Құқықтық мемлекеттегі адам құқықтары мен бостандықтарын шектеу

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1. Адамның құқықтары мен бостандықтарын заңнамалық тұрғыдан шектеудің әлеуметтік.экономикалық және саяси шарттылығы ...
2. Құқықтық мемлекеттегі адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеудің түсінігі және мақсаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3. Кейбір мемлекеттердің заңнамасы мен практикасында және халықаралық.құқықтық практикада адамның құқықтары мен бостандықтарының шектелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
4. Құқықтық мемлекетте адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеудің қағидаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ДЕРЕКӨЗДЕРДІҢ ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... .
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Адамның құқықтары мен бостандықтары аса маңызды гуманитарлық құндылық. Адам құқықтарының, бостандықтары мен мүдделерінің басым артықшылықтары айдан анық. Мемлекеттік-құқықтық дамудың осы заманғы кезеңінде гуманитарлық құндылықтардың сөзсіз апологеттеріне қарсы елеулі уәждер ұсыну үрдісі байқалады. Батыстың демократиялық қоғамдарындағы құқықтар мен бостандықтарды асыра пайдалану мысалдары және оның барған сайын жаппай сипат алып бара жатқаны осыған дәлел бола алады.
Адамның абсолютті табиғи құқықтарын, заңның шеңберінде болса да, адамның шексіз бостандығы ретінде біржақты түсінудің, сондай-ақ адамның қоғамдағы абсолютті дербестігінің салдарынан экологиялық проблемалар туындап, қоршаған дүниеге, табиғатқа тұтынушы ретінде қарау пайда болды. Осыған байланысты бүгінгі күні адамның абсолютті табиғи құқықтары мен индивидуализм доктринасын қайтадан ой елегінен өткізіп алу қажет болып отыр. Индивидуализм мен ынтымақтастық қағидаты арасындағы келісімді іздестіру адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеу, мұндай шектеулердің заңдылық шарттарын іздестіру, әр индивидтің әлеуметтік жауапкершілігін арттыру проблемасын, субъектілердің құқықтары мен міндеттерінің өзара шарттастығы проблемасын, сондай-ақ осы проблемаларды шешуге бағытталған саяси-құқықтық құралдарды әзірлеу пробемасын күн тәртібіне қойды. Сондықтан да көптеген егеменді мемлекеттерде, ең алдымен, «жас демократия» елдерінде құрылып жатқан мемлекеттілік үлгісі адамның және азаматтың негізгі құқықтары мен бостандықтарын пайдалану тетігін құқықтар мен міндеттердің өзара байланысын күшейтіп, адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеу жағына қарай оңтайландыру стратегиясына байланысты болып отыр.
Міне осылайша, адамның құқықтары мен бостандықтарының шектелуі проблемасын біз қоғамдық және жеке мүдделердің арасында келісім іздестіру проблемасын ой елегінен өткізу шеңберінде қарастырып отырмыз.
Зерттеудің объектісі құқықтық мемлекеттің ең жоғары құндылығы ретіндегі адамның құқықтары мен бостандықтары болып табылады. Осы құқықтар мен бостандықтарды жүзеге асыру шектері, сондай-ақ құқықтық мемлекет қалыптастыру жағдайында осы шектеулердің заңдылық шарттары мен қағидаттары зерттеудің нысаны етіп алынды.
Жұмыстың мақсаты құқықтық мемлекетте адамның құқықтары мен бостандықтарының шектелуін кешенді түрде зерттеу, сондай-ақ осындай шектеулердің шарттары мен қағидаттарын қарастыру болып табылады.
Дипломдық жұмыстың міндеттері:
- адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеу ұғымын әзірлеу, шектеулердің мақсаттарын анықтап, түрлерін белгілеу;
- жекелеген мемлекеттерде адамның құқықтары мен бостандықтарын заңнамалық тұрғыдан реттеу және шектеу практикасын және халықаралық-құқықтық практиканы зерттеу;
- Қазақстан Республикасында құқықтық мемлекет қалыптастыру жағдайында адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеудің негізгі қағидаттарын анықтау.
1 Бородин В.В., Крусс В.И. Некоторые философско-правовые аспекты проблемы злоупотребления правами и свободами человека // Правоведение. – 2002. – № 6. – С. 34-57.
2 Аюпова З.К. Особенности построения демократического правового государства // Мысль. – 1999. – № 4. – С. 15-23.
3 Баймаханов М.Т. Избранные труды по теории государства и права. –Алматы: АЮ-ВШП «Әділет», 2003. – 710 с.
4 Баймаханов М.Т. Верховенство права как системообразующий признак понятия правового государства // Научные труды «Әділет». – 2001. – № 1(9). – С. 3-12.
5 Бусурманов Ж.Д. Права человека в постсоветском государстве: вопросы теории и практики: Автореф. дис. … д-ра юрид. наук. – Алматы, 2006. – 55 с.
6 Бусурманов Ж.Д. Концепция Государственной программы в области прав человека Республики Казахстан // Право и государство. Научно-информационный журнал КазГЮУ. – 2002. – № 3 (26). – C. 31-36.
7 Бусурманов Ж.Д. Проблемы правовой реформы в Казахстане и права человека // Научные труды «Әділет». – 2002. – № 2 (12). – С. 112-121.
8 Зиманов С.З. Конституция и Парламент Республики Казахстан. – Алматы, 1998. – 205 с.
9 Зиманов С.З. Права и свободы должны быть реальными // Советы Казахстана. – 1992. – 7 октября.
10 Зиманов С.З. К вопросу о двойном гражданстве // Советы Казахстана. – 1994. – 18 января.
11 Ким В.А. Идея о человеке, его жизни, правах и свободах как высших ценностях в Конституции РК // Вестник КазГУ. Серия юридическая. – 1998. – № 6. – С. 5-12.
12 Кенжалиев З.Ж. Развитие конституционного законодательства в Республике Казахстан: В 2 ч. – Алматы: КазНУ, 2004. – 300 с. (в соавторстве).
13 Ибраева А.С. Правовая культура: проблемы теории и практики. – Алматы: Жеты жарғы, 2002. – 352 с.
14 Мукамбаева Г.А. Манас и право: Монография. – Бишкек, 2003. – 336 с.
15 Назаркулова Л.Т. Особенности трактовки и формирования правового государства в разных странах и некоторые проблемы его становления в Республике Казахстан // Проблемы становления правового государства и конституционный процесс в Республике Казахстан: Материалы республиканской научно-теоретической конференции, посвященной 70-летию М.Т. Баймаханова. – Алматы: КазГЮА, 2003. – С. 34-41.
16 Сартаев С.С., Назаркулова Л.Т. Становление Конституции Республики Казахстан: проблемы и перспективы. – Алматы, 2002. – 408 с.
17 Сартаев С.С., Мальцев Ю.В., Юридический механизм реализации конституционных прав и свобод граждан // Известия АН КазССР. Серия общественных наук. – 1990. – № 3. – С. 63-69.
18 Сапаргалиев Г.С. Становление конституционного строя Республики Казахстан. – Алматы, 1996. – 165 с.
19 Сабикенов С.Н. О некоторых концептуальных подходах к изучению теории прав человека // Информационная эпоха: общество, экономика, культура, право: Материалы международной научно-теоретической конференции. – Алматы, 2002. – С. 23-30.
20 Сарсембаев М.А. Международное частное право: Учеб. пос. – Алматы: Ғылым, 1998. – 339 с.
21 Общая теория прав человека / Рук. авт. колл. и отв. редактор Е.А. Лукашева. – М.: Норма, 1996. – 509 с.
22 Саидов А.Х. Общепризнанные права человека. – М.: МЗ Пресс, 2002. – 267 с.
23 Энтин М.Л. Международные гарантии прав человека и практика Совета Европы. – М., 1991. – 237 с.
24 Лупарев Г.П. Правовое положение личности в зарубежных странах: Учеб. пос. – Алматы: ВШП «Әділет», 2001. – 216 с.
25 Турлаев А.В. Права человека как основа правового статуса личности (теоретико-правовое исследование): Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. – Алматы, 2002. – 24 с.
26 Сман А. Конституционно-правовые основы политических прав и свобод граждан в Республике Казахстан: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. – Алматы, 2002. – 22 с.
27 Сапарбаева Д.С. Конституционно-правовые основы защиты прав и свобод человека в Республике Казахстан: Дис. … канд. юрид. наук. – Алматы, 1999. – 155 с.
28 Наритс Р.Х. Принцип единства прав, свобод и обязанностей граждан в условиях совершенствования социалистического общества: Дис. … канд. юрид. наук. – М., 1987. – 198 с.
29 Рогов И. Пределы ограничения прав и свобод // Юридическая газета. –2005. – 3 июня.
30 Принципы, пределы, основания ограничения прав и свобод человека по российскому законодательству и международному праву: Материалы круглого стола // Государство и право – 1998. – № 7. – С. 20-42.
31 Принципы, пределы, основания ограничения прав и свобод человека по российскому законодательству и международному праву: Материалы «круглого стола» // Государство и право. – 1998. – № 8. – С. 39-70.
32 Руссо Ж.Ж. Об общественном договоре // Трактаты. – М.: Канон-Пресс-Ц, «Кучково поле», 1998. – С. 110-215.
33 Утебаева Н. Долг государства перед гражданами // Мысль. – 2005. – № 11. – С. 53-55.
34 Жовтис Е. Права человека и правозащитные организации: Методическое пособие. – Алматы: Казахстанское Международное Бюро по правам человека и соблюдения законности, фонд «XXI-век», 2002. – 36 с.
35 Лебедев А.В. Политические права и свободы граждан Российской Федерации (Конституционно-правовое исследование): Автореф. дис. … канд. юрид. наук. – Челябинск, 2003. – 30 с.
36 Права человека: Учебник для вузов / Отв. ред. Е.А. Лукашева. – М.: НОРМА, 2000. – 573 с.
37 Габдуалиев М.Т. Место и роль права гражданина на участие в управлении делами государства в системе конституционных прав и свобод // Вестник КазНУ. Серия юридическая. – 2004. – № 3. – С. 106-109.
38 Кант И. О государстве // Сочинения: В 6-ти т. – М.: Мысль, 1965. – Т. 4. ч. 2.– 350-478 с.
39 Всеобщая история государства и права / Под ред. К.И. Батыра. – М., 1993. – 374 с.
40 Гегель Г.В.Ф. Приложение / новые источники по Философии права // Философия права. – М.: Мысль, 1990. – 524 с.
41 Ударцев С.Ф. Правовое государство: смысловые грани доктрины (из истории философии права) // Научные труды «Әділет». – 2001. – № 1(9). – С. 5-34.
42 Шнитковский Ш.А., Шамсутдинов Р.Ш. Утверждение Республики Казахстан правовым государством (некоторые актуальные вопросы). – Алматы, 2004. – 192 с.
43 Сартаев С.С. Некоторые вопросы истории и теории правового государства // Изв. АН КазССР. Серия общественных наук. – 1989. – № 5. – С. 9-15.
44 Аюпова З.К., Сабикенов С.Н. Концепция правового государства. – Алматы: Ғылым, 1996. – 135 с.
45 Ибраева А.С. Судьба идеи правового государства в ХХ веке // Вестник КазГУ. Серия юридическая. – 2000. – № 2 (15). – С. 130-139.
46 Вайсберг Л.М. Идея правового государства и проблема этатизма // Известия АН КазССР. Серия общественных наук. – 1989. – № 5. – С. 21-28.
47 Баймаханов М.Т. Объективная необходимость построения в СССР правового государства // Известия АН КазССР. Серия общественных наук. – 1989. – № 5. – С. 3-9.
48 Копабаев О.К. Конституционно-правовые основы разделения властей в Казахстане. – Алматы, 1999. – 266 с.
49 Тасбулатова А.К. Права и свободы человека в правовом государстве // Научные труды «Әділет». – 2004. – № 2 (16). – С. 269-271.
50 Нерсесянц В.С. Концепция Советского правового государства в контексте истории учений о правовом государстве // Социалистическое правовое государство: проблемы и суждения. – М., 1989. – С. 40-56.
51 Кистяковский Б.А. В защиту права // Вестник Московского университета. Серия 7, Философия. – 1990. – № 3. – С. 53-59.
52 Ковешников Е.М., Марченко М.Н., Стешенко Л.А. Конституционное право стран Содружества Независимых Государства. – М.: Издательская группа НОРМА–ИНФРА, 1999. – 464 с.
53 Вейт-Уилсон Д. Государство благосостояния: проблема в самом понятии // Человек в социальном государстве. – М., 2001. – С. 250-256.
54 Шмарин А.Г. Конституционно-правовые основы формирования социального государства в Республике Казахстан: Дис. канд. … юрид. наук. – Караганда: Карагандинский юридический институт имени Б. Бейсенова, 2004. – 138 с.
55 Нерсесянц В.С. Право и закон // Из истории правовых учений. – М.: Наука, 1983. – 366 с.
56 Матюхин А. Государство в сфере права: институциональный подход. – Алматы: ВШП “Әділет”, 2000. – 596 с.
57 Энгельс Ф. Происхождение семьи, частной собственности и государства. – М.: Политиздат, 1978. – 240 с.
58 Кельзен Г. Чистое учение о праве Г. Кельзена. – М., 1987. – Вып. 1. – 195 с.
59 Kelsen H. Allgemeine Staatslehre. – Berlin, 1925. – 352 p.
60 Европейское право / Под общ. ред. д.ю.н., проф. Л.М. Энтина. – М.: Издательство НОРМА, 2000. – 720 с.
61 Гроций Г. О праве войны и мира. – М., 1956. – 785 с.
62 Общая теория права и государства / Под ред. В.В. Лазарева. – М.: Юристъ, 1996. – 472 с.
63 Байтин М.И. Государство и политическая власть. – Саратов: Издательство Саратовского университета, 1972. – 239 с.
64 Соколов А.Н. Правовое государство: от идеи до ее материализации. – Калининград: ФРГУИПП «Янтарный сказ», 2002. – 456 с.
65 Баймаханов М.Т. Правовое государство // Основы государства и права Республики Казахстан: Учеб. пос. – Алматы: Жеті жарғы, 1997. – С. 7-20.
66 Конституция 16 стран мира: Сб. стран-членов СНГ, Балтии и ряда др. государств мира / Сост. Ж. Баишева, К. Шакирова. – Алматы: Жеті жарғы, 1995. – 576 с.
67 Hottelier M. La garantie constitutionnel de la propriete en droit federal suisse: fondements, contenu et fonction // Revue Internationale de droit compare. – 1997. – № 1. – P. 138-139.
68 Арнольд Й. Ограничения правового государства в германском уголовно-процессуальном праве // Конституционное право: Восточноевропейское обозрение. – 1999. – № 3 (28). – С. 22–30.
69 Кыдырханова Г.К. Вопросы экологии в правосознании и правовой политике (теоретические и исторические аспекты): Дис. … канд. юрид. наук. – Алматы, 2004. – 149 с.
70 Мальцев Г.В. Социалистическое правовое государство: концепция и пути реализации. – М., 1990. – 400 с.
71 Конституция Российской Федерации: Научно-практический комментарий / Под ред. Б.Н. Топорина. – М.: Юристъ, 1997. – 716 с.
72 Бусурманов Ж.Д. Евразийская концепция прав человека: Монография. – Алматы: КазГЮУ, 2006. – 481 с.
73 Мартенс Ф. Современное международное право цивилизованных народов. – СПб., 1985. – Т. 1. – 430 с.
74 Europasche Grunderechtszeitschrift. – Berlin, 2004. – 475 s.
75 Виноградов П.Г. Государственные строй Англии // Сб. статей: Политический строй современных государств: введение и общая часть. – СПб., 1899. – Т. 1. – С. 419-500.
76 Райхер В.К. Абсолютные и относительные права // Известия экономического факультета Ленинградского политехнического университета. – Л., 1928. – Вып. 1. – С. 273-306.
77 Коркунов Н.М. Лекции по общей теории права. – СПб., 1909. – 360 с.
78 Алексеев С.С. Права человека как институт естественного и позитивного права // Права человека: История, теория и практика: Учеб. пос. / Отв. ред. Б.Л. Назаров. – М., 1995. – С. 149-159.
79 Баглай М.В., Габричидзе А. Конституционное право Российской Федерации: Учебник. – М., 1996. – 741 с.
80 Бахрах Д.Н. Индивидуальные субъекты административного права // Государство и право. – 1994. – № 3. – С. 16-24.
81 Ледях И.А. Защита прав человека в современном мире. – М., 1993 – 145 с.
82 Большой юридический словарь / Под ред. А.Я. Сухарева, В.Д. Зорькина, В.Е. Крутских. – М.: ИНФРА, 1997. – 790 с.
83 Энциклопедический юридический словарь / Под ред. О.Г. Румянцевой, В.Н. Додонова. – М., 1997. – 348 с.
84 Матузов Н.И. Права человека и общерегулятивные отношения. – М., 1998. – 340 с.
85 Конституционное право зарубежных стран: Учебник / Под ред. М.В. Баглая, Ю.И. Лейбо, Л.М. Энтина. – М.: НОРМА, 2000. – 832 с.
86 Бахин С.В. О классификации прав человека, провозглашенных в международных соглашениях // Правоведение. – 1991. – № 2. – С. 46-59.
87 Стреомухов А.В. Человек и его правовая защита: теоретические проблемы. – СПб., 1996. – 365 c.
88 Ростовщиков И.В. Права личности в России: их обеспечение и защита органами внутренних дел. – Волгоград, 1997. – 256 с.
89 Попондопуло В.Ф. Абсолютные (монопольные) права предпринимателя. – М., 1999. – 250 с.
90 Зиновьев А.В. Конституционное право России: Учеб. пос. – М., 2002. – 300 с.
91 Маркс К. Временный устав товарищества // Сочинения. – М.: Политиздат, 1960.– Т. 16. – С. 12-15.
92 Права человека накануне ХХI века / Под общ. ред. В. Чиркина. – М., 1999. – 300 с.
93 Сабикенов С. Конституционные гарантии обеспечения прав и свобод человека и гражданина // Научные труды «Әділет”. – 2000. – № 1 (7) – С. 101-107.
94 Кашанина Т.В. Происхождение государства и права. Современные трактовки и новые подходы. – М.: Юристъ, 1999. – 335 с.
95 Мамут Л.С. Этатизм и анархизм как типы политического сознания. – М.: Наука, 1989. – 256 с.
96 Маркс К., Энгельс Ф. Мораль и право. Равенство // Сочинения. – Изд. 2-е. – М.: Политиздат, 1960. – Т. 20. – С. 97-110.
97 Маркс К., Энгельс Ф. Юридический социализм // Сочинения. – Изд. 2-е. – М.: Политиздат, 1960. – Т. 21. – С. 495-516.
98 Оболонский А.В. Драма российской политической истории: система против личности. – М., 1994. – 420 с.
99 Нерсесянц В.С. Философия права. – М., 1996. – 456 с.
100 Чиркин В.Е. Конституционное право зарубежных стран. – М.: Юристъ, 1997. – 568 с.
101 Визер Б. Защита прав человека в Австрии // Государство и право. – 1993. – № 1. – С. 100-109.
102 Хлебников Н. Право и государство в их обоюдных отношениях. – Варшава, 1874. – 366 с.
103 Формация или цивилизация?: Материалы "круглого стола" философии // Правоведение. – 1989. – № 10. – С. 46-55.
104 Крашенникова Н.А. Индусское право: история и современность. – М., 1982. – 192 с.
105 Сюкияйнен Л.Р. Мусульманское право. Вопросы теории и практики. – М.: Наука, 1986. – 256 с.
106 Бердяев Н. Судьба России. – М.: Мысль, 1990. – 255 с.
107 Сущность правового сознания и особенности его формирования в социуме транзитного типа: Отчет по научно-исследовательскому проекту (заключительный) / Науч. рук. канд. филос. наук, доц. А. Дунаев. – Алматы: ИФП МОИ РК, 2002. – 34 с.
108 Зиманов С.З. Древний мир права казахов и его истоки // Древний мир права казахов. – Алматы: Жеті жарғы, 2001. – Т. 1. – 3-30 с.
109 Назарбаев Н.А. На пороге XXI века. – Алматы, 1996. – 350 с.
110 Права человека: итоги века, тенденции, перспективы // Государство и право. – 2001. – № 5. – С. 89-100.
111 Сент-Роз Ж. Право и жизнь // Вестник Московского университета. – Серия 11, Право. – 2003. – № 6. – С. 56-69.
112 Права человека и стратегия устойчивого развития (материалы круглого стола) // Государство и право. – 1998. – № 11. – С. 103-119.
113 Демографическое развитие в Европе на современном этапе: Отчет Комитета по европейскому населению Совета Европы, 2003 г. // Мегаполис. – 2004. – 15 апреля.
114 Хайек Ф. Дорога к рабству // Новый мир. – 1991. – № 7. – С. 177-230.
115 Дюги Л. Социальное право, индивидуальное право и преобразование государства. – М., 1969. – 369 с.
116 Назарбаев Н.А. Без правых и левых: страницы автобиографии, размышления, позиции…: Ответы на вопросы издательства. – М.: Молодая гвардия, 1991. – 254 с.
117 Хасбулатов Р.И. Мировая экономика. – М.: Инсан, 1994. – 736 с.
118 Конституция Республики Казахстан 1993 г. – Алматы, 1993. – 85 с.
119 Республика Казахстан. Закон от 20 декабря 1991 года (с изменениями от 3 октября 1995 года). О гражданстве Республики Казахстан // Ведомости Верховного Совета. – 1991. – № 52. – Ст. 636.
120 Верховный Совет КазССР. О прекращении испытаний на ядерном полигоне в Семипалатинской области и мерах по охране здоровья населения и окружающей среды региона: Постановление от 22 мая 1990 года // Ведомости Верховного Совета КазССР. – 1900. – № 22. – Ст. 261.
121 Верховный Совет КазССР. О неотложных мерах по решению экологических и социально-экономических проблем в зоне Приаралья: Постановление от 22 мая 1990 года // Ведомости Верховного Совета КазССР. – 1990. – № 22. – Ст. 262.
122 КазССР. Закон от 24 апреля 1990 года. Об учреждении поста Президента КазССР // Справочная правовая система Юрист.
123 КазССР. Закон от 25 августа 1991 года. О внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной закон КазССР) // Справочная правовая система Юрист.
124 Республика Казахстан. Закон от 15 января 1992 года. О свободе вероисповедания и религиозных объединениях // Ведомости Верховного Совета РК. – 1992. – № 4. – Ст. 84.
125 Республика Казахстан. Закон от 10 января 1992 года. Об охране здоровья в Республике Казахстан // Ведомости Верховного Совета. – 1992. – № 3. – Ст. 47.
126 Республика Казахстан. Закон от 8 июля 1994 года. О санитарно-эпидемиологическом благополучии населения // Справочная правовая система Юрист.
127 Республика Казахстан. Закон от 21 мая 1990 года. О крестьянском хозяйстве // Справочная правовая система Юрист.
128 Республика Казахстан. Закон от 11 декабря 1990 года. О свободе хозяйственной деятельности и развитии предпринимательства в Казахской ССР // Справочная правовая система Юрист.
129 Республика Казахстан. Закон от 1 июня 1991 года (с изменениями от 26 июня 1992 г.). О защите прав потребителей // Справочная правовая система Юрист.
130 Республика Казахстан. Закон от 15 декабря 1990 года (с изменениями и дополнениями в 1993 и 1995 гг.) утративший силу. О занятости населения // Ведомости Верховного Совета Республики Казахстан. – 1991. – № 1. – Ст. 8.
131 Верховный Совет КазССР. О социальной защите малообеспеченных граждан при переходе на рыночные отношения: Постановление от 29 ноября 1990 года // Ведомости Верховного Совета. – 1990.– № 49. – Ст. 453.
132 Республика Казахстан. Закон от 4 июля 1992 года. О коллективных договорах // Ведомости Верховного Совета Республики Казахстан. – 1992. – № 16. – Ст. 422.
133 Республика Казахстан. Закон от 8 июля 1996 года. О коллективных трудовых спорах и забастовках // Ведомости Парламента. – 1996. – № 13. – Ст. 264.
134 Президент Казахской ССР. О мерах по оказанию помощи реабилитированным гражданам, пострадавшим от незаконных репрессий в период 30-40 г. начала 50 годов: Указ от 18 сентября 1990 года // Справочная правовая система Юрист.
135 Республика Казахстан. Закон от 14 апреля 1993 года. О реабилитации жертв массовых политических репрессий // Ведомости Верховного Совета. – 1990. – № 18. – Ст. 190.
136 Майнц Т. Государственное право Германии: В 2-х т. – М., 1994. – Т.2. – 452 с.
137 Единство прав и обязанностей советских граждан. – Минск, 1967. – 300 с.
138 Маркс К., Энгельс Ф. К критике проекта социал-демократической программы 1891 г. // Сочинения. – М.: Политиздат, 1960. – Т. 22. – С. 227-243.
139 Материалы XXV съезда КПСС. – М.: Политиздат, 1962. – Т. 32 – 523 с.
140 Ленин В.И. Противоречивая позиция // Полн. собр. соч. – Изд. 5-е. – М.: Политиздат, 1962. – Т. 32. – С. 338-340.
141 Ленин В.И. Заграничному бюро центрального комитета // Полн. собр. соч. – Изд. 5-е. – М.: Политиздат, 1964. – Т. 44 – С. 760-780.
142 Ленин В.И. В Реввоенсовет Республики // Полн. собр. соч. – Изд. 5. – М.: Политиздат, 1964. – Т. 36. – С. 741-765.
143 Мартышин О.В. Политическая обязанность // Государство и право. – 2000. – № 4. – С. 5-14.
144 История государства и права Казахской ССР: Учебник. – Алма-Ата, 1982. – Т. 2. / Под ред. С.С. Сартаева. – 245 с.
145 Авакьян С.А. Санкции в советском государственном праве // Советское государство и право. – 1973. – № 11. – С. 31-45.
146 Матузов Н.И. Общие правоотношения и их специфика // Правоведение. – 1976. – № 3. – С. 26-30.
147 Воеводин Л.Д., Масленников В.А. Рецензия на книгу Н.И. Матузова «Личность. Право. Демократия» // Советское государство и право. – 1973. – № 11. – С. 145-147.
148 Воеводин Л.Д. Конституционные права и обязанности советских граждан. – М., 1972. – 300 с.
149 Назаркулова Л.Т. Конституция Республики Казахстан – основа построения демократического правового государства: Автореф. дис. … канд. юрид. наук. – Алматы, 1999. – 29 с.
150 Бовин А. Кризис мирового социализма // Теория и практика социализма. – М.: Знание, 1991. – 300 с.
151 Материалы XXVII съезда КПСС.– М.: Политиздат, 1986. – Т. 1. – 655 с.
152 Материалы Пленума Центрального комитета КПСС. – М.: Политиздат, 1960. – 907 с.
153 Шатерникова А. Представители конфедерации НПО намерены не допустить принятия законопроектов, ужесточающих контроль за деятельностью некоммерческих структур // Панорама. – 2005. – 22 июля.
154 Функции государства в условиях современного мира (на материалах независимого Казахстана) / Отв. ред. академик НАН РК М.Т. Баймаханов. – Алматы: Издательский дом КазГЮУ, 2005. – 336 с.
155 Маркс К., Энгельс Ф. Генезис промышленного капитала // Сочинения. – М.: Политиздат, 1960. – Т. 23. – 970 с.
156 Сафонов В.Н. Защита социальных прав: опыт США // Вестник Московского университета. Серия 11, Право. – 2005. – № 3. – С. 92-97.
157 Ермакова Л., Захарченко И. Чудо сотворили пятилетки // Российская газета. – 1995. – 5 января.
158 Богомолов А. Реформы после Гайдара // Независимая газета. – 1994. – 8 февраля.
159 Гойман В.И. Действие права. – М., 1999. – 225 с.
160 Лившиц Р.З. Современная теория права. – М.: ИГПАН, 1992. – 222 с.
161 Цвайгерт К., Кетц Х. Введение в сравнительное правоведение в сфере частного права. – М., 1998. – Т. 2. – 512 с.
162 Матузов Н.И., Малько А.В. Правовое стимулирование в условиях перехода к рыночной экономике // Государство и право. – 1995. – № 4. – С. 11-19.
163 Йоффе О. Право и поведение // Гражданское законодательство. Статьи. Комментарии. Практика. – 1998.– № 2, вып. 21. – С. 4-34.
164 Теоретические проблемы современного российского конституционализма: Научно-практический семинар // Государство и право. – 1999. – № 4. – С. 114-116.
165 Токвиль А. Демократия в Америке. – М.: Прогресс, 1992. – 554 с.
166 Бердяев Н.А. Самопознание. – М.: Книга, 1991. – 446 с.
167 Чичерин Б. Собственность и государство.– М., 1883. – Ч. 2. – 400 с.
168 Bergbom K. Jrisprudenz und Rechtsphilosopie. – Leipzig, 1892. – S. 407.
169 Ожегов С.И. Словарь русского языка. – М., 1983. – 816 с.
170 Даль В. Толковый словарь живого великорусского языка. – М.: Юрид. лит. – 1999. – Т. 2. – 779 с.
171 Словарь синонимов русского языка. – М., 1986. – 305 с.
172 Подмарев А.А. Конституционные основы ограничения прав и свобод человека и гражданина в Российской Федерации: Автореф. дис. … канд. юрид. наук. – Саратов, 2001. – 25 с.
173 Малько А.В. Правовые ограничения: от отраслевого понимания к теоретическому // Правоведение. – 1993. – № 5. – С. 14-26.
174 Хессе К. Основы конституционного права ФРГ / Под ред. Н.А. Сидорова. – М.: Юрид. лит. – 1981. – 368 с.
175 Алексеева Л., Орлова О. От кого защищаются правозащитники // Российская газета. – 1997. – 3 апреля.
176 Воеводин Л.Д. Пределы осуществления прав и свобод человека и гражданина в Российской Федерации // Права человека в условиях становления гражданского общества: Материалы международной научной конференции, Курск, 15-16 мая 1997 г. – Курск, 1997. – С. 8-11.
177 Международная защита прав и свобод человека: Сб. документов / Сост. и авт. Г.М. Мелков. – М., 1990. – 661 с.
178 Международные акты о правах человека: Сб. документов / Сост. В.А. Карташкин, Е.А. Лукашева. – М.: НОРМА-ИНФРА, 1998. – 784 с.
179 Малько А.В. Стимулы и ограничения в праве: теоретико-информационный аспект. – Саратов, 1994. – 250 с.
180 Малько А.В. Двоичность юридической информации и язык законодательства // Правоведение. – 1993. – № 1. – С. 80-88.
181 История первобытного общества: общие вопросы. Проблемы антропосоциогенеза / Отв. ред. Ю.В. Бромлей. – М., 1983. – 542 с.
182 Маркс К., Энгельс Ф. Критика Готской программы // Сочинения. – М.: Политиздат, 1960. – Т. 25, ч. 2. – М., 1960.– с. 356-403.
183 Стремоухов А.В. Правовые основы ограничения прав человека органами внутренних дел (теоретическое обоснование) // Вестник Санкт-Петербургского университета МВД России. – 1999. – № 2. – С. 44-60.
184 Ясперс К. Смысл и назначение истории. – М., 1991. – 416 с.
185 Хрестоматия по всеобщей истории государства и права: Учеб. пособие / Под ред. З.М. Черниловского. – М.: Фирма Гардарика, 1996. – 413 с.
186 Ильин И.А. Общее учение о праве и государстве (фрагменты) // Правоведение. – 1992. – № 3. – С. 96-100.
187 Чухвичев Д.В. Свобода личности и юридическая ответственность // Государство и право. – 2005. – № 3. – С. 103-108.
188 Панкевич И.М. Осуществление прав человека: проблемы ограничения (общетеоретические аспекты): Автореф. дис. … канд. юрид. наук. – Львов, 2000. – 22 с.
189 Мюллерсон Р.А. Права человека: идеи, нормы, реальность. – М., 1991. – 161 с.
190 Гомьен Д., Харрис Д., Зваак Л. Европейская конвенция о правах человека и Европейская социальная хартия: право и практика. – М., 1998. – 332 с.
191 Фаткуллин Ф.Н. Проблемы теории государства и права. – Казань, 1987. – 257 с.
192 Братко А.Г. Запреты в советском праве / Под ред. Н.И. Матузова. – Саратов, 1979. – 92 с.
193 Абдрасулов Е.Б. Толкование закона и норм Конституции: теория, опыт, процедура: Дис. … д-ра юрид. наук. – Алматы, 2003. – 356 с.
194 Дженис М., Кей Р., Брэдли Э. Европейское право в области прав человека (Практика и комментарии). – М., 1997. – 452 с.
195 Крусс В.И. Личностные («соматические») права человека в конституционном и философско-правовом измерении: к постановке проблемы // Государство и право. – 2000. – № 10. – С. 43-50.
196 Дмитриев Ю.А., Шленева Е.В. Права человека в Российской Федерации на осуществление эвтаназии // Государство и право. – 2000. – № 3 (11). – С. 52-56.
197 Шопенгауэр А. Метафизика половой любви // Избранные произведения. – М.: Просвещение, 1993. – 477 с.
198 Кара-Мурза. Манипуляция сознанием. – М., 2001. – 832 с.
199 Бачило И.Л. Право на информацию в Российской Федерации // Проблемы обеспечения прав граждан на доступ к правовой информации. – М., 1999. – С. 513-520.
200 Бодрийяр Ж. Символический обмен и смерть. – М.: Добросвет, 2000. – 387 с.
201 Томаш Г.М. О постфашизме // Конституционное право: восточноевропейское обозрение. – 2000. – № 3 (32). – С. 10-15.
202 Путеводитель по Европейской конвенции о защите прав человека. – Страсбург, 1994. – 520 с.
203 Права человека в условиях становления гражданского общества (международная научно-практическая конференция) // Государство и право. – 1997. – № 10. – С. 102-110.
204 Сиракузские принципы толкования ограничений и отступлений от положений Международного пакта о гражданских и политических правах // Вестник Московского университета. Серия 11, Право. – 1992. – № 4. – С. 59-68.
205 Гасанов К.К. Основные права человека: вопросы неотчуждаемости. – М.: ЮНИТИ-ДАНА, Закон и право, 2003. – 64 с.
206 Комментарий к Конституции Российской Федерации / Под ред. Л.А. Окунькова и др. – М.: Бек, 1996. – 636 с.
207 Конституционный Совет Республики Казахстан. Об официальном толковании п. 1 ст. 4 и п. 2 ст. 12 Конституции Республики Казахстан: Постановление от 28.10.1996 № 6/2 // Справочная правовая система Юрист.
208 Конституционный Совет Республики Казахстан. Об обращении Президента Республики Казахстан в соответствии Конституции РК представленного на подпись Президенту Республики Казахстан закона РК «О языках в РК», принятого Парламентом РК 12 марта 1997 г. от 8 мая 1997 года № 10/2 // Справочная правовая система Юрист.
209 Конституционный Совет Республики Казахстан. Об официальном толковании п. 4 ст. 5 Конституции РК: Постановление от 7 июня 2000 года № 4/2 // Справочная правовая система Юрист.
210 Конституционный Совет Республики Казахстан. Об официальном толковании п. 2 ст. 23 Конституции РК: Постановление от 5 июля 2000 года № 13/2 // Справочная правая система Юрист.
211 Конституционный Совет Республики Казахстан. Об официальном толковании п. 3 ст. 26 Конституции РК: Постановление от 16 июня 2000 года № 6/2 // Справочная правовая система Юрист.
212 Конституционный Совет Республики Казахстан. Об официальном толковании п. 3 ст. 26 и п. 2 ст. 76 Конституции РК: Постановление от 20 декабря 2000 года № 21/2 // Справочная правовая система Юрист.
213 Конституционный Совет Республики Казахстан. О соответствии п. 3 части первой ст. 154 Гражданского процессуального кодекса РК Конституции РК: Постановление от 1 ноября 2000 г. № 19/2 // Справочная правовая система Юрист.
214 Конституционный Совет Республики Казахстан. Об официальном толковании ст. 10 и 12 Конституции: Постановление от 1 декабря 2003 г. № 12 // Справочная правовая система Юрист.
215 Воеводин Л.Д. Юридический статус личности в России: Учеб. пос. – М., 1997. – 253 с.
216 Маунц Т. Государственное право Германии (ФРГ и ГДР). – М.: Изд. иностр. лит., 1959. – 596 с.
217 Чиркин В.И. Конституции зарубежных государств. – М.: БЕК, 1998 – 432 с.
218 Каленский В.Г. Билль о правах в конституционной истории США: (Ист. – критич. исслед.). – М.: Наука, 1983. – 280 с.
219 Шапиева О.Г. Проблемы нравственно-правовой социализации личности: концептуальный и практический аспекты: Монография / Под ред. В.П. Сальникова. – СПб., 1996 – 300 с.
220 Республика Казахстан. Закон от 8 февраля 2003 г. № 387-II. О чрезвычайных ситуациях // Ежеквартальное специализированное издание Агентства РК по чрезвычайным ситуациям. – Алматы, 2000. – С. 17-28.
221 Рихтер А.Г. Современное право средств массовой информации США. – Алматы: Фонд XXI Век, 1999. – 366 с.
222 Конституция Республики Казахстан: Научно-практический комментарий / Под ред. Г.С. Сапаргалиева. – Изд. 2-е. – Алматы: Жеті жарғы, 2004. – 584 с.
223 Республика Казахстан. Кодекс Об Административных правонарушениях от 20.02.1998 // Справочная правовая система Юрист.
224 Уголовный Кодекс Республики Казахстан от 16 июля 1997 г. № 167 (с изменениями и дополнениями). – Астана: «Данекер», 2004. – 184 с.
225 Ткаченко В. Можно ли сохранить баланс между правами человека и национальной безопасностью? // Юридическая газета. – 2005. – 17 августа.
226 Гумбольдт В.Ф. Язык и философия культуры. – М.: Прогресс, 1985. – 451 с.
227 Алайдар А. Права и свободы граждан в правовом государстве // Вестник университета Ясави. – 1999. – № 5. – С. 104-109
228 Косаев К. Лидер Конфедерации НПО говорит об опасности свертывания неправительственного сектора в Казахстане // Панорама. 2005. – 8 июля.
229 Савченко С.Ю. Роль НПО в развитии гражданского общества в Казахстане // Вестник КазНУ. Серия юридическая. – 2006. – № 1. – С. 42-45.
230 Назарбаев Н. А. Стратегия независимости. – Алматы: Атамұра, 2003г.312 с.
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Заң факультеті
Мемлекет және құқық теориясы мен тарихы кафедрасы
Ахмедов А.Д.
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Құқықтық мемлекеттегі адам ... мен ... ... ... ... профессор Ибраева А.С.
Қорғауға руқсат
“____” “_____________” 2007 ж.
Кафедра меңгерушісі
з.ғ.д., профессор Ибраева А.С.
Алматы 2007
Реферат
Бітіру жұмысы құқықтық мемлекеттегі адам ... мен ... ... тақырыбына арналған. Бітіру жұмысы кіріспе, төрт тарау,
қорытындыдан және пайдаланған ... ... ... ... ... ... мен бостандықтарын заңнамалық тұрғыдан шектеудің
әлеуметтік-экономикалық және саяси ... ... ... оның
қазіргі кезеңдегі теориялық аспектілері көрсетіледі. Екінші ... ... ... ... мен ... ... және мақсаттары туралы қазіргі ойлардың маңыздылығы қарастырылады.
Үшінші тарауда кейбір ... ... мен ... ... практикада адамның құқықтары мен бостандықтарының
шектелуінің ... ... ... Төртінші тарауда құқықтық
мемлекеттегі адамның құқықтары мен ... ... ... жұмыстың негізгі мақсаты тұлғаның құқықтары мен бостандықтарын
шектеудің қағидалары мен шектерін анықтау және ... ... ... ... ... қатар, қазіргі таңдағы адамның құқықтары мен
бостандықтарын белгілеу саласында адамзат ... ... мен ... ... ... ... ... айқындаудан, олардың
тиімді іске асуының тетіктерін қарастырудан құралады.
Бітіру жұмысында бірнеше арнайы заң ... ... ... ... ... ... құқықтар» «азаматтық
құқықтар», «бостандық», «табиғи құқықтар» т.б.
Қазіргі таңда теориялық ... ... ... ... ... мен ... ... құқықтарын, оларды шынайы тұрғыдан
қорғалуына берілетін кепілдіктерді нығайту мәселелерін зерттеп, ... ... ... ... ... алдында адам құқықтары ... ... ... оның ... ... ... мақсаттар
пайда болды. Осыған орай, жеке адамның құқықтары мен ... ... ... мен ... ... ... ... болып табылады.
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ……………………………………………………………
1. Адамның құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... және ... ... ... Құқықтық мемлекеттегі адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеудің
түсінігі және мақсаттары .………....................................
3. Кейбір мемлекеттердің заңнамасы мен практикасында және ... ... ... ... мен ... ... Құқықтық мемлекетте адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеудің
қағидаттары …………………………………………...
ҚОРЫТЫНДЫ …………………………………………………………
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ДЕРЕКӨЗДЕРДІҢ ТІЗІМІ …………………….
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Адамның құқықтары мен ... ... ... ... Адам құқықтарының, бостандықтары мен
мүдделерінің басым артықшылықтары ... ... ... ... ... ... гуманитарлық құндылықтардың сөзсіз апологеттеріне
қарсы елеулі ... ... ... ... ... ... ... мен бостандықтарды асыра пайдалану мысалдары және
оның барған сайын жаппай сипат алып бара жатқаны осыған дәлел бола алады.
Адамның ... ... ... заңның шеңберінде болса да,
адамның шексіз ... ... ... ... сондай-ақ адамның
қоғамдағы абсолютті дербестігінің ... ... ... ... ... ... ... ретінде қарау пайда болды.
Осыған байланысты бүгінгі күні ... ... ... ... ... доктринасын қайтадан ой елегінен өткізіп алу қажет ... ... мен ... ... ... ... адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеу, мұндай шектеулердің
заңдылық шарттарын іздестіру, әр ... ... ... проблемасын, субъектілердің құқықтары мен міндеттерінің өзара
шарттастығы проблемасын, ... осы ... ... ... ... ... пробемасын күн тәртібіне қойды. Сондықтан
да көптеген егеменді мемлекеттерде, ең алдымен, «жас демократия» елдерінде
құрылып жатқан ... ... ... және ... ... мен ... ... тетігін құқықтар мен міндеттердің
өзара байланысын күшейтіп, адамның құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Міне осылайша, адамның құқықтары мен бостандықтарының шектелуі
проблемасын біз қоғамдық және жеке ... ... ... іздестіру
проблемасын ой елегінен өткізу шеңберінде қарастырып отырмыз.
Зерттеудің ... ... ... ең ... құндылығы
ретіндегі адамның құқықтары мен бостандықтары болып табылады. Осы ... ... ... ... ... ... ... мемлекет
қалыптастыру жағдайында осы шектеулердің заңдылық шарттары мен қағидаттары
зерттеудің нысаны етіп алынды.
Жұмыстың мақсаты ... ... ... ... ... шектелуін кешенді түрде зерттеу, ... ... ... мен ... қарастыру болып табылады.
Дипломдық жұмыстың міндеттері:
- адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеу ұғымын ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде адамның құқықтары мен бостандықтарын
заңнамалық ... ... және ... ... және ... ... зерттеу;
- Қазақстан Республикасында құқықтық мемлекет қалыптастыру жағдайында
адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеудің негізгі ... ... ... мен ... ... ... шектеудің
әлеуметтік-экономикалық және саяси шарттылығы
Сонымен, мұның алдындағы бөлімдерде біз адамзаттың, адамзат қоғамының
эволюциялық ... ... және жеке ... ... мен ... ... айтарлықтай ықпал еткенін, мұның өзі қарама-қайшылықтардың бірлігі
мен ... ... ... заңдылығының көрінісі болып табылатынын
негіздеген болатынбыз. ... ... ... ... табиғи
қайшылықтары адам құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... ... ... ... себебі ретінде көрінеді, бір жағынан,
адам қоғамдық тұлға болғандықтан, қоғамның біртұтастығын қамтамасыз ... оның ... ... ... ... етіп отыру маңызды, екінші
жағынан, адамның жеке ... ... үшін оның ... ... оның ... ... ... қамтамасыз етіп отыру
маңызды. Осы ... ... ... ... құқықтарының
шеттетілмейтіні жеке және көпшілік мүдделердің, әртүрлі индивидтердің
сәйкеспейтін ... мен ... ... туындайды деп жазуы
тегін емес [1, 123-бет].
Бұл проблемадан шығатын жол қайда деген сұрақ туады. ... ... жолы ... ... - деп есептейді белгілі неміс заңгері Клаус Штерн,
- негізгі құқықтардың қорғалуы саласы мен олардың ... ... ... білу ... [2, 185-бет].
Бұл пікірмен келісе отырып, мынаны атап өту жөн: ... ... ... ... тұрғыдан шектеу мен оның мемлекет ... ара ... ... тек ... ... ғана ... болады. Жоғары заңи күші бар ... акт ... ... адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеудің
жіті негіздері белгіленуі тиіс.
Заманауи кезеңде ... ... мен ... ... ... ... қажеттігі әлеуметтік, сондай-ақ экономикалық және
саяси сипаттағы бірқатар факторларға байланысты.
Адамның құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... ... ретінде нарықтық қатынастарды ... ... ... ... ... өзін ... ... деп
жариялады, ол директивалық-бөліністік экономикамен сыйыса алмайды. ... ... әрі ... ... ... ... ... тарихы көрсетіп отыр. Нарықтық экономиканың ... ... мен оның ... ... қамтамасыз етеді. Бұл жағдайда
қоғам неғұрлым ашық бола ... ... ... айналады. Мұндай
еркіндікті қамтамасыз етудің қажетті тәсілі жеке ... ... ... даму тарихы дәлелдеп отыр. Ол жекелеген ... ... тек өмір ... ғана ... ... ... еркіндікке, белгілі
бір дербестікке, өз ... іске ... ... ... ... Ал ... мен мемлекет арасында құқықтық сипаттағы өзара қарым-
қатынастар болуына мүдделі, еркін (билікке ... ... ... ... ... ... өмірінен тыс қалады. Шын мәніндегі құқықтық тәртіпті
жоғарыдан мемлекет белгілемейді, ол өз бостандығының, қауіпсіздігі ... ... ... ... азаматтық қоғамның қойнауынан өсіп
шығады. Мемлекеттің ... ... егер сол ... ... ... әрі соны ... ... азаматтық қоғам тұрмаса, еш уақытта
аяғына дейін дәйекті әрі сөзсіз бола алмайды. ... ...... өзі ... ... ... пайда болатын қатынастардың
жиынтығы. Егер ол әлеуметтік ... ... ... өз құқықтарын
қорғап қалуға қабілетті болса, мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... азаматтар мен салық
төлеушілердің мемлекеттік және муниципалдық ... ... да ... ... ... ... онда ол демократиялық дамудың
белсенді факторына айналады. ... ... ... ... ... ... ... байсалдылықпен қабылдауды
дәріптеу тән болып келеді. Және де, ең бастысы, мұндай қоғамда адам, оның
құқықтары мен ... ең ... ... ... деп ... КСРО елдері егеменді дамудың бастапқы кезеңінде либералдық
мемлекет қалыптастыруға бағыт алды. Саяси-идеологиялық тұрғыдан алғанда бұл
тұжырымдама жоспарлы, ... ... ... ... көшу ... ең бір келешегі бар бағыт деп танылады. Соның
өзінде қоғамдық дамудың либералдық-демократиялық ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік айналуында маңызды
рөл атқарды [3, 118-бет].
ТМД елдерінде жүзеге асырылған экономикалық және саяси реформаларды
бірнеше кезеңге ... ... еді. 90-шы ... келетін бастапқы кезеңді,
әдетте, антистатистік деп атайды. Бұл кезеңде ... ... ... ... ... ... ысырып шығарып, өздігінен дамитын нарықты
қалыптастыруға бағытталды. Жалпы алғанда реформалардың ... ... ... ... ... ... ... КСРО-ның әр
мемлекеті экономикалық және саяси реформалардың өзіндік жолдарын ... ... ... ... ... бес ... олар ... саясаттан ... ... ... ... ... бәрінен жоғары тұруы және заңға бағыну,
күшті әлеуметтік саясат, ... ... ... ... ... ... монетарлық идеология саясаты ... ... ... ... ... және ... ... жүзілік банкпен тығыз ынтымақта
болғанына қарамастан, экономика саласында “есеңгірететін терпия” әдісінен
бас тартты. Экономика саласында жүргізілген реформалардың ... ... ... ... ... ... реформаларға
барынша сақтықпен қарағанын көрсетіп отыр. “Есеңгірететін терапия” әдісіне
бұлайша сақтықпен қарау ... ... ... ... ... болып
келеді. Кез келген экономикалық сілкініс терең әлеуметтік жарылыстарға
апарып соқтыруы әбден мүмкін. Нақ сондықтан да ... ... ... рөлі ... жоғары болатын аралас экономика үлгісі
қолданылуда.
Қазақстан, Қырғызстан мен ... бір ... ... ... және либералдық демократиялық саяси жүйе қалыптастыру бағытын
таңдады. Жеке меншікті, ... ... ... ... ... ... ... экономиканы жоспарлы түрде
реттеу институттарын таратып, ... ... ... ... ... және ... құру ... қатынастар
қалыптастырудың маңызды шарты болып табылады. Осының бәрі ... ... ... ... азаматтық қоғамның негізін
құрайтын орташа тапты қалыптастыруы тиіс болды. Мемлекеттің ... сала ... ... ... ... ... зейнетақымен
қамтамасыз ету, жұмыссыздарға көмектесу) ғана қалды.
Басқа да ТМД елдеріндегі ... ... да ... ... ... ... Тәуелсіз жаңа ТМД мемлекеттерінің бастапқы даму
кезеңінде ... ... ... ... басқа да
салаларында ырықтандыру саясаты жүзеге ... ... бұл ... ... ... ... ... көзделгендей тың
ынталылықтар құрылмады, ... ... не бір ... ... ... бұл ... оң ... қатар толып жатқан теріс ... ... ... олар ... келе ... жағдаяттың
жақсаруы орнына, дағдарыстың тереңдей түскенін ... ... ... ... ... күрт өсіп кеткен қоғамды жинақтауға
қабілетсіздігінен; өндірістің ... ... ... ... “номенклатуралық-қылмыстық” капитализмнің пайда болуынан;
мемлекеттің өзінің аса ... ... ... орындауға
қабілетсіздігінен, денсаулық сақтау, білім беру, ғылым, ... ... ... дағдарыстан; құқық қорғау
органдарының етек алған қылмысты ауыздықтай алмауынан; мемлекеттік ... ... ... ... ұшырауынан; әлеуметтік-саяси
қарсы тұрулар мен ұлттық қақтығыстардың шиеленісуінен көрініс тапты.
Бүгінгі күні ... ... ... ... ... мен мемлекет иелігінен алу жүргізілді, солай бола ... ... ... ... ... ... әлі ерте. Мұндай жағдай не себептен
қалыптасып отыр? Біздіңше, оның ...... ... ... әлі де болған жоқ. Мемлекеттік институттар шаруашылық жүргізуші
субъектілердің қызметін ... ... және ... ... бас тартқанымен, мемлекет меншігін жекешелендіру үдерісіне белсене
ықпал етіп бақты. Ақырында, бастапқы капиталдың заңсыз, «тұрпайы» ... үшін ... ... Мемлекеттік бюрократияның ... жеке ... ... ... ауыз ... ... ... етек алуы, қолдарынан келсе мемлекеттің өзін де жекешелендіріп
алып, оны өз мүдделеріне бағынышты етуге ұмтылған «номенклатуралық алпауыт
кландардың» пайда ... ... ... негізгі теріс салдары еді.
Атап айтқанда, ... ... мен ... ... ... жария етпей, көпшілік нарық құралдарынсыз ... ... ... нарығы және басқалары) жүргізді. Құны ... және ... үй ... ... ... ... әбден сәтсіз болып шықты. Социализм ізіндегі осы
заманғы жағдайларда мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жекешелендіру шенеуніктердің жеке басының баюына қызмет
етті. ... бәрі ... ... ... ат ... алпауыттардың
әлеуметтік тобының құрылуына алып келді, ал халықтың негізгі ... ... жеке ... ... ... бұл ... ... азат бола алмады. Осы жерде К.Маркстің «жаңа туған капиталдың
басынан бақайшағына дейін барлық ... қан мен ... ... тұрады»
деген сөздерін қалай еске алмассың [4, 770-бет).
Сөйтіп, 90-жылдардағы радикалды реформалардың күйреуінің себебі -
мемлекеттің қоғам ... ... ... ... болмай қалды, мемлекеттің
экономикалық үдерістерге жасайтын ықпалының сипаты мен ... ... ... ... ... басқарылмай, стихиялы түрде өрістеді.
АҚШ-та әлеуметтік құқықтар американ азаматтарының табиғи құқықтары деп
танылған, шеттетілмейтін және де ... ... ... ... сот арқылы қорғалатын «іргелі» құқықтары секілді негізгі
конституциялық ... ... [5, ... тағы да ... ... ... тәжірибесіне сүйене
отырып, мынадай тұжырым жасаған жөн: нарық өзіне ... пен ... ... түрде ұштастыруы тиіс, ал мемлекеттің және ... ... ... еш ... жөн. Осы заманғы ... ... ... барынша либералдық экономика негізінен АҚШ-қа тән ... Десе де ... да ... ... ... ... ... ғана дағдарыстан шыға алған кезеңдер болған. Рузвельттің жаңа
бағыты ... ... ... бола алады.
Еуропа елдерінің экономикасында да мемлекеттің рөлі айтарлықтай.
Швеция осының жарқын ... ... ... мемлекеттік-құқықтық
тұтқалар арқылы ықпал етіліп отырады.
Мысалы, Оңтүстік Кореяның ... ... ... жоспарлы жүргізілуі, мемлекет пен ... ... ... ... ... ... арқасында мүмкін
болды. Үкімет өз өндірісін дамыту (ынталандыру) мақсатында ... ... ... ... ... ұстады. [6].
Нарықты реттеп отыруда экономикалық жоспарлау министрлігіне едәуір рөл
берілді. Әрине, экономиканы реттеу бұйрықтар, ... ... ... ... емес, экономикалық әдістердің көмегімен жүзеге
асырылды. Осы ... ... ... ... мен ... ... елдерінің соғыстан кейінгі жетістіктері көбіне-көп мемлекеттің
нарықтық қатынастарға бағыт беруші ықпалымен ... ... ... ... ... экономикаға мемлекеттік-құқықтық ықпал етудің маңызды
мақсаты, директикалық-бөлініс экономикасындағыдай емес, «жалпыға бірдей әл-
ауқат мемлекетің», яғни ... ... ... ... табылады.
Жалпыға бірдей әл-ауқат мемлекеті нарықтық күштер ойынының жұмсаруын және
жұрттың бәрінің ең аз нақты табыспен ... ... ... Бұл ... ... ... елдердің көпшілігінде әртүрлі нұсқаларда жүзеге
асырылып жатыр.
Дегенмен стратегиялық мақсаттары мен ... ... бола ... ... ... ... мен әлеуметтік мемлекеттің бастапқы
шарттарында айтарлықтай айырмашылық бар. Егерде біріншісі ... ... ... үшін ... ... ... ... алатын
болса және өзі де билік басындағы үкіметке тәуелді болса, екіншісі ... ... ең ... ... ... ... ... құжаттарда бекіндірілген құқықтық мәртебесін жүзеге асыруға
бағытталған. Соңғы ... ... ... көлемі ғана мемлекеттің
күш-жігеріне тәуелді ... да, ... ... оның ... ... ... адамзат өркениетінің тарихында айта қаларлықтай
ғасыр болды. Екі ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық саладағы ғаламат сапалық секірістер, ғарыштық
дәуірдің басталуы – бұлар қайшылықты ізденістер мен ... ... ... ... Ғаламдық жаңғырыстар адам өмірінің барлық
салаларын ... олар ... ... ... де ... ... жоқ.
Өткен жүзжылдық күні бүгінге дейін жалғасып ... ... ... төңкерістер дәуірі болды. Оның ... ... ең ... тән, ... даму ... ... ұмтылған қоғамдық қобалжуларда,
адамдардың елден елге және ... ... ... ... қоныс
аударуында, адамзаттың үлкен бөлігінің тұрмыс сипатында төңкеріс жасаған
ғылыми-техникалық прогресте және ... ... ... ... жеке тұлғаның қажеттіктері мен мүдделерінің
өсуіне әсер етті. ... ... ... ене отырып, олар белігілі мағынада
қоғамдық қатынастарды қайта құрылымдаудың детонаторына ... ... ... қанағаттандыру үшін пайдалану мүмкіндігінің кеңеюіне байланысты әр
адамның өз табысын арттыруға деген құлшынысы күрт ... ... ... ... ету, автомобильдер, саяхаттар және өзге де қажеттіктер
қоғамды тұншықтыруға айналды. Алайда нарықтық экономика жолы ... ... әрі ... қабілетті адамдарды бай жасайды да, жолы болмайтын ... бар ... ... ... ... ... әл-ауқат деңгейі әртүрлі
болғанына қарамастан, қай-қайсысының да қалауы бар. Қоғамның осы ... ... ... орын алып ... ... ... ... Әлеуметтік әділеттілікке қайтіп қол жеткізуге болады?
Әрбір индивидтің лайықты тұрмыс ... ... ету үшін ... не
істеуі керек?
Көптеген ғалымдар мәселенің шешімінің қайнар көзі ... ... және ... ... деп ... Халықтың
білім деңгейінің артуы, ... ... ... ... жеке ... ... өзгеруі, оның құқықтық мәртебесінің орнығып,
кеңейе түсуі мемлекет пен индивидтің қарым-қатынас құрылымын ... ... ... ... ... да ... Оны
қолынан бәрі келетін әрі билікпен бірге құдайдың өзі жаратқан ... ... деп ... ... ... ... Айтқандайын, ХІХ ғасырдың
ортасында оның орнына ... ... ... күзет» ретінде сипаттайтын
түсінік те ... ... ... бере ... Қоғамдық қатынастар
жүйесіндегі оның оң рөлі ... ... ... ... ... ... туындаған. 1930 жылдардағы дүние жүзілік
әлеуметтік және ... ... ... ... ... ҚСРО-да
казармалық социализм орнатылып, ол тоталитаризмге ұласты, ... ... күш ала ... Барлық жерде жұмысшы және ұлттық-азаттық
қозғалыс қатерлі мөлшерге жетті. ... ... ... жұрт тұйықтан
шығудың жолы әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... деп ... ... тәжірибесінен мынадай қорытынды жасауға болады:
нарықтық экономика анархиямен және бетімен кетушілікпен еш ... ... ... мемлекеттің рөлі айтарлықтай болуы тиіс.
Бұл мынадай аса маңызды жағдаяттарға байланысты. Шын ... ... ... әлі де ... болып отырған жағдайда тәй-тәй
басып, туындап келе жатқан отандық кәсіпкерлікке қолдау көрсету үшін ... ... мен ... ... ... ... ауыртпалықты
жеңілдетіп, жүргізіліп жатқан жаңартулар үшін өлшеусіз жоғары бағаларды
азайту ... ... ... ... бағдар берілуін, «есеңгіреу»
зардаптарының еңсерілуін қажет етеді. Мемлекет халық ... ... ... ... ... ... жағдайында мемлекеттік билік
қоғамға тікелей немесе жанама түрде ықпал ете отырып:
1) деструкцияға, аласапыранға, дағдарысқа, құлдырауға ... ... пен ... ... ... ... ... ұмтылып, оны жетілдіруге,
нығайтуға, дамытуға атсалысуы тиіс. Ол үшін мемлекеттік билік күшті ... ... ең ... ... ... ... қоғамды және, ең алдымен,
бүкіл экономика саласын реформалауда шешуші рөл ... ... ... ... үшін олар ... ... кланы” үшін
емес, бүкіл қоғамның мүдделерінде жүзеге асырылуы жөн.
Бұл жағдайда құқықтың рөлі де өзгереді. ... ... ... ... “ол құқықтың өзінің басты нысанасын анықтау –
адамдардың нақты қызметін ынталандырып, ... ... оның ... іс жүзіндегі нәтижеге қол жеткізудің кепілі болу жағына қарай ойысады”
[8, 81-бет].
Нарықтық экономиканың қайшылығы мынада: қоғамдық ... ... ... ... – нарықтық экономика неғұрлым тиімді, ... ... ... – нарықтың дамуында әлеуметтік ... ... ... болады, ал мұның өзі әлеуметтік қайшылықтарға ... ... ... ... ... аса ... ... қоғамның тұрақтылығын сақтау [9, 178-бет], адамдардың ... ... ... ... ету ... ... К.Цвайгерт
пен Х.Кетцтің пікірінше, “экономикалық күштердің ерікті ... ... ... пен ... алып ... қайта, керісінше,
біреулердің басқаларға экономикалық үстемдік орнату қаупі ... ... бәрі ... ... ... да бұл секілді асыра сілтеулерді
болдырмау үшін оны бәсекелестіктің теріс ... ... ... бір ... ... енгізу қажет болады” [10, 17-бет].
Осыған орай Қазақстан Республикасында нарықтық экономиканы
қалыптастыру ... ... пен ... рөлі ... өзгерістерге
ұшырайды. Егер директивалық-бөліністік экономика жағдайында құқықтық
шектеулердің рөлі бастаманы ... ... ... ... енді нарықтық
экономика жағдайында екі санат – құқықтық ынталандыру мен құқықтық шектеу
іс жүзінде қосарлас жүреді және ... ... ... ... ... [11, 17-бет].
Нарықты қалыптастыру кезіндегі құқықтың рөлі ортақ “ойын ережелерін”
белгілеуден көрінеді.
Нарықтық экономика жағдайында әртүрлі, ... ... ... (қоғамдық, мемлекеттік, ұжымдық, жекелік және т.б.) ... Бұл ... ... ... ... ретіндегі салауатты
бәсекелестік болады. Құқықтың міндеті – осы үшін пайдалы ... ... ... ... әбден болатын ұмтылыстардың теңдігін ұстап
тұру.
Нақ сондықтан да 90-шы жылдардың ортасында Қазақстан Республикасында
саналы-ұйымдастырушылық бастауларды ... ... ... ... ... ... жағына қарай бетбұрыс жүзеге асырылды.
Сөйтіп, мемлекеттің және құқықтың нарықтық қатынастардың орнығуына және ... ... ... ... ... ... объективті түрдегі
қажеттілігі пайда болды. Бұл өз кезегінде құқықтық шектеулер мен құқықтық
ынталандырудың ... ... ... ... ... экономикадағы саналы-
ұйымдастырушылық бастауларды күшейте түсу қажеттігі туып отыр.
Заңгерлік заңдар экономикалық ... не ... не ... ... да экономикаға мемлекеттік-құқықтық ықпал ету ынталандыру ретінде
де, сондай-ақ шектеу ретінде де болуы ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығының, акционерлік қоғамдардың,
өндіру және өңдеу салаларының қызметкерлері болып ... ... ... ... отыруға болады. Мұндағы мақсат – экономиканы ... ... ... ... еңбекке деген мүдделілікті қалыптастыру.
Құқықтық ынталандырудың негізгі бағыттары кәсіпкерлік, шағын және
орта бізнес болуы ... Бұл ... ... мақсат орташа тапты
қалыптастыру болып табылады.
Ынталандырумен қатар ... ... де ... Оның ...... ... ... даңғыл жолынан әртүрлі кедергілерді альп тастау.
Бұл дегеніңіз әсіресе шын мәніндегі ... ... ... ... маңызды. Билік, құқық, заңдар нарықтың адамгершілікке жатпайтын
көлеңкелі ... ... оның ... белгілі бір топтарына, әсіресе
тұрмысы төмендерге ... ... ... барынша жұмсартып отыруы тиіс.
Осылайша, “адамдардың ой-санасы мен мінез-құлқын белгілі бір арнаға
бағыттап, себептердің бірінің пайда болуын ынталандырып, ... ... ... ... қонымды саясаты қоғамды өркениетке бастайды, оны
барынша иманды жасай ... ... ... орнығуы жағдайында
құқықтық шектеулер де, сондай-ақ құқықтық ынталандыру да ... ... ... заңи ... ... ... құралына
айналады.
Сонымен, жалпы алғанда құқықтық шектеулердің және атап айтқанда
адамның құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... жағынан
күрт жікке бөлініп кетуі, монополізм, әділетсіз бәсекелестік, құқықтар мен
бостандықтарды асыра пайдалану секілді міндетті түрде ... ... ... ... ... тежеп отыру қажеттігінен туындайды. Бұл
әсіресе шын ... ... жоқ ... айрықша маңызды. Құқықтық
шектеулер нарықтың адамгершілікке жатпайтын көлеңкелі жақтарын тежеп, ... ... бір ... ... ... төмендерге тигізетін ілеспе
әсерін барынша жұмсартады.
Адамның құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... шарттылығы көпшіліктің мүдделерін қорғауды күшейте түсу қажеттігіне
байланысты. ... ... ... ... ... ... қағидалардың бірі ... адам ... ... ... ... ... кез ... тыйым салынбаған
тәсілдермен жүзеге асыра алады және адам құқықтарының абсолюттік сипаты
оның ... бір ... ... ... белгілі дәрежеде қоғамнан
оқшау болатынын көрсетеді. Адамның ... ... ... ... ... іс ... теріс зардаптарға апарып
соқтырады.
Жеке және қоғамдық мүдденің барған сайын жиі-жиі пайда ... ... ... екі жеке ... ... бұрынғы гуманистік
құндылықтарды сыни тұрғыдан ой елегінен өткізуді қажет етеді. Ал ... ... ... ең ... ... ... елдерінде
құрастырылып жүрген мемлекеттілік үлгісі адамның және азаматтың негізгі
құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... адамның абсолюттік құқықтары, олардың табиғи және ажырамас
құқықтар болып жариялануы – жасанды идея және ол діни-имандылық идеялары,
рухани ... ... ... ... үшін ... түрде қауіпті деген
пікірдің пайда болуын заңды друге болады.
Заң ғылымы мен ... ... ... ... ең ... өз ... оның ... көпе-көрінеу қайшылықта
пайдалануымен немесе өз ... ... ... жіберуімен
байланыстырады. Құқықтың асыра пайдаланылуы субъективтік құқықтың
қолданылуы ... ... ... ... ... және ол ... ... байланысып жатады. Мұндай амалдар, ... ... және ... ... ... жүзеге асырылады. Құқықтарды сақтау
дегеніміз қолданыстағы ... ... ... тосылу
деген сөз. Бұл жерде субъект өзіне рұқсат етілмеген іс-әрекеттерге ... ... ... нормаларын ұстанады. Сондықтан құқықты осылай асыра
пайдалануда мағына жоқ. ... ... мен ... ... ... азаматтар қоғамға, мемлекетке, жеке адамға залал келтіреді. Мұндай
іс-амал құқық бұзушылық санатына жатады, өйткені құқығын асыра ... ... ... ... белгіленген шегінен шығып кетеді де
құқықтарды жүзеге асырудың шектерін белгілейтін және осындай ... ... ... ... басқа да нормаларды бұзады.
Мысалы, РФ ҚК-нің 202-бабында жеке нотариустар мен аудиторлардың
өкілеттіктерін асыра пайдаланғаны үшін ... ... ... ... ... әр алуан болуы мүмкін: ... ... ету, ... ... ... ... ... етпеу,
есептеудің теріс жүргізілуі және т.б.
Бұл жерде артықшылыққа ие бола отырып, ... ... ... ... ... ... кедергілерлі айналып өтуге немесе басқа
құқықтық қатынасқа қатысушыларда болмайтын жеңілдіктерге ие болуға болады.
Мұндай іс-әрекеттердің мақсаты: өш алу, қара ... ... ... жақын
адамдарға көмек көрсетуге тырысу секілді әртүрлі болуы мүмкін. ... ... ... ... адам ... ... не ... шектейді, оларды заңды мүдделерін қанағаттандыру мүмкіндігінен
айырады.
Құқықтың асыра ... көп ... елде ... алған
экономикалық және қаржылық дағдарыспен, қылмыстың етек ... ... ... ... ... ... ... шешімін таппауы мемлекет пен жеке
адамның арасындағы қарама-қайшылықтарды шиеленістіріп ... діни ... мен ... ... ... ... азаматтардың
конституциялық құқықтарының өрескел бұзылуына альп келеді.
Әңгіме, мәселен, жалақының, ... ... ... ... ... ... биліктің қолындағы өкілеттіктерді жүзеге
асыруда орын алған жүгенсіздік ... ... ... ... ... ... есеп-несие, салық мәселелеріне қатысты
қатынастарындағы мұндай асыра сілтеудің кері ... ... ... да ... митингі, наразылық акциялары секілді азаматтардың
мемлекетпен ара ... өзін өзі ... ... ... ... жиірек байқалуда, ал бұл көп жағдайда азаматтардың тарапынан құқықты
асыра пайдалануға айналып ... де ... ... ... түрі ... ... асыра пайдаланудың
бөлшектері мыналар: 1) адамның өзінің субъективтік құқықтарының болуы; 2)
оларды іс жүзіне ... ... ... соған қатысты әрекетсіздік; 3) бұл
құқықтардың қоғамдық мақсаттарына қарама-қайшы бағытта пайдаланылуы; ... ... ... ... бұзылуы; 5) қоғамдық немесе жеке мүдделерге
залал келтірілуі; 6) ... заңи ... ... ... ... 7)
құқық қолданушы құзырлы органның асыра сілтеген фактісінің ашылуы; 8) асыра
сілтеулердің заңи зардаптарының болуы және т.б.
Бір қызығы, құқықты ... ... көп ... ... ... ... өйткені, біріншіден, асыра пайдаланудың салдары осы заманғы заңнамада
айқын көрсетілмеген, екіншіден, мұндай салдар әрдайым бірдей таза ... бола ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерге “айдап салады” да, заң мұны құқықты асыра пайдалану
деп қарастырмайды. Осыдан келіп “құқықты асыра пайдалану” ... ... оның ... ... ... ... ... асыра пайдалану мемлекет тарапынан болса, тіптен қауіпті,
өйткені ол жалпы адами құқықтар мен бостандықтарды ... жеке адам ... ... ... ... ... ... құқықтарыңды өз мүдделеріңді жүзеге асыру үстінде бұлайша ақылға
қонымсыз пайдаланудың зардаптары барынша ауқымды ... Өз ... ... ... ... мүдделеріне атүсті қарау неғұрлым
ғаламдық апаттарға апарып соқтырады.
Дәстүрлі либерализм қағидаттарына негізделген қоғамның рухсыздығы ... ... мұны ... жүз жыл ... ... ... ... батыстық “жабайы капитализм” кезеңіндегі ойшылдар көрегендікпен
айтқан.
Негізгі құқықтар мен бостандықтарды пайдалану басқа ... ... мен ... құқықтарына, заңды мүдделеріне
залал келтіреді. Көп жағдайда өкілетті субъектілер өздеріне белгілі ... ... деп ... де, ... ... ... кез ... пайдалана береді.
Осы орайда В.В.Бородин, В.И.Крусс былай деп атап көрсетеді: ... ... ... құндылығы сондай, ол ... ... ... ... мөлшерлестігінің қағидаттары,
жадығаттық монополизмнің іргелі әділетсіздігінің танылуы, ... ... ... ... ... ... және ... немесе, ақыр аяғында, қарым-қатынастағы қарапайым ақылға
қонымдылықтың міндетті минимумы ... ... ... ... ... қандай да бір ішкі шешімді жоққа шығарады. Сонымен
бірге құқық иелерінің өз ... ... ... мен зиян
жөніндегі ішкі талаптарын осы заманғы заңи практиканың “сыртқы” тіліне ... ... мен ... ... ... ... туралы
мәселе қойылады. Құндылықтардың субъективтік иерархиясы талаптардың
менмендік аумағын қажет етеді, ал ... ... ... әлеуметтік
игіліктер мен басымдықтарға айтарлықтай, ал бірқатар жағдайларда түзетуге
келмейтін залал келтіруі ... ... ... ... ... ... жеке мен ... нәрселердің дау-шарын шешудің
құқықтық нұсқасы, осылайша, барынша құбылмалы мәнде ... ... ... “батыстың қоғамдық ой-санасы әлеуметтікке
қарсы жекені абсолюттендіру үрдісін ақыры еңсере алмады” [11, 115-бет].
Әрине, ... ... әрі ... адам ... ... ... болмайды. Адам ... ... ... ... ... ... және қоғамның өзара
қарым-қатынасында адамның басымдырақ болатынын білдіреді. Адам зерттеліп
отырған қарым-қатынастар жүйесіндегі орталық буын. Егер ... ... ... ...... пен ... ... да
тиімді өмір сүруінің негізі деген осы. ... ... ... көзсіз апологеттей беру де зиянды. Өйткені адамның бостандықтары
құқықпен шектелмесе, ол басқалардың бостандықтарын ... ... ... ... ... ... кетеді. Табиғи-құқықтық теория
өкілдерінің өздері индивидуализм идеясының оғаштығын атап ... осы ... одан әрі ... ... ... ... ... болуы
тұтастай алғанда барлық индивидтердің бостандығы үшін қатерлі болатынын
көрсетіп отыр. Буржуазиялық ... даму ... ... ... ... ... және моральдық зардаптары байқала
бастады: қоғам күрт ... ... ... ... ... ... ... бастады. Мұны алдыңғы қатарлы батыс елдерінің тәжірибесінен
байқауға болатын еді. Бұл ... ... ... даму ... ... өзі ... ол ... және эгоизм
ұғымдарының жаңғырығына айнала бастағанын айту керек, ... ... ... ... деп. ... „әр ... ... оқшауланып, өз отбасымен және ... ғана ... ... да байыпты сезім. Адам, осылайша, өзі үшін шағын
қоғам құрып алады да, тұтас алғанда қоғам үшін еш ... [12, ... ... ... ... ... „қате
пайымдаудан” туған. Осының нәтижесінде индивидуализм „алғашында ... игі ... ... ғана ... ... уақыт өте келе
ол қалғандарының ... ... ... ақыр ... өзі эгоизмге айналып
тынады”, басқаша айтқанда өзіне ... ... ... ... ... ... жеке ... тұрғысынан ғана қарауға және
қалған адамдардың бәрінен өзін артық санауға мәжбүр ... [13, ... [14, ... ... ... ... құлақ аспай, индивидтің
мүдделеріне басы артық басымдық беру ... ... ... ... ... адам тек жеке өз мүдделерінің ғана қамауында қалып қояды.
Нақ сондықтан да осы заманғы ... ... ... ... алшақтап, Л.Дюганың айтқанындай, „индивидуализм доктринасы
кемітіле” ... [15, ... ... - ... ең бір азапты әсері деп. Н.А.Бердяев
дәлме-дәл атап көрсетсе де [16, 228-бет], ... күні ... ... доктрина әлеуметтік проблемаларды шешуге, адамның құқықтары ... ... ... бағыт ұстап жатыр.
Индивидуализм мен ынтымактастык кагидаты арасында ... ... ... мен ... шектеудін зандылык шарттарынын
орныкуынан корінуде.
Осы заманғы кезеңде қоғамның жойқын апаттар мен сілкіністерсіз ... ... үшін ... өзі ... баян етілгендерді негізге Ала отырып, біз былай ... ... ... ... адам ... идеяны жузеге асару
тургысынан ... ... ... ... жане ... шегі ... негізделген онын ен коп бостандыгын ... ... ... ... пен қоғам мүдделерінің басымдығы адамды әлеуметтің өмір сүру
мақсатынан оның құралына айналдырып жібереді, сөйтіп әлеуметтің ... ... ... ... ... да, индивидтің өзі
мемлекеттік тетіктің салғырт „бұрандасына” айналып, оның бойында мемлекетке
деген ... ... ... ... ... ... ... бүкіл дүние жүзілік тарихы бұған дәлел бола алады. Мәселен,
буржуазиялық төңкерістерге дейін қоғамның мүдделері басым болып келді ... бұл ... ... ... ... ... ... Бұл
адамзаттың белсенділігін тежеп, қоғамның тоқырауға ... ... ... ... пен ... алып ... екінші жағынан, индивидтің мүдделері басым болып, қоғамның
мүдделерін аяқасты ету қоғамның ... ... етек ... ... ... тұғырлардың күйреуіне және ақыр ... ... ... алып ... Индивид бостандығының басымдығы
мемлекетті әлсіретеді, қоғамдық ... ... ... ... ... діни секталар бас көтереді.
Қоғамның мүдделері мен индивидтің мүдделері, бостандықтары арасындағы
бұл ара қатынастың бұзылуы жеке ... ... пен ... ... ... апарып соғады, ақыр аяғында қоғамның өзін өзі
құртуына, ... ... ... ... ... ... лаңкестік, экологиялық проблемалар, ғаламдық
ауа райының өзгеруі секілді ғаламдық ... ... ... өз амалдары үшін жауапкершілігінің төмендеуіне байланысты
болады.
Осыған байланысты бүгінгі күні әр ... ... ... ... ... мен ... мен шектеулері проблемасы барған сайын дәйекті естілуде.
Адамзаттың бұдан былайғы ... ... ... ... көруге болады. Бұл
аз десеңіз, қазіргі кезеңде адамзат әлемі тап болып отырған ... ... ... да ... ... ... ... шетелдік озық мемлекеттердің тәжірибесін ... ... ... ... ... даму ... ... кеңес ізіндегі елдерде құқықтық мемлекет ... ... ... ... алуы керек. Алайда бұл жерде либерализм мен шекті
индивидуализмді ... жөн. ... күні ... ТМД ... ... мен мемлекеттің арасындағы қарым-қатынастар басы артық либералды ... ... ... ... ... діни ... бас
көтеруіне және басқа да ... ... ... ... ... Адамның
құқықтары индивидтің жеке басының пайдасына ғана ... ... ... ... оның ... жеке және қоғамдық мүдделерді ақылға қонымды
түрде ұштастыру негізінде ортақ игілік қамтамасыз етілуі тиіс. Сондықтан да
бүгінгі күні ... ... мен ... ... ұштастырылуын
қамтамасыз ету айрықша маңызды.
Жоғарыда баян етілгендердің негізінде мынадай қорытынды ... ... ... адамның бостандықтарын қамтамасыз етумен қатар,
ортақ мүдделерді қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... де өзекті болып табылады.
Нақ сондықтан да қазіргі кезеңде табиғи-құқықтық доктрина, ең ... ... ...... ... ... мөлшері мен
мазмұнын мемлекет белгілейді, мемлекет өзіне патерланистік қызмет атқаруы
үшін ол құқықтарды адамға „сыйға” ... деп. ... ... ықпалынан өзгеріске ұшырады. Б.Чичерин былай деп. жазды: „Адам
құқықтарының шеттетілмейтіні және ... оны ... ... ... болатыны, бірақ еш араласпайтыны туралы ілім – анархиялық ілім. Оның
қажетті салдары адамның құқықтары ... ... ... он ... ... ... ғана ... сонымен бірге сол халықтың әрбір бөлігінің де
құқықтарының ішіндегі ең ... және ... ... ... де деп. ... 1793 ... француз конституцияның қаулысы
болып табылады. Мұндай жағдайда ... ... жеке ... ... соты болып шығады. Салауатты теория бойынша, сондай-ақ нақ
осындай ... ... ... заңмен танылғанда ғана құқыққа
айналады, ал заңды белгілеу мемлекеттің ... іс” [25, ... ... ... мен ... асыра пайдаланылуы
фактілеріне толы осы заманғы қоғамдық-құқықтық практика адамның ... ... сыни ... ... ой елегінен өткізу туралы
мәселені күн тәртібіне қойып отыр.
Бүгінгі күні оның мынадай қағидалары ... ... ... ... ... адам өзінің құқықтарын тыйым салынбаған кез келген ... ... ... ... адам ... ... ... оның дербестігін, меншікті өмір
саласының бар екенін ... ... ... ... ... қағидаларын
қайтадан ой елегінен өткізу терең деңгейде әрі ортақ және жеке ... ... ... ... және жеке ... бостандығы секілді ежелгі
проблемаларды ой елегінен өткізумен байланысып жатыр. Әр тарихи дәуірде ... ... ... ... ... ... ... мен
ынтымақтастық қағидаты арасында келісім іздестіру ... ... ... ... ... ... адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеуге; бұл өз кезегінде
мұндай шектеулердің заңдылық шарттарын қалыптастыруды ... ... әр ... ... ... ... ... субъектілердің құқықтары мен міндеттерінің өзара ... ... ... ... ... мен ... дәйекті
түрде дамуы үшін керектісінің өзі осы.
2.2. Құқықтық мемлекеттегі адамның құқықтары мен бостандықтарын ... мен ... ... орыс ... ... «белгілі бір шарттармен
қысым жасау, қандай да бір ... ... қою» [26, ... шек
белгілеу, белгілі бір шеңберде, шекарада ұстап тұру [27, ... бір ... ... ... ... аясын және т.б.), тарылту
(мүмкіндікті, құқықты және т.б.), қысым жасау, бір нәрсеге шек қою [28, ... ... ... ... ... ... ... «шектеу» кедергі қою факторы
болып шығады. Енді ... ... не ... ... ... ... ұғымына қатысты заң ғылымында ортақ ... ... ... ... негізгі құқықтардың шектелуін
Конституцияда рұқсат етілген және ... ... адам мен ... ... ... ... сондай-ақ негізгі құқықтар
мен бостандықтардың ... ... ... өкілеттіктерден алынып
тасталған құқықтар ретінде меншікті-конституциялық ... ... ... ... ... (азаматтың) құқығын (бостандығын)
шектеу – бұл адамның ... ... ... іске ... ... ... ... шектер (шекаралар), ... ... ... ... ... қажеттігінен
туындаған тыйым салуларды, басып кірулерді, міндеттерді, жауапкершілікті
білдіреді және ... жеке ... ... мен ... ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады [35, 15-бет].
Құқықтық шекаралар – бұл ... ... және ... ... ... ... тиіс ... шекаралар; контрагенттің (сөздің кең
мағынасында) мүдделері мен қоғамдық мүдделерді қорғау үшін ... ... ... ... ... ... [36, 25-бет, [37, 163-бет].
Адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеу – кез келген ... ... ... ... ... құқық қорғаушылар “кез ... ... ... мемлекеттердің өзі де ... ... ... ... ... тұрады, құқық қорғаушылардың ісі – осы
проблемаға қарсы тұру” деп ойлайды [38].
Н.Козюктің есептеуінше, құқықтық шектеуді ... ... ... ... ... мұндай жағдайда құқықтар мен бостандықтардың ауқымы
тарылып, міндеттердің көлемі артады. Бұл секілді құқықтық реттеу әдістері,
мысалы, ... ... ... ... ... ... ... кезде пайдаланылады [31, 25-бет].
К.В.Шундиковтың пікірінше, заңгерлік құралдар жүйесінде ... ... және ... әрекеттерді тежеуге арналған құралдар
айрықша орын алады. Құқықтық шектеулер заңгерлік ... ... ... ... ... ... ... және т.б. секілді нақты
заңгерлік құралдарда іске ... Бір ... бұл ... құрылымдарға, ал басқа бір жағдайларда – жеке ... [31, ... ... пікірінше, мемлекеттің және адамның ... ... мен ... қол ... жөніндегі міндеті
құқықтарды шектеу деп есептеледі. Мемлекеттің адам құқықтарын ... ... ... субъектілердің құқықтарына еркін араласуға кедергі қоюды
мақсат ... [30, ... ... ... қатар “құқықтардың шектері” термині де
қолданылады [176, ... ... ... ... қарым-қатынастары
мемлекеттердің, үкіметтердің немесе міндеттер, баждар, квоталар, шектемелер
және т.б. ... ... ... ... ... ... ... деңгейінде реттеліп отыратын елдердің арасындағы шарттарда
белгіленеді.
Адам құқықтары жөніндегі құжаттарда ... ... ... ... ... ғана, егер: а) ұлттың өмірі мен қауіпсіздігіне елеулі
қауіп төндіретін ... ... ... ... ... жарияланғанда; б)
төтенше шаралардың қолданылуы қалыптасқан жағдайдағы өткір қажеттіліктен
туындағанда; в) төтенше шаралар жағдайды ... ... ... ... ... ғана қолданылғанда рұқсат етіледі. Соңғы екі шарт қажеттілік
және пропорционалдық қағидаттары деп аталады. [72, 40-бет].
Екінші дүние жүзілік соғыстан ... ... ... ... ... адам құқықтары декларациясында жарияланып (20-бет), өңірлік
деңгейдегі халықаралық-құқықтық шарттық ... ... рет ... ... ... Кеңесі Министрлер кабинетінің 15 мүшесі 1950 жылдың қараша
айында ... қол ... ... ... мен ... ... Еуропалық конвенциясы болатын. Ғаламдық аумақтағы құжаттарда адам
құқықтарын шектеу 1966 жылғы 19 ... ғана Адам ... ... ...... ... және мәдени құқықтар
туралы пакті мен ... және ... ... ... ... заң ... [178, 214-бет].
Жалпыға бірдей декларациядан да бұрын, 1948 жылғы 2 мамырда Адамның
құқықтары мен міндеттерінің ... ... ... онда ... құқығын басқа тұлғалардың құқықтарымен, баршаның қауіпсіздігімен,
игілік талаптарымен және демократияның ... ... ... ... бап. ... ... бір ... онда шектелуі
мүмкін болатын және шектеуге жатпайтын адамның нақты құқықтары көрсетілмеді
[177, 22-бет].
Экономикалық, ... және ... ... ... ... ... ... делінген: “Осы Пактіге қатысып отырған мемлекеттер
осы Пактіге сәйкес қандай да бір ... ... ... ... сол ... заңмен белгіленетін құқықтарға шектеу белгілей алады…”
[177, 22-бет]
Халықаралық-құқықтық ... ... ... ... ... да ... қолданылатынын атап көрсеткен жөн. Жалпыға ортақ
декларацияда ... ... [178, ... ... және мәдени құқықтар туралы пактіде ... ... ... бас ... ... ... ... [178, 45-бет]; 1969
жылғы 22 қарашада қабылданған Адам құқықтары туралы американ конвенциясында
[178, 726-бет], ... ... ... ... деген термин
қолданылса, 1950 жылғы 4 қарашада қабылданған Адамның құқықтары мен негізгі
бостандықтарын қорғау туралы Еуропа конвенциясында [178, 542, ... (8-11, ... [178, 542, ... және “өз ... ... (15-бап) [178, 543-бет] деген екі ұғым тең мөлшерде қолданылады.
А.В.Малько шектеулер түсінігін құқықтың жалпы ... ... ... берді [173], [179], [180].
А.В.Малько құқықтық шектеулерді субъектінің себептеріне тікелей ... және ... ... ... ... ... ... сипаттағы құқықтық құрал ретінде
қарастырады.
Құқықтық шектеулердің ұғымы мен мәнін ... ... ашу ... ... көзқарасы барынша тиімді деп ... Бұл ... мәні – ол ... ... ... ... бар деп қарастырады.
Автордың пікірімен келісе отырып, ... ... ... ... деңгейде қарастырғанда, кейбір басқа
құқықтық құралдарға, ... ... ... ... ... ... ... сипатта болады. Құқықтық шектеулер
субъектінің өз мүдделеріне де теріс ықпал етеді. ... ... ... шектеулер қайткенде де мәжбүрлеу сипатындағы құрал болып ... ... ... мен ... тыс жасалып, мемлекеттік мәжбүрлеудің
күшімен қамтамасыз етіледі. Бұл ... ... ... шектеулер, шын
мәнінде, теріс сипатта болады және бір ... ... ... мен
бостандықтарын шектейтіндей болып көрінеді. Мысалы, осындай көзқарасты
мемлекет және құқық теориясы бойынша терминдердің ... ... ... ... ... кезде байқауға болады. ... ...... бір ... байланысты азаматтың
құқықтық мәртебесінен заңда ... ... ... ... Олар жеке ... ... мен ... шектейді, алайда
әрдайым алдын алу сипатында болып, шектеулер қойылған субъектілерді де,
сондай-ақ өзге ... да ... ... зардаптардан сақтандырып
отырады” [72, 83-бет].
Дегенмен құқықтық шектеулер ұғымына бұлайша көзқарас ... ... ... ... ... мен ... барынша толық ашу үшін
олардың құқықтық ықпал ету мен құқықтық ... ... ... ... ... алу қажет болады.
Аталған анықтамада құқықтық шектеулерді алдын алу сипатында болады
деп әділетті түрде қарастырады. Құқықтық ... ... ... ... де, сондай-ақ өзге адамдарды да, тұтастай алғанда
бүкіл қоғамды да ықтимал қолайсыз зардаптардан ... ... ... Осы ... ... ... әртүрлі деңгейде болуы мүмкін
екенін бірден түсіндіре кеткен жөн. ... бұл ... ... оның ... мен лауазымды адамдар үшін болса, онда ... ... пен ... ... ... ... да ... барынша азайту болып табылады. Басқа субъектілердің құқықтарын
шектеу өзге мақсаттарды көздейді.
Құқықтық шектеулер проблемасы қоғамдағы адамның ... ... ... ... ... ... ... шектеулер
әртүрлі субъектілерге қолданылған. Адамзат қоғамында индивидтің немесе
адамдар топтарының белсенділігі қоғамға ... ... ... ... келетін болса, оған шектеулер ежелден-ақ қойылып отырған. Алғашқы
қауымдық құрылыс қоғамының әлеуметтік ... ... табу ... салу ... ... ... шектеулер нормасы түрінде болған. Жүріс-
тұрыс нормалары, әсіресе табудың нормалары биологиялық инстинкттерді тежеп
отыру қажеттігінен туындаған [181, 244, 316-беттер].
Алғашқы қауымдық ... ... ... ... ... ... ... енгізіп, дәстүр-салттарда қалыптасқан шектеулерді заң
жүзіндегі шектеулер етіп ... ... ... болды” [182, 356-бет].
Құқық философиясында бостандық шектеулерсіз өмір сүре ... ... ... ... ... ... біледі” деген пікір
бар. Адамның құқықтарын рұқсаттар мен жүріс-тұрыстағы шексіз валюнтаризмнің
жиынтығы ретінде пайымдауға болмайды [183, 44-бет], [184, ... ... ... ... Осы ... 1789 ... Адам және ... құқықтарының француздық декларациясында былай
деп жарияланды: “Бостандық басқаға ... ... ... ... ... ... ... әр адамның табиғи құқықтарын жүзеге
асыруы нақ осындай құқықтарды пайлаланатын қоғамның ... да ... ... шектерде ғана шектеледі”. Бір адамның бостандығының шекті
шекарасы басқа біреудің ... ... ... ... міндеткерлік сәйкес келеді, ол, мысалы, басқа ... қол ... ... ... ... ... әдет-салттарға
құрметпен қарау, басқа азаматтардың мүдделерін қозғайтын қандай да бір
ерікті, ... күш ... ... жол ... ... ... [185,
206-бет].
Нақ сондықтан да қазіргі кезеңде құқықтар мен бостандықтарды түсіну
оң және табиғи-құқықтық түсініктерді ... ... ... ... ... ... бостандығын, егер оған заңмен, оң тұрпатты
құқықпен кепілдік берілмесе, іс жүзіне асыру мүмкін ... ал оң ... ... ... ... күші ... ... жатыр.
Аталған екі көзқарас бірін бірі ... ... және де ол ... ... (оң ... ... ... қағидаттар, әділдік,
бостандық, теңдік, сондай-ақ адамгершілік талаптары ... ... ... ... құқықтық бостандық дегеніміз – бұл адамның білгілі бір жүріс-
тұрыс нұсқасының сырттай, объективтік ... ... және ... ... ету ... құқық жеке тұлғаны мемлекеттік өкіметтің озбырлығынан қорғау
құралы болса, құқықтар мен бостандықтарды шектеу қоғамды, ... ... мен ... (мүдделерін) құқық пайдаланушының өзбырлығынан
қорғауға арналған. Мұндай шектеулердің пайда болуын көпшілік мүдделерді
қамтамасыз ету ... ... өз ... бір бөлігін о бастан-ақ
мемлекетке беруімен түсіндіруге болады. Бұдан шығатын ...... ... өздері секілді, құқықтарды шектеудің пайда болуы да табиғи іс.
Осыған орай адамзат қоғамында ... ... ... ... ... ... ... қоғам дамуының қалыпты ... ... ... ... ... ... ... қойып отыру
қажеттігін мемлекеттен талап етеді. Мемлекеттің мұндай іс-әрекеттерін
қоғамдағы бостандықтың өлшемін өркениетті жолмен ... ... ... деп.
білеміз [188, 2-бет].
Құқықтық шектеулер – құқықтық реттеудің қажетті құралы. Оның мақсаты
құқықты иеленушінің өзі үшін де, сондай-ақ ... ... ... ... үшін де ... ... соқтыруы мүмкін іс-амалдарды тежеп отыру болып
табылады. Құқықтық шектеулер қоғамдық қатынастарды реттеп отыру мақсатында
белгіленеді және прескриптивтік ... ... ... ... ... ... ... сипатта болады, олар ... ... ... ... қоғамның әлеуметтік-пайдалы мүдделерін
қамтамасыз етуге бағытталған.
Құқықтық шектеулер бостандықтың аясын ... ... ... ... өз ... ... асыру
барысында оларға қолайсыз жағдайлар (қауіп төндіру ... ... ... ... ... қарамастан, олар сонымен бірге қоғамдық
мүдделерді ... ... ... мен ... ... ... мақсаты
қоғамдық қажеттілік пен құқық иелерінің мүдделері арасында ақылға ... ... табу ... ... ... ... адам құқықтарын оның өз
құқықтарының шын ... ... ... ... ... ... ғана
шектеуге болады. Құқықтық шектеулер қоғамдық қатынастарды, ... ... ... олар ең ... ... қол сұғуға
емес, оның аясын тарылтып, жеке адамның қоғамға жат мүдделерін іске асыруын
тежеуді мақсат етеді.
Заңды шектеулер мен өз ... ... ... ... бұзушылық)
болып табылатын заңсыз шектеулердің арасындағы барынша нәзік айырмашылықты
міне осы жерден іздестірген жөн. Олай ... ... ... ... әрі ... құралдан әлеуметтік тұрғыдан зиянды және ... ... ... болатын себебі, „жеке адамның негізгі құқықтары
мен бостандықтарын шектеу мүмкіндігі тұтастай ... ... ... бір тұлғалардың құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ... ... ... ... болып келеді, тіпті асыра сілтеу
болмағанның өзінде қорғалып отырған қоғамдық ... ... ... шараларына апарып соқтырады” [189, 86-бет].
Сондықтан құқықтық шектеулерде мемлекеттік өкімет бас ... ... ... ... ... ... ... сол саңылау
арқылы жеке тұлғалардың құқықтық мәртебесіне өздері пайдалы бағытта ... ... ... [179, ... ... жол берму үшін тұтастай алғанда құқықтық шектеулерді
заңды әрі ... ... және оның ... ... берудің тұтас
бір жүйесі жасалып, мұндай шектеулердің аумағы мен ... ... жіті ... тиіс, өйткені бұл жерде асыра сілтеу мен валюнтаризмге
жол беруге болмайды. Нақ сондықтан да әлемнің көптеген ... ... жеке ... ... мен ... шектей отырып, оларды
қолданудың шектері мен тәртібін жіті реттеп отырады.
Мұндай кепілдіктер, ... ... ... мен бостандықтарына
шектеулер қоюдың негіздемелері, шектері мен тәртібі халықаралық-құқықтық
актілер деңгейінде әзірленуі керек деп. есептейміз. ... ... ... арап ... қою ... мемлекеттердің нақты шекті
мүмкіндіктерін ... ... олар ... ... ... басшылыққа алып отырулары тиіс” [190, 279-бет].
Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... мәселелері, ең алдымен, осындай
шектеулердің мақсаттары реттелген. Адам ... мен ... ... ... жинақталған күйінде 1948 жылы ... ... адам ... ... ... ... былай
деп. бекіндірілген: „Әр адам өзінің құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... ... мен ... ... ... құрметтеуді қамтамасыз ету және ... ... ... ... пен жалпы әл-ауқаттың әділетті талаптарын қанағаттандыру
мақсатында тек заңмен белгіленген шектеулерге ғана ұшырай алады”.
Экономикалық, ... және ... ... туралы халықаралық
пактінің 4-бабына сәйкес шектеулер тек жалпы әл-ауқатқа атсалысу мақсатында
ғана жүзеге асырылатын болуы, заңмен белгіленуі және шектеу ... ... ... ... ... ... тиіс. 1966 жылы қабылданған
Азаматтық және саяси құқықтар туралы ... ... ... (12, 18, 19 және ... ... ... ... қоғамдық тәртіпті, халықтың денсаулығы мен имандылығын,
сондай-ақ басқа адамдардың құқықтары мен ... ... үшін ... ғана жүзеге асырылатын болуы тиіс.
Шектеулердің бұлардан басқа да ... ... ... ... мүмкін.
Мысалы, есірткі заттарымен немесе ішімдікпен асыра әуестеніп кеткен адамның
қабілетін шектеу оның отбасының мүшелерін ғана ... ... ... сол
адамның өзінің денсаулығы мен ... ... ... ... қатысты шектеу шараларын қолдану заң жүзіндегі жауапкершіліктің
жүзеге асырылуын қамтамасыз етуді мақсат тұтады.
Құқықтық шектеулер тыйым ... ... ... ... ... ... Бұл ... құқықтық шектеулермен ара қатынасы
А.Мальконың еңбегінде түбегейлі қарастырылған. Атап көрсететін бір ... ... ... салу» мен «құқықтық шектеулер» деген ұғымдардың ара
қатынасы әртүрлі қарастырылады. Кейбір авторлар ... ... ... деп ... ... - деп жазады Ф.Н.Фаткуллин, - тыйым салуға
жақын, алайда ол қандай да бір қоғамдық қатынасты ысырып ... ... ... ... ... шеңберде ұстап тұруға есептелген» [191, 157-бет].
Басқа бір көзқарас ... ... ... бірге, құқықтық реттеудің
дербес тәсілі дегенді басшылыққа алады. «Тыйым салулар мен шектеулер, - ... ... - ... ... екі ... ... Олардың
арасындағы негізгі айырмашылық: тыйым салулар іс ... ... ... бір ... заң ... ... ... көрсетсе, құқықтық
шектеу сол іс-амалдың заң жүзіндегі ғана емес, сонымен ... іс ... ... болмайтындығын көрсетеді. Тыйым салудан өзгешелігі, шектеуді
шынтуайтына келгенде бұзу ... ... ол ... да бір субъективті, соның
өзінде тиісті лауазымды адамдардың ... ... ... ... ... ... [192, 17-бет].
Бұл мәселеде біз А.Мальконың тыйым салу мен ... ... ... басқаша білдіруге болады: құқық саласындағы тыйым салудың барлығы
шектеу болғанымен, кез келген шектеу тыйым салу бола алмайды деген ... ... ... - ... ... ... ... - түрлік ұғым.
Тыйым салу дегеніміз құқықтық шектеудің белгілі бір нысаны ғана [173, 23-
бет].
Н.М.Коркунов: «тыйым салу ... ... ... асу ... оны ... - деп атап көрсетеді [77, 148-бет].
Құқықтық шектеулерге сондай-ақ заңи нормалардың ... ... де ... жөн. ... ... ... құқықтық құрал ретінде қарастыра ... ... ... субъективті құқықтың (құқықтық ынталандыру
ретіндегі) «екінші жағы» болуды, ынталандыру емес, шектеу ... ... ... ... ... ... ... бір бөлшегі ретіндегі жазалауды да
құқықты ... ... ... ... құқықтық шектеулер тыйым салу, міндеткерлік, мемлекеттік-
құқықтық мәжбүрлеу ... ... ... ... ... әртүрлі нысандарда
көрінеді.
Адамның құқықтары мен ... ... ... ... ... ... Ең алдымен, бұлар конституциялық шектеу және
конституциялық құқықтарды шектеу деген ... ... екі ұғым ... ... және жалқы ұғымдар ретінде ... ара ... ... шектеулер дегеніміз – бұл мемлекетке, мемлекеттік өкіметке,
мемлекеттің органдарына, лауазымды адамдарға, жергілікті өзін өзі ... ... ... бірлестіктеріне және өзге де
конституциялық ... ... ... ... ... міндеткерліктер, тыйым салулар. ... ... ... ... жеке-жиынтық сипаты болып ... ... ... ... қана ... ол сонымен бірге адамдар
қауымдастығының мүшесі де. Өз ... ... ... ... да,
әлде бір бір құрылымды монолит те ... Ол ... ... ... онда жеке ... ... құндылық болып табылады әрі шығармашылық
рөл атқарады, ал жалқы мен жалпы үнемі теңдік жағдайында ... ... ... ... ... ... ... заңи тәсілдерді, рұқсат
етілген бостандықтың шекараларын тіркейтін ... ... ... ... ... ... ... салулар, ерекшеліктер (мысалы,
РФ Конституциясының 21, 26, 20, 34, 37-баптары) солардың ... ... ... ... құқықтың аумағы тарыла түседі. Заңи ... ... ... ... ... ... ... құқықтың мазмұны, сол құқықтың қолданылатын шекараларының белгілері
нақтыланады. ... ҚР ... ... ... ... мен ... бостандығы бекіндірілген. Алайда
нақ сонда «қарусыз, бейбіт жиналу құқығына» кепілдік беріледі. Бұл ... ... ... оның ... нормативтік мазмұны
айқындалған. Мұндай шектер конституциялық құрылысқа байланысты болады және
соған сәйкес ... ... де ... ... ... ... ... заң шығаруда
жіберілген қателіктерден немесе заң шығарушының ... ... ... оның ... ... байланысты болуы да мүмкін. Көзге
көрінбейтін, жасырын сипаттағы техникалық-заңи ... ... ... ... адам ... мен ... ... техникалық-заңи
әдістермен бекіндірілуі мүмкін болатын ... ... ... [31, ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын шектеу және олардың
заңи ... ... ... ... ... ... секілді
ұғымдарды да бір бірінен ажырата білген жөн.
Осы ... ... ... ... жағдайлары мен олардың заңи
мазмұнының шектерін белгілеудің арасында айырма жүргізу қажеттігі туралы
әбден ... ... ... [30, ... ҚР ... жеке ... ... бекіндірілген. Сол
секілді жер де жеке меншікте болуы мүмкін деген тұжырым бар (6-бап). Алайда
жер жеке ... ... ... ... шарттарда және шектерде
ғана бола алады деп ... ... ... ... ... ... ... оның мазмұнының нақтылануы ретінде қарастырылады. Бұл норма
сондай-ақ ҚР-ында жер ... ... ... ... тұрмысы мен қызметінің
негізі, ол жер пайдалануды жариялы-құқықтық тұрғыдан реттеп отыру, ... ... ... жеке ... жер ... ... мөлшері
туралы ережелерді жүргізіп отыру үшін ... ... ... ... алады. Бірақ бұл жерді жеке меншік ... ... ... ... ... ... білдірмейді.
Құқықтарды жүзеге асырудың заңмен белгіленген тәртібі сырттай
қарағанда ... ... ... ... ... мен ... ... тәртіп заңдарда белгіленген. Салалық құқықтарды жүзеге асыру
тәртібі көбіне-көп заңға бағынышты актілерде белгіленеді. ... да ... мен ... ... жиі ... ... отырады.
Өйткені егер құқықты заңмен қорғалатын жеке адамға тиесілі игілік ретінде
немесе ... ... ... заңда рұқсат етілген және заңмен ... ... ... ... онда мұндай игілікті пайдалану
құқығын тек заңның ... ғана ... ... ... әділетті болып
шығады. Соның өзінде шектеудің мақсаттары, себептері, нақты және ... ... ... ... ... ... ... түрінде көрініс табуы маңызды.
Алайда көбіне-көп құқықтар мен бостандықтарды жүзеге асыру тәртібі
заңға бағынышты ... ... сол ... ... дәрежеде
кемсітіледі. Негізгі құқықтар мен бостандықтардың кемсітілуі негізгі
құқықтар мен ... ... ... ... ... көлемі, құқық иеленушіге тиесілі әлеуметтік, саяси және өзге ... ... ... ... ... ... азаяды деген сөз.
Ведомстволық заңға бағынышты актілерде көбіне, заңдарда көзделгенімен
салыстырғанда, ... ... ... тарылады, құқықтардың
көлемі кемиді, заңның ... ... ... ... ... ... қабылдануына тәуелді болып қалады, мемлекеттік ... ... ... шығарған шешімдері үшін заңсыз төлем
енгізіледі, нормативтік құжаттар жария ... ... ... және ... ... мен ... ... қолдану деңгейінде
кемсітілуіне мына жағдайларды жатқызуға болады:
- Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ҚР ...... әрекет
ететін акт. Оның қағидалары мен нормалары оларды нақтылайтын заңдар мен
заңға тәуелді актілер жоқ ... да ... ... Бұл ... ... мен бостандықтарына қатысты. Өкінішке орай, заңи істің тікелей
Конституцияның ... ... ... іс ... ... ... сот
саласында болған емес.
- Заңдардың саяси, экономикалық тиімсіздігі себепті, не ... ... ... ... ... мысалы, халықтың
ақшалай табыстарын ... ... ... ... ... ... және Арал ... кедейшілікке ұшыраған тұрғындарын
қоса, әртүрлі ... ... ... қорғалуы және өтемақы
төленуі туралы заңдарды жатқызуға болады. ... ... ... ... қаражат жоқтығынан ұмыт болды. Заңдардың
орындалмауы қоғамда атқарушы биліктің ... ... ... ... рөл
атқара бастауына алып келді. Азаматтардың құқықтарына кепілдіктің ... ... ... ... ... ... келе, “заң
бойынша емес, ар бойынша” соттау (әсіресе жергілікті жанжалдарда, “нарықтың
төңірегіндегі” ресми емес ... ... ... ... нақтылығын, дәлелділігін және орындалымдылығын қамтамасыз
ететін құқықтық форманы түсінбеу әрі ... ... ... ... ... ... “қағазбастылық” ретінде қараудан
көрініс тапты [13, 203-бет].
- Заңи практикада ... мен ... ... ... ережелердің әзірленуі. Мысалы, Ресей Федерациясы Конституциялық
Сотының 1993 жылғы 27 ... ... ... қалыптасқан құқық
қолдану практикасында амалсыз жұмыста болмағаны үшін ақы ... ... қою (үш ... бір ... дейінгі шекте) жалпы жұрт ... ... ... ... және ... ... мен
бостандықтарын шектейді деп белгіленді.
- Заңның дұрыс түсіндірілмеуі. ... ... ... ... бір ... келтіріп, өкінішке орай, қайсыбір
қазақстандық зерттеушілер мен практиктер заңның Конституцияда ... ... ... ... актіде заңнамалық тұрғыда ... ... оның тек ... түрі ... ... оны атүсті
түсінетінін атап көрсетті. Егер осыны басшылыққа алатын болсақ, онда барлық
басқа ... ... мен ... ... ... ... ... тура ресми деп қарастырылмағандықтан, ... ... ... бола ... Бұл ... ... асырылу үдерісін ұйымдастыратын
барлық мемлекеттік органдар ресми түсіндіру субъектілері болып есептелетіні
туралы ... ... ... ... қайшы келеді. Осы орайда
ресми түсіндіруді үкімет те, ... де, ... ... ... ... ... қатынастарды ұйымдастыратын және
заңдардың сақталуын бақылап отыратын мемлекеттік биліктің ... ... ... ... ... ... ... ресми түсіндіру
нәтижелерінің әртүрлі болатыны ... ... ... ... немесе басқа бір заңда көзделген арнаулы құзырет негізінде
қамтамасыз ... ... ... ... ... қабылдаған субъектінің ресми
түсіндірмесінің ең жоғары заңи күші болады. ... акт ... ... ... және барлық құқық қолдану органдары үшін міндетті болады.
Ресми түсіндірудің осы түрі ... ... ... ... ... мен ... қызу ... жүріп жатыр. Демек, ... ... – бұл ... мемлекеттік органдар немесе лауазымды
адамдар болатын және нәтижелері ... бір заңи ... ... ... бір түрі [193, ... ... қолдану үдерісінде адамның құқықтары мен ... ... жол ... үшін ... ... ... практикасы
оның мазмұнын өзгерте ... ... ... ... ... ... ... етілуі тиіс.
Адам құқықтары мен бостандықтарын шектеудің сыныптамасы
Құқықтар мен бостандықтардың шектелуі әртүрлі ... ... ... ... ... ... нақты іс-қимылдан туындауы да мүмкін; шектеу
тұрақты немесе уақытша сипатта болуы да мүмкін; ... ... ... ... ... ... ... орын алуы да мүмкін.
Шектеу жеке тұлғалардың да, ... ... ... да ... болуы мүмкін; ол көпшілік және жеке ... ... ... да, жеке және ... ... қатысты да қолданылуы мүмкін.
Тұтас алғанда құқықтар мен бостандықтардың әртүрлі шектеулерін мынадай
түрлерге бөлуге болар ... қай ... ... ... құқықтық шектеулер конституциялық,
әкімшілік, қылмыстық, жерлік, қаржылық және т.б. болып бөлінеді;
- ... ... ... ... (квоталар, баждар),
мемлекетішілік, жергілікті болып бөлінеді;
- кімдерге қолданылатынына қарай ... ... ... ... ... мәртебеге қатысты болады және
негізгі құқықтар мен бостандықтардың шектелу шегі мен осы шектеулер ... тиіс ... ... жеке ... ... ... санкция
түрінде құқықтан айыру) болып бөлінеді. Бұл жерде азаматтардың ... ... ... (лауазымды адамдар, әскери қызметшілер,
қылмыстық жазаға ... бас ... ... ... отырған
адамдар, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар және т.б.) және ... ... ... ... мен ... ... түрі болып табылады. Соңғы жағдайда шектеу қоюдың ықтимал
шегі Конституцияда айқындалмаған. Оларды заң шығарушы белгілейді және ... ... ... ... ал сот, ... және оның барлық азаматтарға қолданылатынын есепке ала ... ... ... ... ... ... ... болуы қағидатын заң шығарушының қаншалықты сақтағанын тексереді.
- қандай құқықтық актіде жазылғанына қарай нормативтік және ... ... ... ... құқықтар мен бостандықтардың түріне қарай азаматтық және
саяси құқықтарды шектеу және ... ... және ... ... ... ... Біріншісіне, атап айтқанда,
бостандықтардың ... ...... ... ... ... бола алады [173, 14-26-беттер].
- шектеудің қолданылатын уақытына қарай ҚР Конституциясы ... ... - ... және ... ... туралы актіде тура
көрсетілетін – ... ... ... ... ... төтенше жағдай
кезінде азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, ... ... үшін ... сәйкес құқықтар мен бостандықтарға жекелеген
шектеулер қойылып, олардың шегі мен ... ... ... ... ... бір ... Конституцияда заң шығарушының, сондай-ақ
атқарушы және сот ... ... шегі ... шектеуге болмайтын
құқықтар мен бостандықтар көрсетіледі.
Құқықтар мен ... ... – бұл ... мен ... ... ... ... және белгіленген тәртіппен тарылту
деген сөз. ... ... ... ... ... тікелей тыйым
салу арқылы, сондай-ақ міндеттеу және жаза ... ... ... ... ... ... мен ... және халықаралық-
құқықтық практикада адамның құқықтары мен бостандықтарының шектелуі
Адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеу ... ... ... ... ықтимал қаупі болғандықтан, халықаралық
практикада алғаш рет екінші дүние жүзілік ... ... ... ... мен ... әбден көрген адамзат «мемлекеттік ... ... ... ... ... қарсы тұра алатын
тетіктер табу қажеттігін түсінді.
Бірқатар Еуропа елдерінің өкілдері 1950 жылы Адамның құқықтары ... ... ... ... Еуропалық конвенцияның түйінді
қағидаларын ... ... ... ... Адам ... ... комиссияға петиция түсіру құқығының берілуі, сондай-ақ Адам
құқықтары жөніндегі Еуропалық соттың ... ... ... ... «асыра сілтеулерге, әсіресе ... ... ... ... ... соқпас па екен» дегендей қауіптену
айтқаны бар [194, 30, 32-бет].
Адам құқықтары туралы 1966 жылы қабылданған ... ... ... ... ... халықтың денсаулығын қамтамасыз ету
мақсатында көптеген құқықтардың шектелуіне жол берілді.
Солай бола тұрса да Адам ... ... ... сот ... қарау барысында бостандықты жеке-дара жағдайға қарай түсіну
қағидасын ұстанып ... ... ... түсірілген шағымдар
бойынша бірізді шешім ... ... орай ... ... ... ... мағыналық тұрғыдан тиісінше түсіндірілді.
Мысалы, демократиялық қоғамда негізгі ... ... заң ... қою ... ... ... осы ... жақын «пайдалылық»,
«ақылға қонымдылық» немесе «орындылық» секілді сөздердей икемді емес, бірақ
«өзекті қоғамдық қажеттілік» дегенді білдіріп тұрады [194, 30, ... деп ... [195, ... жеке ... ... ... тұтас қоғам үшін немесе оның жекелеген ... ... ... ... ... ... ... нысаны болады.
Сот ұлттық үкіметтердің тиісті бағалау жүргізу құқығымен келісетініне
қарамастан, араласудың мөлшерлестігін анықтау ... ... ... ... ... [194, 303-бет].
Мысалы, қаралған істердің бірі бойынша сот ... тыс ... ... адамдар үшін заң жүзінде қойылған шектеулер (қылмыстық қуғын-
сүргін қаупі) орынсыз деген қорытындыға ... ... ... ... толған адамдардың құпия гомосексуалдық байланыстары жайында болып
отыр [196, 52-53-беттер]. Бұл іс еуропалық құқық доктринасының жалпы ... ... ... болатын, өйткені ол шешімде тұжырымдалған
пікірлер бүгінгі күні де ... ... ... ... ... болатыны-болмайтыны туралы мәселені шешуде барынша «жалпы жұрт
таныған» пікір болып отыр. ... сот өз ... ... ... ... ... әлдеқайда салмақты мәлімдеме жасады. ... ... ... заманмен салыстырғанда қазіргі кезеңде жұрт
гомосексуализмге ... ... ... ... ... ... осы ... арқасында Еуропаның жалпы құқығының нормасы ғана емес,
сонымен бірге «жалпы моральдің» осы заманғы нормасы өмірге ... бола ... да ... ... ... ... ... сынға ұшырап отырғанына қарамастан, одан үлгі алған Батыстың ұлттық
соттары соматикалық (соның ішінде ... ... ... заңи ... дәйекті түрде жетілдіріп келеді. Осы орайда Уолш
есімді соттың ... ... ... ... суға ... Атап ... ... қарсы» деген іс бойынша білдірген айрықша пікірінде
Уолш лорд Делвиннен мынадай дәйексөз ... еді: ... ... оның адалдығынан асыра атүсті қарай алмайды; ол осы ... ... ... береді де, олардың кез келгенінсіз құрып кетеді»;
бұдан әрі сөзді өзі былай деп ... ... ... биік тұруы
қоғамдағы моральдық келісімге ... ... ол ... ... ... ... ... сала алмайды;
«қайырымдылықты өмірде заңмен бекіндіре алмайсың, ал кеселді, егер заңнама
қайырымдылық үшін күресті тым қиындатып ... ... ... ... 313, ... ... құқықтарды қорғау заңның аясында адамның
құқықтарын асыра пайдаланудың неғұрлым көрнекті ... ... ... күні
гуманитарлық юстицияның жолында аттап өтуге ... ... ... жоқ. ... ... ... мысалында да нақ осыны қарастыруға
болады. ... ... ... ақпаратты кез келген заңды тәсілмен
еркін іздестіру, алу, басқаға беру, ... және ... ... Бұл ... ... үш ... бөле-жара көрсетуге
болар еді: 1) ақпаратқа қолжетімді болу құқығы, ақпаратты іздестіру және
алу құқығынан басқа, оны ... ... ... және тарату құқығын қамтитын
неғұрлым кең конституциялық құқықтың бір бөлігі ... ... 2) ... ... ... және ... жоқ адамдардың барлығына
бірдей мөлшерде беріледі және азамат болып табылмайтын адамдар үшін шектеле
алмайды; 3) ақпаратты іздестіру, алу, ... ... ... және ... ... келген”, бірақ тек „заңды тәсілмен” ғана жүзеге асырыла алады.
Демократиялық конституцияларда ақпаратқа қолжетімділік құқығына ... әрі осы ... ... ... ... да ... ... бар.
Ақпарат алу, сөз бостандығы құқығын іске асырудың бір ... ... ... ... ... ... ... құралдары бостандығы – демократиялық режімнің аса
маңызды ... ... да, ... және ... алу ... ... байланысып жатыр. Белгілі испан маманы М.Сааверди
құқықтық мемлекеттегі пікір ... ... ... келе, БАҚ
цензурадан мүлдем азат болуы ... ... бұл ... пен ... етудің маңызды шарты, ал азаматтар болса, бағдарламаны ауыстыру
арқылы өздерінің дауыс беру құқығын жүзеге ... деп ... [198, ... ... кез ... ... да ... маңызы бар
ақпараттарға азаматтардың қолжемділік ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілмеген жерде
демократиялық қоғам мен құқықтық мемлекет болуы ... ... ... ... ... ... ... жасау мүмкіндігін білдіреді.
Демократия проблемаларды ой елегінен өткізіп, саяси идеялар түрінде ақылға
қонымды ... ... ... ... ... ... қоя ... оларды шешудің баламалы жолдарын ұсынуыңды және
азаматтардың мүдделері мен ақыл-ойына сөз ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін
бұқаралық ақпарат құралдарына арналған белгілі бір құқықтық ... тиіс [199, ... ... ... ... өзіндік ерекшелігін „ақпарат
туралы әмбебап заңның бұзылуымен” ... жүр. ... ... ... кінәнің ең елеулісі – толып жатқан қанды оқиғалар бізден
жасырын ... ... ... ... ... ол ... саяси акцияларды ғана көретін келер ұрпақтан өзге, ешкімнің
игілігіне айналмады” [200, 162-бет].
Әрине, тоталитарлық ... ... ... ... ... ... байланысты барлық қарама-қайшылықтардың бетін ашып
берді. Алайда бұл ... ... ... шексіз бостандық беру үшін
негіз бола ала ма? Өйткені қауымдастықтардың, бірлестіктердің, ... ... ... ... жеке ... жеке өмірі де өрескел,
жаулық, бүлікшіл ақпараттың киіп кетуінен қорғалуы тиіс қой.
Бүгін таңда ... ... ... хабар-ошардың көзі ретіндегі
жеке адамдардың аралас-құраластығын толықтай дерлік ысырып шығарды деп
айтуға болады. Мынадай ... ... ... 80-ші ... ... теледидар американдықтардың 62 пайызы үшін, газеттер – 56 пайызы
үшін, радио – 13 пайызы үшін және ... – 9 ... ... ал ... ... – тек 1 пайызы үшін ғана ... ... ... ... саны 100 ... асып кетіп тұрған себебі - респонденттер
бір ғана ақпарат көзін ... ... ... ... ... – мұнда қарым-
қатынастың диалог ретіндегі нысаны болмайды да, ... ... ... ... ақпарат құралдары хабар-ошар таратудың басты құралына
айналды. БАҚ бұқараның ой-санасына айтарлықтай ықпал ... ... ... ... ... деп жазады: „Олар (БАҚ) шын мәнісінде ... ... өз ... ... ... ... алған, мәдени
құбылыстардың жалпы жиынтығынан жекелеген бөлшектерін бөліп алып, соларға
салмақ береді, бір ... ... ... ... ... осы ... ... мәдениет өрісін қарама-қайшы
екіге ... ... ... ... коммуникация арнасына
кірмегендердің бәрі ... ... ... етіп ... [198, ... ... адам ... бас тарта алмайды. Құпия және ақпарат ... да ... ... аса ... ... ... ... жария
болуы өткір әлеуметтік жанжалдардың тууына себеп болғаны, саяси ... ... ... ... ... енді ... – жеңіске бастап
әкелгені жөніндегі мысалдар тарихта толып жатыр. Ақпаратқа қолжетімділікті
айла-шарғыға салу адамдар бұқарасының ... мен ... ... ... құралы болып келді және әлі солай болып қала бермек. ... ... ... ... ... тың қағидаттары орныққан
қазіргі жағдайда мемлекеттер өздерінің ... ... ... ... өз азаматтарының санасын қорғауға елеулі назар аударулары тиіс.
Бүгінгі таңда БАҚ-тардың бостандықты ... ... ... ... ... БАҚ-тар қоғамға, мемлекетке іріткі ... ... ... және ... ... ... ... ақпараттық хабарында шпиондығы үшін кінәлі деп танылған американ
азаматы Э.Поупқа шығарылған үкімді (жиырма жылға бас бостандығынан ... ... (2000 ... 6 ... ... ... жүргізушісі
жұрттың бәрі үшін айқын факті туралы айтқан секілді: „Сірә, ... ... ... ... үшін ... ... ... негіз болғаны ғой” деп
мысқылдағаны бар. Осы ... ... ... ... ... ... ... ұғымдардың мәнін левиафандық тұтастық бірлігінде
араластырып әрі әрдайым өзінің (саяси) негіздемелерін ғана ... ... ... бүкіл сот жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... өзінің ар-ожданы
мен қадір-қасиетін қорғау туралы РФ Бас прокурорының талап ... ... ... ... ... соты шығарған шешімді НТВ-да
түсіндірген кезде ... ... ... ... ... да өткен қуатты
„шығармашылық жадығат” іске қосылды. Үкімді жариялау кезінде соттың тамағы
ауырып, дауысы қарлығып қалғанын жаңалық ... (2001 ... 31 ... ... ... салтанатқа бөленуі, қойған „диагнозының”
қарсылық айтылмайтындай сөзсіздігі әбден таңғалдырады. Батыстың ... ... ... ... өзінде қолданылып жүргеніндей, сот
залында теле және фото ... ... ... салу ... неге тағы ... ... ... практика Қазақстанда да ... ... ... ... күні ... ... ... идеологиялық
құмарлықтары бар екені құпия ... ... ... ... әділетті
бағалауы күмән келтіреді. Бүгінгі таңда бұқаралық ақпарат құралдары
мемлекеттік құрылымдардың қызметін ... ... ... ... ... ... да теріс сапалары туралы бұқаралық ақпарат
құралдарында дәлелсіз ... айту ... олар ... ... ... ... қалыптастырады. Бұл, өз кезегінде, ... ... ... ... ... сондықтан ол қасақана жасалған
амал ретінде қарастырылуға тиіс, ... ... ... өзіне
жауыққан әлеуметтік ортада бостандықтың орнығуын қамтамасыз ете алмайды.
Осы арқылы ... ... ... ... түрде не ойланбай), соның
ішінде “диктатураның ойдан шығарылған қатері туралы күн сайынғы ізгі ... ... ... ... ... ... ... алғанда адамдар “экс-кеңестік Еуразияда мемлекеттің көптігінен
емес, оның жоқтығынан жантәсілім болады” деген ... ... ... ... [201, ... ... ерікті ақпарат ағыны доктринасына барынша сақтықпен ... ... ... ... ... бірі – Джон ... ... былай деген: “Егерде мен ешқандай басқа емес, сыртқы саясаттың тек
бір ғана қағидатын таңдап ... тиіс ... мен ... ... ... ... деп жариялар едім”. Осы ерікті ақпарат ағыны идеясын жүзеге
асыру үшін белгілі бір практикалық ... ... ... ... ... ... ... деңгейде 1945 жылдың ақпан айында ... ... және ... ... ... американаралық
конференцияда алғаш рет ұсынылып, содан соң ЮНЕСКО мен БҰҰ арқылы “күштеп
таратылған” еді. ... ол ... ... АҚШ-тың маңызды қаруына
айналды.
Бүгінгі күні ұлттық қауіпсіздікке ... ... ... ... ... азаматтардың санасын жаулап алу көбірек төндіріп отыр.
Мұндай практика “мәдени империализм” деп аталады. Ең ... бұл ... ... елдерінен шығып жатыр, оларда БАҚ-тардың адамның психикасы мен
санасына ... етуі ... ... 1984 жылғы зерттеулердің
деректері бойынша, АҚШ-та сұрау салынған телекөрермендердің 67%-ы теледидар
балаларға оң әсерден гөрі, теріс әсер ... деп ... ... 1996 ... ... ... салу жүргізілді. Әлеуметтік сауалнамаға басшылық
еткен әлеуметтанушы былай дейді: “Балалар ... ... ... ... ... ... ... моральдық шарттарды ТД-дан
қаншалықты құштарлықпен талап еткендерін көргенде біз әбден ... 82%-ы ТД ... пен ... ... ... керек еді деп
мәлімдеген, ТД ... тыс ... ... жиі ... дені ... ... ойға үйрететініне 77%-ының көңілі толмайды
екен. ТД-ның отбасы мен мектепті ... ... ... де ... тең ... астамы ТД “ата-аналарды әбден ақымақ етіп
көрсетеді”, ... оқу үшін ... ... ... ... ... үшін ғана ... етіп көрсетеді деп есептейді. Сұрау салынған
жеткіншектердің 72%-ы ТД-ны өздерін тым ерте ... ... деп ... [198, ... ... елдеріндегі азаматтардың санасына ықпал ету
проблемасын қоғамдық қозғалыстар да ... 1996 жылы ... азат ... ... ... Ол жыл сайын теледидарға
ұлттық аумақта апталық толық бойкот жариялауды ұйымдастырады. Сол ... ... оған 4 ... ... 36000 ... ... ... қосылды. Бойкотты 36 штаттың губернаторлары қолдады.
Тұтас алғанда сол жылы ең үлкен ... үш ... 1,5 ... ... ... ең ... ТД-ның азаматтардың санасына тигізетін
теріс ықпалы көптеген елдерде ... ... АҚШ ... ... ... ... пайдалана отырып, АҚШ-тан сыртқа шығарылатын
телеөнімдерді ешкім алып қоймайтындай келісімдер жасасуға тырысып бағуда.
Өйтпейінше импортер-елдер өздері жеткізіп ... ... ... ... айырылып қалады. Мысалы, АҚШ Латын Америкасы елдеріне жыл
сайын 150 мыңдай бағдарлама жеткізіп ... Бұл ... ... ... 90%-ға дейінін құрайды, соның өзінде АҚШ-тың өмірі
туралы ақпараттық ... ... ... өз ... ... ... ... артық.
Осы орайда БАҚ-тарға қоғамдық және мемлекеттік бақылау болуы қажет
деп есептейміз. Бұл үкіметтік құрылымдар мен ... ... ... жанжалдарға ұласып жатады. Мысалы, ХХ ғасырдың 60-жылдары АҚШ
хабар-ошар бостандығына ... ... ... ... ... қайта
қоюды талап етті. Мұндай ... ... ... ... ... ... кезге дейін АҚШ-та жергілікті, ал кейде ... ... ... ... ... сөз ... заң ... де,
практика жүзінде де рұқсат етілген жоқ.
1798 жылғы бүлік туралы Заң ... ... ... ... ... оның күшін жою туралы Жоғарғы ... ... тек 1964 жылы ғана ... және сөз ... ... болатын еді. Ол заңға сәйкес үкіметтің атына айтылған кез ... ... деп ... болатын-ды. Жоғарғы сот «бүлікшіл жарияланым
немесе петиция – үкіметтің ... ... сын – ... ... ... деп қаулы етті. Жоғарғы соттың бұл шешімі азаматтық құқықты
қорғаушылардың бір тобының жарнама ретінде ақысы төленген хатын ... ... ... ... ... газетінің қуынымына
байланысты қабылданған болатын, ол хатта Алабама штатындағы Монтгомери
қаласының ... ... ... ... еді.
Қоғамдық және мемлекеттік бақылаудың қажеттігі әсіресе «ақпараттық
өнімдердің» ... ... жеке ... ... (дүр ... ... ... кезеңде маңызды. Оны айтасыз, бүгінгі таңда батыстық
демократияның дамыған елдерінде «ақпараттық өнімдерді» иеленіп ... ... ... теледидар компанияларының акцияларын ұстап отырған аса ... ауыз ... ... ... бар.АҚШ-та мұндай жағдай 70-ші
жылдардан бастап қалыптасты.
Г.Шилер былай деп атап ... ... – және ... ... барлық түрлерін - өндіру және тарату саласында билік жүргізіп
отырған конгломераттарды, Құрама ... ... ... сөз ... ... конституциялық кепілдіктері қолданылатын
индивидумдар ретінде қарастыруға болмайды... Олар, ең ... ... ... ... үшін ... жүрген және өнімдерін коммерциялық талаптарға
ғана ... ... жеке ... ... ... табылады».
БАҚ-тарды коммерциялық ұйым ретінде қарастыра отырып, оларға басқа да
коммерциялық тауар ... ... ... ... бақылау орнату
қажет. БАҚ-тарды коммерциялық ұйым ретінде қарастыра отырып, бұл жағдайда
азаматтар ... ... ... және олардың құқықтары да қорғалуға
тиіс екенін ойда ұстау ... ... ... ... ... ... айрықша бақылануы тиіс. Мысалы, азаматтық заңнама бойынша,
есірткінің, кейбір есеңгірететін заттардың айналыста ... ... ... ... ... қатарына алкогольді заттар да
жатқызылады.
Бүгінгі күні ... ... ... – бұл ... ... ... ... айғақтайды. Шындығында да, қалаға қоныс аударған
осы заманның адамы теледидар ... ... ... әлдеқайда көп уақытын
өткізеді. 80-ші жылдары жүргізілген өлшеулердің көрсеткеніндей, американдық
орташа отбасы ... 7 ... ... уақытын теледидардың алдында
өткізеді екен. 90-шы ... ... ... ... әсіресе
балалардың теледидарға байлануы кемігенімен, ол әлі де жоғары күйінде қалып
отыр. Әртүрлі ... ... көп ... бойы ... олардың
дені сөздің тура мағынасында эранға «байланғанын» көрсетіп отыр. 1977 ... ... бірі ... ... ... ... алынған
120 отбасына, егер олар бір айдың ішінде теледидар қарамайтын болса, ... ... ... 93 ... (78 ... бұл ... қабылдамай
тастаған [198, 297-бет].
Есірткілермен болған жағдай секілді, адамдар әдеп ... тыс ... осы ... ... ... ... оның
өздерінің психикасына қандай сипатта ықпал ететінін дұрыс бағалай ... ... ... көп ... ... ... біле ... олар соған
әбден «тәуелді» болып қалған. Осыдан келіп, нарықтық экономиканың және
либералдық ... ... ... ... ... қорытынды
жасауға болады: теледидардың өнімін нарыққа (эфирге) бақылаусыз шығаруға
болмайды. Сондықтан ... ... ... ... отырып, бұл
нарыққа шектеу қоюға, қарапайым тілмен айтқанда, ... ... [198, ... ... ... тұрғысынан келе отырып, Г.Шилер былай
деп атап ... ... мен ... капиталдың бақылауымен
образдар шығаратын кәсіпорындарды ажырамас құқықтары бар индивидуумдар
ретінде ... бола ма? ... ... Ол аз ... ... ... ... әдеттегі, тұтыну тауарларына
қарағанда, көбірек қоғамдық бақылау мен тексеруді қажет етеді... Әлеуметтік
саясаты осы аса ... ... ... ... қасіреті басынан
асады» [198, 301-бет].
Тұтас алғанда кейінгі жарты ғасырда БАҚ-тардың бақылаудан босатылу
үдерісі ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың
Баспасөз бостандығы жөніндегі комиссиясының директоры Р.Леенің 1948 ... ... ... бүгінгі күні ақылға сыймастай болып көрінер
еді: «Қисынды түрде аяғына ... ... ... ... ... ... ... емес, көпе-көрінеу зиянды да жауапсыз
бұқаралық коммуникацияларды бөліп шығаруды білдіреді [198, 315-бет].
Бүгінгі таңда бұл проблема ... ... ... ... ... қарастырылады. Батыста БАҚ-тарға бақылаудың жоқтығы туралы
айтқанда мұның өзі цензураның мүлдем жоқ ... ... ... ... ... бұл ... негізінен қандай да бір саяси ... ... ... ... ... үшін ... Еуропа елдерінің БАҚ-тардың санаға
тигізетін ықпалы проблемасын құқықтық тұрғыдан реттеудегі оң ... ... еді. ... ... ... ... Көркемдік дәрежесі жоғары кинофильмдерге жарнама енгізуге тыйым
салу.
2. Еуропадағы кез ... арна ... 51% ... ... ... өнімдеріне беруге міндетті ... ... ... шешім қабылдау. 1995 жылы еуропалық авторларды 65 сағатқа кем
көрсеткені үшін 1996 жылдың ақпан ... ... ... бірінші арнасына 10
млн. доллар айып салынды.. 1989 жылы ... ... ... дәл осындай тәртіп бұзғаны үшін шамамен осындай сомада айып тартты.
3. Қадағалау органдарын, әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... құқықтық нормалар әзірлеп, қабылдау. Ол
нормалардың ішінде мыналар:
- теледидардың ақиқат, әділ әрі ... ... ... ... ... міндеттілігі;
- ақпараттар мен пікірлерді жіті де айқын ажыратып, сол пікірді
білдірген адамдарды немесе ... дәл ... ... ... теледидарының дикторлары мен жүргізушілері, заңның осы нормасына
сәйкес, қандай да бір ... ... ... апарат пен пікірді
семантикалық (тура мәтінмен) және мақамдық тұрғыдан ... ... ... ... ... қайшылықтарын тудырып отырған проблемалар
туралы хабарлағанда әлеуметтік топтар мен қоғамдық қозғалыстардың әртүрлі
ұстанымдары туралы ескертіп ... ... ... ... ... бағдарламалары мен көзқарастарын
баяндау үшін барлық парламенттік партиялар мен фракцияларға – мандаттарының
санына ... ... ал ... ... мен қозғалыстарға,
кәсіподақтар мен қауымдастықтарға – ... ... ... сәйкес уақыт берілетіндігі. Соның өзінде бұл жерде ұстанымды
ұдайы баяндап тұру үшін ... ... ғана ... ... ... сол
ұстанымның ойдан шығарылған сұрақтар қойып, түсінік беріп мезі ... және ... ... ... баяндалуы да маңызды;
- азаматтардың, қоғамдық және мемлекеттік ұйымдардың жалған ақпаратты
нақ сол арнаның өзінде және нақ сол ... ... ... ... қамтамасыз
етілетіндігі. Бұл норманың тиімді болатын тағы бір себебі, ... ... ... ... ... бұл ... кез ... бұзылуы
елеулі экономикалық санкцияларға айналып, жалған ақпарат таратқан арнаға
тек моральдық қана емес, сонымен бірге қаржылай да ... ... жеке ... қол ... ... ... Бұл – маңызды және
барынша жаңа құқық – адамның қол сұғылмау құқығынан әрмен қарай ... бір ... ... ... ... ... үшін ... квота
белгіленетіндігі, сондай-ақ тәулік ішінде және бір сағаттың ... ... ... ... ... ... жүргізуші моральмен және ықпалды әлеуметтік күштердің
мүдделерімен бекіндірілмеген ешбір заң ... ... ... етпейді
деген пікірде әділет бар. Бүгінгі күні ... ... ... ... ... бұл ... әрекет ете бастаған секілді [198,
326-бет].
Сөз бостандығын жүзеге асырудың, ақпарат алып, ... ... ... ... ... да ... Халықаралық журналистік әдеп
кодекісінің қажеттігі туралы ... көп ... ... ... мәселені осы
проблеманың бір қыры десе болады. Алайда, ... ... ... ... ... кодекстің әзірленіп, қабылдануы журналистердің
қызмет еркіндігін біраз шектейді. Мысалы, БАҚ ... ... ... қызметте сөз бостандығына ешқандай шек қоюға
болмайтындығы туралы және ешқандай халықаралық журналистік әдеп ... ... ... еместігі туралы тәуелсіз ақпараттық құрылымдардың
басшыларының пікірі тәуелсіз ... ... ... ... Аталған
декларацияның авторлары баспасөз үшін заңдар шығарып, оған қандай да ... ... және ... ... ... – оны ... ... шығарына сенімді. 1995 жылы қабылданған ... ... ... өз ... ... ... құқығын
пайдаланатын журналистердің құқықтық иммунитеттері туралы қойылды: 7-
қағидаттың “б” тармағына сәйкес, ... ... ... оның рәміздерін,
үкіметті, мемлекеттік ведостволарды сынағаны не тіл тигізгені үшін, егер
әңгіме озбырлыққа арандату ... ... ... ... ... тану ... [199, 513, 514, 520-беттер].
Осы мәселе бойынша ... ... ... ... Адам ... ... ... Еуропалық конвенцияның 10-бабында
әркімнің өз пікірін еркін білдіру, соның ішінде өз ... ... ... ... араласуынсыз ақпараттар мен идеяларды алу және
тарату ... ... ... ... Адам ... ... қызметкері Д.Гомненнің ... ... ... осы ... іс жүзінде қолданылуына ықпал ететін бірқатар
айрықша жайлар бар. “Мәселен, бірінші тармақтағы “радио хабарларын ... ... ... кәсіпорындарына лицензия беру” деген ұғым
қазірдің өзінде “мемлекеттік органдардың ... ... ... 10-бабының екінші тармағында мемлекеттерге қарастыру үшін,
басқа баптарға қарағанда, шамасы, неғұрлым кеңірек өріс ... ... ... ... жүзеге асырылуы міндеткерлік пен ... және ... өзі ... ... ... ... болуы” нақтылана түскен [202, 62-бет].
Адам құқықтары ... ... ... ... 2-
тармағында сот әділдігі мен турашылдығын қамтамасыз ету мақсатында құқықты
пайдаланудың шектелуі айқын көрсетілген.
Конституциялық құқықтардың ... ... ... ... да бір
құқықты пайдалануы мүмкін дейтін адамдардың тобын шектеу ... не ... өзін ... ... мүмкіндігі үшін айрықша құқықтық шарттар
белгілеу түрінде көрінеді [203, 105-бет].
Төтенше жағдайларда негізгі құқықтардың қалай ... ... ... ... ... ... ... азаматтардың
қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, конституциялық құрылысты қорғау үшін заңға
сәйкес ... мен ... ... ... мен ... әртүрлі шектеулер белгіленеді. Сонымен бір ... заң ... ... ... және сот ... ... шегі белгіленіп, шектеуге жатпайтын құқықтар ... ... ... ... ... ... ... қызметшілер, бас бостандығынан айыру орындарында қылмыстық жазасын
өтеп жатқандар және т.б.) құқықтық ... ... ... ... ара қатынасына қатысты негізгі құқықтар мен
бостандықтарды шектеудің кейбір ... ... ... келген мемлекет өз дамуының ... бір ... ... не ... ... ... ... салдарынан туындаған келеңсіз
зардаптарды бейтараптандыру үшін арнаулы шаралар қолдануды қажет ... тап ... ... [31, 38-бет].
Егер жағдаят билікті бақылауынан ... ... ... ... мен тол? улар ... ... елдің белгілі бір өңірінің
инфрақұрылымы қалыпты жұмыс істемей қалады. Мұндай жағдайда ... ... үшін ... ... ... ... ... қоғамдық
тәртіпті сақтау шараларынан айырмашылығы, ол ... ... ... жол ... адамдарға ғана қатысты әрекет етіп қоймайды, сонымен
бірге сол ... ... ... ... ... ... ... Төтенше жағдайдың құқықтық режімін енгізу азамат пен мемлекеттің
өзара құқықтары мен міндеткерліктерін өзінше бір ... ... ... ... ... мен ... шектеудің есебінен
мемлекеттік билік органдарының өкілеттіктерін кеңейтеді. Мұның екі себебі
бар. Біріншіден, ... ... ... ... жою ... органдар барынша тиімді әрекет етулері керек. Екіншіден,
көптеген құқықтардың жүзеге ... осы ... ... ... ... ... ... апарып соқтыруы мүмкін. Бұл жағдайда
заңды түрде енгізілген шектеу төтенше жағдайды басқарудың заңи ... ... ... ... елдердің алдында Конституцияда
төтенше жағдай институтын кең түрде реттеп, төтенше ... ... ... ... акті ... ... жеке заңдар қабылдау, сондай-ақ жіті
жұмыс істейтін аппарат жасақтап, осы ... ... ... ... ... ... ХХІ ғасыр жағдайында адамның құқықтары мен
бостандықтарын шектеу ... ... ... ... ... ... Нақ ... да осы заманның мұраттарын ... ... ... ... мен ... бүгін таңда өткір пікірталас
тудыруда. Бұл – ... ... ... ... тарату бостандығы,
эвтаназия құқығы және басқалары.
Дегенмен Адам құқықтары жөніндегі ... ... ... елдердің тәжірибесін алып қарағанда, мораль мен құқықтың ... ... бір ... ... ... ... секілді, адамның
құқықтары мен бостандықтарына шек қою да ... ... ... ... тұрса да, адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеудің ортақ
қағидаттарын қалыптасыруға мүмкіндік ... ... ... ... Құқықтық мемлекетте адамның құқықтары мен бостандықтарын шектеудің
қағидаттары.
Адам құқықтары мен бостандықтары институты ҚР-ң Конституциялық ... ... ... ... ҚР-ң ... адам ... ... реттеу адам құқықтар жүйесінде халықаралық стандарттарға
сай келеді. ... ... ... ... өте ... ... – адам құқықтарын қорғау. Заңсыз адам құқықтарын шектеуді орналастыру
– жарияланған адам құқықтарын іске ... ... ... ... ... Конституциялық адам құқықтары мен бостандықтарын, яғни, ең
жоғары құқық құндылықтарын іске асыруда көрініс таппайды.
Іс жүзінде ... ... ... бірі – адам ... ... ... заңдылық нысанасы. Әрине, адам – қоғамдық
индивид. Тәуір қатынаста болу үшін, адам құқығы ... ... ... мемлекет ішінде түрлі шектеулерге ұшырайды. Осы шектелер қоғамдық
мүдделермен қойылады. Сондықтан да, бүкіл қоғамның, ... ... адам ... мен ... ... ... жол берілмеу
емес, мұқтаждық болып табылады. Сондай шектеулер көп, ... ... бірі – ... ... та, адам ... мен ... шектеу, оларды
мемлекетпен бұзуға әкеліп соқтырмауы үшін ... ... ... арқылы), әдетте адам құқықтары мен бостандықтарын шектеудегі
нақты шекараларды анықтау қажет. Сол үшін, ... ... сай ... адам ... мен ... ... қағидаларын
қорғайтын, мемлекетпен қойылатын шектеулердің юридикалық шегін анықтау
қажет.
Халықаралық тәжірибеге және ... ... ... ... Азаматтық
және саяси құқықтар Пактісәнің бір қағидасында ... ... ... те ... адам құқықтары және бостандықтарын, ебшір мемлекет
немесе топ адам құқықтары мен бостандықтарын ешбір қызметпен ... ... ... осы ... ... ... ... шектеуге жол
берілмейді.(5 бап, 1 тарау)
Сапарбаева Д.С. адам құқықтарын ... ... ... адам ... мен ... ... шектеу қағидасын бөліп
шығарады(27, 86 бап). Ол ... ... ... ... ... ... көрсетілген мақсаттар үшін тек ... ... ... сай ... мөлшерде шектеу – саяси себептерге байланысты тыйым
салу. Осы қағидаға сәйкес мемлекетпен құқықтарды шектеу мен оларды ... ... ... ғалымдардың пікірінше, көрсетілген шектеу қағидаларын
толтыруға болады.
1984 жылы ... бір топ ... ... және ... ... түсіндірмелер қағидаларын ойластырды. Көрініс тапқан
құжат Сиракуз қағидалары деген ата ие болды.Ол ... шарт ... ... communis opinio doctorum ... табылады. Осымен бірге, ол
халықаралық құқыққа және ... ... ... ... пікір. Құжат ішіндегі қағидалар, мемлекетке міндет болмай,
парасат ұсыныстардан тұрады(205, 43 бап)
Айтылған авторлармен келісе отырып адам құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттегі адам құқықтары мен ... ... ... ... ... қорытындыда келесіні айтып
кетейін. Жаңа демократиялық мемлекеттердің алдында адам құқықтары ... ... ... оның ... ... ... ... болды. Осыған орай, жеке адамның ... мен ... ... ... мен ... жетілдіру маңызды мәселелердің
бірі болып табылады.
Қазақстан құқықтық және әлеуметтік мемлекет құру мен ... ... ... ... ... бабына сәйкес бұл
проблемалардың ... әсер ... ең ... ... ол адам ... ... құқықтары мен бостандықтары болып ... ... адам ... ... ... негізінде жатыр, ол
мемлекетпен жүргізілетін ішкі және ... ... ... ғана емес ... ... ... ... қамтамасыз етілуі, кепілдігі мен ... ... ... ... ... ... кез ... мақсаты мен дамуының басты ... ... ... ... ... – бұл жалпы проблема болып табылады, ол жеке ұлттық
жүйелердің шегінен шығып, әмбебаптылық мәнге ие болады. Адам ... ... ... мен әмбебаптылығы халықаралық ұйымдардың негізгі
құжаттарында мақұлданған ... адам ... - жеке ... ... ... және
қоғамдық өмірдің барлық сферасындағы қызмет бостандығын қамтамасыз ... ... Адам ... ... ... пен ... ... әділ тәсілін іздеудің ... ... ... жаратылысынан берілген табиғи құқықтар туралы идеяның ... Адам ... ... ... ... ... ретінде сипаттайды және
бұл мағынада оның дұрыс өмір сүруіне қажетті жалпылама және сол ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Адам
құқықтары мемлекеттің құқықтық актілерінде бекітілуіне қарамастан ... Адам ... ... ... ... ... бекітілген
болса, олар мемлекетпен кепілдендірілген азаматтық құқықтар мәртебесіне ие
болады.
Тұлғаның негізгі құқықтары мен бостандықтары екі топтан тұрады:
1) ... ... мен ... ... халықаралық құқықтық актілерде бекітілген тұлғаның құқықтары
мен міндеттері.
Демек, конституциялық құқықтар мен бостандықтар барлық жағдайларда
негізгі құқықтар ... ... Ал ... ... құқықтар мен
бостандықтары болса тек конституциялық құқықтар мен ... ... ... ... ... ... ... бекітілген
құқықтар мен бостандықтар да кіреді.
Бұл қорытындымыз өте маңызды, ... ... ... ... мен ... ... конституцияларда жазыла
бермейді. Сонымен қатар халықаралық құқықтық ... ... үшін ... тану ... ... ... ... екенін ұмытпауымыз керек. Яғни
негізгі халықаралық құқықтық актілерге кейбір ... ... ... адам ... ... ... мүшелерінің құқықтары тартып
алынбайтындығын, мызғымастығын жария ... ... ... ... ... ... жалпыға бірдей декларациясы мен адам құқықтарының даму
теориясы құқықтарды үш тарихи ауқымды ... ... ... ...... және ... ... екінші жағынан –
экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар, үшіншісі – ұжымдық ... ... мен ... ... ... саласы болып табылады.
Өйткені оның құрамында адамзаттың ортақ өмір сүруіне қажетті құндылықтар:
өмір сүру ... жеке ... және т.б. ... ... адам ... ... нормативті жағынан бекітілген және
құқықтық ... ... ... ... ... ДЕРЕКӨЗДЕРДІҢ ТІЗІМІ
1 Бородин В.В., Крусс В.И. Некоторые философско-правовые аспекты
проблемы злоупотребления правами и ... ... // ... ... – № 6. – С. ... Аюпова З.К. Особенности построения демократического правового
государства // Мысль. – 1999. – № 4. – С. ... ... М.Т. ... ... по ... ... и ... –Алматы:
АЮ-ВШП «Әділет», 2003. – 710 с.
4 Баймаханов М.Т. Верховенство права как системообразующий признак
понятия ... ... // ... ... «Әділет». – 2001. – № 1(9).
– С. 3-12.
5 Бусурманов Ж.Д. Права человека в постсоветском государстве: ... и ... ... дис. … д-ра ... наук. – Алматы, 2006. – 55 с.
6 Бусурманов Ж.Д. Концепция ... ... в ... прав
человека Республики Казахстан // Право и государство. ... ... – 2002. – № 3 (26). – C. ... ... Ж.Д. ... ... реформы в Казахстане и права
человека // Научные труды «Әділет». – 2002. – № 2 (12). – С. ... ... С.З. ... и ... ... ... – Алматы,
1998. – 205 с.
9 Зиманов С.З. Права и ... ... быть ... // ... – 1992. – 7 октября.
10 Зиманов С.З. К вопросу о двойном гражданстве // Советы Казахстана. –
1994. – 18 ... Ким В.А. Идея о ... его ... правах и свободах как высших
ценностях в ... РК // ... ... ... юридическая. – 1998. – №
6. – С. 5-12.
12 ... З.Ж. ... ... ... ... ... В 2 ч. – ... ... 2004. – 300 с. ... ... А.С. ... ... проблемы теории и практики. – Алматы:
Жеты жарғы, 2002. – 352 с.
14 Мукамбаева Г.А. Манас и ... ...... 2003. – 336 ... ... Л.Т. ... трактовки и формирования правового
государства в разных странах и некоторые ... его ... ... Казахстан // Проблемы становления правового государства ... ... в ... ... ... ... ... посвященной 70-летию М.Т. Баймаханова. –
Алматы: КазГЮА, 2003. – С. 34-41.
16 Сартаев С.С., ... Л.Т. ... ... ... ... и перспективы. – Алматы, 2002. – 408 с.
17 Сартаев С.С., ... Ю.В., ... ... ... прав и ... ... // Известия АН КазССР. Серия
общественных наук. – 1990. – № 3. – С. ... ... Г.С. ... конституционного строя Республики
Казахстан. – Алматы, 1996. – 165 с.
19 Сабикенов С.Н. О некоторых концептуальных подходах к ... ... ... // ... ... ... ... культура,
право: Материалы международной научно-теоретической конференции. – Алматы,
2002. – С. ... ... М.А. ... частное право: Учеб. пос. – ... 1998. – 339 ... ... ... прав человека / Рук. авт. колл. и отв. ... ... – М.: ... 1996. – 509 с.
22 Саидов А.Х. Общепризнанные права человека. – М.: МЗ Пресс, 2002. –
267 ... ... М.Л. ... гарантии прав человека и практика Совета
Европы. – М., 1991. – 237 с.
24 Лупарев Г.П. Правовое положение ... в ... ... ... – Алматы: ВШП «Әділет», 2001. – 216 с.
25 Турлаев А.В. Права человека как основа правового статуса ... ... ... дис. ... ... ... ...
Алматы, 2002. – 24 с.
26 Сман А. Конституционно-правовые основы политических прав и свобод
граждан в Республике ... ... дис. ... ... ... ... ... 2002. – 22 ... Сапарбаева Д.С. Конституционно-правовые основы защиты прав и свобод
человека в Республике Казахстан: Дис. … ... ... ...... 1999. ... ... ... Р.Х. Принцип единства прав, свобод и обязанностей граждан в
условиях совершенствования социалистического общества: Дис. … канд. ... – М., 1987. – 198 ... ... И. ... ... прав и ... // ... газета.
–2005. – 3 июня.
30 Принципы, пределы, основания ограничения прав и ... ... ... ... и ... ... ... круглого
стола // Государство и право – 1998. – № 7. – С. 20-42.
31 Принципы, пределы, основания ограничения прав и ... ... ... ... и международному праву: Материалы «круглого
стола» // Государство и право. – 1998. – № 8. – С. ... ... Ж.Ж. Об ... договоре // Трактаты. – М.: Канон-Пресс-Ц,
«Кучково поле», 1998. – С. ... ... Н. Долг ... ... ... // ... – 2005. – №
11. – С. ... ... Е. ... ... и ... ... Методическое
пособие. – Алматы: Казахстанское Международное Бюро по правам человека и
соблюдения ... фонд ... 2002. – 36 ... ... А.В. ... ... и свободы граждан Российской
Федерации ... ... ... дис. … ... наук. – Челябинск, 2003. – 30 с.
36 Права человека: Учебник для вузов / Отв. ред. Е.А. Лукашева. – ... 2000. – 573 ... ... М.Т. ... и роль ... ... на ... в управлении
делами государства в системе конституционных прав и свобод // ... ... ... – 2004. – № 3. – С. ... Кант И. О ... // ... В 6-ти т. – М.: Мысль, 1965. – Т.
4. ч. 2.– 350-478 ... ... ... ... и ... / Под ред. К.И. ... – М.,
1993. – 374 с.
40 Гегель Г.В.Ф. Приложение / новые источники по ... ... ... ... – М.: ... 1990. – 524 ... Ударцев С.Ф. Правовое государство: смысловые грани доктрины ... ... ... // ... ... ... – 2001. ( № 1(9). – ... Шнитковский Ш.А., Шамсутдинов Р.Ш. Утверждение Республики Казахстан
правовым государством (некоторые актуальные вопросы). – Алматы, 2004. – ... ... С.С. ... ... ... и теории правового государства
// Изв. АН КазССР. Серия общественных ... ( 1989. ( № 5. ( С. ... ... З.К., ... С.Н. Концепция правового государства. (
Алматы: Ғылым, 1996. – 135 ... ... А.С. ... идеи ... ... в ХХ веке // Вестник
КазГУ. Серия юридическая. – 2000. – № 2 (15). – С. ... ... Л.М. Идея ... государства и проблема этатизма //
Известия АН ... ... ... ... ( 1989. ( № 5. ( С. ... Баймаханов М.Т. Объективная необходимость построения в СССР ... // ... АН ... ... ... наук. ( 1989. ( № 5.
– С. 3-9.
48 Копабаев О.К. Конституционно-правовые основы ... ... ... ( ... 1999. – 266 ... Тасбулатова А.К. Права и свободы человека в правовом государстве //
Научные труды ... – 2004. – № 2 (16). – С. ... ... В.С. Концепция Советского правового государства в контексте
истории учений о ... ... // ... ... ... и суждения. – М., 1989. – С. 40-56.
51 Кистяковский Б.А. В ... ... // ... Московского университета.
Серия 7, Философия. – 1990. – № 3. – С. 53-59.
52 Ковешников Е.М., ... М.Н., ... Л.А. ... ... ... ... Государства. – М.: Издательская ... 1999. – 464 ... ... Д. ... благосостояния: проблема в самом понятии
// Человек в социальном государстве. – М., 2001. – С. ... ... А.Г. ... ... ... ... в ... Казахстан: Дис. канд. … юрид. наук. – ... ... ... ... Б. ... 2004. – 138 ... ... В.С. Право и закон // Из истории правовых ... ( ... 1983. ( 366 ... ... А. Государство в сфере права: институциональный подход. (
Алматы: ВШП (Әділет(, 2000. ( 596 ... ... Ф. ... ... ... собственности и государства.
– М.: Политиздат, 1978. – 240 с.
58 Кельзен Г. Чистое учение о праве Г. ... – М., 1987. – Вып. 1. ... ... Kelsen H. ... ... – Berlin, 1925. – 352 ... Европейское право / Под общ. ред. д.ю.н., проф. Л.М. ...... ... 2000. – 720 ... ... Г. О ... войны и мира. – М., 1956. – 785 ... ... ... ... и ... / Под ред. В.В. ... – М.:
Юристъ, 1996. – 472 с.
63 Байтин М.И. ... и ... ...... ... ... 1972. – 239 ... Соколов А.Н. Правовое государство: от идеи до ее материализации. –
Калининград: ФРГУИПП «Янтарный сказ», 2002. – 456 ... ... М.Т. ... ... // Основы государства и права
Республики Казахстан: Учеб. пос. – Алматы: Жеті жарғы, 1997. – С. ... ... 16 ... ... Сб. ... СНГ, ... и ряда ... мира / Сост. Ж. Баишева, К. Шакирова. – Алматы: Жеті жарғы,
1995. – 576 с.
67 ... M. La garantie ... de la ... en ... suisse: ... contenu et fonction // Revue Internationale de
droit compare. ( 1997. ( № 1. ( P. ... ... Й. ... ... ... в ... ... праве // Конституционное право: Восточноевропейское
обозрение. – 1999. ( № 3 (28). ( С. ... ... Г.К. ... ... в правосознании и правовой политике
(теоретические и исторические аспекты): Дис. … ... ... ...... – 149 с.
70 Мальцев Г.В. Социалистическое правовое государство: концепция и пути
реализации. – М., 1990. – 400 ... ... ... ... Научно-практический комментарий /
Под ред. Б.Н. Топорина. – М.: ... 1997. – 716 ... ... Ж.Д. ... ... прав ... ...
Алматы: КазГЮУ, 2006. – 481 с.
73 Мартенс Ф. Современное международное право цивилизованных ... ... 1985. – Т. 1. – 430 ... ... Grunderechtszeitschrift. – Berlin, 2004. – 475 s.
75 Виноградов П.Г. ... ... ... // Сб. ... ... современных государств: введение и общая часть. – СПб.,
1899. – Т. 1. – С. ... ... В.К. ... и ... права // Известия
экономического факультета Ленинградского политехнического университета. –
Л., 1928. – Вып. 1. – С. ... ... Н.М. ... по ... ... ... – СПб., 1909. – 360 ... Алексеев С.С. Права человека как институт естественного и позитивного
права // Права человека: История, теория и практика: Учеб. пос. / Отв. ... ... – М., 1995. – С. ... Баглай М.В., Габричидзе А. Конституционное право ... ... – М., 1996. – 741 ... ... Д.Н. Индивидуальные субъекты административного права ... и ... – 1994. – № 3. – С. ... ... И.А. ... прав человека в современном мире. – М., 1993 – 145
с.
82 ... ... ... / Под ред. А.Я. ... В.Д. ... Крутских. – М.: ИНФРА, 1997. – 790 ... ... ... ... / Под ред. О.Г. ... ... – М., 1997. – 348 ... Матузов Н.И. Права человека и общерегулятивные отношения. – М., 1998.
– 340 с.
85 ... ... ... стран: Учебник / Под ред. ... Ю.И. ... Л.М. ... – М.: ... 2000. – 832 с.
86 Бахин С.В. О ... прав ... ... ... ... // Правоведение. – 1991. – № 2. – С. 46-59.
87 Стреомухов А.В. Человек и его ... ... ... – СПб., 1996. – 365 ... ... И.В. Права личности в России: их обеспечение и защита
органами внутренних дел. – Волгоград, 1997. – 256 ... ... В.Ф. ... ... ... ... ... 1999. – 250 с.
90 Зиновьев А.В. Конституционное право ... ... пос. – М., 2002. ... ... ... К. ... ... товарищества // Сочинения. – М.: Политиздат,
1960.– Т. 16. – С. 12-15.
92 Права ... ... ХХI века / Под общ. ред. В. ...... – 300 ... ... С. Конституционные гарантии обеспечения прав и ... и ... // ... ... ... – 2000. – № 1 (7) – С. ... ... Т.В. Происхождение государства и права. Современные
трактовки и ... ... – М.: ... 1999. – 335 ... Мамут Л.С. Этатизм и анархизм как типы политического сознания. – ... 1989. – 256 ... ... К., ... Ф. ... и ... ... // Сочинения. – Изд. 2-
е. – М.: ... 1960. – Т. 20. – С. ... ... К., ... Ф. Юридический социализм // Сочинения. – Изд. 2-е.
– М.: Политиздат, 1960. – Т. 21. – С. 495-516.
98 Оболонский А.В. ... ... ... ... ... против
личности. – М., 1994. – 420 с.
99 Нерсесянц В.С. Философия права. – М., 1996. – 456 ... ... В.Е. ... ... ... стран. – М.: Юристъ,
1997. – 568 с.
101 Визер Б. Защита прав человека в ... // ... и ...
1993. – № 1. – С. 100-109.
102 Хлебников Н. Право и ... в их ... ... ... 1874. – 366 ... ... или цивилизация?: Материалы "круглого стола" философии //
Правоведение. – 1989. – № 10. – С. ... ... Н.А. ... ... история и современность. – М.,
1982. – 192 ... ... Л.Р. ... ... Вопросы теории и практики. – М.:
Наука, 1986. – 256 с.
106 Бердяев Н. Судьба России. – М.: ... 1990. – 255 ... ... ... ... и ... его формирования в социуме
транзитного ... ... по ... проекту
(заключительный) / Науч. рук. канд. филос. ... доц. А. ...... МОИ РК, 2002. – 34 с.
108 Зиманов С.З. Древний мир ... ... и его ... // ... ... ... – Алматы: Жеті жарғы, 2001. – Т. 1. – 3-30 с.
109 Назарбаев Н.А. На ... XXI ...... 1996. – 350 с.
110 Права человека: итоги века, тенденции, перспективы // Государство и
право. – 2001. – № 5. – С. ... ... Ж. ... и жизнь // Вестник Московского университета. ... 11, ... – 2003. – № 6. – С. ... ... ... и стратегия устойчивого развития (материалы круглого
стола) // Государство и право. – 1998. – № 11. – С. 103-119.
113 Демографическое ... в ... на ... ... ... по ... ... Совета Европы, 2003 г. // Мегаполис. ... – 15 ... ... Ф. Дорога к рабству // Новый мир. – 1991. – № 7. – С. ... Дюги Л. ... ... ... ... и ... – М., 1969. – 369 с.
116 ... Н.А. Без ... и ... ... ... ... ... на вопросы издательства. – М.: Молодая
гвардия, 1991. – 254 с.
117 Хасбулатов Р.И. Мировая ... – М.: ... 1994. – 736 ... Конституция Республики Казахстан 1993 г. – Алматы, 1993. – 85 с.
119 Республика Казахстан. Закон от 20 декабря 1991 года (с ... 3 ... 1995 ... О ... ... ... // ... Совета. – 1991. – № 52. – Ст. ... ... ... ... О ... испытаний на ядерном полигоне
в Семипалатинской области и ... по ... ... ... и окружающей
среды региона: Постановление от 22 мая 1990 года // Ведомости Верховного
Совета КазССР. – 1900. – № 22. – Ст. ... ... ... ... О ... мерах по решению экологических
и социально-экономических проблем в зоне Приаралья: Постановление от 22 ... года // ... ... ... ... – 1990. – № 22. – Ст. ... КазССР. Закон от 24 апреля 1990 года. Об учреждении поста Президента
КазССР // ... ... ... ... ... ... от 25 ... 1991 года. О внесении ... ... в ... (Основной закон КазССР) // Справочная ... ... ... ... ... от 15 ... 1992 года. О ... и ... ... // ... ... Совета
РК. – 1992. – № 4. – Ст. 84.
125 Республика Казахстан. Закон от 10 ... 1992 ... Об ... в ... ... // Ведомости Верховного Совета. – 1992. – №
3. – Ст. 47.
126 Республика Казахстан. Закон от 8 июля 1994 ... О ... ... ... // Справочная правовая система
Юрист.
127 Республика Казахстан. Закон от 21 мая 1990 ... О ... // ... ... ... ... ... Казахстан. Закон от 11 декабря 1990 ... О ... ... и развитии предпринимательства в Казахской ССР
// Справочная правовая система Юрист.
129 Республика ... ... от 1 июня 1991 года (с ... от ... 1992 г.). О ... прав ... // Справочная правовая система
Юрист.
130 Республика ... ... от 15 ... 1990 года (с изменениями и
дополнениями в 1993 и 1995 гг.) утративший ... О ... ... ... ... ... Республики Казахстан. – 1991. – № 1. – Ст. 8.
131 Верховный Совет КазССР. О социальной защите малообеспеченных граждан
при переходе на ... ... ... от 29 ... 1990 года //
Ведомости Верховного Совета. – 1990.– № 49. – Ст. ... ... ... ... от 4 июля 1992 ... О ... // Ведомости Верховного Совета Республики Казахстан. – 1992. – №
16. – Ст. 422.
133 Республика Казахстан. ... от 8 июля 1996 ... О ... ... и ... // ... ... – 1996. – № 13. –
Ст. 264.
134 Президент ... ССР. О ... по ... ... ... пострадавшим от незаконных репрессий в период
30-40 г. начала 50 годов: Указ от 18 сентября 1990 года // ... ... ... ... ... ... от 14 ... 1993 года. О реабилитации
жертв массовых политических репрессий // Ведомости Верховного Совета. –
1990. – № 18. – Ст. ... ... Т. ... ... ... В 2-х т. – М., 1994. – ... 452 с.
137 Единство прав и обязанностей советских граждан. – Минск, 1967. – 300
с.
138 Маркс К., Энгельс Ф. К ... ... ... 1891 г. // ... – М.: ... 1960. – Т. 22. – С. ... ... XXV съезда КПСС. – М.: Политиздат, 1962. – Т. 32 – 523 ... ... В.И. ... ... // ... ... соч. – Изд. 5-е. –
М.: Политиздат, 1962. – Т. 32. – С. 338-340.
141 Ленин В.И. Заграничному бюро центрального ... // ... ... – Изд. 5-е. – М.: ... 1964. – Т. 44 – С. 760-780.
142 Ленин В.И. В ... ... // ... ... соч. – Изд. 5. –
М.: Политиздат, 1964. – Т. 36. – С. 741-765.
143 Мартышин О.В. Политическая ... // ... и ... ... – № 4. – С. ... История государства и права Казахской ССР: Учебник. – Алма-Ата,
1982. – Т. 2. / Под ред. С.С. ... – 245 ... ... С.А. ... в ... ... праве // Советское
государство и право. – 1973. – № 11. – С. 31-45.
146 Матузов Н.И. Общие правоотношения и их ... // ... ... – № 3. – С. 26-30.
147 Воеводин Л.Д., Масленников В.А. Рецензия на ... Н.И. ... ... ... // ... ... и ... – 1973. – №
11. – С. ... ... Л.Д. ... ... и ... ... граждан.
– М., 1972. – 300 с.
149 Назаркулова Л.Т. ... ... ...... ... ... государства: Автореф. дис. … канд.
юрид. наук. – Алматы, 1999. – 29 с.
150 Бовин А. ... ... ... // ... и ... ... М.: ... 1991. – 300 с.
151 Материалы XXVII съезда КПСС.– М.: Политиздат, 1986. – Т. 1. – 655 ... ... ... ... ... КПСС. – М.: Политиздат,
1960. – 907 ... ... А. ... ... НПО намерены не допустить
принятия законопроектов, ужесточающих контроль за ... ... // ... – 2005. – 22 ... ... государства в условиях современного мира (на материалах
независимого Казахстана) / Отв. ред. ... НАН РК М.Т. ... ... ... дом ... 2005. – 336 с.
155 Маркс К., Энгельс Ф. Генезис промышленного капитала // Сочинения. –
М.: ... 1960. – Т. 23. – 970 ... ... В.Н. Защита социальных прав: опыт США // ... ... ... 11, Право. – 2005. – № 3. – С. 92-97.
157 ... Л., ... И. Чудо ... ... // ... – 1995. – 5 ... ... А. Реформы после Гайдара // Независимая газета. – 1994. –
8 февраля.
159 Гойман В.И. Действие права. – М., 1999. – 225 ... ... Р.З. ... ... ... – М.: ИГПАН, 1992. – 222 с.
161 Цвайгерт К., Кетц Х. ... в ... ... в ... права. – М., 1998. – Т. 2. – 512 ... ... Н.И., ... А.В. ... ... в условиях
перехода к рыночной экономике // ... и ... – 1995. – № 4. – ... ... О. ... и ... // ... законодательство. Статьи.
Комментарии. Практика. – 1998.– № 2, вып. 21. – С. 4-34.
164 Теоретические проблемы современного российского ... ... // ... и право. – 1999. – № 4. – С. 114-
116.
165 Токвиль А. Демократия в Америке. – М.: ... 1992. – 554 ... ... Н.А. ... – М.: ... 1991. – 446 с.
167 Чичерин Б. Собственность и государство.– М., 1883. – Ч. 2. – 400 ... Bergbom K. ... und ... – Leipzig, 1892. – ... ... С.И. Словарь русского языка. – М., 1983. – 816 с.
170 Даль В. Толковый словарь живого ... ... – М.: ... – 1999. – Т. 2. – 779 ... Словарь синонимов русского языка. – М., 1986. – 305 с.
172 ... А.А. ... ... ограничения прав и свобод
человека и гражданина в ... ... ... дис. … ... ...... 2001. – 25 с.
173 Малько А.В. Правовые ограничения: от отраслевого понимания ... // ... – 1993. – № 5. – С. ... Хессе К. Основы конституционного права ФРГ / Под ред. Н.А. Сидорова.
– М.: Юрид. лит. – 1981. – 368 с.
175 ... Л., ... О. От кого ... ... //
Российская газета. – 1997. – 3 апреля.
176 Воеводин Л.Д. Пределы осуществления прав и ... ... ... в ... ... // Права человека в условиях становления
гражданского общества: Материалы международной научной конференции, ... мая 1997 г. – ... 1997. – С. ... Международная защита прав и свобод человека: Сб. документов / Сост.
и авт. Г.М. Мелков. – М., 1990. – 661 ... ... акты о ... ... Сб. ... / ... В.А.
Карташкин, Е.А. Лукашева. – М.: НОРМА-ИНФРА, 1998. – 784 с.
179 Малько А.В. Стимулы и ограничения в ... ...... 1994. – 250 ... Малько А.В. Двоичность юридической ... и ... // ... – 1993. – № 1. – С. ... История первобытного общества: ... ... ... / Отв. ред. Ю.В. ... – М., 1983. – 542 ... Маркс К., Энгельс Ф. Критика Готской программы // ...... 1960. – Т. 25, ч. 2. – М., 1960.– с. ... ... А.В. ... ... ограничения прав человека органами
внутренних дел (теоретическое обоснование) // Вестник Санкт-Петербургского
университета МВД России. – 1999. – № 2. – С. ... ... К. ... и ... истории. – М., 1991. – 416 с.
185 Хрестоматия по всеобщей истории государства и права: ... ... ... ред. З.М. ... – М.: Фирма Гардарика, 1996. – 413 с.
186 Ильин И.А. ... ... о ... и ... ... ... – 1992. – № 3. – С. ... Чухвичев Д.В. Свобода личности и юридическая ответственность //
Государство и право. – 2005. – № 3. – С. ... ... И.М. ... прав ... ... ... ... Автореф. дис. … канд. юрид. наук. – ... – 22 ... ... Р.А. ... ... идеи, нормы, реальность. – М., 1991.
– 161 с.
190 Гомьен Д., Харрис Д., Зваак Л. Европейская ... о ... и ... ... хартия: право и практика. – М., 1998. –
332 с.
191 Фаткуллин Ф.Н. Проблемы ... ... и ...... ... 257 с.
192 Братко А.Г. Запреты в советском праве / Под ред. Н.И. Матузова. ... 1979. – 92 ... ... Е.Б. Толкование закона и норм Конституции: теория, опыт,
процедура: Дис. … д-ра юрид. наук. – Алматы, 2003. – 356 ... ... М., Кей Р., ... Э. Европейское право в области прав
человека (Практика и ... – М., 1997. – 452 ... ... В.И. ... ... ... ... в
конституционном и философско-правовом измерении: к постановке проблемы //
Государство и ... – 2000. – № 10. – С. ... ... Ю.А., ... Е.В. ... ... в Российской Федерации на
осуществление эвтаназии // Государство и право. – 2000. – № 3 (11). – С. 52-
56.
197 Шопенгауэр А. ... ... ... // ... произведения. –
М.: Просвещение, 1993. – 477 с.
198 Кара-Мурза. ... ... – М., 2001. – 832 ... ... И.Л. Право на информацию в Российской Федерации // Проблемы
обеспечения прав граждан на доступ к правовой информации. – М., 1999. – ... ... Ж. ... ... и ... – М.: ... 2000. ... с.
201 Томаш Г.М. О ... // ... ... ... – 2000. – № 3 (32). – С. 10-15.
202 Путеводитель по Европейской конвенции о защите прав ... ... 1994. – 520 ... ... ... в условиях становления гражданского ... ... ... // Государство и право. –
1997. – № 10. – С. 102-110.
204 Сиракузские принципы ... ... и ... ... Международного пакта о гражданских и ... ... ... Московского университета. Серия 11, Право. – 1992. – № 4. – С. ... ... К.К. ... ... ... ... неотчуждаемости. – М.:
ЮНИТИ-ДАНА, Закон и право, 2003. – 64 с.
206 Комментарий к ... ... ... / Под ред. Л.А.
Окунькова и др. – М.: Бек, 1996. – 636 ... ... ... Республики Казахстан. Об официальном
толковании п. 1 ст. 4 и п. 2 ст. 12 ... ... ... от ... № 6/2 // ... ... ... Юрист.
208 Конституционный Совет Республики Казахстан. Об обращении Президента
Республики ... в ... ... РК ... на
подпись Президенту Республики Казахстан закона РК «О языках в ... ... РК 12 ... 1997 г. от 8 мая 1997 года № 10/2 ... ... ... Юрист.
209 Конституционный Совет Республики Казахстан. Об ... п. 4 ст. 5 ... РК: ... от 7 июня 2000 года ... // Справочная правовая система Юрист.
210 Конституционный Совет Республики Казахстан. Об ... п. 2 ст. 23 ... РК: ... от 5 июля 2000 года ... // ... правая система Юрист.
211 Конституционный Совет Республики Казахстан. Об официальном
толковании п. 3 ст. 26 ... РК: ... от 16 июня 2000 года ... // ... ... система Юрист.
212 Конституционный Совет Республики Казахстан. Об официальном
толковании п. 3 ст. 26 и п. 2 ст. 76 ... РК: ... от ... 2000 года № 21/2 // Справочная правовая система Юрист.
213 Конституционный ... ... ... О соответствии п. ... ... ст. 154 ... ... кодекса РК Конституции
РК: Постановление от 1 ноября 2000 г. № 19/2 // Справочная правовая система
Юрист.
214 ... ... ... Казахстан. Об официальном
толковании ст. 10 и 12 Конституции: ... от 1 ... 2003 г. № ... ... ... система Юрист.
215 Воеводин Л.Д. Юридический статус личности в России: Учеб. пос. – ... – 253 ... ... Т. ... ... ... (ФРГ и ГДР). – М.: ... лит., 1959. – 596 ... ... В.И. ... ... ... – М.: БЕК, 1998 – ... Каленский В.Г. Билль о правах в конституционной истории США: (Ист. –
критич. исслед.). – М.: Наука, 1983. – 280 ... ... О.Г. ... ... социализации личности:
концептуальный и практический аспекты: Монография / Под ред. ... – СПб., 1996 – 300 ... ... ... ... от 8 ... 2003 г. № 387-II. ... ситуациях // Ежеквартальное специализированное ... РК по ... ... – Алматы, 2000. – С. 17-28.
221 Рихтер А.Г. Современное право средств массовой ... США. ... Фонд XXI Век, 1999. – 366 ... ... ... Казахстан: Научно-практический комментарий /
Под ред. Г.С. Сапаргалиева. – Изд. 2-е. – ... Жеті ... 2004. – ... ... Казахстан. Кодекс Об Административных правонарушениях от
20.02.1998 // Справочная ... ... ... ... ... ... ... от 16 июля 1997 г. № 167 ... и ...... ... 2004. – 184 ... ... В. ... ли сохранить баланс между правами человека и
национальной безопасностью? // Юридическая ... – 2005. – 17 ... ... В.Ф. Язык и ... ... – М.: Прогресс, 1985. –
451 с.
227 Алайдар А. Права и свободы ... в ... ... // ... ... – 1999. – № 5. – С. ... ... К. Лидер Конфедерации НПО говорит об опасности свертывания
неправительственного сектора в ... // ... 2005. – 8 ... ... С.Ю. Роль НПО в ... ... общества в Казахстане
// Вестник КазНУ. Серия юридическая. – 2006. – № 1. – С. ... ... Н. А. ... ...... ... ... ме құрметті комиссия мүшелері!!!
Менің бітіру ... ... ... адам ... мен
бостандықтары шектеу тақырыбына арналған. Қазіргі таңда теориялық тұрғыдан
адамның табиғи құқықтар ... адам мен ... ... ... ... ... қорғалуына берілетін кепілдіктерді
нығайту мәселелерін зерттеп, қарастыру ерекше маңыздылыққа ... ... ... ... құқықтық мемлекеттегі адамның
құқықтары мен бостандықтарын шектеуде адамзат ... ... ... негізгі құқықтары тұжырымдамасының негізгі ережелерін айқындаудан,
олардың тиімді іске асуының тетіктерін қарастырудан құралады.
Жаңа ... ... ... адам ... ... ... ... оның мазмұнын толықтырыру сияқы мақсаттар
пайда болды. Осыған орай, жеке ... ... мен ... ... ... мен ... жетілдіру маңызды мәселелердің
бірі болып табылады.
Қазақстан құқықтық және ... ... құру мен ... ... ... ... ... бабына сәйкес бұл
проблемалардың ... әсер ... ең ... ... ол адам ... өмірі, құқықтары мен бостандықтары болып табылады. ... адам ... ... ... ... ... ол
мемлекетпен жүргізілетін ішкі және сыртқы саясаттың бағытын ғана емес оның
мазмұнын анықтайды.
Адам құқықтары, олардың қамтамасыз етілуі, ... мен ... ... ... құқықтық құндылықтарға бағытталған кез ... ... мен ... ... ... болып табылады. Адам
құқықтары проблемасы – бұл жалпы проблема болып табылады, ол жеке ... ... ... ... ... ие ... Адам ... мен
бостандықтарының жалпылығы мен әмбебаптылығы халықаралық ұйымдардың негізгі
құжаттарында мақұлданған болатын.
Сонымен, адам құқықтары - жеке адамның өмірін, ... ... ... ... ... ... бостандығын қамтамасыз ететін
табиғи мүмкіншіліктері. Адам ... ... ... пен ... ... әділ ... ... нәтижесінде пайда болған,
ажырамас, жаратылысынан берілген табиғи құқықтар туралы идеяның тікелей
салдары. Адам ... ... ... рудың өкілі ретінде сипаттайды және
бұл мағынада оның дұрыс өмір сүруіне қажетті жалпылама және сол уақытта ... ... ... ... ... ... Адам
құқықтары мемлекеттің құқықтық актілерінде бекітілуіне қарамастан болмыста
болады. Адам құқықтары нақты ... ... ... бекітілген
болса, олар мемлекетпен кепілдендірілген азаматтық құқықтар мәртебесіне ... ... ... мен ... екі ... ... конституциялық құқықтар мен бостандықтар;
4) негізгі халықаралық құқықтық актілерде бекітілген тұлғаның құқықтары
мен міндеттері.
Демек, конституциялық құқықтар мен ... ... ... ... ... ... Ал ... негізгі құқықтар мен
бостандықтары болса тек конституциялық ... мен ... ... ... ... ... ... актілерде бекітілген
құқықтар мен бостандықтар да кіреді.
Бұл қорытындымыз өте маңызды, өйткені ... ... ... мен ... барлығы конституцияларда жазыла
бермейді. Сонымен қатар халықаралық құқықтық актілерді өздері үшін міндетті
деп тану әрбір мемлекеттің егеменді ... ... ... керек. Яғни
негізгі халықаралық құқықтық актілерге кейбір мемлекеттер қатыспауы мүмкін.
Сонымен, адам баласы үйелменінің барлық мүшелерінің ... ... ... ... ететін халықаралық негізгі құжат –
Адам ... ... ... ... мен адам ... ... ... үш тарихи ауқымды категорияларға бөліп қарастырады:
бірінші жағынан – азаматтық және ... ... ... ... ... әлеуметтік және мәдени құқықтар, үшіншісі – ұжымдық құқықтар.
Адам құқықтары мен бостандықтары ... ... ... ... ... оның ... адамзаттың ортақ өмір сүруіне қажетті құндылықтар:
өмір сүру ... жеке ... және т.б. ... Бұл
құндылықтар адам құқықтарында өзінің нормативті жағынан бекітілген ... ... ... ... ... ... ... кепілдігі нашарлаған. Жылдан жылға халықтың
жоғары білім алуы, медициналық көмекті ... ... ... жаймен
қамтамасыз етілу құқықтарын пайдалану мүмкіндіктері төмендеп барады. Бұл
жағдай қоғамның «өте бай» және «өте ... ... ... ... түсуде. Қазіргі кездегі кезек күттірмес мәселенің бірі,
демократиялық ... ... ... ... ... өмірлік мазмұн беру. Әрине, оны жүзеге асыру өте күрделі ... ... ... ... құқықты жоғары дәрежеде материалдық
тұрғыда қамтамасыз етуде мүмкіндік жоқ. Заң жүзінде өмір сүрудің ең төменгі
стандарттары белгіленбеген.
Елбасы Н.Ә. ... ... ... ... ... ... Конституцияның әлемде демократиялық қоғамның негізгі ... ... ... ... егер атына сын айтылып жүрсе, оның
ережелерінің орындалуына ғана ... ... ... онда берілген
құқықтар мен мүмкіндіктер әлі де болса толығымен игерілмей келе ... ... ең ... ... ... ... әлеуетін барынша
пайдалануымыз қажет екендігін басып көрсетті.
Тәуелсіз Қазақстан мемлекетінің басты ... бірі ... ... мен ... құқықтарын барынша қорғау болып
табылса, Қазақстан мемлекеті адам ... ... ... ... ... ... оны ... жүзеге асыруға толық
кепілдік береді. Оның айғағы азаматтардың ... ... ... және
басқа да құқықтарының Қазақстан Ресбубликасының Конституциясында толық жан-
жақты көрініс табуы болып табылады.
Адам құқықтары мен ... ... ... ... институтының бірі ҚР Конституциясына сәйкес ел Президенті болып
табылады. «Республика Президенті – халық және мемлекеттік билік бірлігінің,
Конституцияның ... адам және ... ... ... кепілі және символы» (ҚР Конституциясы- ның 40-бабы).
Президенттің ... ... ... ... ... зор
жауаптылығымен сипатталады. Мысалы, Конституцияға ... ... ... ... белсенділік құқығы ҚР Президентіне
берілген. Заңды қарау және мемлекеттің басқа ... ... ... ... ... адам және азаматтың құқықтары мен
бостандықтарын қамтамасыз етудің кепілі болып ... ҚР ... ... ... ... ... барлық құқықтық
нормативтік актілердің күшін ... ... ... жоя алады.
Адам құқықтары жаңа замандағы адам мен мемлекет арасындағы бітім
сызығы болды. Мемлекет әруақытта, бірге дамып және ... ... ... пен адамның өзара құқықтары мен бостандықтарының
айырмашылығының шекараларын ... ... ... да, адам ... құқықтары мен бостандықтары – адамды мемлекетпен бірге қабылдауға
мүмкіндігі бар бірден-бір құндылық жүйесі, ал ... ... ... ... – жаңа ... қоғам институттарының қоғамдық өміріндегі
бекітулердің, ... ... ... заң ... барлық
элементтерінің нақты көрсеткіштері.
Адам құқықтары – жеке ... ... ... ... және
қоғамдық өмірдің барлық сферасындағы ... ету ... ... ... ... Адам ... Концепциясы жаратылысынан
берілетін, мемлекет пен адамның арасындағы қатынастардың әділетті ... ... ... ... ... табиғи құқықтар идеясының
салдары болып табылады. оның басты жолдауы негізгі құқықтардың мемлекеттік
емес мәні табиғилығы ... ... ол жеке ... ... ... ... ... етуі тиіс. Адам құқықтары мемлекеттің
заң актілеріндегі бекілуіне қарамастан қалыптасады. Адам құқықтары нақты
мемлекеттің заң ... ... ... олар тап сол ... құқықтары болып табылады.
Дүниежүзілік бірлестікпен мақұлданған адамның негізгі, берікті
құқықтары олардың ұлттық заң құжаттарында іске асуы ... еске ... ... құқықтық жүйенің мазмұнына кіреді және әр елде
заңи мәнге ие болады. Бұл ... ... ... сот ... мекемелері,
демократиялық құндылықтарға сүйене отырып, заң ережелеріне қарамастан адам
құқықтары принциптерін ... ... ... ... сот ... қазіргі кездегі адам құқықтары туралы ойлардың нақты тереңдетілуі
негізінен ... ... және ... ... ... өзгертулер түрінде болып жатыр, олар
әлеуметтік ... ауыр ... ... ... ... оған қоса дәл осылай, нақтылы өзгертулер міндетті түрде нақты
заң проблемаларының шешімімен байланыстырылады.
Сайып келгенде, адам ... ... ... ... ... ... айналдырғанының ең жарқын үлгісі болып
табылады. Барлық ... тән, ерте Жаңа ... ... ... ... құрастырылған негізгі құқықтардың табиғаты туралы ... ... ... конституция сияқты құқықтық актілерде
бекітілді, ал ХХғ. ... ... ... құқықтың негізгі
принциптеріне айналды. Соңғы екі жүзжылдық бойы, адамның ажырамас, табиғи
құқықтары болып ... ... ... ... ... ... қорытынды беретін болсақ, адам құқықтарының
жоғарыда айтылған трактовкалары жинақталған табиғи-құқықтық дәстүрлі құқық
философиясында ... ... ... жеке адам ... ажырамастығын мойындау позициясынан құқықтықтүсінушіліктің алғы
шарттары осындай. Бұл ... ... ... ... негізгі құқықтары мен бостандықтары Құдаймен, не мемлекетпен
сыйланған емес, сондықтанда оларды табиғи құқықтар деп ... Өз ... адам ... ... ... немесе зиялы билікке ... ... ... ... ... ... өз құқықтарын пайдаланғаны
үшін құлдық алғыспен келіспейді. Ол адам болғандықтар бұл ... ... ... Республикасы адам және азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарын қорғау саласында ұлттық ... ... ... ковенцияларға қосылуы адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау
және сақтау саласында әлем стандарттарына қол жеткізуінің ... ... ... ... ... адам мен ... құқықтары
мен бостандықтарының қорғалу деңгейі жағынан халықаралық стандарттардың
барлық талабына жауап береді. Онда ... адам мен ... ... ... ... қолданылуының, мемлекеттік билік органдары мен
олардың лауазымды адамдары қызметінің ... мен ... ... ... мен ... ... ... саласы болып
табылады. Өйткені оның құрамында адамзаттың ортақ өмір сүруіне қажетті
құндылықтар: өмір сүру ... жеке ... және т.б. ... ... адам құқықтарында өзінің нормативті жағынан бекітілген және
құқықтық құралдарымен институт арқылы қамтамасыз етілген. ... ... ... дами адам ... ең ... құндылық ретінде жариялады
және бұл салада халықаралық ... ... Бұл ... ... ... ... декларациясында (1984); Экономикалық,
әлеуметтік және ... ... ... ... пакт ... және ... құқықтар жөніндегі халықаралық пакт (1966); Құқықтар
мен бостандықтарды қорғау ... ... ... (1950); ... да бекітілген. Өкінішке орай еліміз жоғарыда аталған халықаралық
құжаттарға қосылмаған.
Құқықтар мен ... ... қана қою ... ... ... ... өте ... міндет. Қоғам қазіргі кезде адам құқықтарының
табиғи және біртұтастығын енді ғана сезініп, оларды ... ... ... ... беруге қабілетсіз болып отыр. Бұл қайшылық күннен күнге
әлеуметтік саладан айқын көрінуде. ... адам ... ... ... ... ... ... дұрыс. Адам құқықтарын іс ... ... ... ... кезде еліміздің өмір сүру деңгейі жағынан
төмеңгі сатыда тұрғаны ешкімге құпия ... Сол ... де ... ... кейбір әлеуметтік, экономикалық құқықтарды қамтамасыз
ете алмай отырмыз.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Іргелі елге – ізгі заңнама5 бет
Адам және азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтары35 бет
Егемен Қазақстанның саяси проблемалары3 бет
Жаза жүйесі түсінігі және мәні19 бет
Жаза және оның мақсаты туралы10 бет
Жазаның жүйелерінің және түрлерінің жалпы сипаттамасы23 бет
Жануарлар дүниесі биосфераның құрамдас бір бөлігі.11 бет
Жастарға құқықтық тәрбие беру - жаңа қазақстандық азамат қалыптастырудың алғы шарттарының бірі7 бет
Казақстан республикасындағы шағын және орта кәсіпорындардың ұйым-заңды формалары36 бет
Кеңестік дәуірде Қазақстан соттарының шешімдерін қайта қарау институттары6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь