Жасөспірімдердің еркін зейін өзгеруінің динамикасы

1. Зейіннің анықтамасы 3
2. Зейіннің қызметтерімен физиологиялық негіздері 4
2.1. Зейіннің қызметтері 4
2.2. Зейіннің физиологиялық негіздері 4
3.Зейіннің негізгі қасиеттері 5
3.1. Зейіннің бөлінушілігі 5
3.2.Зейіннің тұрақтылығы және жинақтылығы 6
3.3. Зейіннің аударылуы 7
3.4. Ақпаратты орналастыра алу мүмкіндігімен көлемі (бірнеше объектіні бір уақытта) 8
3.5. Зейіннің көлемі 8
3.6. Алаң болушылық 8
4. Зейін түрлері 9
4.1. Ырықты зейін 9
4.2. Ырықсыз зейін 9
4.3. Үйреншікті зейін 10
Пайдаланған әдебиеттер тізімі 11
Зейін — кез – келген қабылдау объектісінде психикалық әрекеттің ерікті немесе еріксіз бағыты және зейін таза түрде пайда болмайды, ол әрқашан функциональды “бір нәрсеге зейін”. Сондықтан зейінді танымдық процестердің динамикалық ерекшеліктерін сипаттайтын психофизиологиялық процесс жағдай ретінде қарастыруға болады. Психологияда зейін анықтамасының бірі Н.Ф. Добрынин бойынша зейін адам психикалық әрекетінің бағыттылығы мен жинақтылығы. Бағыттылықта белсенділіктің таңдау сипаты түсініледі. Ал, жинақтылықта белгіілі әрекетке терең ену. Есту, сақтау секілді зейін психикалықпайда болуға қатысады, сондықтан, егер адамның психикалық ұйымдастыру құрылымына қарасақ зейінді процес (немесе қандай да бір психикалық процесс, мысалы, сенсарлық, перцептивтік интелектуалды зейіндер), және жағдай (мысалы жинақталу жағдайы), тұлғаның негізі. Мысалы, ұқыптылық ретінде қарастыруға болады.
С.Л. Рубинштейн айтқандай “зейін ерекше мазмұнға ие емес, ол ішкі қабылдау, ойлау арқылы пайда болады.” Ол — белгілі бір объектіге бағытталған әрекет ретінде танымның барлық процестері.
Зейін — бұл тану әрекетінің динамикалық сипаттамасы: ол психикалық әрекеттің белгілі бір объектпен иелік байланысын айқындайды. Зейінде әрқашан тұлғаның қызығушылығымен қажеттілігі дамуы мен бағыты орын алады. Бұлар объектіге қарым – қатынасты өзгертеді. Бұл өзгерістер зейіннің осы объект әдісінің өзгерісінде, түсінуде көрінеді: ол анығырақ болады. Осындай әдіспен зейінбасқа үрдістерде пайда бола отырып аса ерекше мазмұнға ие болмайды, әдетте мұнда әрекет және әдіс қатынасы маманданған әдіспен пайда болады. Зейіннің өзгерісі танымдық әрекетке кіріскен анықтылық пен нақтылықтың өзгерісі көрінеді.
Зейінде зат пен танымның арасында байланыс туылады.Таным белсенді болған сайын объект анық болады, таным объектіден нақты болса, таным интенсивті болады. Зейін — зат пен танымның байланысынан шығатын түсінік. Зейін индивид пен объект арасындағы психикалық әрекетпен таным болғандықтан белгілі екі жақты мәселе туындайды. Зейін объектіге бағытталады, екінші жағынан объект өзіне зейінге назар аудартады.
Дәстүрлі түрде зейін ең біріншіден қабылдаудың шекті кеңістігімен байланысады. Яғни, адам көргісі және естігісі келетін ақпаратты қабылдайды. Осы арқылы ақпараттың құрылымын зейін арқылы қабылдайды. Қабылдаудың бағыты 2 түрлі факторға байланысты: 1) сыртқы тітіркендіргіштің құрылымына (сигналдың физикалық параметрлері интенсивтілік жәнежиілік); 2) адам әрекетін анықтайтын ішкі кеңістік құрылымы(тітіркендіргіштің жаңа сатылары).
1. Гиппенрейтер Ю.Б., Введение в общую психологию. Курс лекций. // М.: 4еРо, 1997.
2. Коломинский, Человек: психология. // М.: Просвещение, 1986.
3. Макланов А.Г., Общая психология. // СПб.: Питер, 2002.
4. Немов Р.С., Психология, в 3 т.// М.,1998.
5. Немов Р.С., Психология: Учеб. Для студ. Высших пед. Учеб. Заведений: в 3 кн.: кн.3: Экспериментальная педагогическая психология и психодиагностика. // М.: Просвещение: ВЛАДОС, 1995.
6. Общая психология под ред. Петровского А.В. // М.: Просвещение, 1986.
7. Практикум по общей, экспериментальной и прикладной психологии. А.А.Крылова, С.А. Маничева. // СПб.: Питер, 2000.
8. Психология внимания. Хрестоматия по психологии/ Ю.Б. Гиппенрейтер, В.Л. Романова. // М., 2000.
9. Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии.// М., 2001.
10. Страхов И.В., Внимание и структура личности.//Саратов, 1969.
11. Александров Ю.И. (ред.) Психофизиология: Учебник для вузов. 2-е изд., перераб. и доп. // М., 2001.
12. Блок В. Уровни бодрствования и внимание . Экспериментальная психология / Под ред. П.Фресса и Ж.Пиаже.// М.: Прогресс, 1970.
13. Блум Ф., Лайзерсон А., Ховстедтер Л. Мозг, разум и поведение. //М.: Мир, 1988.
14. Грановская Р.М. Восприятие и модели памяти. //Л.: Наука, 1974.
15. Гримак Л.П. Введение в психологию активности.// М.: Политиздат, 1987.
16. Дудел Дж., Рюэгг И., Шмидт Р., Яниг В. Физиология человека. Т. 1 / Под ред. Р. Шмидта и Г. Тевса. //М.: Мир, 1985.
17. Изард К.Е. Эмоции человека.// М., 1980.
18. Китаев-Смык Л.А. Психология стресса. //М.: Наука,1983.
19. Лебедев А.Н. Психофизиологические закономерности восприятия и памяти. //М.: Наука, 1985.
20. Лурия А.Р. Функциональная организация мозга. Естественнонаучные основы психологии //Под ред. А.А. Смирнова, А.Р. Лурии, В.Д. Небылицына М.: Педагогика, 1978.
21. Мачинская Р.М., Мачинский Н.О., Дерюгина Е.И. Функциональная организация правого и левого полушария мозга человека при направленном внимании // Физиология человека, 1992. Т. 18. N 6.
22. Механизмы памяти (Руководство по физиологии).// Л.: Наука, 1987.
23. Милнер П. Физиологическая психология.// М.: Мир, 1973.
24. Рубинштейн С. Л. Основы общей психологии. //СПб., 1998.
25. Симонов П.В. Эмоциональный мозг. //М.: Наука, 1981.
26. Суворов Н.Ф., Таиров О.П. Психофизиологические механизмы избирательного внимания. //Л.: Наука, 1985.
27. Тихомиров О.К. Психология мышления. //М.: МГУ, 1984.
28. Гальперин П.Я., Кабыльницкая С.Л. Экспериментальное формирование внимания. // М.: МГУ, 1974.
29. Гиппенрейтер Ю.Б., Романов В.Я. Психология внимания: Хрестоматия. // М.: ЧеРо, 2001.
30. Гоноболин Ф.Н. Внимание и его воспитание. // М., 1972.
31. Дормашев Ю.Б., Романов В.Я. Психология внимания. // М: Флинта, 2002.
32. Зимняя И.А.. Педагогическая психология. // М.: Логос, 2002.
33. Левитина С.С. Можно ли управлять вниманием школьника? // М., 1980.
34. Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии. // СПб.: Питер, 1999
35. Столяренко Л.Д. Основы психологии. // Ростов н/Д.: Феникс, 2000.
        
        әл-Фараби  атындағы   Қазақ  Ұлттық   университеті
Биология факультеті
Адам мен жануарлар физиологиясы және биофизика ... ... ... ... ... ... ... 4 курс Елшіманова А.Н.
Тексерген: б.ғ.к., профессор Торманов Н.Т.
Алматы, 2009
ЖОСПАР
|1. Зейіннің анықтамасы |3 ... ... ... физиологиялық негіздері |4 |
| 2.1. ... ... |4 |
| 2.2. ... ... негіздері |4 ... ... ... |5 |
| 3.1. ... бөлінушілігі |5 |
| ... ... және ... |6 |
| 3.3. ... ... |7 |
| 3.4. ... ... алу мүмкіндігімен көлемі (бірнеше|8 ... бір ... | |
| 3.5. ... ... |8 |
| 3.6. Алаң ... |8 ... Зейін түрлері |9 |
| 4.1. ... ... |9 |
| 4.2. ... ... |9 |
| 4.3. ... ... |10 ... әдебиеттер тізімі |11 |
1. ... ... — кез – ... ... объектісінде психикалық әрекеттің
ерікті немесе еріксіз бағыты және зейін таза ... ... ... ... ... ... нәрсеге зейін”. Сондықтан зейінді танымдық
процестердің динамикалық ерекшеліктерін сипаттайтын ... ... ... ... болады. Психологияда зейін анықтамасының
бірі Н.Ф. Добрынин бойынша зейін адам психикалық әрекетінің бағыттылығы мен
жинақтылығы. Бағыттылықта ... ... ... ... Ал,
жинақтылықта белгіілі әрекетке терең ену. ... ... ... ... ... ... ... егер адамның психикалық
ұйымдастыру ... ... ... процес (немесе қандай да бір
психикалық процесс, ... ... ... ... және ... (мысалы жинақталу жағдайы), тұлғаның негізі. Мысалы,
ұқыптылық ретінде қарастыруға болады.
С.Л. ... ... ... ... мазмұнға ие емес, ол ішкі
қабылдау, ойлау ... ... ... Ол — ... бір ... әрекет ретінде танымның барлық процестері.
Зейін — бұл тану әрекетінің динамикалық ... ол ... ... бір ... ... ... ... Зейінде
әрқашан тұлғаның қызығушылығымен қажеттілігі дамуы мен бағыты орын алады.
Бұлар объектіге қарым – ... ... Бұл ... ... ... ... өзгерісінде, түсінуде көрінеді: ол анығырақ болады. Осындай
әдіспен зейінбасқа үрдістерде пайда бола отырып аса ... ... ... әдетте мұнда әрекет және әдіс қатынасы маманданған ... ... ... ... ... әрекетке кіріскен анықтылық пен
нақтылықтың өзгерісі көрінеді.
Зейінде зат пен танымның арасында ... ... ... ... ... анық болады, таным объектіден нақты болса, таным
интенсивті болады. Зейін — зат пен ... ... ... түсінік.
Зейін индивид пен объект арасындағы психикалық әрекетпен таным ... екі ... ... туындайды. Зейін объектіге бағытталады, екінші
жағынан объект өзіне зейінге назар аудартады.
Дәстүрлі түрде зейін ең ... ... ... ... ... адам көргісі және естігісі келетін ақпаратты қабылдайды.
Осы арқылы ақпараттың құрылымын ... ... ... ... ... ... ... байланысты: 1) сыртқы ... ... ... ... ... жәнежиілік); 2) адам
әрекетін ... ішкі ... ... ... ... ... ... негіздері
2.1 Зейіннің қызметтері
1. Сұрыптау — Адам қажеттілігіне қарай берілген ақпаратты сұрыптау
және қажет емес ... ... ... ... ... ... аяқталмайынша берілген
әрекетті сақтау.
3. Әрекетке бақылау жасау және реттеу.
Психология мәліметтеріне сәйкес бағытталған зейін ... ... және ... жүйке жүйесінің активтілігімен байланысты. Таңдамалы
активті зейін жоғарғы және ағзаның белсенді кезінде жүзеге асады. Осы кезде
назар ... мен ... іске ... ал ... және төмен
белсенділік кезінде немесе өте жоғарғы белсенділік кезінде эмоциональды
қозу, ... және ... ... ... ... зейіннің
физиологиялық негізгі пассивті белсенділікті активтендіретін және ... ... ... ... ... ... жалпы белсенділігі.
2.2 Зейіннің физиологиялық негіздері
Зейіннің физиологиялық негіздері И. П. Павлов ашқан нерв процестерінің
өзара индукция заңына байланысты түсінуге болады.
И. П. ... егер ми ... бір ... қозу ... ... болса,
осымен байланысты қалған алаптарында тежелу процестері пайда болатындығын
айтқан. Мәселен, адам бар ойымен іске қызу ... ... ... туралы
жөнді ойлай алмайды. Осы кезде мидың бір ... ... қозу ... ... да, ... ... тежелу болады.
Зейіннің физиологиялық негіздерін орыс физологы, академик А. ... (1875 – 1942) ... ... ... да ... ... ... көптеген тітіркендіргіштерінің ішінде біреуі миға
көбірек әсер етеді де, мидың бінр ... ... ... ... ... доминанта деп атаған. Мидың осы күшті қозғыш алабы қалған
алаптардағы әлсіз қозу процестерін ... ... алып ... Осыдан мидың
күшті қозған алабы онан бетер күшейеді. Мәселен, ... ... ... ... кейбір бөгде тітіркендіргіштердің бөгет жасамайтыны, қайта
олардың біздің ойымыздың күшеюіне жәрдемдесетіні байқалады. Сондықтан ... ... ... ... оқыған кезде қасындағы бөгде тітіркендіргіштерден
(мысалы, сағат маятнигінің соғуы секілді) қашпауы керек. Бұл ... ... ... ... үңіліп отырған әрекетімізге мейлінше беріле түсуге
жәрдемдеседі.Өйткені, ... ... ... ... қозу ... ... қозуларды өзіне тартып алып, солардың есебінен
күшейіп отырады. А. А. ... ... ... мәнін И. П.
Павловтың “Қозудың оптимальдық алабы” дейтін теориясы одан сайын толықтыра
түседі.
И. П. ... ... қозу ... ... ... ... ... тұрғыдан өте жақсы түсіндіреді. Қозу ... да ми ... ... тегіс тарамайды, өйткені онда әр уақытта
қозу пайда болатындай жағымды ... ... ... ... қозуы бар осы алап — ми қабығының творчестволық бөлімі, ырықты
зейіннің физиологиялық негізі. Бұл жөнінде И. П. ... ... ... ... ... біз ... миды ... алатын болсақ, онда ми
сыңарларының оптимальдық қозу пайда болатын жері жарқылдап ... ... ... ... ... ми сыңарларында формасы және шамасы өне бойы
өзгеретін тамаша тұрлаусыз ... ... ... ... едік, бұлар ми
сыңарларының барлық жерлерін алып жатқан азды – ... қара ... ... ... ... болар еді.” Ұлы физиолог оптимальдық қозу
үнемі қозғалыста болатындығын айта келіп, оның мида ... ... ... бағытының да өзгеріп отыруы деп түсіндірді. Мидағы тежелулердің
бірінен екінші сапқа ... ... ... ... ... ... ... қозу алабының жұмысы болады. Оптимальдық қозуы бар алап (өзара
индукция заңы) мидың ... ... ... ... ... адам ... бір жерге күшті шоғырланады да, ол ... ... ... ... қозу алабын екінші сигнал
жүйесінен шыққан сигналдар қуаттап отыратындығын, сөздік ... ... ... ... бір – ... ауысуын тездетіп отыратындығын,
сайып келгенде, психикалық әрекеттің талғамалы сипатта болатынын ... ... ... ... ... сыртқы кейпінен де (дененің, бастың,
көздің түрлі қозғалыстары, бет бұру, ұңілу, ... тігу т.б.) ... ... бір ... ... анық ... қоймайды. Өйткені, осы
айтылғанға біршама ... ... ... өмірде жиі кездестіруге
болады. Сондықтан да ... ... ... оқушының кескініне қарап
бір дегеннен баланың сабаққа қаншалықты ... не ... ... ... Бұл, ... тәжірибесі аз жас мұғалімдерде ... ... ... ... оқушы зейінінің қасиеттерін ...... ... ... ат ... негізгі педагогикалық
істерінің бірі. Іске шын мәнісінде зейін қойып кіріскенде ғана әрекетті
нәтижелі етіп орындауға ... ... үшін ... қағида болуы
қажет.
3. Зейіннің негізгі қасиеттері
3.1 Зейіннің бөлінушілігі
Адам санасының бірмезгілде бірнеше әрекетті атқара білу ... ... ... Адам ... екі – үш ... бөле алады.
Зейінді бір уақытта түрлі ... ... ... ... ... ... Мәселен, оқушылар өздері есеп шығарады, сонымен
қатар осы кезде басқа оқушының ... ... ... ... ... ... т.б. Студенттер бір мезгіл ішінде лекция тыңдайды,
түсінгенін ... ... ... оқып ... ... ... Еңбек
процесінде зейін бөлінуінің маңызы бәрінен де зор. ... ... онан ... ... адам ... ... ерекше
дамытуды қажет етеді. Ал машина жүргізушілерге (машинист, шофер т.б.)
бірнеше нәрсеге зейін бөлушілік ... ... ... ... ... ... руль механизмін басқарады, жолға назар аударады, тормоз ... т.б... Бұл ... ... ... өте ... ... ... етеді. Мұғалімдік қызметте де зейінді бірнеше объектіге бөле
білудің маңызы зор. ... бір ... ... ... формасын сабақ
оқыту жоспарына сәйкес тексеріпотырады, барлық класс ... мен ... ... сақтауын, сабаққа қалай қатысып ... ... аз, жас ... ... барлық класты, не жеке оқушыларды, ... ... ... ... ... алмай қалады да зейінін бытыратып алады.
Осының салдарынан класта сабақ нашар ... ... ... ... ... бөлу үшін ең кемінде біреуіне ... болу және ... бір – ... байланысты болуы шарт. Зейінді бөлудің ... ... И. П. ... ... ... “... біз бір іспен, бір оймен
айналыса жүріп, өзіміз әдеттеніп кеткен тағы басқа бір істі ... ... ... ... ... ... ми ... тежелудегі
бөлімдерімен қызмет істейміз, өйткені, біздің басты ісімізбен байланысты ми
сыңарларының пункті бұл кезде қатты қозуда болады.”
3.2 Зейіннің ... және ... ... бір ... немесе бір жұмысқа ұзағырақ тұрақтай алса, оны
зейіннің тұрақтылығы дейді. Мысалы, өндіріс озатының, не хирург ... ... ... ... жатқызуға болады.
Зейінді бір жерге тұрақтатып, жинақтай алу ... адам ... ісін ... ... оның әр ... ... ... тұрақтата алушылық саналы әрекетке өзіңді жеге алудың басты бір
белгісі болып ... осы ... оқу ... ... зор. ... үстінде
баланың назарын көп нәрсеге аудармай, басты бір нәрсеге не белгілі бір
әрекетке ғана ... оған ... ... керек. Сонда ғана бала
есейген кезде үлкендердің көмегінсіз – ақ ... ... ... ... ... адам ... ... зейінін 40 минуттай бір объектіге тұрақтата
алады. Осындай 10 – 20 минуттық зейін қоюшылықтан ... ... ... бір нәрсеге бөлінуі сол жұмыстың одан ары ұйымдастырылуына ... ... ... бұл секілді тынығу, жұмысты бірнеше сағат ... ... ... ... ... Адам ... ерік – жігермен
зейін салып жұмыс істеген жағдайда да оқтын – оқтын ойы ... ... ... ауып ... ... ... бірде әлсіздене, бірде күшейіп тұруын
зейіннің толқуы дейді. Толқу — зейіннің табиғи ... ... ... ... ... оқыған адам да анда – санда бөтен ойға түседі, ... жан – ... ... Зейіннің мұндай толқуы, әрине, адамның көңіл
аударған нәрсесіне ойының бөлінуіне, зейінін тұрақтатуына бөгет ... ... ... ... ... Бұған қатты тітіркендіргіштер,
күшті эмоциялық әсерлер, сондай – ақ адамның өз ... ... ... алмауы
себеп болады.
Зейінді ұзақ уақыт бойы іс - әрекетке жеткілікті жұмылдыру ... оның ... ... көңілі ауып кетпеуін ойластыру керек. Бұл көп
күш ... ... ... ... ... әр ... тітіркендіргіштерге
қарсы күресу — қажетті шаралардың бастысы. ... ... ... ... ... – керней т.б. адамның тынышын кетіреді. Зейінін
жақсы ұйымдастыра алатын адамдар ... ... да ... тез ... орындайтыны байқалады. Адамды алаңдататын нәрселер көп ... ... да ... ... бермейді. Мәселен, машинаның дүрілі,
музыканың әуені зейінді аударатын ... ... ... ... ... ... Ал ... адамның айқай – шуы, реніш т.б. ... ... ... ... Әрине, бұларды жоюдың мүмкіндігі
болмаса, оған көңіл аудармай, ... ... ... беруге болады.
Әрине, бұған ерік – жігер қажет. Осындай ыңғайсыз жерлерде ... ...... жақсы қасиеттерінің бірі. Мәселен, орыстың атақты
жазушысы А. П. Чехов жас кезінде көп әңгімелерін ойын – ... той – ... ... ал Мусоргский мен Бородин өздерінің опералық шығармаларын
қонақта отырып – ақ жаза ... ... ... ... да адам ... ... нәрселерді жеңе алатын болуға тиіс. Тіпті тыныш жерде
отырып жұмыс істеуді ... ... да өзін ... ... кез – ... ... жұмыс істей алатындай қабілетке ие болуы
тиіс.
3.3 Зейіннің аударылуы
Зейіннің аударылуы деп бір объектіден екінші ... ... ... ... ... мидағы оптимальдық қозудың ауысуы.
Зейінді тез аудара білу қабілеті ... нерв ... ... Кейбір адамдар бір жұмыстың түрінен екінші бір
жұмысқа жеңіл көшеді, зейін қойып жаңа жұмысты тез ... ... ... ... ... ... ... біреудің зейіні, керісінше, басқа
объектіге қиындықпен ауысады. Зейінді тез аудара білу ... кез ... ... ... ... ... аса қажет. Мәселен, машинистерде
зейінді тез аудара білу қасиеті жөнді жетілмеген болса, ... ... ... ұшырауы мүмкін. Мектеп жағдайында балалардың зейінін
бір пәннен екінші пәнге, бағдарламаның бір бөлімінен ... ... бір ... (үй ... ... ... түріне (жаңа сабақты
тыңдау кезі) үнемі аударып отыруға тура келеді. Зейінді аудара алу оқушының
ерік сапалары біраз дамыған ... ... оқу ... ... ... ұмытпайтындай етіп меңгерген жағдайда ғана мүмкін болады. Мұғалімнің
материалды ... ... бір ... ... түсіндіруі, өткен материалды дұрыс
қорытуы, оқылатын жаңа тараудың мақсатын ... жаңа ... және ... ... дайындығын тексеру т.б. зейіннің дұрыс
аударылуына себепші болады.
3.4 Ақпаратты орналастыра алу ... ... ... ... ... ... бір ... қабылданған ақпарат мөлшерімен байланысты
(шамамен 0,1 секунд ... және ... ... ... ... және ... жағдайда ересек адамдарда 3 – 5 (кейде 6), ал
кішкентай балаларда 2 – 4 ке ... ... ... ... көлемі
Зейіннің көлемі деп бір уақыттың ішінде оның қамтитын объектілерінің
санын айтады. ... ... ... ... ... ... деген аспаппен тексеріледі. Адам бір мезгілде (секундтың 1/10
бөлігінде) орта ... әр ... 5 – 9 ... қамти алатынын, 12 – 14
әріптен тұратын ... бар ... де осы ... ... ... ... ... әсіресе, бастауыш класс оқушыларының зейін
көлемі ересек адамдардың ... ... ... ... болатындығы
сабақ үстінде мұғалімнің есінде болуға тиіс, ... да ... ... сан ... де, сапа ... де ... ... көлемінен артық
мөлшерде материал беруге болмайды. Оқушылардың зейін көлемі бір – ... ... ... ... өсетіндігін, ал логикалық
байланысы бар элементтерді қабылдаса, олардың зейін көлемін өсіретіндігін
мұғалім еске алуы ... ... ... үшін ... ... ... заттарды байқай
алуға, оларды бір объект ретінде қабылдауға машықтандырғаны дұрыс. Көрнекі
құралдардағы сөздер тым ұзақ болмай, ондағы ... ең ... ... ... үшін әріптерді түрлі бояумен безендіру қажет. Соңғы айтылған
тәсілде бала зейінінің көлемін ... ... ... ... ... ... өсіріп, ұлғайту мидағы оптималдық қозуы бар алапты
кеңейте түседі. Бұл бірнеше қозулардың бір қозу ... ... ... ... ... ... ... алатын зейәнде көлемі кең зейін дейді
де, ... ... ... ... ... көлемі тар зейін дейді.
Зейіннің тар, көлемдісі де жарамсыз қасиет емес. Әңгіме ... ... ... Адамның мамандығы, айналысқан ісі оның ... әсер ... ... өне бойы сағат механизімімен шұқшия жұмыс істеп отыратын
мастердің зейін көлемі айтарлықтай болмайды.Микроскоппен ... ... ... де осы ... ... Алаң болушылық
Алаң болушылық деп белгілі бір ... ... ... ... алмаушылықты айтады. Әр нәрсеге ауып кете беретін ... ... ... ... ... Алаң ... ... – ақ адам
қатты шаршап, болдырған кезде де жиі кездеседі. ... ... оның ... тұрақты қозу алабы жасалынбайды, қозу мен тежелу процестері бір –
бірімен алмасуы тәртіппен жүріп ... ... осы ... адам
психологиясынан тұрақты орын алса, оған берекелі әрекет ету қиынға соғады.
Мектеп жасына дейінгі балаларда алаңдаушылық жиі ұшырайды. ... әлі ... іс - ... ... ... жоғары түрлері
өз дәрежесінде болмайды.
Алаң болушылыққа ұқсас көріністер адамның бір жұмысқа қатты беріліп
істеген ... де ... Адам ... ... ... істеген кезде
басқа еш нәрсені сезбейді, елемейді. Осындай жағдайда ол ... ... ... ... зейінін уақытында бөле
алмаушылықтың кемшілігі — зейіннің көлемі өте тар және ... ... ... ... ... ырықсыз және үйреншікті болып үшке бөлінеді.
4.1 Ырықты зейін
Адамның ырықты ... ... ... ... ... ерік ... жұмсау
арқылы орындалуынан көрінеді. Ырықты зейінде белгілі бір мақсат көздеп,
объектіге ерекше зер ... ... ... ол ... ... ... ерік – жігерді сарқа жұмсауды талап етеді. Ырықты зейін ... ... ... ... бір ... талабына сай зейінді бағындыра алу
үшін іс - әрекетке тікелей ... ... ... жұмыс жағдайын жасап алып, ... ... ... жөн.
3) Орындалатын істің мәнісін, маңызын түсіну үшін білімге ... ... ... ... ... жағдайларда да жұмыс істеуге машықтану. Мәселен,
көңілді алаң ... ... ... ......... де) ... берілмей жұмыс істей беру. Бұл
зейінді шынықтырудың, оны мықты және шыдамды етіп тәрбиелеудің ең
жақсы жолы болып ... ... ... ... ... ... отыру керек. Бір сөзбен
айтқанда, ырықты зейін деп іс - ... ... ... айтады.
Зейіннің екі түрі де бір – бірінен ... ... ... ... ... ... ... зейін ырықтыға қарай жиі ... ... ... ырықты зейін жағдайында болуы мүмкін де емес.
Оқушы алғашқыда жай қызыққан ... ... ... ... ал ... сабақтың мақсатына қарай тікелей қызық емес басқа материалдарға да
зейін қояды. ... ... ... ... ... ... ... балаға
түсінікті бола бастайды. Бұл кезде оның ырықсыз зейіні сыртқа теуіп, ырықты
зейінінің пайда бола бастағаны.
4.2 Ырықсыз зейін
Сыртқы ... кез – ... ... ... ... – ақ біздің
назарымызды өзіне ... ... ... кетіп бара жатқан адамның
бояулы афишаға көзі түссе, оған ... ... не ... ... қарайды т.б. Адам өмірінде ырықсыз зейін елеулі орын ... ... түрі ... жас ... жиі ... ... балалық дәуірде
адамның күрделі іс - әрекетері (оқу, еңбек т.б.) белгілі жүйеге ... да ... ... оның ... өте ... түрлі сыртқы
әсерге берілгіш келеді. Әрине, бұдан бала есейген соң, оның ырықсық зейіні
маңызын жояды ... ... ... ... Адам ... ... ырықсыз зейін тиісінше орын алып отырады. ...... ... ... ... іске ... тез ауады. Мәселен, қызықты
кітап оқуға ырықсыз зейін жеткілікті. Ал қызықсық кітапты оқу — ... ... ... Ырықты зейінде де қызығу оын алуы тиіс. Бірақ ырықты
зейін де ... ... ... ... ... ... адам ... шығатын
нәтижеге қызығады, оны орындау үшін күш жұмсайды. ... іс ... ... ... ... ... ... барлау (ориентировочный)
рефлекісінің жемісі болып табылады. Зейіннің бұл түрі ... ... ... ... үлкен роль атқарады. Ырықсыз зейін
кез – ... ... ... ... бола ... зейінннің
көрінуіне төмендегі жағдайлар себеп болады:
а) күшті тітіркендіргіштер ... ... ... қанық бояулы
заттар, қатты дауыс, мұрын жаратын иіс т.б.), заттар мен ... мен ... ... ... үстіндегі киімнің өзгеруі,
дыбыстың, жарықтың артуы не кемуі т.б.)
ә) ... ... ... ... ... ... дәрежесі
(қызығу, қажетсіну, көңіл күйінің хош болуы) ырықсыз зейіннің ... ... ... ... ... үйреншікті деп аталатын түрі де бар. Үйреншікті зейін —
адамға табиғи ... ... ... күш ... – ақ орындалатын зейін.
Мәселен, бала оқуға төселсе, бұл оның тұрақты әдетіне айналса, оның ... ... бола ... ... ... болса да үйреніп, жаттығып
алған соң, адамның іс - ... ... ... ... зейіннің де
табиғаты осыған ұқсас. Өйткені, үйреншікті ... ... ... дамып
қалыптасады. Зейіннің қандай түрі болмасын іс - әрекеттен ... ... Егер адам ... ... ... ... ырықсыз зейіні
көрінеді. Бірақ ұзақ жұмысты тікелей ... ... беру де оңай ... ... ырықты зейінге орын беріледі. Ылғи ырықты ... ... де ... ... ... ... адам жұмысты зейіннің осы екі
түрін қатынастыра отырып, үйреншікті зейінмен ... ... ... ... ... Гиппенрейтер Ю.Б., Введение в общую психологию. Курс лекций. // М.: 4еРо,
1997.
2 Коломинский, Человек: психология. // М.: Просвещение, 1986.
3 ... А.Г., ... ... // СПб.: Питер, 2002.
4 Немов Р.С., Психология, в 3 т.// М.,1998.
5 Немов Р.С., Психология: Учеб. Для студ. Высших пед. ... ... в ... кн.3: ... ... ... ... // М.: Просвещение: ВЛАДОС, 1995.
6 Общая психология под ред. Петровского А.В. // М.: ... ... ... по ... экспериментальной и прикладной психологии.
А.А.Крылова, С.А. Маничева. // СПб.: Питер, 2000.
8 Психология ... ... по ... Ю.Б. ... ... // М., ... Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии.// М., 2001.
10 Страхов И.В., Внимание и структура личности.//Саратов, 1969.
1. Александров Ю.И. (ред.) Психофизиология: Учебник для ... ... ... и доп. // М., ... Блок В. ... бодрствования и внимание . Экспериментальная
психология / Под ред. П.Фресса и Ж.Пиаже.// М.: Прогресс, 1970.
3. Блум Ф., Лайзерсон А., ... Л. ... ... и ... Мир, ... Грановская Р.М. Восприятие и модели памяти. //Л.: Наука, 1974.
5. Гримак Л.П. Введение в психологию активности.// М.: Политиздат,
1987.
6. Дудел Дж., ... И., ... Р., Яниг В. ... ... Т. 1
/ Под ред. Р. ... и Г. ... //М.: Мир, ... Изард К.Е. Эмоции человека.// М., 1980.
8. Китаев-Смык Л.А. Психология стресса. //М.: Наука,1983.
9. Лебедев А.Н. ... ... ... ... //М.: Наука, 1985.
10. Лурия А.Р. Функциональная организация мозга. Естественнонаучные
основы психологии //Под ред. А.А. Смирнова, А.Р. Лурии, В.Д.
Небылицына М.: Педагогика, ... ... Р.М., ... Н.О., ... Е.И. Функциональная
организация правого и левого полушария мозга человека при
направленном внимании // Физиология человека, 1992. Т. 18. N 6.
12. ... ... ... по ... Л.: ... ... Милнер П. Физиологическая психология.// М.: Мир, 1973.
14. Рубинштейн С. Л. Основы общей ... ... ... ... П.В. ... ... //М.: Наука, 1981.
16. Суворов Н.Ф., Таиров О.П. Психофизиологические механизмы
избирательного внимания. //Л.: Наука, 1985.
17. Тихомиров О.К. Психология мышления. //М.: МГУ, ... ... П.Я., ... С.Л. Экспериментальное формирование
внимания. // М.: МГУ, 1974.
19. Гиппенрейтер Ю.Б., Романов В.Я. Психология внимания:
Хрестоматия. // М.: ... ... ... Ф.Н. ... и его ... // М., ... Дормашев Ю.Б., Романов В.Я. Психология внимания. // М: Флинта,
2002.
22. Зимняя И.А.. Педагогическая психология. // М.: Логос, 2002.
23. Левитина С.С. Можно ли ... ... ... // ... ... С.Л. ... ... психологии. // СПб.: Питер, 1999
25. Столяренко Л.Д. Основы психологии. // ... н/Д.: ... 2000.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Гамма теңіз кен орны80 бет
Құмкөл кен орнында күрделі жағдайдағы өндіру ұңғыларының жұмысын талдау және оларды пайдаланудың тиімділігін арттыру67 бет
Құмкөл кен орнының жағдайында өндіретін ұңғылар жұмысын қиындататын негізгі аспектілер40 бет
Бастауыш мектептің математика сабақтарында ұлттық және дидактикалық мазмұнды ойын есептерін қолдану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту27 бет
Жасөспірімдердің ерікті зейінінің өзгеру динамикасы30 бет
"ҰБТ психологиялық дайындық" (Жасөспірімдердің суйцидімен күресу,мазасызданудан қалай айырылуға болады?)8 бет
6-7-жасар балалардың таным белсенділігін дамыту динамикасы, ерекшеліктері8 бет
«Жасөспірімдердің өзіне – өзі қол жұмсаудың алдын алу шаралары»4 бет
Іс-әрекет және мінез-құлық мотивациясы. сана мен зейін бірлестігі7 бет
Автоматты реттеу жүйесінің динамикасын талдау6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь