Мәдени мұра бағдарламасы және тарихи таным

КІРІСПЕ
«Мәдени мұра бағдарламасы және тарихи таным
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Әдеби басылымымыздың шығарылымында орны бөлек мақа-лалардың саны көп. Соның бірі – «Мәдениет мәңгілік мәселең атты тақырыппен, «Мәдени мұра жалғасын табуы тиісң, «өткенді білмей болашақты болжау мүмкін емесң деген тақырыпшалармен Б.Сүлей-менов атындағы Шығыстану Институтының директоры М.Әбусейітова мен М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты директорының орынбасары Г.Жұмасейітованың мақалалары беріліпті. «Елбасының бастамасымен дүниеге келген «Мәдени мұраң мемлекеттік бағдар-ламасы бойынша айтып өтетін нәрсе, ауқымы кең шараның аясында шет мемлекеттерге мәдени археологиялық экспедициялар жасалып, төл тарихымыз бен мәдениетімізге байланысты теңдесі жоқ көптеген тарихи мұралар анықталып, зерттеліп, сұрыпталып, оның көшірмелері түсіріліп елге жеткізілді. Тек ол ғана емес, әдебиет, тарих, философия, археология, экономика тағы басқа жазба жәдігерлер мен көне көмбелер түгенделіп, қыруар ғылыми еңбектер жазылды. Ең алдымен «Мәдени мұраң мемлекеттік бағдарламасы дер кезінде көтерілгенін атап өту керек. Содан бері тиісті мемлекеттік мекемелер мен арнайы құрылған қоғамдық кеңес жұмыс істеді. Сөз жоқ, халқымыздың рухани тарихи материалдық мәдениетіне байланысты қыруар шаруа тындырылды. Біздің институттың қызметкерлері де бірнеше рет шет елдерге сапарға шығып, бұрын-соңды зерттелмеген және ғылыми айналымда белгісіз қалып келген тарихи жазба деректемелер, тарихи этнографиялық материалдар мен эпиграфиялық жазбалар, жаңадан ашылған археологиялық жәдігерліктерді анықтап, сараптап, жүйелеп, оларға ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізді. Мысалы, біздің Шығыстағы көршіміз Қытай Халық Республикасына екі рет экспедиция ұйымдастырдық. Соның нәтижесінде халқымыздың тарихына қатысты көптеген құнды дүниелер анықталды. Айтып өтейік: жалғыз Пекин қаласындағы №1 Тарих мұрағаты мұражайында XVІІІ – XІX ғасырдағы қазақ хандығына тікелей қатысы бар хатталған құжаттардың 3500-ден астам түпнұсқасы бар екен. Оның ішінде көне манжур тілінде манжур жазуымен хатталған құжаттар саны 3000 дана шамасында, көне ойрат тілінде ойратша «тотын монғолң жазуында хатталған 40-тан астам құжат, қытай тіліндегі құжаттар саны 350-ден астам, ал «шағатай тіл жазуындағы тарихи құжаттар 60-тан астам екендігі белгілі болды. Сондай-ақ, осы бағдарлама аясында Монғолияда жүргізілген экспедиция барысында да талай құнды дүниелер табылды. өздеріңізге белгілі, көне түрік дәуірінің бітіктастары мен ескерткіштері ең көп шоғырланған Монғолияның өлкелері Бұлғын, Арханғай, өвөрханғай, Төв аймақтары. Жалпы осы аймақтарда шоғырланған көне түрік дәуірінің бітіктастары мен ескерткіштерінің көпшілігі далада алғаш орнатылған орнында сол күйінде тұр. Сонымен қатар, байырғы түріктердің ата қонысы саналатын Монғол Алтай тау жоталарындағы көне түрік дәуірінің ескерткіштері жүйелі түрде арнайы зерттелмей келеді. Бұған дейін Монғолия, Ресей, АҚШ, Жапония, тағы басқа елдердің ғалымдары жартас петроглифтерді зерттеу барысында көне түрік дәуірінің бірнеше кешендерін ғана зерделеген болатын. Демек, Монғол Алтай тауының археологиялық, тарихи-этнографиялық, тағы басқа зерттеу-лерін одан әрі жандандыру қажет.
Монғолияда жүргізілген археологиялық экспедиция барысында Күлтегін, Білге қаған, Тұңықұқ, Күлічұр, «Шивээт улаанң, «Идэрң, Ел Етміш қаған, Алтын Тамған Тархан, Онгин ескерткіш кешендері мен Таспар қаған, Чойр, Тэс, Тариат, Долоодой, Тэвш сияқты бітіктастары, көптеген тасмүсіндері мен археологиялық табылымдары егжей-тегжейлі тексеріліп, археографиялық, полеографиялық мәтіндік зерттеулер жүргізілді. Ерекше атап өтетін жайт, көне түрік мәтіндерінің эстампаждық көшірмелері негізінде таңба әріптерінің күңгірт даулы тұстары тиянақты түрде зерделенді.
1. Сақ Қайрат. «Қазақң газетіндегі қоғамдық саяси мәселелердің жазылуың Кандидаттық диссертацияның авторефераты. Алматы.- 1998.- 14б.
2. Бекжан Әшірбаев. «Тарихи сабақтастықң. // ҚазҰУ хабаршысы журналистика сериясы. 1999 .- (№7).- 54-55б.
3. // Қазақ әдебиеті. – 2002.- 3 мамыр.
4. Болат Шарахымбай. «Қазақ әдебиетің шежіре беттеріненң «Қазақ әдебиеті 3000ң айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2006 - 1 желтоқсан (№48).- 7 б.
5. Қазақстан Ұлттық Энциклопедиясы. Алматы.- 2003 ж. 5- том.- 210 б.
6. // Қазақ әдебиеті.- 2004.- 24-30 желтоқсан (№ 51).- 1 б.
7. // Қазақ әдебиеті.- 2006.- 1 желтоқсан (№48).- 6 б.
8. Ермұхамбет Ертісбаев. «Енді қазақ батырларының тарихы Қобыландыдан басталадың. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 14-20 қыркүйек (№ 37). - 1 б.
9. // Қазақ әдебиеті. «Мәдени мұраң- мемлекеттің соны стратегиялық ұстанымың. 2007.- 16 ақпан (№7).- 3 б
10. «Мәдени мұра - ұлттық құндылықң. Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрі Е. Қ. Ертісбаевтің тарихи - мәдени мұраны сақтау мәселелері бойынша Үкімет отырысында сөйлеген сөзі. // Қазақ әдебиеті.- 2007.- 25 қазан (№ 43).- 3 б.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
«Мәдени мұра бағдарламасы және тарихи таным
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Кіріспе
«МӘДЕНИ МҰРА БАҒДАРЛАМАСЫ
ЖӘНЕ ТАРИХИ ТАНЫМ
Әдеби басылымымыздың шығарылымында орны бөлек ... саны ... бірі – ... ... ... атты ... ... мұра
жалғасын табуы тиісң, «өткенді білмей болашақты болжау мүмкін емесң деген
тақырыпшалармен Б.Сүлей-менов атындағы ... ... ... мен ... ... Әдебиет және өнер институты
директорының орынбасары Г.Жұмасейітованың мақалалары ... ... ... ... ... ... ... бағдар-ламасы бойынша
айтып өтетін нәрсе, ауқымы кең ... ... шет ... ... ... ... төл ... бен мәдениетімізге
байланысты теңдесі жоқ көптеген тарихи ... ... ... оның ... ... елге жеткізілді. Тек ол ғана емес,
әдебиет, тарих, философия, археология, ... тағы ... ... мен көне ... ... ... ... еңбектер жазылды. Ең
алдымен «Мәдени мұраң мемлекеттік бағдарламасы дер кезінде көтерілгенін
атап өту керек. Содан бері ... ... ... мен ... ... ... ... істеді. Сөз жоқ, халқымыздың рухани тарихи материалдық
мәдениетіне байланысты қыруар шаруа тындырылды. ... ... де ... рет шет ... сапарға шығып, бұрын-соңды
зерттелмеген және ... ... ... ... келген тарихи жазба
деректемелер, тарихи этнографиялық материалдар мен эпиграфиялық жазбалар,
жаңадан ... ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстарын жүргізді. Мысалы, біздің Шығыстағы
көршіміз Қытай Халық Республикасына екі рет ... ... ... ... ... ... көптеген құнды дүниелер анықталды.
Айтып өтейік: жалғыз Пекин қаласындағы №1 Тарих мұрағаты мұражайында XVІІІ
– XІX ... ... ... ... ... бар ... құжаттардың
3500-ден астам түпнұсқасы бар екен. Оның ішінде көне манжур тілінде ... ... ... саны 3000 дана ... көне ... ... «тотын монғолң жазуында ... ... ... құжат, қытай
тіліндегі құжаттар саны 350-ден астам, ал «шағатай тіл ... ... ... ... екендігі белгілі болды. Сондай-ақ, осы бағдарлама
аясында Монғолияда жүргізілген экспедиция барысында да ... ... ... ... белгілі, көне түрік дәуірінің бітіктастары мен
ескерткіштері ең көп шоғырланған Монғолияның ... ... ... Төв аймақтары. Жалпы осы аймақтарда шоғырланған көне түрік
дәуірінің ... мен ... ... ... ... орнында сол күйінде тұр. Сонымен қатар, байырғы түріктердің ата
қонысы саналатын ... ... тау ... көне ... дәуірінің
ескерткіштері жүйелі түрде арнайы зерттелмей келеді. Бұған дейін Монғолия,
Ресей, АҚШ, Жапония, тағы ... ... ... ... ... ... көне түрік дәуірінің бірнеше кешендерін ғана зерделеген
болатын. ... ... ... ... ... ... басқа зерттеу-лерін одан әрі жандандыру қажет.
Монғолияда жүргізілген археологиялық ... ... ... ... ... ... «Шивээт улаанң, «Идэрң, Ел Етміш қаған,
Алтын Тамған Тархан, Онгин ескерткіш кешендері мен Таспар ... ... ... ... Тэвш сияқты бітіктастары, көптеген тасмүсіндері ... ... ... ... ... мәтіндік зерттеулер жүргізілді. Ерекше атап өтетін жайт,
көне түрік мәтіндерінің эстампаждық көшірмелері негізінде таңба әріптерінің
күңгірт ... ... ... түрде зерделенді.
Археогрвфиялық экспедиция Ұлан Батыр қаласы Монғолия ұлттық тарих
мұражайында сақтаулы тұрған түрік елінің ... ... ... ... ... ... әшекей, асыл тастар барлығы 2800 дана зат ... ... ... ... Осындай экспедициялық ... ... ... ... ... тағы ... елдерге
барып, олардың архивтерінен, кітапханаларынан және ... ... ... ғылыми ортаға мәлім емес тың дүниелерді ... ... ... ... ... ... кітап қылып
құрастырып жатыр. Кейбіреулерін атап өтейік. «Қазақстан тарихы туралы түркі
деректемелерің, ... ... ... ... деректемелерің, «Қазақстан
тарихы туралы монғол деректемелерің, «История ... в ... тағы ... ... «Мәдени мұраң бағдарламасының аясында атқарылған бұдан
басқа да ... аз ... Бұл ... іске бастамашы болған Елбасымызға
алғыстан басқа ... жоқ. ... осы ... ... ... біздің көз жеткізгеніміз бұл мақсаттағы іс-шара әлі шаш етектен.
Ендігі жерде бұл істі осымен шектеп ... ары ... ... ... беру ... ... сын дер едім. Ата-бабаларымыздан мұра болып
қалған Еуразиялық ... ... ... ... ... бас көз ... Қазақстан Республикасы-ның Орталық Азия
мемлекеттерінің көшбасшысы болу жолындағы рухани ... ... ... атамұралардың ғылыми, біліми әрі танымдық өрісін пәрменді
түрде кеңейтудің, ... ... ... ... ... ... байырғы болмыс тарихы сабағына асқан ыждањаттықпен қараудың
міндеттері туындап отыр дегіміз ... ... тек ... ... ... ... үш ... де, керек болса он, ... жүз ... ... Бұл ... ұзақ ... кең ауқымды шараның басы ғана.
Сондықтан ол ... ... ... ... ... ... басшысының
қолдауымен жүзеге асырылып отырған бұл бастама, сөз жоқ, арғы-бергі тарихта
болып көрмеген оқиға. Осының өзі ... ... ... бен ... зор маңызы бар екендігін айғақтаса керек. «Қазақ әдебиетінің
тарихың он томдығында ұлттық әдебиет тарихы ... ... ... ... ... ... ... ежелгі заман мен көнетүркілік
ортағасырлық мұраларын, Алтын Орда ... мен ... ... ... XІX ... мен XX ... Қазақстан тәуелсіздігіне дейінгі
кезеңін қамтитын көркем әдеби мұраларын ... бұл ... ... ... ... рет ... қарастырылып, әдебиеттің толық
тарихы жаңаша зерттеліп сарапталған. Аталмыш ... XІX ... ... ... ... мен XX ғасыр басындағы Алаш
әдебиеті тарихи жаңа ... мен ... ... ... ... эстетикалық талғамға сай көркем сөздің даму эволюциясына қарап ... ... даму ... ... ... дәуір (ежелгі және орта ғасыр
кезеңі), Абай дәуіріндегі әдебиет (жаңа заман), ... ... ... ... деп үш ... дәуірге бөлініп, жіктелген. Айтып өтетін
нәрсе, ... ... ... ... ... ... жылдары
алты том болып жарық көрген болатын. Қазақ ... ... он ... ... ... Бұл еңбектегі отандық әдебиет тарихы қазіргі оқулықтар
мен оқу құралдарындағы ... ... ... ... ... ... бағдар беретіндігі хақ. Он томдық өзінің тарихилығымен
қоса, әлемдік әдебиет пен ішкі ұлттық көркем ... ... да мол ... ... ... атты айдармен берілген бұл мақала өте сауатты, ... ... ... ... ... ... пайдаланылған, тек
фактіге сүйенген. Жанры жағынан ғылыми мақалаға жататын бұл ... ... ... мен ... өткені мен бүгінін танытатын «Мәдени
мұраң бағдарламасы жайлы кеңінен, толыққанды ... ... ... созылған мерзімде атқарылатын игі шаруалардан, атап айтар болсақ:
үш томдық «Қазақ өнерінің ... атты ... ... ... VІ-ІX ... ... жәдігерлер, X-XІІ ғасырлардағы
түркі әдеби жазба ... мен ... ... өмір ... ... ... шығармалары енетін «Әдеби жәдігерлерң атты
көптомдық ... ... ... ... ... ... зерттеушісі, профессор Т. Қожекеевтің «Таңдамалы шығарамларң
атты еңбегінде ... ... ... ... ... екен:
«Басылымдардың идеялық-саяси деңгейін аңғартатын жүйелі пікір қозғау, күн
тәртібіне мәселе қойып, саяси ... ... ... ... ... факті деректермен дәлелдеу баспасөз жанрының мақала түрі ... ... ... ... ... бетінде сұхбат жанрындағы
материалдарға көбірек орын беріліпті. Т. С. ... Ш. ... ... Т. Қожекеев сияқты зерттеушілердің авторлық етуімен жарық көрген
«Газет жанрларың атты еңбекте: ... ... ... ... ... мән ... сол ... құбылысты ішінде болған не араласқан
беделді адамдар арқылы ... ... ... журналистің белгілі бір
адаммен не қоғам қайраткерімен әлеуметтік мәні зор ... ... ... ... ... делінген.
«Болашағымыздың баянды болуы мәдениетімізге байланыстың ... ... ... ... «Мәдени мұраң мемлекеттік бағдарламасы
бойынша құрылған Қоғамдық Кеңес төрағасының ... Ә. ... ... және ... ... директоры, академик Карл
Байбаковпен сұхбаттасқан екен. Сұхбат барысында ... ... ... ... көрмеген мән-маңызы айрықша ауқымды шараны
жүзеге асыру мерзімі ресми түрде ... Осы ... ... ... Нені ... ... алмадық? Халқымыздың өзін-өзі тануға деген
құлшынысының ... ... бұл ... қандай тағылымдары болды?
Келешекте нені ... ... ... сияқты тақырып төңірегінде әңгіме
өріс алған
– Карл Молдахметұлы, сіздің есіміңіз Қазақстан мен Орта ... ... ... ең ірі зерттеушісі ретінде белгілі.
Көрнекті мәдениеттанушы ғалымсыз. ... ... ең ... қай ... ... ... ... сұраққа ғалым былай деп жауап береді:
– Түптеп келгенде ... ... көп ... ... ... сан ... ол – ... ол – археология, ол - жазба құжаттар, ол ... ... ... ақыр аяғы ол – ... тіл, дін, ... ... ... тек археология саласыда ғана емес, фольклор, ... ... ... да қыруар еңбектер бір жүйеге түсірілді.
Қаншама ғылыми еңбектер жазылды. ... ... ... ... ... ашты. Мысалы, Жетісу өңіріндегі Қойлық қаласы,
Алматының дәл ... ... ... ... ... шањары. Талас
мәдени ескерткішіне жататын Ақыртас Сарай құрылыысы, Арқадағы – Бозық
қаласы, Орал ... ... екі ... ... Осының ішінде Ақыртас –
Сарай құрылысы VІІІ ғасырдың бірінші жартысында ... ... ...... атасы деп бағаланатыны да сол себептен. өткен
тарихын, ата-бабалардың кім болғанын, немен тыныстап, қалай өмір сүргенін
кімнің білгісі ... Осы ... ... ... қазақтардың өзінің
өткенін білуге деген қызығушылығы аса жоғары екенін жасыра алмайды. Белгілі
бір қаланың жас ұзақтығын анықтау осы ... ... ... ... мүмкіндік береді. Мысалы, В.Храпунов мырза әкім болып
тұрғанда Алматы қаласының жасы 150-де ... ... ... ... пікір
қалыптастырып, тіпті тойламақ та болғаны бар. Бұл қауіпті ақпаратты кімнің
таратқанын ... ... бір топ ... ... ол ... ... тарихамызға көлеңкесін түсіре алмайтындығын дәлелдеп, қорғана
бастады. Сөйтіп, Алматы қаласының ... мың ... ... ... ... ... қаласының дәл қолтығының астынан, анығырағы Талғар
бағытына қараған тұста өте ... ... ... ... қаласының
орны табылды. Анықталғандай, биік қоршаулармен қоршалған бірнеше мұнаралары
сап түзеген бекініс ... төрт ... ... қиылысады. Әр махаллада
жеті-сегіз үйден салынған. Қалада мешіт, ... ... ... Бір ... араб жазуларымен бірге, руника жазбалары да кездеседі. Руника
жазулары дегеніміз – ежелгі ... ... ... дәл ... ... ... қаланың X-XІ ғасырдағы келбеті осындай. ... ... дәл осы ... ... ... ... Батысында Еуропа,
Оңтүстігінде Азиямен жалғастыратын тозғыз жолдың торабындағы ... жер ... ... Жолы ... Ол ... ... Жетісу өңірін қарлұқтар
мекендеп, олар қараханидтер қағанатының құрамына кіретін еді. ... ... ... ең ... ... ... әрі халықаралық
маңызы бар саяси орталық болған.
Сұхбат беруші: – «Мәдени мұраң бағдарламасы бізге не ... Енді ... ... ... ... Ең ... бұл бағдарлама халқымыздың ... ... ... ... сезімін ұялатты дер едім. өз ... ... ... ... ... деп ... ... басты
мақсаты халқымыздың кім екенін, қайдан шығып, қайда бет алғанын тану,
өткенімізді зерттеу арқылы ... ... ... ... ... болатын. Ол үшін алдымен өзімізді өзіміз танып, білуіміз қажет еді.
өзімізді зерттеп, білу арқылы ... ... ... ... қолда барды
жұртқа насихаттап, ата-бабамыздың кім болғанын ... ... ... ... ... Нәтижесі өте жақсы. Алайда, ... ... ... ... іс осымен аяқталмауы керек. Бұған болашақта
атқарылар кең ауқымды шараның бастамасы деп қараған жөн. ... ... ... ... ... мұхитқа баласақ, сол «мұхиттіңң
ішінен ... ... ... ... ... ... қауышып жатқан халқымыздың өзін танып-білуге деген құштарлығы
артпаса, әлі ... ... деп ... береді.
Басқа жанр түрлеріне қарағанда газет жанрларының бірі – ... тұсы ... ... қою ... барлық ақпаратты алуымызға болады, сол
сияқты журналист Б. Шарахымбай да «Мәдени мұраң ... ... ... ... ала ... ... материал орынды сұраққа ... ... ... және ... қойған сұрақтарын жауапсыз
қалдырмай әрі ... ... ... ... К. ... да
білімділігімен, тілінің жатықтылығымен танылып түсіп отыр. Әрине,
тәжірибелі, көзі ... ... ояу ... ... еліміздің
ертеңі үшін тигізер үлесі зор.
Қоғамдық Кеңестің кеңейтілген отырысында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев:
«Біз елдіктің бір ісін, бір ... да ірі ісін ... ... ... Сол ... ... жол ашар «Мәдени мұраң аясының тағы да
барынша кеңейе түсуі және еліміздің өткен тарихын жаңғырту ... ... ... ... да толғандырмай қоймайды. Сондықан да
жалғасын табуға тиісті осы ... ұзақ ... ... мұра ң ... қабылданғалы, яғни 2004 жылдан бастап
«Қазақ ... ... ... ... мұраң атты тұрақты айдар
жүргізіліп отырған. Аталмыш ... ... ... ... ... ... ... кездестіруге болады. Байқап отырсақ, ... ... ... ... екен және жанрлары жағынан проблемалық
мақалалар көп кездеседі. Мысалға алатын ... ... ... ... ... ... ... тартқан жолң атты мақала жарық
көрген. Материалдың авторы Құлтөлеу ... ... ... көтере
білген. Мәселенің проблемалылығын мақаланың мына тұсынан байқауға болады:
«Елімізге қайтарылып келген ... ... ... ... келіп, 2001 жылы Мұстафа Шоқайдың құнды еңбектерін елге алып ... ... өзі ... көрсетіп, құттықтады. Арада екі жыл уақыт
өткеннен ... сол ... ... ... жатқан кім бар деп
сұрастырсақ, оған тіпті, бірде-бір адам жоламапты да. Біз анау елде ... ... ... мына ... ... ... туындыларымыз
қалып барады деп ойбай салуға жақсымыз.
Ал, «қолда барда алтынның қадірі жоқң демекші, келген дүниеге қызығып
қарағымыз жоқ. ... асыл ... құны ... ... да ... ... кей ... бүгінге дейін ең ежелгі әдеби мұра ... ... ... ... ескерткіштерінің мәтіндерін ғана қарастырумен ... ... ... ... ... өнертану
секілді көптеген салалардың бірінде өрістері тым тарылып кеткен. Зерттеу
жұмыстарын тек ... ... ... ... табылған жәдігерлері-
мізді әлемдік кеңістік мұраларымен, көршілес ... ... ... өз ... ... өзгенің де жетістік-терін көкірек
көзінен өткізе білсек игі ... ... ... ... ... ... айтар ойы белгілі, яғни елдегі жәдігерлерді және тағы да елге
жеткізілуге тиісті құндылықтарды өзіміз де ... ... ... ... ... ... Мақала проблемалық сарында жазылған, өйткені
баспасөз зерттеушісі Қоже-кеев «проблемалық мақала – ... ... ... ететін күрделі жанрң,– деп өзінің зерттеу еңбектерінің
бірінде айтып өткен .
Қожекеевтің осы пікіріне сай ... тағы ... сол ... ... жарық көріпті. «өнерімен дүйім жұртты тәнті еткен ұлы сазгер Нұрғиса
Тілендиевтің мұражайы неге ... ... ... ... ... ... проблема көтереді.
« – Сен Нұрғисаның мұражайына бардың ба? – деп сұрады сонау түпкірдегі
алыс ауылдан ақындар ... ... ... бір жанкүйер жанындағы
әріптесіне Республика сарайының төрінде отырып. – ... ... ... ... ... ... ... қонып, ертең соны барып армансыз бір араласам
ба?
Серіктесі оған таңырқай қарады да.
– Ұят болса да айтайын. ... әлі ... ... деді ... Ой, ... ұлы ... көз ... да бес жылдан асты, әлі
күнге көпшілік кіріп-шығатын арнайы орын ... ... ... ... ... сыңғырлаған әндерімен, күмбірлеген күйлерімен
оянатын ойлы азаматтар мұражайды қалай ғана қолға ... жүр екен ... ... өзге екі ... ... ... туындап отыр, тек
әңгіме емес, күн тәртібіндегі өзекті мәселе. Қазақ тарихында орны ... ... ... ... өнер боп ... ... Кеңес одағының
халық әртісі, Халық Қањарманы, дарабоз домбырашы, теңдессіз тарланбоз
композитордың туған ... ... ... ... ... ... ... мәлім емес пе? Осындай азаматты еңбектеген баладан еңкейген
шалға дейін таниды десек артық айтпағандығымыз ... ... да ... ... ... ... Нұрғиса ағамызға мұражай тұрғызы-лып
жатса, онда ол қањарманымыздың шеберлігіне бас игендігіміз ... ... үнді ... ... ... тапқан адамның жаны жұмақтаң деген ата
сөзі бар екен. ... ... ... ... ... ... тарихынан
бірнеше көрінісң атты тақырыпта Әмірхан ... ... 2004 ... ... жарық көріпті. «Сақ жазуы немесе сыры бар ... де ... ... ... ... жазу ... қатысы бар
болғандықтан тарих атасы Геродот қағазға түсіріп қалдырған осы оқиғаның
қысқаша мазмұнына тоқтала кетеді:
«Парсы ... ... ... билегісі келді. Қысқа уақытта төңірегін
түгел қол астына қаратқасын айбыны асқан ... ... ... сақтар еліне
бағыт алған. Салмағынан жер ... ... қол күн ... түн демей тау-
тастан төте жол салып, өзендерден асау ағысын ауыздықтап бөгелмей ... ... ... бастаған әскер, міне, сақтар елінің шетіне ... ... ... ... емес. Мидай шыжыған кең далада көкжиекті
көлегейлеп сағым ғана ойнайды. Бір күн, екі күн, үш күн. Тағы аң, ... ... ... ... болмаса емге бір сақ кездессейші... Сақ ... бір жер ... ... не ... ұшып ... ... ... қара
таппаған қалың қол да, жаулар жұрт ұшырыстырмаған асқақ арман патша да ... ... ... ... ... қылғандай күн ғана көрінеді. Кең даланы
текке ... ... ... ... ... ... етілген бір тұста ғана
сақтар ақыры төбесін көрсеткендей болды-ау. Бірақ бұларға қарсы шабатын
қалың қол да, ... оның ... ... ... да ... бар болғаны
жетер жеріне асыққан бейбіт жолаушыға келіңкірейтін жалғыз ғана сақ еді. ... сақ ... ... сыйлығын жеткізуге келіпті. Ішінде құсы,
тышқан мен бақасы, бес жебесі бар сыйлықты ... ... ... біткен таң
қалды. Даңққұмар Дарий болса ... ... неге ... қарасы көз жетер жерден жоғалғанда парсылар кеңесуге ... сөз ... ... ... ... ... Дарий алды:
– Құс ұшқан аспанымыз да, тышқан асты мен үстін ... ... ... ... ... бақасы бақылдаған өзен-суымыз да, ақыр соңғы бес жебе іспетті
ерлік айбынымыз да сіздің құзырыңызға бағынулы ... деп ... ... деді ол. Бұл ... ... ... да келіскен сыңай танытты. Тек
әрдайым тәуелсіз ой ... ... ... ... ... ғана бұл
сыйлықтың мағынасын өзгеше түсінгендігін, патша рұқсат етсе айтуға бейілді
екендігін аңғартқан. ... оған ... ... ... ол ауыр ... теңселген жандай тамағын бір қырнап алды да
көсіліп кетті:
– Сақтар бізге өз ... ... ... ... ... ... ... құс болып ұшсаңдар да, жер астына тышқан болып жер
сауғалап кірсеңдер де, бақа ... ... ... суды ... ... ... құтқармайды деген сыңайлы бұл сақтар. өлігіміз сақ
жерінде көмусіз қалмай ... ... ат ... кері ... дұрас- ау.
Бұл сыйлықтың сырын мен осылай түсіндім.
Бірақ соңғы түйін Дарийдің сөзі болды.
Осынша күн бетпе-бет келіп ... ... ... ... өз ... ... бірдей емес пе? Сайланып келген
екенбіз, ... ... ... ... деді ол. ... ... даму барысы Горбийдің сұңғыла көреген екендігін аңғартты. ... ... ... ... ... қынадай қылып турады, қан жоса етіп қырды.
Сақтардан ... ... ... ... оқи ... ... патшаның өзінің де
түбіне жеттің.
Міне, біздің ата бабаларымыздың өз жазуы болды ма деген сауалға ... ... ... ... бірі ... ... мен
батырлығынан хабар беретін осындай оқиғадан сыр шертеді.
Сөз ... айта ... ... біз ... ... дыбыстық жазу бір
күнде пайда бола ... жоқ. ... ... ... ... көрініс тапса,
кейін ол бір таңба – бір ұғым, бір таңба – бір сөз, бір таңба – бір ... ... – бір ... ... ... өтті. Біздіңше, жоғарыдағы сақтар
Дарий паршаға жолдаған тұспал хат осылардың алдыңғысына, ... ... ... ... ... тырысатын жазу үлгісіне жатады. Әрине, бұл сақтар
да ... көрі ... ... бір жазу ... ... ... сөз
емес. Ал олардың заңды мұрагер іспетті түркілердің өз жазуы ... әлем ... ... деп өз ... аяқтайды. Шындығында да,
адамның санасы, қоғаммен ... дами ... ... ... алмасу өте
қажет шаруа болды. Ал, ол ... ... аса ... ... ... және жазудың қашан пайда болғандығы бүгінгі күні де ... ... ... ... ... ... аталмыш
мақаласына толықтай қосылуға балады.
«Мәдени мұраң ... ... тағы да бір ... тарихи тақырып –
«Тарихи суреттер тағдыры толғантадың. Фотожурналист, Қазақстан Журналистер
одағы ... екі ... ... ... ... Қазақстан Жазушылар
одағының мүшелеріне ашық хат жолдаған екен. «Қымбатты қаламгерлер! ... мен ... ... де ... білесіздер. Қырық жылдай уақыт бойы
өздеріңіздің орталарыңызда ойнап-күліп, қызмет етіп ... ... ... ... баршаңызға мәлім. Сондықтан да өздеріңізге аманат тілек ретінде
ашық хат жолдап отырмын,– деп сөзін бастай ...... он ... жыл
бұрын халқымыздың сүйікті жазушысы Оралхан ... ... ... газеті
редакторының орынбасары болып тұрған кезде «Сайлау ... Њәм ... ... ... тиісң дегендей
ұсыныспен сол ... ... ... ... ... ... ... қолқа салып, Жазушылар одағы ғимаратының екінші
қабатындағы кішкентай бір бөлмені (шынын ... ... ... етіп ... ... еді. Бұл ... ... жырып, мардымсыз жалақым мен қаламақымның бір бөлігін жұмсап жүріп,
өз қаржыммен жабдықтап ... ... Бұл ... ... қырық жылдай
жинаған жүз мыңдай фотосуреттер мен фотопленкаларым сақталып келді. Олардың
арасында Сабит пен Ғабит, Ғабиден ... ... ... ... ... мен ... бастап, Төлеген, Жұматай, Кеңшіліктерге дейін
қазіргі Жазушылар одағындағы басқарма басшылары ... ... ... Беріктен бастап, Нұрлан Мәукенұлы мен Маралтайларға дейін ... ... ... ... ... бар десеңізші! Сондай-ақ, Серке,
Шәкен, Елубай, Қалибектерден, бастап әйгілі әншілер Розаларға дейін өнер
адамдарының және Д.Қонаев, Ә.Марғұлан ... ... ұлы ... ... ... ... де аз емес. Тұңғыш Президентіміз
Н.Назарбаевтың алғашқы Президенттік ант ... ... ... ... өзге де қайраткерлер мен депутаттардың алуан
түрлі суреттері ... ... өз ... бір ... аса ... ... ... өзіммен бірге өшіп кетпей, жаман
айпай жақсы жоқ, мәңгі жасайтын пенде жоқ, мен ... ... ... осынау аса құнды, тарихи суреттер өзіммен бірге о дұниеге кете ... ... ... ... ... ... Жазушылар одағы ғимаратының бір
бөлмесі жазушылардың мұражайы болса, енді бір шағын бөлмесі фототуындыларды
талапқа сай сақтай ... ... ... деп ... Енді ... мүлде күдер үзгендеймін.
Құрметті қаламгер! Бүкіл өміріңізді, ... сарп ... ... ... ... ... жойып жіберудің әрекетін
жасап жатса, Сіздер не істер едіңіздер?! Ал халқымызға рухани азық ... мен өзге де ... ... асыл ... ... де жойылып кетпей, болашақ ұрпағымыздың игілгі болатындай
ескерткішке айналуын сіздердің бәріңіз де ... ... ... ... бұл ... оңды шешім табуына
көмектесулеріңізді сұраймын. Нақты айтқанда, Жазушылар ... ... ... және ... ... ... ... шағын
бөлмені немесе техникалық талапқа сай өзге бір қолайлы орынды маған алып
беруге үн қосуларыңызды өтінемін. Бұл ... ғана ... ... ... көз ... ... де, фотобейнелері ескерткіш болып ... ... ... ... да ... деп ... . ... ойын аяқтаған екен. «Бір халық өзінің ... ... бір ... ... ... оның ... өзі де ... ыңғайлы болып
тұрадың. өз тарихыңды білсең жоғалмас жолда жүресіңң,– ... ... ... ... осы бір ... ... Пернебаевтің де пікірімен
сай келгендей. Қолдағы алтындай құнды дүниелерді сақтауға қазақ ... ... нұр ... нұр ... еді. ... құнын жоғалтпас тарихи
құндылықтардың көптігіне ешкім сөз таластыра алмайды, сондықтан ... және ... өсіп келе ... ... ... зат ... жоқ ... сақталғаны дұрыс-ақ.
«Мәдени мұраң бағдарламасының өзі көптеген проблемалардың шешу ... ... ба ... ... осы ... тарихи мақалалардың
көбісі проблемалық сарында жазылғандығын байқауға ... Сол ... ... да ... ойы ... алдын алу, болдырмау жолында
жазылған. «Тари-хымыздың ... еді ғойң атты ... ... ... директоры Қанат Тұяқбаевтың мақаласы
да осы орайдағы дүние: ... сақ ... ... ... ділін, дінін зеріттеуде артта қалып қойғанымыз, ... ... ... ... ... жайлы тек шетелдік
жылнамашылардың еңбектерін үзіп-жұлып хабардар болуымыз, ... ... ғана ... ... ... қорғау және пайдалануң ... оны іске ... ... ұжымның (Жергілікті
ескерткіштерді қорғау қоғамы) ... ... ... тас қорғандар мен
ортағасырлық қала орындардың бұзылуына әкеп ... ... Жер ... беру ... ... заң ... алып баруда, жергілікті әкімдер мен жер
инспекциялары бөлінетін жердегі тарихи ... ... ... ... беріп, тіпті, көне қалалар орнының үстіне жол салып,
тұрғын үй тұрғызуда да ... ... ... ... ... ... ... Иқан, Қарнақ, Құшата, Ақан тұма, Төрткүлы Бабай,
Айнакөл, Ораңғай және т.б. қалалардың мәдени қабаттары осылай бұзылуда.
Сондықтан, біз ... ... аға ... ... ... күн ертең
біздің де басымызға түсіп, келер ұрпақтың бізді де айт-пайтыны ... ... ... мен өркениеті ескінің қирандысында ... ... ... ... ... ... ... дәуірінде де сол
заманның қоғамдық құрылы-сын, күресін, ... ... ... әлемге танымал мәдениет және қоғам қайраткерлерлеріміздің болғанында
ұмытпауымыз керек. Бізге М. Әуезов, С. Сейфулин,С. ... ... ... ... ... да сол дәреже де олардың қымбат болған ләзім.
Бұл орайда, Үндістан, Египет, Түркия елдерінен үлгі алуға болар еді.
Мұндағы ... ... бес ... ... ... ... ескерткіштердің ел
мақтанышы, рухани азығы, мемлекет байлығы, ертеңгі өзі жейтін нанды ... ... ... ... ... олар кез келген туристке барынша
кішіпейіл, қызмет етуге ... ... ... Жас ... ... жолға қоймай, қазіргі ұрпақтың тарихи, мәдени ескерткіштерді
аялап, сақтап, келешекке жеткізуі тиіс ... ... ... ... ... ... деп алып кету, қабырғасына өз ... қою, ... ... ... ... құрылысқа пайдалану, үстіне жол
салу, үй тұрғызу, бақша егу, мал жаю ... ... ... ... кедерде елімізде Қазақстан мәдени мұраларын сақтап қалуға қатысты
бұрын-соңды болмаған көптеген ... ... ... ... ... осы ... ... қордаланған, ауқымын айтып болмас ... ... тұрң [17]. ... бұл ... да ... мәселесі сол, адамдар
қолда ... ... ... жоқ ... ... келтіріп, тарихи
ескерткіштерді сыйлап аялаудың орнына керісінше үстін басып, шимай-шатпақ
жазулар жазып тастаумен көрініп жүр. ... ... ... ... көздеген проблемалық ... ... сай өте ... ... ... есімі Арқа дала-сына кеңінен
мәлім, елді ұлтжандыққа, ауызбіршілікке шақырған, ... ... ... елге ... ... ... ... шенеген, «Нұрлы
Ғайымң, «Шањар Бануң, «Әбу Шањман хикаясың, «Хасеннің өлімің, хиссалары ... ... ... ... таға ... еңбектердің авторы Дия қажы
Ахметұлы жайында «Абадан, яки бір кескіндеменің сырың деген ... ... ... М. ... атындағы сыйлықтың лауреаты Төрехан
Майбастың мақаласын, ... ... ... ... ... ... атты материалды «Мәдени мұраң айдарынан берілетін тарихи
тақырыптарға жатқызуға болады.
Тарих ғылымдарының ... ... ... ... «Кетбұға
күйшінің тарихи суреті табылдың деген материалы «Қазақ әдебиетініңң ... 45 ... ... көріпті. Онда: «Кетбұға қазақ ұлтының ... ... Ол он ... ... ірі ... тұлғалардың бірі ретінде
танылған. Ол тарихи атақты тұлға. Шыңғысхан дәуіріндегі ең ірі ... ... ... ... ... ... ірі мемлекет адамы, ірі
қолбасшы әрі ... ... ... танылған. Кетбұға шамамен 1195 ... ... ... ... ... ... Ал осы ... тұлғаның суреті
Тењран қаласында табылған екен. ... ... көне ... тілдерімен
салыстыра зерттеу барысында, 1990 жылдары ойламаған жерден тарихи қордан
табылды. Тарихи мұрағаттар ... ... ... ... ... көне парсы
жазуы папкада сақталған жерінен таптым.
Кетбұғаның сол мұражайда сақталған көп суреттері ішінде қазақ ... ... ... ұстаған, қаптал қара шапанымен түсірілген ... орны ... ... делінген . Кетбұға күйші жайында және оның
табылған фотосы хақында толықтай ақпарат алуға болады.
Тарихта есімдері кең ... ... Ана, ... Ата және Жеті ... ... ... әдебиетің басылымының «Мәдени мұраң айдарынан
кеңірек тануға болады. ... ... ... ... ... ... ... Талмас ата деген әулие болған. Бәйбішесінің аты
Болған, тоқалының аты ... ... ... аты Ақбикеш. Болған ана
Сарысудың бас жағында Белең ана ... аяқ ... ... ... Көп жұрт ... ... ... ана кім?
Бір таңданарлығы, Болған ана сол қањарлы Шыңғыс ханның немересі. Құлан
қатын ... ... жұрт ... ... Ал, сегіз ғасырдай бұрын да
ғұламалар араб, парсы, түркі ... ... ... ... ... да талай деректер қалдырған болатын. Кеңестік заманда Шыңғыс ханды
көп елге қырғын салған жауыз басқыешы ретінде ... ... ... күрмек тк күресінге тасталғаны сияқты, Болған ананың ешқандай күнәсі
болмаса да, ол туралы кеңінен ... ... ... сол болған
анадан ұрпақтары да өздеріне өмір ... осы асыл ... атын ... ... ... ... шыға бастаған еді.
XXІ ғасырда белең алған жањандану дәуірінің негізін қалаған Шыңғыс хан
еді. ... ол ... ... бір адам ғана ... ... бір ... ... көздеген Шыңғыс ханның мемлекеттік мөрінде ... ... ... ... ... ... мөрі деп ... Ал,
конституция негізгі заң сияқты, «Жасақтыңң бірінші бабында: «Жер мен ... ... пен ... өмір мен ... жалғыз өзінің ғана
қалауымен беретін, барлық істе барынша құдіретті бір ... ... ... де ... ... сөздері тайға таңба басқандай көрініп
тұр. Шыңғыс ханның жањанды жаулап алушылық осы саясатына көнбеген наймандар
еді. Сол Найман ... ... ... да ... ... Ал, ... ежелден өз мемлекеті болғаны Қытай жылнамаларында
сайрап ... ... ... ... ... ... 2600 ... бар Қаңлылар мемлекеті де қазіргі ... ... ... ... ... Сиратори, европалық ғалым Кюннер басқа
да шетелдік ... ... ... ... мен ... тіпті,
ертедегі қаңлылар дегеніміз қазақтар деп ашық хат ... Амал не, ... ... ... ... ... режим шекпенінен
шыққан өз тарихшыларымыз әлі ... ... сол ... ... ... ... ... атасың атанған ежелгі грек ғұламасы Геродот
бірнеше кітаптан ... ... ... ... өмір ... ... ... үйсін мемлекеттерінің аттарын атамастан, олардың көшпелі ... ... ... деп ... сақ ... ел ... деп
қабылдап жүр.
Болғна ана және ол туралы зерттеулер бір қаңлы ... ғана ... ... ... ... ... екендігі күмәнсіз. Ең әуелі Болған
бикенің әкесі Жошы ханның шешесі қазақ халқының құрамындағы ... ... өз ... ... керейлердің хана Жақамбы Тұғрылдың қызы, ал жұбайы
тағы да халқымыздың құрамындағы аса ірі ... ... ханы ... Болған
ананы таза монғол деп айта алмаймыз. Оның үстіне Болған бике мұсылмандық
жолды ... да ... ... ел ... ... ... Оның басына әулие ана ретінде ұл ... қыз ... ... және ... шипа ... барғандардың түнеуі де қазақы
әдеттен туындағандығы еш күмән келтірмейді.
Қазір қара ... және ... ... ... биік төбедегі үлкен
қорымда Болған ана мен Шыңғыс ханның екінші әйелі Құлан қатынның кесенелері
алыстан көз ... Сөз жоқ, ... ана ... ... ... ал оның
өмір жолы, өнегесі одан әрі зерттеуді қажет етеді. Бұл жартылай сақталған
күмбез ... Н. ... ... «Мәдени мұраң бағдарламасына
сәйкес қалпына келтірілсе, құба құп. Ал тарихымызды терең тану үшін ... ірі ... ... ... мұраң бағдарламасы аясында кез келген көлемі жағынан ірісі
болсын, кішісі болсын тарихи жәдігерлердің, ... одан ... ... келуі, жаңартылуы көзделгендіктен жоғарыдағы мақаланы
әрі ақпараттық, әрі проблемалық мақалаға жатқызамыз. өйткені, ... ... ... ... ... ала ... және де шешуді, ... ... ... ... ... ... ... мақалаға жатқызуға болады.
Тарих – рухтың жаңғыруы. Оның зерттелу аясы да, алар орны да ... ... ... бағдарламасының ауқымы кең, болашақта атқарар игі
істері көп екендігіне көзіміз жетіп отыр. «Қазақ ... ... ... ... ... ... тарихи мәселелерді басып, жазып
отыратын басылымдардың ... – өте ... ... ... ... ... «Мәдени мұраң
бағдарламасы қабылданғаны бәріміз үшін белгілі жайт. ... ... ... ... ... үш ... яғни 2004-2006
жылдарға арналған болатын. «Мәдени мұраң ұлттық құндылық және ... Оны ... ... ... ... ... ... жылдар аралығында
көптеген тарихи маңызы бар істер атқарылып, қазақ тарихына тән дүниелер
жарық ... ... ... аясы да, ... ... ізгі ... да
осы еді.
Сөзімнің дәлелі ретінде «Қазақ әдебиетің басылымының бетінен жарық
көрген бірнеше ... ... ... ... ... ... «Енді қазақ батырларының тарихы Қобыландыдан ... ... ... ... ... мемориалды кешенінің ашылу салтанатына
байланысты осыған дейін ҚР Мәдениет және ... ... ... атқарған
Ермұхамбет Ертісбаев өз сөзінде былай депті: «Бағдарламаға сәйкес, ... ... 35 ... ... сәулет және археологиялық ескерткіштер
қайта жаңғырылды. Олардың ішінде осы өлкедегі Абат Байтақ кесенесі де ... ... ... ... мұраң бағдарламасының екінші кезеңі
жүзеге асырылуда. Бұл ... биыл ... ... 2 ... ... бөлінді. Ол қаражат нәтижелі игерілуде. Тарихи-мәдени мұралары-мызды
жаңғырту қазіргі ... ... жаңа буын ... жатқан заманда
ерекше маңызды болып отырған шаруаң. Әдеби басылымымызда «Мәдени мұраң –
мемлекеттің соны стратегиялық ... атты ... ... ... ... Елбасының сөйлеген сөзі берілген екен:
«Бағдарлама аясын-да еліміздің аса маңызды ... ... және ... ... ... оларды ғылыми негізде қайта
жаңғырту жұмыстарын қолға алу туралы ... ... Ал, ... ... ... ... сана негізінде патриоттық сезім, отаншылдық рух
қалыптасатыны белгілі. Әсіресе, бүгінгі жастарды отаншылдық рухта тәрбиелеу
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... орнықты, ойы сергек елдің рухы да биік. Рухы биік елдің іргесі де
берік, әлеуеті де ... ... да ... ... деп ... ... бағдарлама не үшін ойластырылды, бізге не ... ... ... ... мұра өзін өзі ... ... сақтамасақ біз жањандану үстіндегі әлемде тағы да жоғалып кетуге
тәуекел етеміз. ... ... ... дәстүрлерінен бір жарым
ғасырлық қол үзіп қалу тұр, ... ... ... өзін өзі ... ... деп қабылдауды үйренуі керек.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Сақ Қайрат. «Қазақң газетіндегі қоғамдық ... ... ... ... ... Алматы.- 1998.- 14б.
2. Бекжан Әшірбаев. «Тарихи сабақтастықң. // ҚазҰУ хабаршысы журналистика
сериясы. 1999 .- (№7).- 54-55б.
3. // ... ... – 2002.- 3 ... Болат Шарахымбай. «Қазақ әдебиетің шежіре беттеріненң «Қазақ әдебиеті
3000ң айдарымен. // Қазақ әдебиеті.- 2006 - 1 желтоқсан (№48).- 7 ... ... ... ... ... 2003 ж. 5- том.- 210 ... // ... әдебиеті.- 2004.- 24-30 желтоқсан (№ 51).- 1 б.
7. // Қазақ әдебиеті.- 2006.- 1 желтоқсан (№48).- 6 б.
8. Ермұхамбет Ертісбаев. ... ... ... ... ... // ... ... 2007.- 14-20 қыркүйек (№ 37). - 1 б.
9. // ... ... ... ... ... соны ... 2007.- 16 ... (№7).- 3 б
10. «Мәдени мұра - ұлттық құндылықң. Қазақстан Республикасының ... ... ... Е. Қ. Ертісбаевтің тарихи - мәдени мұраны сақтау
мәселелері бойынша ... ... ... ... // ... әдебиеті.-
2007.- 25 қазан (№ 43).- 3 б.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қызылорда облыстық мемлекеттік мұрағатының құрылуы мен қызметі (1938-2008 ж.ж.)10 бет
Мәдени мұра бағдарламасы арқылы ұлттық-мәдени құндылықтарды білім мазмұнында дамыту5 бет
1920—1930 жылдардағы қоғамдық-саяси өмір. Қазақстандағы мәдени революция3 бет
XVIII ғасырдың екінші жартысы мен XIX ғасырдағы Қазақстан мәдениеті9 бет
XX ғ. 50 жж. Қазақстанның саяси-әлеуметтік жағдайы және экономикасы мен мәдениеті6 бет
«Мәдениет» ұғымы4 бет
Алтын адам10 бет
Америка этнологиясындағы психологиялық бағыттар4 бет
Ауыл-село мұғалімдерінің өсу жолдары, олардың құрамындағы сандық және сапалық өзгерістер13 бет
Болашақ мұғалімнің ақпараттық мәдениетін қалыптастырудың теориялық негіздері65 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь