Ислам дініндегі тәрбиенің мән-маңызы

Негізінен алып қарағанда тәрбие - күллі адамзатқа қажетті мәселе. Діні мен ұлты қандай болмасын барлық адамзат тәрбиенің қажеттілігін сөзсіз мойындайды. Сондықтан оны дұрыс таңдау да өз алдына бір мәселе.
Ислам, адам тәрбиесін иләһи жүйеге апарып телиді. Одан өзгесін құлға құлдық етуден басқа ешқандай ерекшелігі жоқ. Ал Аллаһтың тәрбие үшін түсірген жүйесі тек Өзіне ғана құлдық етуге шақырады. Оған құл болу өзгелердің құлдығынан құтқарып, нағыз еркіндікке қауыштырады. Оның айқын дәлелін, Ислами тәрбиенің мән-мағынасын осы еңбегімізде ашып көрсетейік.
Тәрбие негізінде өз алдына мақсат емес, себеп болып есептеледі. Кейбір ата-аналар балаларын, өмір мектебіне дайындау үшін тәрбиелейді. Кейбірі білімдар болуы үшін тәрбиелейді. Ал енді біреулері еліне, халқына қызмет ететін азамат болсын деп тәрбиелейді. Тәрбиенің осы сияқты мақсаттары көптеп кездеседі. Адамдар әртүрлі дәуірлерде заманның талабына сай тәрбиені алуан түрлі мақсаттарда қолданып келген. Сол үшін тәрбие барлық жерде бірдей болмаған. Тәрбиенің жүйелі түрде берілуін сонау ежелгі гректерден көруге болады. Олардың түсінігінде ең құрметті адамдар, тәрбиенің сүзегінен өткендер болады. Ренеcсанс дәуірінде тәрбиенің мақсаты адамдық ғана болса, ХVІІ ғасырда тәрбиенің мақсаты ғалымдарды көбейту мақсатқа айналды.
Тәрбиенің неғұрлым маңызды екендігіне тоқталған соң, ендігі кезекте Ислам дініндегі тәрбиеге, сонымен қатар, оның мән-маңызы мен ерекшеліктеріне көңіл аударсақ.
Негізінде, Ислам тұрғысынан тәрбиенің орны ерекше. Оның ерекшелігі – жақсы да кемел адам өсіріп, жастарды өмірге және болашаққа көңіл бөлгізуінде жатыр. Сондай-ақ ол өмірде кездесетін кез-келген қиыншылыққа мойымай, оның ыстық-суығына төзе білуге де шақырады. Өмірдің тек қана қуаныш еместігін ашып көрсетеді. Ислам діні осыны негізге ала отырып, жастарды әдептілікке, төзімділікке, ибалылыққа, осы сияқты толып жатқан адамдық қасиеттерге шақырып, өмір күресінде жеңілмеуге үндейді.
Қоғамның бақыты жеке тұлғаның бақытына байланысты. Тұлға, дене мен рухтан құралатындықтан, екеуінің де белгілі бір мөлшерде азықтануға қажеттіліктері бар. Екеуін тепе-тең ұстап дүние мен ақырет бақытын ойлағанда ғана нағыз бақытқа жетуіне болады1. Ал егер қоғамды құратын жеке тұлға бақытсыз болса, онда қоғамның да бақытты болуы мүмкін емес. Ондай жағдайда қулық-сұмдық, алдау мен арбау жайлап, жеке тұлға ғана емес, қоғам да жаппай құлайды. Ислам, осындай келеңсіз жайттарға тосқауыл болатын ұлы дін!
Ислам діні жеке тұлғаның түзелуі арқылы қоғамның ғана емес, тіпті дүниенің де түзелетіндігін негізге ала отырып, жеке адамның жан-жақты дамуына ерекше көңіл бөледі.
1. Құран Кәрим, Бақара сүресі, 200-202 аяттар; 1-5 аят [5]; 122-аят [6]; 187-аят [6]; Қажы Халифа Алтайдың аудармасы, Мәдина 1992 ж.
2. Aytaç. Avrupa Eğitim Tarihi. Ankara 1972. s.164-204.
3. Muallim Haci. Talim-i Kıraat. İstanbul 1303 s.6
4. Muhammed İkbal. The Reconstruction of Religious Thouht in İslam. 131-132.
5. Ebu Yusuf. Kitab-ul Haraç.
6. Darimi. Süneni Darimi.
7. Сейтбеков C. Ислам әдебі. 115-116. Шымкент 2003 ж.
8. Nesai. Mücemmül Evsat.
        
        “Ислам дініндегі тәрбиенің мән-маңызы”
Негізінен алып қарағанда тәрбие - күллі адамзатқа қажетті мәселе. ... ұлты ... ... ... ... ... қажеттілігін сөзсіз
мойындайды. Сондықтан оны дұрыс таңдау да өз алдына бір мәселе.
Ислам, адам ... ... ... ... телиді. Одан өзгесін құлға
құлдық етуден ... ... ... жоқ. Ал ... ... ... жүйесі тек Өзіне ғана ... ... ... Оған құл болу
өзгелердің құлдығынан құтқарып, нағыз еркіндікке қауыштырады. Оның айқын
дәлелін, ... ... ... осы ... ашып ... ... өз алдына мақсат емес, себеп болып есептеледі. Кейбір
ата-аналар балаларын, өмір ... ... үшін ... ... ... үшін ... Ал енді ... еліне, халқына қызмет
ететін азамат болсын деп ... ... осы ... ... кездеседі. Адамдар әртүрлі дәуірлерде заманның талабына сай тәрбиені
алуан түрлі мақсаттарда қолданып ... Сол үшін ... ... ... болмаған. Тәрбиенің жүйелі түрде берілуін сонау ежелгі гректерден
көруге болады. Олардың түсінігінде ең құрметті адамдар, тәрбиенің ... ... ... ... ... ... ... ғана болса,
ХVІІ ғасырда тәрбиенің мақсаты ғалымдарды көбейту мақсатқа айналды.
Тәрбиенің неғұрлым ... ... ... соң, ... ... ... ... сонымен қатар, оның мән-маңызы мен
ерекшеліктеріне көңіл ... ... ... ... орны ... Оның ... ... да кемел адам өсіріп, жастарды өмірге және ... ... ... ... ол ... ... кез-келген қиыншылыққа
мойымай, оның ыстық-суығына төзе білуге де шақырады. Өмірдің тек ... ... ашып ... Ислам діні осыны негізге ала отырып,
жастарды әдептілікке, төзімділікке, ... осы ... ... ... ... шақырып, өмір күресінде жеңілмеуге үндейді.
Қоғамның бақыты жеке тұлғаның бақытына байланысты. Тұлға, дене ... ... ... де белгілі бір мөлшерде азықтануға
қажеттіліктері бар. Екеуін тепе-тең ... ... мен ... ... ғана ... бақытқа жетуіне болады1. Ал егер қоғамды құратын жеке
тұлға бақытсыз болса, онда қоғамның да ... ... ... ... ... қулық-сұмдық, алдау мен арбау жайлап, жеке тұлға ғана емес, ... ... ... ... ... ... жайттарға тосқауыл болатын ұлы
дін!
Ислам діні жеке ... ... ... ... ғана емес, тіпті
дүниенің де түзелетіндігін негізге ала отырып, жеке ... ... ... ... ... ... мақсаттарының тағы бір жағы, тепе-теңдікке мән беретін
ерекше жандар мен инабатты ... ... ... ... ... ... ... туындары толассыз. Сондықтан да Ислам тепе-
теңдікті, орта нысанадан айырылмауды көздейді.
Адамның әрбір ағзасы өз ... жеке ... ... ... ... ... ... Мысалға: қол, өз алдына әрекет ... ... ... ... өзге мүшелермен байланысы міндетті түрде болады.
Өйткені, қол - сіңір, ... және де ... ... бір ... ... ... денеден бөліп алар болсақ, ол өзіндік ерекшелігін жоғалтады.
Исламда адам ағзаларының қызметі мен ерекшеліктері көрсетіліп қана
қоймай, оның ... де ... ... ... Өсек - ... мен ... ... сияқты. Міне, Ислам - адамның рухани
әрі тәндік ... да ... ... Дене ... болса, мүшелері
шектері болып табылады. Іс-әрекеттер ... ... күй, ән ... ... ағза өз ... ... ... барлығынан да мән кетеді. Сондықтан да
іс-қимылмен қозғалысқа аса мән беріледі.
Батыс ... ... – игі ... ... ... ... ... көптеген қоғамдар осы көзқарасты қуаттайды. Бірақ
олардың әдістемелері бір-біріне мүлде ... Әр ел ... ... нәрселеріне қарай әрекет етеді.
Ал Ислам болса мұндай тар ... ... ... Ол ... ... жақсы адамзат тәрбиелеуге сүйемейді. Ол өте ауқымдылықты қамтиды.
Сондықтан да Ислам ... адам ... ... ... ол ... ... өзінің қасиеттерін тану арқылы Раббысын ... Ол өзін ... ... шектемей, кез-келген аймақта нағыз адам болу ... мен ... ... ... де жоғары дәрежеге көтеріп, қолына
бақыт кілтін ұстататын ... мен ... ... тәрбиенің мақсаты - адамды
дүние мен ... ... ... болып табылады. «Білімнің мақсаты -
ақыреттегі ... ... ... ... да ... ... бақытқа
жеткізу!
Ислам діні адамның бұл дүние мен о дүниенің ... ... ... ... ... бұл ... ... жететіндігін баяндаған. Сондықтан ... ... екі ... де ... ... ... адамдарды үнемі
Аллаһпен бірге болуға шақырып, оның әмірлерін орындауда өте ... ... ... Ислам философы Мұхаммед Иқбал: өміріміз бен тәрбиеміздің басты
мақсаты Ислам болу керек. Біліміміз дінге сүйенбейтін болса, оның ... ... жоқ. ... міндеті, білімді Исламға негіздей ... ... мен ... ... аударады. Білім мен нәпсі тәрбиесін ет
пен тырнақтай ажырамас бүтін деп ... ... ... Пайғамбар қызметін
орындауға шақырады. Ислами тәрбиенің ерекшеліктері мен негізгі ... ... да ... ... соң ... ... ... негізгі
ерекшеліктеріне қысқаша тоқталып өтсек:
1) Білім алу: Исламның негізін ... - ... ... ... ... ... Аллаһ Тағала барлық пайғамбарларына ең алдымен осы негізді
үйреткен. Хз. ... ... ... ... уахи ... көрсетеді:
«Сондай жаратқан Раббыңның атымен оқы! Ол адам баласын ұйыған ... Оқы! Ол ... - Аса ... Ол сондай, қаламмен үйреткен. ... ... ... ... ... мұсылман адамның ең
алдымен ғылым ... көп ... ... ... ... Өйткені,
Пайғамбарымыздың да ғылым үйрену жайында айтқан көптеген хадистері бар.
Мәселен:
«Білім үйрену әрбір ... үшін ... Ал ... бір ... ілім мен ... ... жайында былай делінген: «Білім - мұсылманның
жоғалтқан малы, қай жерден көрсе - алады».
2) Білімді үйрету: Бірінші ... ... ... ... ... үйренген білімін үйрету міндетті ... ... ... ... ... әр ... дін ... үйреніп, олар қайтып келгенде, олардың
саңсулары үшін ... ... емес пе?6 » Ал тағы бір ... болса былай
баяндалған: «...Сол уақытта Аллаһ Тағала кітап берілгендерден «Әлбетте оны
адамдарға түсіндіріңдер, ... ... ... ... құндылықтары, рухани әрі әдептіліктің құндылықтарына ерекше
көңіл аударылады. Мұны сақтау үшін ешқандай қиыншылықтарға бой ... ... ... ... Хз. ... ... ... түсіндіреді:
«Мен көркем мінезді толықтыру үшін жіберілдім».
Тағы бір хадисте былай делінген: «Адамдар ... ... ... ... болады. Оларға әдептілікті үйретіңдер».
4) Барша істі Аллаһ разылығы үшін істеу: ... алар ... ... кенеліп, байлыққа бөлену үшін алмау керек. Білімді Аллаһ разылығы
үшін ... әрі ... ... Білімге деген құштарлықты арттыру: Адамдарды бөліп-жармай, олардың
білімге деген құштарлығын артыру керек. Сондықтан кітапхана, т.с.с. ... үшін ... ... ... дайындау қажет. Пайғамбарымыз
(с.а.у.) бұл жайында былай дейді:
«Мұсылман білімге тоймайды, өмірінің ... ... ... ... ... жағдайына қарай тәрбие беру: Исламның алғашқы кезеңдерінде
- тәрбие баланың жас ерекшелігіне қарай ... Мұны ... мына ... ... ... ... жиіркендірмеңдер». Осы
тұрғыда төртінші Халифа Хз. Әлидің тамаша сөзі бар:
«Адамдардың көңілдері үнемі бір ... ... ... ... ... ... ... кейде тыңдағысы келмейді. Олардың көңілдерінің
жағдайына қарай қарым-қатынас жасаңдар. Тыңдауға ... ... ... ... ... адамның көңілін бір нәрсеге зорлайтын болсаң көр
болады. ... ... тәрк ... ... ... ... үйрету: Әрбір оқушыны білген нәрсесін тәжірибе
жүзінде атқаруға үйрету керек. ... ... ... ... егер де ол іс ... ... ... құны болмайтынын, яғни
пайдасыз екендігін былайша түсіндіреді:
«Білімнің екі түрі бар: ... ... ... ... бұл ... Екіншісі тек қана тілде ғана ... ... күні ... ... Ислами тәрбие жөнінде сөз ашқан соң осы дініміздегі ... ... де ... өту жөн ... Сол үшін ... ең ... бірі ... саналатын оразаның тәрбиелік
мәні жайында сөз қозғасақ:
Ораза - Исламның бес ... ... ... әмір ... оразаның өзінде
қаншама пайда мен сырлар бар. Адамдарға рухани жағынан да, тән жағынан ... мол ... ... табылады. Яғни ораза құлдың ... ... ... ... ... етуін қамтамасыз ететін ... ... ... да оразаны барлық салих та игі ... ... өте ... ... деп ... ... Ендеше, оразаның тәрбиелік
мәніне қысқаша тоқтала өтелік:
Ораза мінез-құлықымызды кемелдендіреді. ... ... ... ... ... ... ... арттырады. Жүрегімізді жаман
ойлардан тазартып, өзгелерге жамандық жасаудан сақтандырады. Ораза мінез-
құлқымызды жетілдіріп, ... ... ... ... Ораза – адам
баласын харам нәрселерге қараудан, тілді ... және ... ... ... ... ... ... харам нәрселерді жеуден,
қолды жаман нәрселерді ұстаудан, аяқты жаман жерлерге барудан ... ... ... ... ... байқау керек. Мәселен жиіркенішті
істердің қатарындағы өсек-аяң айту, ... ... - ... ... Хз. ... (с.а.у.):
«Ораза - ұстаған адамға (жараспайтын істермен айналыспайынша), ... сол ... ... ... - ... ... кісіге қалқан қайтып зиян келтіреді?»-деп сұрағандарға,
ол былай деп ... ... айту және ... өтірік пен өсек-аяң айтушылар ораза арқылы аш қалғанымен
аталған жаман әрекеттері арқылы рухани жан ... ... адам ... ауыз ... тең ... ... біреуді ғайбаттау – Құран аятында
баяндалуынша «Өзінің өлі ... етін ... ... ... айту арқылы дін бауырының етін жеген адамға қиямет ... ... етті ... ... ... ... сияқты өлі кезінде де же!» - деп әмір етіледі,
сонда ол кісі сол етті жейді. ... соң беті ... ... ... жасайды екен. Хз. Пайғамбар (с.а.у) да осыған мұқият қарауға
шақырып, былайша ... ... ... пен ... ... ... оразаларына зиян келтіргендер,
оразаның пайдасы мен кереметтерінен мақрұм қалады».
Ислам дініндегі оразаның тәрбиелік мәні де дәл осы мәселелерде ... ... ... не ... білмейтін бақуат адам, кедейлер көрген
аштық пен қиыншылықты жеткілікті түсіне алмайды. Алайда сол адам ... ... ... не ... ... кедейлердің қиыншылықтарын
жақыннан сезініп, оларға деген жәрдем беру мейірімі оянады.
Ислам ... ... ... ... ... мен әдебін
кемелдікке жеткізуге болады. Осы негіздер олардың тәндік әрі ... ... ... ... ... ... өмірлік бақытын ғана емес ақырет азығын да
алғызады. Жастайынан осы ... ... алу, ... ... мол ... игі ... болары тағы бар. Олар өмірдегі кездесетін қиыншылықтарға
мойымай, барлық мәселені ең жоғарғы дәрежеде шешетін болады. ... ... ... ... ... ... бізге жанды мысал бола алады.
Мәселен сахабалардың өмірі мен олардың ұстанған жолдары, ... ... ... ... жастарға үйреткенде Пайғамбарымыздың дәуіріндегі
сахабалардың ғибадаттарды қалай орындағанын да тілге тиек ету ... ... ... ... ... нәтиже алуға болады.
Иманның негіздерін үйрену арқылы жастардың рухани дүниесі дамып, кез-
келгеннің құрығына түсуден сақтанып қана қоймай, ... өз ... ... ... етіп ... ... әркімге бір еліктеуден құтылып,
ақиқаттың жетегіне ғана ... ... Ал ... шарттарының қыр-сырын
үйрену арқылы тән мен жан ... ... ... ... қол ұшын беру ... қайырымды іске жаны жақын болады. Осылайша
екі ... ... ... салауатты өмірдің нәрін алады. Одан ... Яғни ... ... құрып кету қауіпі басым тұрады. Сонымен қолдан
келгенше адамдықты ұстап бағып, негізден ... ... ... ... ... сүресі, 200-202 аяттар; 1-5 аят [5]; 122-аят [6];
187-аят [6]; Қажы Халифа ... ... ... 1992 ... Aytaç. Avrupa Eğitim Tarihi. Ankara 1972. ... Muallim Haci. Talim-i Kıraat. ... 1303 ... Muhammed İkbal. The Reconstruction of Religious Thouht in İslam. 131-
132.
5. Ebu Yusuf. Kitab-ul Haraç.
6. Darimi. Süneni ... ... C. ... ... 115-116. Шымкент 2003 ж.
8. Nesai. Mücemmül Evsat.
-----------------------
6

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дін және жастар тәрбиесі51 бет
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
Медицина саласы бойынша 65 сұрақ-жауап118 бет
Оңтүстік Балқаш маңы аумағының шөлдену мәселелері70 бет
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет
Қылмыстың түсінігі және белгілері107 бет
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет
XVIII ғасырдың аяғы ХХ ғасырдың басындағы Сыр өңірі ишандары мен пірлері және олардың ағартушылық қызметі71 бет
XVIII ғасырдың ортасынан –XIX ғасырдың ортасына дейінгі Қазақстандағы ресей империясының миссионерлік саясаты41 бет
«Хизб- ут-Тахри Аль-Ислами» -діни экстремистік ұйым болып қалыптасуы42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь