдайында және достастық
елдерінің ... ... ... ... әлдеқайда тығыз
интеграция үшін объективті алғышарттар күшейе түседі. Бұған Қазақстан айқын
мысал бола ... ... ... ... интеграциялық механизмдер мен
құрылымдардың артықшылығына, мүмкіндігіне сүйене отырып, экономика келешегі
мен кешенді реформалау ... ... ... ... жұмысының қарастыру кезеңіндегі ТМД мемлекеттерінің қызметі -
қабылданған шешімдерді жүзеге асыруды реттейтін және ... ... ... ... ... ... тиісті
механизмдері калыптаспаған, дағдарысты күйдегі енжар ұйым ретінде
сипатталады. Бұл ... ... ... өткен саммитінде атап
өтілді. Онда 2004 жылдың 16 қыркүйегіндегі ТМД мемлекет басшыларының Кеңесі
шешімін ... ... ... ... ... ТМД ... көп ... экономикалық мәселелерін шешу туралы да ақпарат берілді. Тұтастай
алғанда ТМД шеңбері ... ... ... ... ... көрсетті.
Ортақ экономикалық кеңістік іс жүзінде сақталмады, валюталыкқодақ та
болмады. Ұлттан жоғары құзыры бар орган ретіндегі ЕО институттары, ... ... ... парламент, тікелей әрекет ететін құқықтық
актілерді айтпағанның өзінде ... ... ... ... ... ... та ... болды. ТМД-ға мүше мемлекеттер ... ... мен ... ... жоймағанымен қатысушы
мемлекеттер кейбір мақсаттарға жетуге әлі толық кірісе де қойған жоқ.
1991-2005 жылдар аралығындағы ТМД ... ... ... ... ... мүдделері тұрғысынан алғанда барлық мақсаттардын тең
деңгейде жүзеге асуы ... де емес еді. ... ... ... қарамастан ТМД елдерінің арасында интеграцияға ... ... ... ... бұл ... және ... салада айқын
байқалады.
Барлық Достастық аясындағы экономикалық ... әр ... ... ... ... бүгінгі таңда экономикалық одақты дамытуды
ұсыну жөнсіз ... еді. Бұл ... ... ынтымақтастық мақсаттары да
бәсекелесе алмайды.
Дей тұрғанмен, бүгінгі ... ... ... ... ... ... қана қоймай, сонымен қатар оны жандандырудың объективті
алғышарттары пайда бола ... ... ... ... ТМД кеңістігіндегі
барлық мемлекеттер дерлік осы кеңістіктегі азаматтардың мүдделері мен заңды
құқықтарын қамтамасыз ету қажеттігін ресми ... ... ... еңбек миграциясы, әлеуметтік құқық мәселе-лерінде гуманитарлық
ынтымақтастықты терендетуді мойындайды. Қазан ... 2005 жылы ... ... ... ... ... ынтымақтастығы
туралы Келісім сияқты негізгі құжаттардың қабылдануы ... ... ... ... ... ... ... ортақ рынок
құруды атауға болады. Бұл заңнамаларды бірыңғайлауды, нормативті актілерде
кездесетін әр түрлі кедергілер мен шектеулерді алып ... жеке ... мен ... ... ... ... ... қатысты ортақ
сауда тәртібін құруды ұсынады.
Қарастырылып отырған кезеңде құқықтық ынтымақтастық саласында ... алға басу ... ... ... ... ... кеңесінің
шешімімен (Қазан, 26 тамыз, 2005 ж) Тәуелсіз ... ... ... ... ... басшыларының Кеңесі құрылды.
Кеңестің негізгі міндеттері: ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің заңнамаларын
сәйкесті ұсыныстар жасау арқылы үйлестіруге ... ... қол ... ... туралы, құқықтық саясат қалыптастыру туралы және
оны жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... қылмыс жасаған кінәлілерді және күдіктілерді ... беру ... ... бойынша әділет министрлерінің ынтымақтастығы қалыптасты.
Кеңес қүру фактісінің өзі және Кеңестің негізгі мақсатын анықтау - ... ... ... ... болып табылады. Бұл да ТМД-
ның құқықтық жүйесін дамытудың жаңа келешегіне қарай позитивті ... ... ... өз ... ТМД шеңберінде ЕурАзЭҚ-тан
БЭК-ке дейінгі интеграциялық бағдарламаларды ... ... ... қолдау көрсетті. 2003 жылы 19 қыркүйекте Белоруссия, Қазақстан,
Ресей жэне ... ... ... экономикалық кеңістік
қалыптастыру туралы келісімге қол қойып, 2004 жылы сәуірде оны төрт ... ... ... қатысушы мемлекеттер аумағында еркін сауда
аймағын шектеусіз қалыптастыруды, жұмыс ... ... ... мен ... қолдануды, макроэкономи-калық саясат
пен заңнамаларды үндестіруді қарастырды,
Біртұтас экономикалық кеңістік ТМД кеңістігінде жетілген түрі ... ... ... ... ... ... ... дамудың әр
түрлі саласындағы дайындық мөлшеріне ... БЭК ... ... ... ... маңызды болды. Н.Ә. Назарбаев ... ... ... ... ... ... жою ... кесіп өтетін тауарлардың ставкасын реттейтін үкіметтен тәуелсіз
орган ұйымдастыруды талап етті. Ресей жағы еркін ... ... ... ... яғни бұл ... жылына 1 млрд. долларға жуық қаржы ... ... ... ... ... ... өз егемендігін қорғау
мақсатымен, қандайда бір экономиканы басқаратын ... ... ... ... ... көрсеткен Украинаның екі жақты позициясы кідіртті.
2000 жылдардан кейінгі кезеңдерде қалыптасқан толыққанды, көп ... ... бірі ... - ... ... ... ... 1996-1997 жылдардағы келісімдерді жүзеге ... ... - ... ішкі ... ... және ... шекараның
беріктігі, қол жеткізілген келісім-шарттарды орындаудағы өз еркімен келісу,
келісім арқылы ... ... қол ... ... ... ... деген сыйластық, тепе-теңдік, өзара сенім мен тиімділік
"Шаңхайлық рухтың" ... ... ... ... осы ... бұл ... ... көзқарасын нақтылай түседі: өзінің геосаяси
жағдайына сүйене отырып, республика бір ... ... ... ... ... күшке арқа сүйей алмайды. ШЫҰ-на ... ... XXI ... заңсыз миграция ағымы, қару-жарақ жэне есірткі контрабандасы,
радикалды исламның "экспорты", халықаралық ... ... ... ... ... замана талаптарына сай жауаптар табуына
мүмкіндік береді. ШЫҰ ... ... ... ... ... мәселелерді реттеуге, жоспарлы және ашық ... ... ... ... ... әскери-саяси шиеленістің қалдық
элементтерін сейілтуге мүмкіндік берді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ
1. Чешков М. Постсоветская ... Азия в трех ... ... ... // ... - ... маусым.
2. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан экономикалық, ... және ... ... ... Қазақстан Президентінің Қазақстан
халқына жолдауы // Ақиқат. - 2005. - №3. -16 ... ... Е.М., ... А.Е. Международные экономические
организации и ... ... - ... ... Н.К. ... как ... права международной экономической
интеграции. - Алматы, 2000; Салимбаева Р.О. ... ... ... ... // Вестник КазГУ. - сер. ист. - 2000.
- № 3-4. - С. 54-
59; Турсунбаев Т.А. Международное сотрудничество ... ... 90-е годы XX в. - ... ғыл. ... ... ... - М, 2002;
Казахская цивилизация в контексте мирового исторического процесса. -
Алматы, 2003; ... ... в ... и ... ... культурной идентификации. - Алматы,
2003.
4. Бекмаханова Н.Е. ... и ... в ... движении:
последняя четверть ХҮІІІ - первая половина XIX в.-М., 1996.
5. ... У.К. ... и ... ... и ... во ... XIX - начале XX вв.: (По
материалам Семиреченской области): Тарих ғыл. ... дис. - ... ... С. ... казахов с другими соседними
народами Центральной Азии в ХҮІІІ - ... XX вв.: ... и ... ... - ... 1995; ... Н.М. Социально-философский
анализ интеграции культур Востока и Запада. Филос. ғыл. докт. дис. -
Алматы, 1997; Нуртазина Н. Роль ... в ... ... ... (конец XIX - нач. XX в.) // Поиск. - 1998. - №1. -
С.89-94; ... Э., ... Д. Из ... армяно-казахстанских
отношений. - Ереван, 1999; Ташбаева К.И. Древние ... и ... путь // ... Казгу. - серия историческая -1998. - №9. -
С.138-139; Торланбаева К.У. Отношения войны и торговли: механизмы,
причины и ... ... ... ... и оседлых
народов) // Известия МОН РК, НАН РК. - Сер. общ. наук. - 2000. - №.5.
- ... ... Ж.К. ... ... ... ... исторического процесса. - Алматы, 2003.
6. Қазақстан Президенті Н.Ә. ... 21 ... 2005 ж. ... сөйлеген сөзі // Егемен Қазақстан. - 2005 - 22 сэуір.
7. Алексин В. Стратегия регионального лидерства как ... ... ... ... // ... - 2005. - ... Курманбаева Н.М. Социально-философский анализ ... ... и ... ... ғыл. докт.дисс. автореф. - Алматы,
1997; Иманкулова Ш.К. ... и ... ... в системе
социально- экономических отношений на постсоветском пространстве //
Вестник КазГУ. - серия географическая - 2002. - ... - С. ... ... ... ... ... и Россий: общее и
особенное. - ... 2004; ... и ... общества и государства.
- М, 2004 т.б.
9. Стрежнева М.В. ... Союз и СНГ: ... ... -М., ... А.Р. ... ... шеңберіндегі
герман-француз экономикалық жэне гуманитарлық ынтымақтастығы (1950-
1963 жж.) Тарих ғыл. канд. дисс. автореф. - ... 2001; ... ... ... ... и ... интеграционного
процесса государств Центральной Азии // Вестник КазГУ. - Сер. МОиМП. -
1999. - №1-2. - С. 37-40; ... К.И., ... ... ... европейской интеграции для интеграции Центральной Азии //
Вестник КазГУ. - Сер.
МОиМП. - 20001. - №-2. - С. 78-84; ... ... ... ... ... ... ЕС ... Спектр. - 2004. - №4. - С.74-80; Экономические ... ... опыт ... ... // Сб. ... ... 5 ... проблемы деятельности СНГ. Заң ғыл. докт... дисс.
автореф. - М., 2002; Ибраева Э.А. ... опыт ... ... СНГ в 90-е г. XX в. - ... ғыл. ... ... - М., 2005.
10. Жуйриков К.К., Кенжебаева З.К. Евразийское ... ... в ... этих ... и ... их в миовую экономику
// Банки Казахстана. - 2001. — №3. - ... ... ... ... ... Евразийского экономического
сообщества в сфере услуг // Евразийское сообщество. — 2002. - ... С. 18-25; ... и ... ... ... ... - ... 2002; Нысанбаев Д.С. ЕАЭС и ... ... ... // ... ... - ... - 2002. - №1. - С.38-40; Нүрпейісова К.Қ. Қазіргі
заманғы аймақтық ... ... ... ... ... жолдары (ЕурАзЭҚ). Экон. ғыл. канд... дисс. - ... Ақыш С. ... ... ... // ... - 2005. - №3. — С.8-12; ... ... процесс в рамках Программы ТАСИС // Саясат. - 2006. ... - ... ... С.Л., ... С. ... ... СНГ в ... и фактор НАТО. - СПб., 2002.
12. Арибаев К. Интеграционные процессы в ... ... // ... ... - 2001. - № 2. - ... ... мыс: ... М.В. ... Союз ... сравнительный анализ институтов. - М., 1999.
14. Алпысбаева С. Интеграция науки и образования: поиск
решений // Наука и высшая ... ... - 2002. - 1 ... ... Т.М. К ... ... - ... модель образования: проблемы интеграции двух образовательных
систем, или что может привнести Казахстан в этот процесс // ... - 2003. - № 3-4-5. - ... ... цивилизация в
контексте мирового исторического процесса. - Алматы, 2003; Исмаилов А.
Страницы русских исследований в ... (XIX - ... XX в.в.). ... 2004; Высшее профессиональное образование в условиях
интеграции в мировое образовательное ... - ... ... А.А. ... ... в ... ... // Казахстан-Спектр. - 2004. - № 2. - С.64-68; Есенькин
Б.С. Болонский процесс - стандартизация или ... ... // ... ... - 2005. - № 5. — С.22-24; Мұханбетжанова Ә.
Білімді ... ... жаңа ... ... // ... -2005.-№4(22).-11-13 6.
15. Қараңыз, мыс: Экономические аспекты интеграционных процессов:
опыт Европейского Союза. - Алматы, 2003.
16. Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Өзбекстан және ... ... ... ... 5-6 ... 1998 ж.) // Егемен Қазақстан. - 1998 - 7 қаңтар.
17. Пантин В. ... и ... ... ... ... ... ... - М., 2003.Есенбаев А.Е. Оборонная политика
Казахстана и России: общее и ... - ... ... Е.Б. ... ... ... Казахстана. -
Алматы, 2004; Сомжурек Б. Военно-политическая ... ... Азии // ... ... ... ... - ... - С.7
18. Шайхутдинов М. Эволюция российской политики в
отношении Центральной Азии и ... // ... - ... ... ... МОН РК, НАН РК.-Сер.общ.наук.-2000-№5 –С.25-32.
20. Российская многонациональная цивилизация; Единство и ... 17-30, ... ... С. ... Оңтүстік Шығыс Азия елдерімен ... // ... - 2004. - ... ... ... М.В. Европейский Союз и ... ... ... - М., 1999.
23. Танирбергенов А. Интеграционные процессы в
Центральной Азии: китайский фактор // ... - 2004. - № 1. - ... ... С.М. ... узел и проблемы безопасности Центральной
Азии. - Алматы, ... ... Г.Т., ... А. Центральноазиатская
интеграция: объективные и субъективные параметры // Апаіуііс. - ... ... А.Е. ... политика Казахстана и России: общее и
особенное. - ... 2004; ... Е.Б. ... интересам Казахстана. - Алматы, 2004; Сомжурек Б.
Военно-политическая ... ... ... Азии // ... Европейской безопасности. - Алматы, 2000. - С. 7; Толеубаев
Т.А. Интерпол на ... ... ... // Вестник КазГУ. - Сер.
МОиМП. - 2002. - №1. - С.92- 98; ... С.Л. ... ... в ... Азии // Аль ... - 2004. - №2-3. - ... С.И. Вызовы безопасности южных границ России. - М., 1999;
Грибовский А.Б. Становление и ... ... ... ... со странами Центральной Азии: 1991- 2000гг. - Тарих ғыл.
канд... дисс. автореф. -М., 2003.
27. ... Р.В. ... и СНГ: ... ... ... ... Саяси ғыл. канд... ... — М., ... А.А. Роль ... в ... создания и
развития СНГ. Тарих ғыл. канд... дисс. автореф. - М., 1997; ... ... ... в ООН: история и перспективы. -
Алматы, 2004; Рогачева А.А. ... ... ... ... в условиях его интеграции в мирохозяйственную
систему. - Тарих ғыл. канд. дис. ... ... ... ... Л.Н. ... ... в СНГ. - ... 2001
29. Ашимбаев М. Суверенный Казахстан в глобальном мире. // ... мыс: ... Р.М. ... ... ... на ... этапе.
Саяси ғылым. докт.дис. автореф. - М., ... Э.І ... О£ ... Меп, Еіерһапіз апсі Іпіегпаііопаі Іпіе§га1:іоп.
- Іоитаі оҒСоттоп Магкеі 8ішІіе5. - 1971. - №10. - ... ... мыс: ... Ю.А. ... ... сотрудничества государств-
участников СНГ // Вестник МПА СНГ. - СПб., 1993. - №2. - С. ... и ее ... Вып. - 1. - М., 1995; ... Интеграционные процессы в постсоветском экономическом
пространстве. Эконом. ғыл. ... ... ... ... ... 1995; ... Н. ... ... в СНГ. - Алматы,
1998; Козыбаев М.К. СНГ: опыт, проблемы. - Алматы,
32. Российская ... ... ... ... - М., 2003.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасы туралы14 бет
ҚР сыртқы саясаты. Әлеуметтік жағдайы. Экономикасы10 бет
Аймақтық интеграциялық үрдістері мен Қазақстан33 бет
Алматы облысының ұлттық құрамының динамикасын картографиялау61 бет
Біртұтас экономикалық кеңістіктің болашағы қандай?4 бет
Беларусияның географиялық орналасуына табиғи ресурсы, халқына сипаттама23 бет
Беларусь Республикасы63 бет
БТА банк АҚ мен оның кредит жүйесіндегі ролі24 бет
Глобализация және интеграция үрдістеріндегі бүкіл әлемдік экономика және Қазақстан32 бет
Дүние жүзілік экономикалық қатынастардың сыртқы экономикалық негізі34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь