Ислам дініндегі тәрбиенің мән-маңызы


Негізінен алып қарағанда тәрбие - күллі адамзатқа қажетті мәселе. Діні мен ұлты қандай болмасын барлық адамзат тәрбиенің қажеттілігін сөзсіз мойындайды. Сондықтан оны дұрыс таңдау да өз алдына бір мәселе.
Ислам, адам тәрбиесін иләһи жүйеге апарып телиді. Одан өзгесін құлға құлдық етуден басқа ешқандай ерекшелігі жоқ. Ал Аллаһтың тәрбие үшін түсірген жүйесі тек Өзіне ғана құлдық етуге шақырады. Оған құл болу өзгелердің құлдығынан құтқарып, нағыз еркіндікке қауыштырады. Оның айқын дәлелін, Ислами тәрбиенің мән-мағынасын осы еңбегімізде ашып көрсетейік.
Тәрбие негізінде өз алдына мақсат емес, себеп болып есептеледі. Кейбір ата-аналар балаларын, өмір мектебіне дайындау үшін тәрбиелейді. Кейбірі білімдар болуы үшін тәрбиелейді. Ал енді біреулері еліне, халқына қызмет ететін азамат болсын деп тәрбиелейді. Тәрбиенің осы сияқты мақсаттары көптеп кездеседі. Адамдар әртүрлі дәуірлерде заманның талабына сай тәрбиені алуан түрлі мақсаттарда қолданып келген. Сол үшін тәрбие барлық жерде бірдей болмаған. Тәрбиенің жүйелі түрде берілуін сонау ежелгі гректерден көруге болады. Олардың түсінігінде ең құрметті адамдар, тәрбиенің сүзегінен өткендер болады. Ренеcсанс дәуірінде тәрбиенің мақсаты адамдық ғана болса, ХVІІ ғасырда тәрбиенің мақсаты ғалымдарды көбейту мақсатқа айналды.
Тәрбиенің неғұрлым маңызды екендігіне тоқталған соң, ендігі кезекте Ислам дініндегі тәрбиеге, сонымен қатар, оның мән-маңызы мен ерекшеліктеріне көңіл аударсақ.
Негізінде, Ислам тұрғысынан тәрбиенің орны ерекше. Оның ерекшелігі – жақсы да кемел адам өсіріп, жастарды өмірге және болашаққа көңіл бөлгізуінде жатыр. Сондай-ақ ол өмірде кездесетін кез-келген қиыншылыққа мойымай, оның ыстық-суығына төзе білуге де шақырады. Өмірдің тек қана қуаныш еместігін ашып көрсетеді. Ислам діні осыны негізге ала отырып, жастарды әдептілікке, төзімділікке, ибалылыққа, осы сияқты толып жатқан адамдық қасиеттерге шақырып, өмір күресінде жеңілмеуге үндейді.
Қоғамның бақыты жеке тұлғаның бақытына байланысты. Тұлға, дене мен рухтан құралатындықтан, екеуінің де белгілі бір мөлшерде азықтануға қажеттіліктері бар. Екеуін тепе-тең ұстап дүние мен ақырет бақытын ойлағанда ғана нағыз бақытқа жетуіне болады1. Ал егер қоғамды құратын жеке тұлға бақытсыз болса, онда қоғамның да бақытты болуы мүмкін емес. Ондай жағдайда қулық-сұмдық, алдау мен арбау жайлап, жеке тұлға ғана емес, қоғам да жаппай құлайды. Ислам, осындай келеңсіз жайттарға тосқауыл болатын ұлы дін!
Ислам діні жеке тұлғаның түзелуі арқылы қоғамның ғана емес, тіпті дүниенің де түзелетіндігін негізге ала отырып, жеке адамның жан-жақты дамуына ерекше көңіл бөледі.
1. Құран Кәрим, Бақара сүресі, 200-202 аяттар; 1-5 аят [5]; 122-аят [6]; 187-аят [6]; Қажы Халифа Алтайдың аудармасы, Мәдина 1992 ж.
2. Aytaç. Avrupa Eğitim Tarihi. Ankara 1972. s.164-204.
3. Muallim Haci. Talim-i Kıraat. İstanbul 1303 s.6
4. Muhammed İkbal. The Reconstruction of Religious Thouht in İslam. 131-132.
5. Ebu Yusuf. Kitab-ul Haraç.
6. Darimi. Süneni Darimi.
7. Сейтбеков C. Ислам әдебі. 115-116. Шымкент 2003 ж.
8. Nesai. Mücemmül Evsat.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




“Ислам дініндегі тәрбиенің мән-маңызы”

Негізінен алып қарағанда тәрбие - күллі адамзатқа қажетті мәселе. Діні
мен ұлты қандай болмасын барлық адамзат тәрбиенің қажеттілігін сөзсіз
мойындайды. Сондықтан оны дұрыс таңдау да өз алдына бір мәселе.
Ислам, адам тәрбиесін иләһи жүйеге апарып телиді. Одан өзгесін құлға
құлдық етуден басқа ешқандай ерекшелігі жоқ. Ал Аллаһтың тәрбие үшін
түсірген жүйесі тек Өзіне ғана құлдық етуге шақырады. Оған құл болу
өзгелердің құлдығынан құтқарып, нағыз еркіндікке қауыштырады. Оның айқын
дәлелін, Ислами тәрбиенің мән-мағынасын осы еңбегімізде ашып көрсетейік.
Тәрбие негізінде өз алдына мақсат емес, себеп болып есептеледі. Кейбір
ата-аналар балаларын, өмір мектебіне дайындау үшін тәрбиелейді. Кейбірі
білімдар болуы үшін тәрбиелейді. Ал енді біреулері еліне, халқына қызмет
ететін азамат болсын деп тәрбиелейді. Тәрбиенің осы сияқты мақсаттары
көптеп кездеседі. Адамдар әртүрлі дәуірлерде заманның талабына сай тәрбиені
алуан түрлі мақсаттарда қолданып келген. Сол үшін тәрбие барлық жерде
бірдей болмаған. Тәрбиенің жүйелі түрде берілуін сонау ежелгі гректерден
көруге болады. Олардың түсінігінде ең құрметті адамдар, тәрбиенің сүзегінен
өткендер болады. Ренеcсанс дәуірінде тәрбиенің мақсаты адамдық ғана болса,
ХVІІ ғасырда тәрбиенің мақсаты ғалымдарды көбейту мақсатқа айналды.
Тәрбиенің неғұрлым маңызды екендігіне тоқталған соң, ендігі кезекте
Ислам дініндегі тәрбиеге, сонымен қатар, оның мән-маңызы мен
ерекшеліктеріне көңіл аударсақ.
Негізінде, Ислам тұрғысынан тәрбиенің орны ерекше. Оның ерекшелігі –
жақсы да кемел адам өсіріп, жастарды өмірге және болашаққа көңіл
бөлгізуінде жатыр. Сондай-ақ ол өмірде кездесетін кез-келген қиыншылыққа
мойымай, оның ыстық-суығына төзе білуге де шақырады. Өмірдің тек қана
қуаныш еместігін ашып көрсетеді. Ислам діні осыны негізге ала отырып,
жастарды әдептілікке, төзімділікке, ибалылыққа, осы сияқты толып жатқан
адамдық қасиеттерге шақырып, өмір күресінде жеңілмеуге үндейді.
Қоғамның бақыты жеке тұлғаның бақытына байланысты. Тұлға, дене мен
рухтан құралатындықтан, екеуінің де белгілі бір мөлшерде азықтануға
қажеттіліктері бар. Екеуін тепе-тең ұстап дүние мен ақырет бақытын
ойлағанда ғана нағыз бақытқа жетуіне болады1. Ал егер қоғамды құратын жеке
тұлға бақытсыз болса, онда қоғамның да бақытты болуы мүмкін емес. Ондай
жағдайда қулық-сұмдық, алдау мен арбау жайлап, жеке тұлға ғана емес, қоғам
да жаппай құлайды. Ислам, осындай келеңсіз жайттарға тосқауыл болатын ұлы
дін!
Ислам діні жеке тұлғаның түзелуі арқылы қоғамның ғана емес, тіпті
дүниенің де түзелетіндігін негізге ала отырып, жеке адамның жан-жақты
дамуына ерекше көңіл бөледі.
Ислами тәрбиенің мақсаттарының тағы бір жағы, тепе-теңдікке мән беретін
ерекше жандар мен инабатты адамдар тәрбиелеу болып табылады. Теңсіздік пен
біржақтылықтан олқылықтың туындары толассыз. Сондықтан да Ислам тепе-
теңдікті, орта нысанадан айырылмауды көздейді.
Адамның әрбір ағзасы өз алдына жеке жаратылыс болғанымен, негізінен бір-
бірімен тығыз байланыста. Мысалға: қол, өз алдына әрекет етеді, алады,
қояды, жазады. Бірақ өзге мүшелермен байланысы міндетті түрде болады.
Өйткені, қол - сіңір, жүйке және де сүйектер арқылы бір тұтас секілді. Егер
қолды денеден бөліп алар болсақ, ол өзіндік ерекшелігін жоғалтады.
Исламда адам ағзаларының қызметі мен ерекшеліктері көрсетіліп қана
қоймай, оның әдебіне де көңіл бөлінген. Мәселен: Өсек - аяңның
жиіркеніштілігі мен ішіп-жеудің әдебі сияқты. Міне, Ислам - адамның рухани
әрі тәндік жағын да егжей-тегжейлі қарастырған. Дене аспап болса, мүшелері
шектері болып табылады. Іс-әрекеттер арқылы денеден күй, ән шығады. Ал
әрбір ағза өз алдына шырқар болса, барлығынан да мән кетеді. Сондықтан да
іс-қимылмен қозғалысқа аса мән беріледі.
Батыс мәдениетінің мақсаты – игі жандар өсіру2. Негіздері адамдық
тәрбиеге сүйенетін көптеген қоғамдар осы көзқарасты қуаттайды. Бірақ
олардың әдістемелері бір-біріне мүлде ұқсамайды. Әр ел өздеріне тән,
ұнатқан нәрселеріне қарай әрекет етеді.
Ал Ислам болса мұндай тар қапастың ішінде қалмайды. Ол мақсатын тек
қана жақсы адамзат тәрбиелеуге сүйемейді. Ол өте ауқымдылықты қамтиды.
Сондықтан да Ислам кәміл адам тәрбиелеуді көздейді. Өйткені, ол (яғни,
кәміл адам) өзінің қасиеттерін тану арқылы Раббысын таниды. Ол өзін бір
ғана мемлекетпен шектемей, кез-келген аймақта нағыз адам болу жолын
іздейді.
Дүние мен ақыретте адамды періштеден де жоғары дәрежеге көтеріп, қолына
бақыт кілтін ұстататын білім мен әдеп3. Демек тәрбиенің мақсаты - адамды
дүние мен ақыретте бақытқа жеткізу болып табылады. Білімнің мақсаты -
ақыреттегі бақыт болғандықтан тәрбиенің мақсаты да адамды мәңгілік бақытқа
жеткізу!
Ислам діні адамның бұл дүние мен о дүниенің ісімен айналысуын қалап, о
дүниенің жемісіне бұл дүние арқылы жететіндігін баяндаған. Сондықтан да
Ислам тәрбиесі екі дүниені де көздейді. Ислами тәрбие, адамдарды үнемі
Аллаһпен бірге болуға шақырып, оның әмірлерін орындауда өте мұқият болу
керектігін айтады.
Атақты Ислам философы Мұхаммед Иқбал: өміріміз бен тәрбиеміздің басты
мақсаты Ислам болу керек. Біліміміз дінге сүйенбейтін болса, оның түкке де
пайдасы жоқ. Мұсылманның міндеті, білімді Исламға негіздей отырып
қарастыру4.
Ислам білім мен тәрбиеге маңыз аударады. Білім мен нәпсі тәрбиесін ет
пен тырнақтай ажырамас бүтін деп алады. Осылайша оларды Пайғамбар қызметін
орындауға шақырады. Ислами тәрбиенің ерекшеліктері мен негізгі белгілеріне
біраз болса да тоқталып өткен соң Ислами тәрбие жүйесінің негізгі
ерекшеліктеріне қысқаша тоқталып өтсек:
1) Білім алу: Исламның негізін үйрену - әрбір мұсылманның басты міндеті
болып саналады. Аллаһ Тағала барлық пайғамбарларына ең алдымен осы негізді
үйреткен. Хз. Мұхаммед (с.а.у.)-ға түскен алғашқы уахи осыны көрсетеді:
Сондай жаратқан Раббыңның атымен оқы! Ол адам баласын ұйыған қаннан
жаратқан, Оқы! Ол Раббың - Аса Ардақты. Ол сондай, қаламмен үйреткен. Ол,
адамзатқа білмеген нәрсесін үйреткен5. Осылайша мұсылман адамның ең
алдымен ғылым арқылы көп нәрсеге көзін жеткізуі шарт. Өйткені,
Пайғамбарымыздың да ғылым үйрену жайында айтқан көптеген хадистері бар.
Мәселен:
Білім үйрену әрбір мұсылман үшін фарыз-деген. Ал басқа бір хадисте
болса ілім мен білім үйрену жайында былай делінген: Білім - мұсылманның
жоғалтқан малы, қай жерден көрсе - алады.
2) Білімді үйрету: Бірінші баспалдақ екінші баспалдаққа жетелейді.
Ислами тәрбиеде үйренген білімін үйрету міндетті болып саналады. Мұны
Құранда былайша баяндайды:
Сонда әр топтан дін ғылымын үйреніп, олар қайтып келгенде, олардың
саңсулары үшін ескертулері керек емес пе?6 Ал тағы бір аятта болса былай
баяндалған: ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ислам дIнIндегI хошкөрушIлIк
ИСЛАМ ДІНІНДЕГІ КАЛЛИГРАФИЯ
Ислам дініндегі мәзһабтар
Ислам дініндегі мәзһабтардың тағдыр түсінігі
Ислам дініндегі терминдер мен қағидалар
Рух тәрбиесінің ислам дініндегі мәні. сопылық
Ұлттық тәрбиенің отбасындағы маңызы
Сенсорлық тәрбиенің маңызы
Эстетикалық тәрбиенің мәні мен маңызы
Христиан дініндегі провасловиялық ағым
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь