Валюта – дербес экономикалық категория ретінде

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

І Валюта . дербес экономикалық категория ретінде ... ... ... ... ...5
1.1 Валюта туралы жалпы түсінік. Валюта бағамы ... ... ... ... ... 5
1.2 Еркін және тағайындалатын валюта бағамдары
кезіндегі ақша саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
1.3 Атаулы және нақты бағам ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
1.4 Тағайындалатын және еркін айналымдағы бағам
режиміндегі салыстырмалы тиімділік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17

ІІ Қазақстан Республикасының Валюта бағамы. Төлем балансы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 19
2.1 Қазақстандағы төлем балансы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
2.2 Қазақстан Республикасының валюта жүйесі ... ... ... ... ... ... ... .26
2.3 Қазақстан Республикасының валюта нарығы ... ... ... ... ... ... ... 28

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34
Графиктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40
Мен бұл тақырыпты таңдауымның себебі - Қазақстан Республикасының нарыққа өтуіне байланысты, Қазақстан егеменді ел ретінде өзінің тәуелсіз дамуы кезеңінде валюталық саясат жүргізуі керек. Қазақстанның алдында шетелдермен дербес валюта қатынастарын құрумен қатар халық шаруашылығын қайта құру, оны нарық рельстеріне түсіру мәселелерін бірге шешу міндеттері тұрды.
Қазақстан Республикасы 1992 жылдың шілдесінде ХВҚ-ға мүше болып кіргеннен бастап өзінің валюта қатынастарын Ямайка валюта жүйесінің құрылымдық қағидалары мен қордың Жарғысына сәйкес қалыптастыруда. Валюта қатынастарын ұйымдастыру үшін 1993 жылдың 14 сәуірінде «Валюталық реттеу туралы» алғашқы заң қабылданды.
Халықаралық экономикалық операцияларды жүргізу үшін ұлттық валютаны халықаралық төлем өлшеміне айырбастау қажет. Айырбастау процесі белгілі бір арақатынаспен жүргізіледі. Әр түрлі мемлекеттердің ақша өлшемдерінің арақатынасы, яғни, басқа елдің (немесе халықаралық ақша өлшемінде) ақша өлшемімен көрсетілген бір елдің ақша өлшемінің бағасы валюта бағамы деп аталады.
Мақсаты: Валюта бағамы халықаралық валюталық, есеп айырысу, несие-қаржылық операцияларды жүргізу үшін қажет. Мысалы, экспортшы шетел валютасымен түскен түсімді ұлттық валютаға айырбастайды, себебі басқа елдің валютасы бұл мемлекеттің жерінде күнбе-күнгі жағдайда ақша қаражаты ретінде айналысқа түсетін құқы жоқ. Ал импортшы шетелден сатып алған тауарларға төлеу үшін шетел валютасын сатып алады.
Валюта бағамы қайта есептеу кооэфициенті емес, ол шетел валютасымен немесе халықаралық валюталық өлшемдермен көрсетілген осы мемлекеттің ақша өлшемінің «бағасы». Валюта бағамы валюта нарығындағы сұраныс пен ұсыныс механизмі арқылы күнбе-күнгі айналым процесінде валюталарды салыстыру барысында қалыптасады. Валюта бағамын қалыптастырудың негізі не? Тауардың бағасы оның құны негізінде құралатыны сияқты, ақша өлшемінің бағасы оның сатып алу мүмкіндігінің негізінде қалыптасады.
Валюта бағамының қалыптасуы – көп факторлы процесс. Валютаға сұраныс пен ұсынысқа әсер ететін факторлар мысалы,
- инфляция
- процент мөлшерінің деңгейі
- бағалы қағаздардың табыстылық деңгейі
- төлем балансының жағдайы
Шетел ақша өлшемдерімен салыстырғандағы ұлттық валютаның бағамының өсуі, негізінде, халықаралық экономикалық қатынастарға кері әсерін тигізеді. Валюта бағамының ауытқу салдары елдің валюта-экономикалық және экспорттық потенциалына, оның әлемдік шаруашылықтағы орнына байланысты болады.
1. Макроэкономика Мамыров, Тілеужанова 318-330 беттер
2. Статистический ежегодник 2006год. 303-305 беттер
3. Қ.Р. және оның өңірлернің әлеуметтік экономикалық дамуының статистикалық көрсеткіштері. Астана 2008жыл. 47-51 беттер
4. Қ.Р. әлеуметтік-экономикалық дамуы. 20-21 беттер
5. Ғ.С. Сейітқасымов «Ақша, несие, банкттер» Алматы Экономика 2006 422-440 беттер
6. Б.А. көшенова «Ақша, несие, банктер және валюталық қатынастар» Алматы 2000ж. 300-303 беттер
7. С.Әкімбеков, А.С.Баймұмамбетов, У.А. Жанайдаров 381-391 беттер
8. «Қаржы» 480-488 беттер
9. «Хабаршы» 2007ж. 10-12 беттер
10. «Қаржы менеджменті» 2007 ж. 8-9 беттер
        
        Жоспары:
Кіріспе.....................................................................
.................................3
І Валюта – дербес экономикалық категория ретінде...................5
1. ... ... ... түсінік. Валюта бағамы....................5
2. Еркін және тағайындалатын валюта бағамдары
кезіндегі ақша
саясаты.....................................................................
...13
3. Атаулы және нақты
бағам........................................................15
4. Тағайындалатын және еркін айналымдағы ... ... ... ... Валюта бағамы. Төлем
балансы.....................................................................
............................ 19
2.1 Қазақстандағы төлем
балансы....................................................19
2.2 Қазақстан Республикасының валюта жүйесі.............................26
2.3 Қазақстан Республикасының валюта нарығы............................28
Қорытынды
............................................................................
.............34
Графиктер...................................................................
.........................36
Қолданылған
әдебиеттер..................................................................
40
Кіріспе
Мен бұл ... ... ... - ... ... өтуіне байланысты, Қазақстан егеменді ел ретінде өзінің тәуелсіз
дамуы кезеңінде валюталық саясат ... ... ... ... ... ... ... құрумен қатар халық шаруашылығын
қайта құру, оны нарық рельстеріне түсіру мәселелерін бірге шешу міндеттері
тұрды.
Қазақстан ... 1992 ... ... ... мүше ... ... өзінің валюта қатынастарын Ямайка ... ... ... мен ... ... ... қалыптастыруда. Валюта
қатынастарын ұйымдастыру үшін 1993 жылдың 14 сәуірінде «Валюталық реттеу
туралы» алғашқы заң ... ... ... ... үшін ... ... төлем өлшеміне айырбастау қажет. Айырбастау процесі белгілі
бір арақатынаспен жүргізіледі. Әр түрлі мемлекеттердің ақша ... ... ... ... ... халықаралық ақша өлшемінде) ақша
өлшемімен көрсетілген бір ... ақша ... ... валюта бағамы деп
аталады.
Мақсаты: Валюта бағамы халықаралық валюталық, есеп айырысу, несие-
қаржылық ... ... үшін ... ... ... шетел
валютасымен түскен түсімді ұлттық валютаға айырбастайды, себебі ... ... бұл ... ... ... ... ақша қаражаты ретінде
айналысқа түсетін құқы жоқ. Ал импортшы ... ... ... ... үшін ... валютасын сатып алады.
Валюта бағамы қайта есептеу кооэфициенті емес, ол шетел валютасымен
немесе халықаралық валюталық өлшемдермен көрсетілген осы ... ... ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс
механизмі арқылы күнбе-күнгі айналым процесінде валюталарды салыстыру
барысында қалыптасады. ... ... ... негізі не? Тауардың
бағасы оның құны негізінде құралатыны сияқты, ақша ... ... ... алу мүмкіндігінің негізінде қалыптасады.
Валюта бағамының қалыптасуы – көп факторлы процесс. Валютаға сұраныс
пен ұсынысқа әсер ететін ... ... ... ... ... деңгейі
- бағалы қағаздардың табыстылық деңгейі
- төлем балансының жағдайы
Шетел ақша өлшемдерімен салыстырғандағы ұлттық валютаның бағамының
өсуі, ... ... ... ... кері ... ... ... ауытқу салдары елдің валюта-экономикалық және
экспорттық потенциалына, оның ... ... ... ... ... ... мәселелердің бірі бұл – валюта ... ... ... ... ... нарығы, Қазақстан
Республикасындағы валюта жүйесі және валюта бағамына ... ... ... Валюта бағамы туралы ... ... ... ... жөн ... ... ... егжей-тегжей түсініп,
валюта бағамына тоқталамыз.
Екінші ... ... ... бірі – Қазақстан
Республикасындағы ... ... ... және ... ... ... және ... бағам, тағайындалатын және еркін айналымдағы
бағам режиміндегі салыстырмалы тиімділік.
Бұл тарауда Қазақстан ... ... ... ... салыстырмалы өзгеруі, салыстырмалы нақты пайыздық
мөлшерлемелерінің өзгеруі, ... ... ...... ... ... ... Валюта туралы жалпы түсінік. Валюта Бағамы.
«Валюта» деген терминді екі мағынада қолдануға болады.
Біріншіден, елдің ақша бірлігі – оның ақша ... ... ... Екіншіден, шетел мемлекеттерінің ақша белгісі ретінде мұнда олардың
несие және төлем құралдары көрінісін ... Ал ... ... ... ... ... ... айналымындағы ұлттық ... ... ... ... ... ... қатынастары деп ұлттық
ақша бірлігін халықаралық ... ... ... ... ... жиынтықтары аталады.
Қандай ел болмасын, ол ... ... ... ... ... Сондықтан шетел тауарлары мен қызметтерін өтеу қажетті
валюта айырбасы мәселесін тудырады. Валюталар сыртқы ... ... Осы ... ... ... нарығынында сатылады. Осы сатылымдар
әлемдік қаржы нарығның елеулі бөлігін құрайды. Мемлекет валюта ... ... банк ... реттеп отырады. Бірақ валюта ... ... (бір ... бағынбайтын) нарық болып табылады. Бұнда
Орталық банктен басқа ... ... мен ... ... етеді. Қаржы
нарығының аса ірі орталықтары Лондон, Нью-Йорк, Майндағы Франкфурт, Токио,
Мәскеу қалалыры. Валюта ... ... пен ... ... ... әрекет ететін заңдылықтар осы нарыққа да тән болады.
Сыртқы валюта нарығының ... ... ... ... банкттер, банктік емес дилер мен брокерлер ... ... ... ... сатып алу-сату операцияларының ірі
мүшесі болып табылады. Дилер ретінде бұлар «валютаның деңгейін» қолдайды,
яғни, ... ... ... ... ... ақша
салымы болады. Бұл банктерге пайда болатын (сатушы ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Коммерциялық банктер жеке фирмалардың шетел валютасын сатып
алу-сату туралы тапсырмасын орындап, ... ... ... ... ... өте ... ... сондықтан осы нарықта банктік емес дилерлік
және ... ... ... ... алады. Экономикасының жағдайы
төмен және демократиялық жүйлер дамымаған ... ... ... ... ... ... өтпеген келісімдердің делдалдары мен мүшелерінің
саны өте көп болады. /5/
Валюта нарығында есеп ... ... ақша ... және ... ақшасыз жүргізіледі. Біріншіден валюта немесе жол шегі қолданылады.
Қолма-қол ақша ... ... ... аз шамасын құрады. Жол
шегі ... ... бір түрі ... ... ... (Американ
Экспресс» компаниясының кең тараған жол шегін, белгілі бір дисконт ... ... ... қолма-қол валютаға айырбастап алуға болады,
немесе, ірі қонақ үйлерде, ресторанда, ... ... ... ... ... ... ақшасыз төлемдерді коммерциялық банктер телеграф
арқылы немесе аударылатын вексель арқылы ... Осы ... ... мерзімде төленуі мүмкін жіне ел ішіндегі айналымда ... ... ... айналуы мүмкін.
Экспортерлер мен импортерлердің шығындары ұлттық валютада
белгіленгенеді, бірақ сатушыға өз елінің ұлттық ... ... Бұны ... ол ... ... өз ... ... сатады. /3/
Валюта бағамы.
Экономикадағы төлем балансында ... ... ... ... ... ықпал жасайды. Валюта нарығы өз жағынан ... ... ... ... ... әсер ... Мемлекеттің
валюта нарығын реттеу саясатын оның экономика процестеріне қатысуының әр
түрлі дәрежесімен ... ... ... валюта нарығын және курсын
ұйымдастырудың қарама-қарсы екі жүйесі болады:
- валютаның айырбастау ... ... және ... ... ... курсының жұмсақ немесе еркін жүзу ... ... ... ... ... ... жанама реттеу
арқылы қолдап отырады;
- қатал белгіленген валюта курстарының жүйесі. Осы ... және ... ... ... ... ... Бұл ... валюталық және басқа нарықтардың
қызметтеріне мемлекеттік кірісудің күшті ... ... ... ... ... ... ... ол шетел валютасымен
немесе халықаралық валюталық өлшемдермен көрсетілген осы мемлекеттің ... ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныс
механизмі ... ... ... ... ... ... қалыптасады. Валюта бағамын қалыптастырудың негізі не? Тауардың
бағасы оның құны ... ... ... ақша ... ... оның
сатып алу мүмкіндігінің негізінде қалыптасады.
Валюта курсымен осы екі ... ... ... ... ... ... ... Демек, экономистердің көбінің ... ... ... еркін жүзетін, қатал белгіленген курстар жоқ онда
«басқарылған жүзу» ... ... Осы жүйе ... ... ... жүзуіне, егер осы «жүзу» АҚШ экономикасына жағымды ... ... ... ұзақ ... паритетпен белгіленуге тиісті.
Паритет, өз кезегімен, елдегі еңбек өнімділігінің дәрежесіне, ... ... және ... ... құрылымына және халықаралық
еңбек бөлінісіне тартылуына тәуелді болады.
Валюта ... ... және орта ... валюта нарығндағы сұраныс
және ұсыныспен бнлгіленеді. Осы процестер төлем балансына көрсетіледі.
Сондықтан, төлем балансын ... ... ... қатар, айырбас
курсына әсер етеді. Валюта ... ... ... және импорт
көлемімен, капиталдың кіріс және шығысымен байланысты болады. Валюта курсын
белгілейтін факторлармен танысайық.
1. ... ... ... ... мен ... ... импортын өсіреді. Шетел тауарларының ұнамдылығын
жарнама және т.б. арқылы өсіруге болады. Импорттық тауарлардың
ұнамдылығының өсуі ... ... ... ... ... ... валютаның ұсынысы, шетелдікімен салыстырғанда
өседі.
2. белсенді сауда саясаты да ... мен ... ... ... және ... және ұсыныс көлемін өзгертеді.
Баж салығы және импорт квотасы енгізілгенде, ... ... ... ортаны сақтаудың қатал стандартына (күтпеген)
жаңалықтар, ... ... ... ... шаралар
әкімшілік болғандықтан халықаралық сауданың көлемін төмендетеді,
жеке елдерге дискритиминация тудырады. ... ... ... ... осындай саясатты қолдану негативтік
нәтижелер тудырады.
3. ... ... ... ... Импорттық тауарларға
икемді сұраныс, валютаға нарығындағы доллардың ... ... ... ... емес сұраныс, сатылған тауарлар
айырбасынан нарыққы түсетін доллардың санын азайтады.
4. табыстағы салыстырмалы ... ... ... тұтынушылық
шығындадың көлемі ұлттық табыстың дәрежесіне тікелей туелді.
5. инфляция. Егер бір елдегі бағаның өсу қарқыны басқа елдегі ... ... ... онда ... ... ... Бұл осы ... сұранысты өсіреді, бұның нәтижесінде
шетел валютасына ... ... ... ... ... ... қымбаттатытын тағы бір жағдай – ол инфляция өскен сайын
адамдардың өздерінің нақты табыстарын сақтап қалуға тырысады.
6. ... ... ... ... ... Біз осыған дейін
ағымдағы есепшот арқылы қалыптасатын, айырбас курсына әсер ететін
факторларды қарастыраған ... ... есеп ... нәтижесінде пайда болатын валютаның сұранысы мен
ұсынысының сәйкес келмеуін ... клуі мен ... ғана ... ... айырбас курсын күту. Шаруашылық агенттерінде болашақтағы
экономикалық өсу қарқыны, инфляция ... ... ... ... ... ... бағыттары туралы болжамдайды.
8. экономиканы мемлкеттік макрореттеу. Осчыған жататындар: ресми
валюта резервтерін пайдалану, ... ... ... нарығында
валюталық бақылау және валюта нарығын рационалдау, қаржылық және
ақша-несиелік саясат. Валюта резервтерін шебер қолдана ... ... ... ... үшін ... ... ... курсын ұстап тұруға болады. /7/
Валюта бағамы немесе басқа ... ... ақша ... ... ақша ... бағасы барлық ішкі бағаларды басқа
елдің бағаларымен ... ... ... ауытқуы отандық
тұтынушылар үшін басқа елдің тауарларының ... ... ... отандық тауарлардың бағасы басқа ... ... ... ... бұл ... ... пен ... тартымдылығына әсер
етеді; ұлттық валюта бағамының ... ... ... ... ... ... дами ... кері жағдайда импорт дамиды, өйткені
бірінші жағдайда отандық ... ... үшін ... және ... ... сұраным азая түседі; екінші жағдайда импорттық тауарлар
арзандайды және өздерінің елінде бұл ... ... ... ... ... ... ... арзандайды және өздеренің елінде бұл
тауарларға сұраным артады.
Мемлекеттік валюта бағамдарының жүйесі ... ... ... ... бағамдары түрінде ұйымдастырылуы мүмкін.
Икемді бағамдар жүйесі кезінде айырбас ... ... ... ... ... ... тіркелген бағамдар жүйесі кезінде
ұлттық валютаның алтынға немесе басқа тұрлаулы ... ... ... ... ... ... мемлкетбұл ара қатынасты реттеп
отырады,сөйтіп елдің ... ... ... жету ... рыногының қызметіне араласады. Бұл орайда шетелдік валюта бағамының
кемуі экспорт кезінде ... ... ... ... ... ... керісінше, бұл бағамның көтерілуі кезінде ысыраптар импорт кезінде
пайда болады, бұл ... ... ... ... ... бағамдары өзгерісінің экспорт пен импорттың көлеміне ... ақша ...... ақша өлш. және ... ақша ... ұлт. ақша ... ... нұсқалары |
| ... ... | |н |і |
|1 |2 |3 |4 ... ... (шет. ақша | | | ... ұлт. ақша өлш.) |1:150 |1:140 |1:180 ... ... ... (мың ұлт. |10000 | | ... | | | ... ... | | | ... | | | ... ... ... (мың |100 |100 |100 ... ақша өлш.) | | | ... ... ... ... |1500 |1400 |1600 ... ... түсім-ақша (мың | | | ... ақша өлш.) |- |-100 |100 ... ... ... | | | ... ... (мың ұлт. өлш.) | | | |
| | | | ... | | | ... ... ... | | | ... ... ... ... |66,7 |71,4 |62,5 ... ... ... құны, мың шет.| | | ... өлш.) |10000 |10710 |93,75 ... ... ... көлемі | | | ... ... ... мың ұлт. |- |710 |-625 ... 1:150) | | | ... ... бағамының |100 |100 |100 ... ... (мың. ұлт. өлш.) |1500 |1500 |15000 ... ... ... | | | ... ... (мың. шет. өлш.) |100 |107,1 |93,7 ... ... ... (мың ұлт. | | | ... |- |7,1 |-6,3 ... ... ... ... | | | ... ... ... (мың ұлт. | | | ... | | | ... ... үшін ауытқу (мың |10000 |10000 |10000 ... өлш.) |66,7 |71,4 |62,5 |
| | | | ... ... ... |10000 |10000 |1000 ... | | | ... ... (мың ұлт. өлш.) | | | ... ... сату (мың ұлт. | | | ... |66,7 |71,4 |62,5 ... ... ... ұлт. өлш. қайта | | | ... ... ... ... ... |10000 |1000 ... өлш.) | | | ... | | | ... импортшы үшін: |100 |100 |100 ... ... ... қаражаттардың|1500 |1400 |1600 ... және ... алу ... (мың | | | ... өлш.) |100 |100 |100 ... ... ... көлемі (мың | | | ... өлш.) | | | ... ... ... | | | ... ... ... ... | | | ... ұлт. өлш.) | | | ... ... ... (мың ұлт. | | | ... | | | ... ... саналған өткізуден | | | ... ... (мың ұлт. өлш.) | | | ... ... ... ... ... шетел валютасы бағамының
жергілікті валютаға ... ... ... рынокта
мүмкіндіктердің кеңейгендігін білдіреді және керісінше, бұл бағамның артуы
импортталатын тауарларға бағамының өсуіне ... ... ... ... үшін бағамдардың ауытқулары шетел тауарларын
сатып алу ... ... ... ... ... бағамы экспорт пен импорттың көлеміне әсер ... өз ... ... ...... пен ... салынатын
салықтар, кеден баждары арқылы алынатын және бөлінген қаржы ресурстарының
мөлшеріне және мемлекеттің де, ... ... ... тауарды,
қызметтерді өндірушілердің де немесе ... ... да ... ... ... ... кезінде: өндірістің едәір құлдырауы ... ... ... ... ... ... ... тепе-
теңдікті айқындайтын микроэкономикалық үйлесімдер мен қағидаттар бұзылады
әрі бұрмаланады. Бұл ... ... ... ... ... ... жабу үшін ... валюталық түсім-ақшаның
жетіспеушілігімен, ұлттық валютаның тұрлаулы ... ... ... ... жүреді. Орталық банк валюта резервтерінен айырыла
отырып немесе ... ... ... ... ... ... ... бірлігінің бағамын қолдап отыру үшінвалюталық басқыншылықтар жүргізуге
мүдделі ... ... одан әрі ... мемлекетті елдің өмірлік
тіршілігіне сондай қажет болып отырған табиғи ресурстардың ... ... ... тәуелсіздікті болуы мүмкін жоғалтуға жеткізеді.
Салықтар сыртқы экономикалық қатынастардың маңызды реттегіші ... бұл ... ... жалпы мемлекеттік салықтар, сондай-ақ арнаулы –
бірлескен кәсіпорындардың пайдасына ... ... ... баждары
(экспорт пен импортқа салынатын салықтар)
Көптеген мемлекеттерде экспорт пен импортты ... ... ... ... аумағының, кеден баждарыны және ... ... ... ... ... ... ... тауарлар
мен өзге де заттардый кеден шекарасы ... өту ... ... ... ... ... және кеден саясатын жүзеге асырудың ... ... ... ішкі ... шетелдік бәсекені реттейді. Кеден
тарифі кеден баждары мөлшерлемелерінің ... ... ... олар ... кеден аумағына әкелінетін және бұл аумақ
шегінен әкелінетін тауарлар мен өзге де ... ... ісін ... ... кезінде кеден органдары алатын, заңнамада
белгіленген және ... ... ... кеден төлемдерінің
басты түрлерінің тірі кеден ...... ... ... ... кеден тарифінде қарастарылған мөлшерлемелер бойынша мемлкет алатын
салықтар. Отандық практикада баж салығының адвалорлық, ... ... ... кең ... ... – салық салынатын
тауарлардың құнына пайызбен, айрықшалықты - бөлгіленгенмөлшерде ... ... ... ... заттардың өлшеміне, ал құрамдастырылған
мөлшерлемелер – салық ... екі ... ... ... Әкелім, әкетілім, транзиттік, маусымдық, арнаулы, демпингке
қарсы, өтімдік, ... ... ... ... баждары болып ажыратылады. Қазақстанда импорттық
(әкелімдік), ... ... ... қарсы, өтемдік баждар
қолданылады.
1996 жылға дейін Қазақстанда экспорттық баждар жұмыс ... ... ... ... ... ... бойынша тауардың жеке
түрлеріне салынды. Экспорттық ... ... ... және ... ... ... тұлғалардан, сондай-ақ тауарларды экспортқа шығаратын жеке
тұлғалардан, сондай-ақ тауарларды экспортқа шығаратын жеке тұлғалардан
өндіріп ... ... ... ... ... ... алынды.
Экспорттық баждарды шетелдік валюталарда экспортерлер төлейді және тауарлар
мен қызметтер ... ... ... ... ... (тауар
айырбасы) операциялары бойынша ... ... ... ... сақталады. Экспорттық кеден баждары ... ... және ... ... ... ... рыноктардағы
тауарлар бағасының, олардың бәсекеге жарамдылығының шынайы реттеуіші ... және ... бұл ... ... әсер ... кеден баждарының экономикалық мәні – абсолюттік рента.
Оны шетелдік сатып алушы төлейді.
Кеден баждарының түрлері
|Алу ... ... ... ... ... ... салу ... |Импорттық ... ... ... ... ... қарсы|өтемдік ... ... | ... | |
| ... | ... ... тегі ... | ... | ... ... ... |- ... бойынша |Атаулы | |- ... ... ... ... | | ... | | | ... ... ... реттеу жүйесін жетілдіру, елдің импорттық
саясатын тиімді жүзеге асыру, сыртқы экономикалық қызметтен ... ... ... Импорттық кеден тарифі қарастырған кеден
баждары ... ... ... және ... (Ұлттық банк белгілейтін
теңгенің бағамы бойынша кедендік құнды қайта есептей отырып) ... ... ... ... айырбасталымды валютамен төленеді.
Тауардың кедендік құны – кеден шекарасын кесіп өткен мезеттегі нақты
төленген ... Оған ... ... тауардың бағасы, сондай-ақ фактура
шотқа кірмеген нақты шығыстар қосылады.
Импорттық кеден баждарының ... ... ... ... ... ... ... тауарлармен бәсекелесетін тауарларға
жоғары импорттық баждар, жоқ ... ел ... ... ... ... ... баждар салынады. Бұл қағидат бір ... ... ... ... ... ... ... мүдделерін қамтамасыз етеді./10/
Түйін. Қандай ел болмасын, ол басқа елдермен есептескенде, ... ... ... ... ... мен ... өтеу ... айырбасы мәселесін тудырады. Валюталар сыртқы валюта нарықтарында
сатылады. Осы сатылымдар әлемдік қаржы нарығынында ... ... ... ... ... ... осы екі ... сұраныс пен ұсынстың
арақатынасымен белгіленген валюта курсына тәуелді болды. ... ... – бұл ... елдің ақша бірлігі түрінде белгіленген, ұлттық ... ... ... табылады. Бұның екі жақты көрінісі болады: шетел
валютасының бірлігін сатып алу үшін қажет ... саны ... бір ... алу үшін қажет валютасы бірлігінің саны. Біртұтас халықаралық валюта
нарығының әр орталығында бір валютаның ... ... әр ... ... Валюта дилері бір жерде валютаны сатып алып, оны екінші жерде
сатып, біртұтас халықаралық валюта нарығының шеңберінде ... ... ... ... ... етеді. Сұраныс пен ұсынысқа әсер етудің басқа
жолы –валюталық бақылау немесе рационалдау. ... ... ... ... ... түскен барлық валютаның 100 ... ... ... ... ... ... ... үшін, әкімшілік шешім
арқылы валюта тұтынуына шек қоюға болады.
1.2 Еркін және ... ... ... кезіндегі ақша саясаты.
1987 жылғы «Үлкен жеттілік» интервенциясы (басқыншылыгы). 1987 ж. ... ... ... ... ... ... елдері долларды
тұрақтандыруға келісім жасасады. Америкада байқалған
кепжылдық теріс сальдоның салдарынан ... құны ... ... экономикасына кері
есер етеді деп танылып, дамыған елдер оны сатып алуға яғни ... ... ... ... ... 1994 жылы доллардың құны көп жылғы ... ... ... ... қағаздарды инвестициялауға басқа елдердегі
доллардың сатылуы да әсер етгі. Оны шешу үшін АҚШ-тың
қарамағындағы 16 ... ... ... ... алуы ... іске
асырылды. Бұндай әрекеттің ... ... ... ... бұл жүйе ... ... да күрделі әдістермен
жүргізіледі. Оның жақтаушылары да, ... да ... ... ... сауда көлемінің өсуі. Бұл жүйе кезінде сауда ... ... ... ... ... ... ... қиыншылықтарды өткізу
жеңілденді.
Қарсыластары бұл жүйенің келесідей кемшіліктерін айтуда:
* ауыспалылықпен ... ... ... экономикалық көрсеткіштер
бірқалыпты болған жағдайдың өзінде де өзгеріп отырды;
* «жүйелі еместігі». Белгіленген нормалардың ... әр ел ... ... ... қабылдайды.
Сонымен бұл жүйе қазіргі кездегі қолданылып келе жатқан бірден-бір жүйе.
Жоғарьда айтылған бағам қалыптастыру түрлеріне байланысты ... мен ... де әр ... болады. Төмендегідей негізгі
түсініктерді білу қажет.
Экономикадағы бұл түсініктердің ... ... Ақша мен ... ... тепе-теңдік формуласы.
Ол үшін келесі формулалар мен түсініктерді анықтайық.
Ақша нарығындағы тепе-тендік ... М° — ... ... сұраныс; Р - баға; Q — көлем. V(і) — ақша
айналымының ... ... ... төуелді. М — ақша
ұсынысы.
Сатып алу ... ... ... Р — ішкі ... Е — ... Р* — ... ... шетел валютасымен
көрсетілген баға.
Пайыздық төрелік жүргізушінің (арбитраждың) қарапайым формуласы:
1+i=(E+1/E)*(1+i*)
Мұнда: і(і*) — елдегі (шетелдегі) пайыздық мөлшерлеме;
Е+1— ... ... ... ... табамыз:
MV(i)=EP*Q
Бұл формуланың графигі 2-суретте берілген. Көріп отырғанымыздай Е-нің
өсуі М-нің ... ... ал ... ... М-нің де төмендеуіне
соқтырады. Бұл ... ... ... ... ... түрлендіруге
болады. Мысалы, тағайындалатын валюта бағам жүйесінде бізге Е-ге байланысты
М-нің мәнін табу керек. ... ... ... ... ... ... М-ге байланысты Е-нің мәнін
табу керек. Яғни:
E=((MV(i))/(P*Q))
Басқаша айтқанда, бағамды Орталық банк белгілеген жағдайда Е экзогенді
айнымалы шама болып ... ... ... ... ал М болса
экономикадағы жағдайдан ... ... шама ... Баға ... жағдайда керісінше екеуі орындарын ауыстырады.
2. Тағайындалатын және еркін айналымдагы ... ... ақша ... ... ... ... Е-ні ... банк тағайындап, оның
арзандауына кедергі жасауға тырысады. Сол мақсатта ол ... ... ... ... Ол бұл ... ... бастапқы қалпына келгенге дейін жасауы
керек. Ең соңында Орталық банк алғашқы М-нан ауытқу көлеміне тең мөлшерде
валюта сатуға мәжбүр ... - ... В* — ... ... мөлшері;
Dgc — Орталық банктегі мемлекеттік облигациялар мөлшері.
ә) Уақыт өткеннен соң ... банк ... ... ... ... ішкі ... ... кебейгендігін байқайды. Бұған қоса ақша
базасының (Мһ) өзгермелігі анықталады:
Mh-Mh_1=(Dgc-Dgc-1)+E(B*c-B*c-1)=0
Сонымен жоғарыдағыдан анықтағанымыз ... банк ақша ... әсер ... яғни М ... ... ... коэффициенті (ОС) түсінігін аша кету керек. Ол
Орталық банктің облигациялар ... ... ... ... қатынасын
анықтайды. Оның қысқаша формуласы:
OC=-(E(B*c-B*c-1)/(Dgc-Dgc-1))
Біз қарастырған формулада оның мәні 1-ге тең. Ал әдетте оның мәні —1 ... ... ... Себебі капиталдың әлемдік қозғалысына шынында көптеген
кедергілер бар.
Түйін. 1987 ... ... ... интервенциясы (басқыншылыгы).
1987 ж. АҚШ, Германия, Жапония, ... ... ... ... ... ... ... жасасады.
1994 жылғы интервенция. 1994 жылы доллардың құны көп жылғы теріс ... ... ... ... ... ... елдердегі
доллардың сатылуы да әсер етгі.
1.3 Атаулы және нақты ... ... ... ... ... және нақты бағамға бөледі.
Оларды жеке-жеке қарастырайық.
Атаулы багам. Ол екі елдің валюталарының айырбас ... Яғни ... ... ... ... 1 ... — 150 теңге атаулы бағамы
бойынша халықаралық нарықта 1 долларды 150 теңгеге айырбастаймыз, ал ... ... онда әр ... 150 теңге төлейміз.
Нақты бағам. Ол екі елдегі ... ... ... ... ... ол
бізге елдің ішінде шығарылған тауардың бағасын басқа елдегі ... ... ... ... екеуін келесі мысал арқылы қарастырайық. Америкалық машиналардың
құны 1000 доллар. Ал жапондық сондай ... 2,4 млн. иена ... ... 1 доллар - 120 иена болсын. Одан ... ... ... ... ... жарты бағасын құрайды. Осыдан нақты бағамның
келесідей формуласы шығады.
Нақты бағам = атаулы бағам* ((өз елінде өндірілген ... ... ... өнім ... мына ... ... көрсетуге болады.
Ен=ЕАх(P/Р*)
Формуладан көріп отырғанымыздай атаулы бағам елдің тауарларының басқа
елдің бағасымен ... ... ... Егерде атаулы бағам арзан
болса елдің тауарларын алу тиімді болады және таза экспорт көлемі өседі,
оның формуласы:
МХ = NХ • ... NХ - таза ... ... пен ... ... қатынасын біз келесі графиктен кере
аламыз (3-сурет).
Суреттен көріп отырғанымыздай ... ... ... таза ... ... ... ... Суреттегі вертикал сызықтың деңгейі таза
экспорттың көлемі теріс санға ауысуын, яғни ... ... ... көрсетеді.
Бағамның экспортқа әсерін графикпен көрсетейік (4-сурет).
Мұнда тік қисық қор мен инвестицияның ... ... ... ... ... қарастырайық.
Елдің ішіндегі бюджет-салық саясаты. Егерде мемлекет ұлттық қордың
көлемін ... ... алу ... ... ... нақты бағам қалай
өзгереді? Жоғарыда ... ... ... ... ... S-I көлемін
қысқартады, ал ол NХ көлеміне әсер етеді. ... ол ... ... ... ... ... ... ұлттық валютаның
ұсынысын төмендетеді. Ол өз барысында нақты бағамды жоғарылатады. Соның
нәтижесінен елдің тауарлары ... таза ... ... ... ... ... айтқанда S-I қисығы солға жылжып, оған тең нақты валюталық
бағам мөлшері көтеріледі. Соның нәтижесінде NХ ... ... ... ... ... ... шетел мемлекеттері
жасады деп қарастырайық. Ол ... ... ... ... соның
арқасында пайыздық мөлшерлемелерді көтереді. Оның көтерілуі ... ... ... ... төмендеуі S-I қисығын оңға
жьшжытады, соның нәтижесінде NХ ... ... ... ... өзгеруі. Елдің ... ... өсуі I-дің ... ... ие болуын көрсетеді. Жалпы ... ... ... сауда саясатының әсері. Мемлекет протекционистік саясат ұстанып
жүр дейік. Мысалы, импортқа қарсы ... ... ... Соның нәтижесінде
таза экспорт көлемі артады (таза экспорт — экспорт -импорт). Және NX жоғары
жылжиды (5-сурет). Бірақ инвестиция мен қор ... ... ... тек артады (E1-ден E2-ге).
Түйін. Жоғарыда айтылғандарды пысықтасақ, біз ... ... ... ... бағамның төмен болғанының тиімді екенін байқаймыз.
1.4 Тағайындалатын және ... ... ... режиміндегі салыстырмалы
тиімділік
Тағайындалатын валюта бағамын ұстап түру үшін, төлем балансында мезгіл-
мезгіл болып тұратын тапшылықты жабуға резервтер ... ... ... ... онда мемлекеттер табыс пен бағаны темендететін
дефляциялық саясатты ... ... ... ... жағдайын уақытша
жақсарту үшін, валютаны қадағалау немесе протекциялық сауда шараларын
өндіру қажет.
Валютаны қадағалау - ... олем мен осы ... ... ... ... тарапынан қадағалау. Мысалы, шет мемлекеттерде жұмсауға
арналған шетел валютасын резенттерге ауыстыруды үкімет тарапынан шектеу.
Еркін айналымдағы ... ... ... ... ұзақ мерзіммен
салыстырғанда тиімсіз. Керісінше тағайындалатын бағам ұзақ мерзіммен
салыстырғанда қысқа ... ... ... ... ... ... ... реттеуде және бағаның деңгейін
тұрақтандыруда, өте үлкен ... ... ... ... беруімен ерекшеленбейді.
Қазіргі жағдайда мемлекеттер аралас ... ... бұл ... және ... айналымдағы бағамдар аралас пайдаланылады. Олар:
бағамның "жүзуін" басқару - ... ... ... ... жаңа ... ... жиі ... отыруын жорамадцау. Оған қозғалыс барысында,
бұрын тағайындалған мөлшерде ұлттық ... ... ... жатады
("ползущая привязка" - "сырғымалы беркіту").
"Сырғымалы беркіту" жағдайында бағам алдын ала ... ... ... де ... ... ... ... ("грязное
плавание" -"лас құбылу").
Мұндай жағдайда ... ... жаңа ... ... ... ... қажетгі операцияларды жүзеге асыру үшін қаржы құралдарын
іздестіреді.
Төмендегі кесте тағайындалған жөне ... ... ... ... бағалауға мүмкіндік береді.
|Тағайындалған бағам ... ... ... |
| | ... ... айтарлықтай |Болжай алу мүмкіндігі бар ... ... ... ... және ... |
| ... пайдалану арқылы |
|Күтілмеген баға тітіркенісі бол- ... шет ... көп ... ... ... ... ... сауда қатынасы бар тұрақты |
|сияқты жағдайда тиімді болады ... ... ... ... мемлекет арасындағы инфляция | ... ... ... ... ... ... немесе ЕСU-ларға «байластырма»| ... ... ... басқару» жүйесінде |
| ... ... ... ... | ... ... ... |Төлем балансының дағдарысын |
|сөзсіз қажет жағдайда тиімсіз ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
|Тағайындалған бағам режімінде |монетарлық саясаттың тиімділігі |
|монетарлы саясатқа қарағанда ... ... ... ... тиімділігі |валюта бағамының еркін тербе- ... ... ақша ... ... ... әсерін және |
|өзгертудің ... ... ... ... ... ... |
|бағамын ұстап тұру мақсаттарына |Бұл жағдай қазыналық экспан- ... және өнім ... мен ... ... нәтижесінде |
|жұмысбастылық деңгейіне әсер ... ... ... | ... ... ... ... онда мемлекеттер табыс пен бағаны
темендететін дефляциялық саясатты пайдалануы керек, төлем ... ... ... үшін, валютаны қадағалау немесе протекциялық
сауда ... ... ... ... ... ... ... кезеңінде ұзақ мерзіммен
салыстырғанда тиімсіз. Керісінше ... ... ұзақ ... ... ... кезеңінде тиімді.
ІІ Қазақстан Республикасының Валюта бағамы. Төлем балансы
2.1 Қазақстандағы төлем балансы
Кез келген елдің дүниежүзінің ... ... ... оның төлем балансында қамтып көрсетіледі.
Төлем балансы дегеніміз уақыттың белгілі бір межелдемесінде бір
елдің дүние жүзінің ... ... ... ... ... қорытып
көрсететін көрсеткіштердің жүйесі. Ол мына бөлімдерді қамтиды:
Ағымдағы шот (сот балансы);
Капиталмен және қаржылармен болатын операциялардың шоты (күрделі шот)
Резервтік активтер;
Таза ... мен ... ... ... төлем балансы
|КӨРСЕТКІШТЕР ... ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... ШОТ | | | ... балансы | | | ... | | | ... | | | |
| | | | ... көрсету балансы | | | ... | | | ... | | | |
| | | | ... ... | | | ... ... мен ... бойынша | | | ... ... | | | ... ... ... | | | ... ... ... | | | ... ... ... ... сыйақы | | | ... ... | | | ... трансферттер | | | |
| | | | ... ... ЖӘНЕ ... ... | | | ... ШОТЫ | | | ... ... операциялардың шоты соның | | | ... ... ... | | | ... шоты | | | ... инвестициялар | | | ... ... | | | ... | | | ... ... оның ... ... | | | ... | | | ... ... ... (нетто) | | | ... орта және ұзақ ... ... | | | ... ... | | | ... ... кредитттер | | | ... ... | | | ... өтеу ... | | | ... ... | | | ... | | | ... ... тартқан қарыздары | | | ... ... | | | ... өтеу ... | | | ... ... | | | ... (нетто) | | | ... ... ... капитал | | | ... МЕН ... | | | ... ... БАЛАНС | | | ... ... | | | ... ... ... ... | | | ... кредит | | | ... ... ... ... банкі
Ағымдағы шот мыналарды қамтып көрсетеді: тауарлармен жасаланатын
операцияларды – экспорт пен импортты; қызметтер көрсетуді – жүк, ... ... ... ... ... ... ... алынатын табыстар; трансферттер; ізгілікті көмек; техникалық
жәрдемдесу; гранттар. ... ... ... және ... емес ... Факторлық қызметтер көрсету өндіріс факторларын – еңбек пен
капиталды пайдаланудан ... ... ... бұл ... өтемақылар инвестициялавр мен резервтерден түсетін табыстар;
капиталдан түсетін табыстар дивиденттер, пайыздар басқа табыстар болуы
мүмкін.
Факторлық емес қызметтер көрсету жүк және ... ... ... ... ... және оқыту қызметтер
түріндегі техникалық және техникалық көмекті және бірқатар қызметтер
көрсетуді кіріктіреді.
Капиталмен және қаржылармен жасалынатын ... ... ... ... ... немесе капиталдың шетелге қайтуын
және портфельді инвестицияларды мигранттардың (жылыстау және құйылым)
трансферттерін коммерциялық кредиттерді, қарыздарды, басқа инвестицияларды
(дипозиттерді, валютаны, және т.б.) ... ... ... шоты және капиталмен жасалатын шот өзара
байланысты: біріншінің тапшылығы сырттан капиталдың құйылымы есебінен
жабылады; ... ... ... шоты ... ... ... ... жылыстайды.
Резервтік активтердің жайғасымы монетарлық алтын қарыз алудың
арнаулы құқықтарын, шетелдік валютадағы талаптарды қамтиды. Басқа елдерге
қатысты міндеттемелерді шегергеннен ... таза ... ... ... жайғасым екі шотты – ағымдағы операциялардың және капиталмен жасалатын
операциялардың шоттарын теңестіреді.
Қателер мен рұқсатнамалар «көлеңкелі бизнесті» қоса алғанда,
бейрезиденттермен жасалынатын ... ... ... ... ... ... ... сол онда босалқы қорлар мен қорланымдар
емес, қаражаттардың ағымы, олардың кезең ішіндегі өзгерісі қамтып
көрсетеледі. ... ... ... ... ... аударуды
құндық бағалау бірыңғай валютаға келтіріледі (Қазақстанда- АҚШ ... ... ... ... ... оларды жасау
трансформациялау айырбастау, аудару, немесе өтеу, меншік иесінің
(резиденттің немесе бейрезиденттің) ауысымы мезетінде жүргізіледі.
Операциялар қосарлы жазба жүйесі бойынша – ... және ... ... ... ... бірақ қарама-қарсылық белгілермен қамтып
көрсетіледі. Кредит жазбаларының сомасы тең ... ... ал таза ... тең ... Бұл ... ағымдағы операциялардың шотындағы оң сальдо
(кредит жазбаларының асып түсуі) тауарлар мен қызметтерді көрсетудің
экспортын, табыстар мен трансферттердің түсуін білдіреді; теріс сальдо
(дебет жазбаларының асып ... ... ... ... ... мен ... төлеуді білдіреді. Күрделі шотта оң мөлшер
бейрезиденттер алдында міндеттемелердің өсуін және ... ... ... қысқартуды сипаттайды; теріс мөлшер
бейрезиденттер алдында елдің міндеттемелерінің қысқартылуын және
резиденттер тарапынан бейризиденттерге талаптың өсуін білдіреді.
Төлем балансының ... ең ... ... ... жай –
күйінмен айқындалады. СОндықтан сыртқы экономикалық қызметтегі ... аса ... ... тауарлар экспорты менфакторлық және
факторлық емес қызметтер көрсетуді ұлғайту есебінен төлем балансын суықтыру
болып табылады. Мұндай ... шешу ... ... тұтынушының орнына
«өндіруші тұрпатындағы» эконномика арнасына қайта бағдарлау жөнінде едәуір
күш жұмсауды және шикізат ... ... ... ... ғана ... бірге өндірістің кейінгі технологиялық өзгертіп жасау салаларының
өнімі бойынша да ұлғайтуды талап етеді.
Мемлекеттің әлемдік ... ... мен ... ... ... ... балансын қа-растыруға болады. Шынында да төлем
балансының ішіне елдің барлық жасаған қарым-қатынасының эконо-микалық ... ... мәні ... Ал ... ... ... анықтамасы бойынша
оның құрамына — операциялар ... мен ... ... балансы
жатады. Елдің барлық іс-әрекеттері мен сауда операциялары төлем ... ... ... ... (тауар экспорты, қызмет экспорты) елдің
импортынан ... ... ... ... ... активті (оң), ал кем болған
жағдайда пассивті (теріс) сальдолы деп атаймыз. Оң төлем ... ... ... ... ... етіледі.
Төлем балансы төмендегідей тармақтардан құралады:
ағымдағы операциялар: сауда, табыс қозғалысы, аударымдар (мемлекеттік және
жеке тұлғалардың);
капитал ... ... ұзақ ... инвестициялар - тікелей және
қоржындық, қысқа мер-
зімдік капиталдар қозғалысы;
тұрақтандырушы тармақта қорларды қайта бағалау және ... ... ... ... қолдану, басқа да қаржы көздері;
қорлардың соңғы өзгерісі: алтын, ... ... ... ... берілген негізгі макроэкономикалық көрсеткіштерге қарайық. Бұл
кестеден көріп ... ... ... ... 1998 ... ... ал қалған жылдары оң сальдо байқалады. Демек, 1998 ж. ... ... ... ... аз ... ... ... пайда болды. Бірақ елдің теріс сальдосының нөтижесі экономикаға
қатгы әсер еткен жоқ, себебі тапшылық көлемі үлкен ... жоқ және де ... ... бойы ... жоқ. ... ... экономикаға әсері валюта
бағамына әсер етуі арқылы жүреді. Шынында да сальдоның өз алдына тек сандық
сипаты және ... мәні ... оның еш ... ... ... ... бағамы елдің тауар айналымын жүргізеді. Ол елдің ішіндегі өзінің
5 функциясын (қызметін) ... ... әсер ... Себебі қазіргі
заманда әлемдік экономикаға қатысу ... ... ... ... ... ... да ... бағамын толығырақ қарастырайық.
|Атауы |1998 |1999 |2000 |2001 |
| |ж. |ж. |ж. | |
| | | | | |
| | | | |ж. |
|1 . Ішкі ... ... | | | | ... ... АҚШ ... ... ... АҚШ долл. |6671,5|5648,3|6849,8|6363,0|
|4. Сауда баланс сальдосы |-800,9|343,7 ... | | | | ... ... бағамы (кезең |83,8 |138,2 |144,5 |153,2 |
|аяғында) | | | | ... ... ... |78,3 |119,5 |142,1 |146,7 |
Егерде Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы ... ... ... Ресейде сауда жасасаңыз ол төлем бола алмайды. Себебі Ресейде
мемлекет белгілеген езіндік валюта бар. Ал ... ... ... ... ... жасауға ниет білдірсе, онда ол төлем құралы ретінде "теңге"
валютасын қолдануы керек. Мысалы, қазақстандық бір ... ... ... қант ... дейік. Ресейдегі сатып ... ... ... құнын теңгемен төлеуі қажет, ... ... өз ... ... ... ... және т.б. ... тө-леуі
қажет. Ал сатып алушының қолында өзінің ұлттық валютасы ғана бар. Осындай
себептерден ... ... ... ... ... ... нарығы арқылы қанағаттандырады. Оның ең басты алғышарты
"екі әр түрлі ұлттық валюталарды ... ... ... табылады. Мысалы,
Қазақстандағы валюта нарығында адам демалуға, жұмыс бабымен, оқуға бара
жатқан кез келген елдің ... ... ... ... ал шет ел
азаматтары теңгеге өз ... ... ... бар. ... валюта белгілі бір қатынаспен, бағаммен айырбасталады.
Валюта ... деп бір ... ... екінші елдің валютасына
айырбастағандағы валюталардың қатынасын атаймыз. Мысалы: 153 тг = 1$, 70 ... 4 тг = ... ... ... ... ... бір-біріне қарама-қарсы екі
әдіс бар:
1) валютаның еркін айналымдағы бағамы;
2) тағайындалатын валюта бағам әдісі.
Валютаның ... ... ... ... ... ... ... әсерінен қалыптасады. Оны келесі графиктен көре аламыз.
a'
a
1rr =ax 1тг ... ... ... рубльге айырбасталына алынатын бағам жағдайын қарастырайық
Бірінші жағдай. Рубльге ... ... ... ... арқасында
қазақстандықтарға рубль арзандап, онымен бірге Ресей тауарлары да
арзандайды. Сондықтан ... ... ... ... ... ал ол өз ... сол ... сатып алуға қажет рубльге деген
сұранысты өсіреді.
Екінші жағдай. Рубль ұсынысы азаяды. Қазақстандық тауарлар ... ... ... ... ... ... ... сұраныс та жоғарылайды.
Сонымен сұраныс пен ұсыныс арақатынасының жалпы әдісі осы ... ... ... ... бір ... бес ... тең ... еркін айналымдағы бағамына көптеген факторлар әсер етеді.
Олар:
* Тұтынушы талғамыньщ өзгеруі. ... ... ... деген тұтынушының
талғамы, көзқарасы ол елдің валютасына қатты әсер ... ... ... ... ... онда ... оны алуға тырысып, долларға
қосымша сұраныс тудырады. Немесе Қазақстанға Ресейден демалушылар көп
келсе, онда
рубль ұсынысы ... ... ... ... ... Бір елдің ұлттық табысы басқа елдердің
ұлттық табысына қарағанда өсімі салыстырмалы жоғары болған жағдайда, ол
елдің ... ... ... ... ... оның ... ... қатысты
болады.
* Бағаның салыстырмалы өзгеруі. Егер Қазақстанда баға ессе, ал Ресейде
қалыпты болса, онда қазақстандықтар ресейліктердің салыстырмалы арзан
тауарын тұтынуға тырысып, рубльге ... ... ... ... ... біздің тауарды тұтынуға деген ынтасы азайып,
рубль ұсынысын кемітеді. Бұл екі ... ... ... ... Салыстырмалы нақты пайыздық мөлшерлемеле-
рінің өзгеруі. Мынандай жағдайды ойластырайық. Қазақстанда инфляцияны тежеу
мақсатында «Қымбат ақша» саясаты жүргізілді. ... ... ... нақты пайыздық мөлшерлеме мөлшері басқа елдерге қарағанда
жоғары болды. Соның арқасында Қазақстан инвестициялауға өте тиімді елге ... ал ол ... ... ... тұрақты болған жағдайда)
теңгені алуға итермелейді.
• Алыпсатарлық. Қазақстан экономикасында: а) Ресей экономикасына
қарағанда жылдам өсу қарқыны болады деген жорамал бар; ә) басқа ... ... ... ... ... бар; б) темен мөлшерлеменің пайыздық мөлшері
күтілуде. Ондай жағдайда теңгесі бар тұлғалар қолындағы теңгені басқа,
қалыпты ... ... Ал ол сол ... сұранысты жоғарылатып, оны
теңгеге қарағанда қымбатгатады.
Ал бұл әдістің тиімділігіне келетін болсақ, онда оны ... ... бұл ... ... ... автоматты түрде түзетіліп, соның
арқасында төлем балансының тапшылығы мен қалдықтары жойылады. Бұны сұраныс
пен ұсыныс функцияларының ... ... ... ... ... 1rr = ах 1 тг. жағдайда орнайды және де ... ... жоқ деп ... Бұл ... ... ... ететін
рублі мен Ресейдің қажет ететін теңге көлемі бір-біріне тең деп ... ... бір ... ... қазақстандықтардың рубльге деген
сұранысы D-дан D'-ге артты дейік. Қазақстандық экспорттық операциялар ... ... ... әкеледі, ал импорттық операциялар «аС» көлемді қажет
етеді. Сонда алғашқы бағам ... ... ... ... АС ... ... Бағам нарық заңдарымен қалыптасатындықтан ол 1rr = а^х ... ... Ал бұл ... ... ... қазақстандық тауарлар
арзан болып, қазақстандықтарға керісінше ... ... ... ... ... ... ... артады, ал Қазақстандағы рубльге деген
сұраныс азаяды. Сондықтан төлем балансы автоматты ... ... ... ... ... және ... ... Белгісіздік және қауіп сауда
жүргізуде қиыншылықтар туғызады. Мысалы, қазақстандық кәсіпкер АҚШ-
тан 90 ... ... ... ... отырды. Ол есептегенде долларды 79 теңгемен
санады, ал елдегі жағдайға байланысты төлем уақыты келген кезде доллар 150
тг. болды. Сонда кәсіпкер екі есе көп ақша ... ... ... жағдайы. Елдің экономикасы халықаралық нарық валютасының бағамы
төмендеген жағдайда нашарлайды. Валюта бағамына тәуелді болады.
... Ішкі ... ... әсер ... ... ... валюта жүйесі
Нарыққа өту кезінде Қазақстан Республикасы егеменді ел ... ... ... ... валюталық саясат жүргізуі керек.
Қазақстанның алдында шетелдермен дербес валюта қатынастарын құрумен қатар
халық шаруашылығын қайта құру, оны нарық рельстеріне түсіру ... шешу ... ... 1992 ... ... ... мүше болып кіргеннен
бастап өзінің валюта қатынастарын Ямайка ... ... ... мен ... Жарғысына сәйкес қалыптастыруда. Валюта қатынастарын
ұйымдастыру үшін 1993 жылдың 14 сәуірінде ... ... ... ... ... Ол ... ... сом аймағында болғандықтан шетелдермен
жеке валюталық байланыстары жоқтың қасында болтаны. ... ... ... ұлттық валютасын айналымға шығаруға дайындап, жеке алтын валюта
резервтерін құру жұмыстарын жүргізумен шұғылдануда еді. Қабылданған заң
бағаны ырқына жіберу (либерализация) деңгейіне ... ... ... дамып келе жатқан валюта қатынастарына тіпті қарама-қайшы
сипатта болды. 1996 жылы 24 ... ... ... ... жаңадан заң қабылданды.
Қазақстан Республикасының шетелдермен жүргізілетін валюталық
қатынастарының негізгі элементері республикада қабылданған заңдарда
айқындалады. Олар ... ... ... ... ... Республикасының
Ұлттық банкі туралы» 1995 жылдың 30 наурызындағы заң; «Асыл тастар және
қымбат бағалы металдармен байланысты қатынастарды мемлекеттік реттеу
туралы» 1995 ... 20 ... заң; ... және банк ... ... жылдың 31 тамызындағы заң; сонымен қатар ҚР президентінің жарлықтары,
үкімет қаулылары мен ... банк ... ... ... 1994 жылдың 24 қарашасында ҰБ басқармасы бекіткен «ҚР-да валюталық
операцияларды ... ... ... ... ... ... реттеудің обьектісі болып
шетел валютасы, шетел валютасындағы бағалы қағаздар, валюталық
құндылықтарды, аффинирленген (тазартылған) ... мен ... да ... ... ... алып кету және ... тәртібін белгілеу
болып есептеледі. Валюталық қатынастардың субьектілері болып «резиденттер»
және «резидент еместер» саналады. Резиденттерге ажататындар:
- Қазақстан Республикасында тұратын жеке ... оның ... ... ... ... ... ... Республикасының заңдары бойынша құрылған заңды тұлғалар,
сондай-ақ олардың Қазақстан территориясындағы филиалдары және одан тыс
жерлердегі өкілдіктері;
- Қазақстан Республикасынан тыс ... ... ... ... ... ... сондай-ақ шаруашылық немесе коммерциялық іспен
шұғылданбайтын өкілдіктер.
Қазақстан Республикасындағы «резидент еместерге» қоғамда республика
«резиденттері» түсінігінде көрсетілмеген заңда және жеке тұлғалар жатады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... мәмілелері
Ұлттық банк валюта операцияларын жүргізуге берген лицензия ... ... ... мен ... ... арқылы жүргізеді.
Қазақтан Республикасында негізгі валюталық реттеу органы болып
Ұлттық банк саналады. Ол:
- шетел валютасының және шетел валютасындағы бағалы қағаздар ... ... мен ... белгілейді, шетел валютасында операциялар
жүргізуге қажетті шектеулер енгізеді, ондай шектеулерді сыйақы
көлеміне де енгізеді;
- резиденттер мен ... ... ... ... ... ... валютасындағы бағалы қағаздармен операциялар жүргізу ережелерін
белгілейді;
- резиденттердің шетел банктерінде шот ашу шарттарын анықтайды; беру,
тіркеу ережелерін белгілеп, ... ... ... ... ... валютаның – теңгенің шетел валютасына шаққандағы бағамын, оның
ішінде бухгалтерлік есеп жүргізу, кедендік және ... ... ... ... ... және бағалы металдармен жалалатын баға
белгілеу мақсатында Ұлттық банктің ресми бағамен белгілеу жолымен
реттейдй;
- алтын валюта активтерін құрап, соларменоперациялар жүргізіледі;
- Халықаралық есеп ... ... ... ... ... есеп айырысу қатынастарын жетілдіреді;
- Қабылданған мемлкеттік шарттарға сәйкес шетелдік және халықаралық
ұйымдармен шетел валюталарын тартады.
Қазақстанда валюталық ... ... ... органдары
және олардың агенттері жүргізеді. Валюталық бақылау органдары болып
Ұлттық банк және Қазақстан ... ... ... ... ... заң бойынша валюталық бақылау қызметін жүргізетін
ұйымдар, атап айтқанда, ... ... ... банктер
есептеледі.
Валюталық бақылау негізінен мын бағытта жүргізіледі:
- жүргізілетін валюталық операциялардың заңға сәйкестігін анықтау ... ... ... мен мен рқсаттың болуы ;
- резиденттердің мемлекет ... ... ... ... ... сондай-ақ ҚР-ң ішкі валюта нарығында шетел
валютасын сату міндеттемелерінің орындалуын ... ... ... ... ... валюта операциялары бойынша есеп
пен есептесудің толықтығы және объективтілігі тексеріліп, сонымен
бірге резиденттер еместердің теңгемен жүргізген операциялары бойынша
бақылау жүргізіледі./1/
Түйін. Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... халық шаруашылығын қайта құру, оны нарық
рельстеріне түсіру мәселелерін бірге шешу міндеттері тұрды.
Қазақстанда валюталық бақылауды валюталық бақылау органдары және олардың
агенттері ... ... ... ... болып Ұлттық банк және
Қазақстан Республикасының Үкіметі саналады. Валюта қатынастары ... ... және ... ... қызмет етіп, ол мемлекеттің
төлем балансында көрініс тапты.
2.3 Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... тек ... экономика арқылы жетуге
болатындығын дүниежүзілік тәжірибе көрсетіп отыр.
Қазақстан экономикасының шаруашылық жүргізудің нарықтық ... ... ... ... объектісі – ақшаның рөлін арттыруды шұғыл
қажет етеді.
Ақшаны сатып алу-сату төлем қаражаттарының, несие ресурстарының және
сан алуан бағалы қағаздарының ауқымы зор ... ... ... ... ... секторының пайда болуына себепші болады.
Қазақстан Республикасының қатаң түрде орталықтанған жоспарлы
экономикадан жаңа, мемлекет тарапынан реттеліп отыратын нарықтық
экономикаға көшуі ... оған ... ... ... ... ... және ... нарығының құрылуын талап етті.
Жалпы Валюта нарығы дегеніміз шетелдік валютаны және шетелдік
валютадағы төлем құжаттарын сату-сатып алу ... ... және ... ... жүйесі.
Қазақстан Республикасының халықаралық нарыққа шығуына кедергі жасап
тұрған мәселелердің бірі – теңгенің айырбасталымдылығы. Бір жағынан
қазақстандық теңге ... ... ... ... ... ... Бірақ бұл шектеулер, Қазақстанның дүниежүзілік валюта
нарығының толық құқылы қатысущысы бола алмауына жеткілікті.
Мемлекетіміздің ішкі ... ... әлі ... жоқ, ... ... ... нарығының жастығынан кез келген ірі қаржы
институты, соның ішінде шетелдік де, өзіне пайда түсіре ... ... ... ... қарыздарын өтегенде нарыққа ватаның
айтарлықтай қаражат көлемін шығарады, бұл да теңгеге әсер ... ... ... ... қарама-қарсы және толық емес. Еліміздің валюта
нарығының ерекшелігі, ол пайда болғанда үкімет теңгенің ішкі
айырбасталымдық жолына тұруымен анықталады. Валютаны еркін ... ... ... ... ... ... ... жатқан өзгерістер валюта нарығына тікелей әсер
етуде. Ең алдымен қаржы және ... ... мәні мен ... ... ... ... нарығын қаржы нарығының құрама бөлігі ретінде
қарастыруға болады.
Басқа да қаржы нарықтағы сияқты ... ... ... өтеу үшін ... болды. Банктер өз клиенттері үшін мәмілелер
жасайды. (яғни, халықаралық саудаға тартылған фирмалар үшін). Өзін жұмыс
барысында олар шетел валютасын жинақтайды да, ... ... ... тәуекелге ұшырай бастайды. Осы тәуекелді
төмендету үшін олар операцияларды көбінесе өз шоттарынан жүргізуге
тырысады. Халықаралық сауда мен ... ... ... шығуда,
1995 ж. Сәуір айында орташа күнделікті сауда айналымы 1,3 ... ... 1989 ж. ... ... 650 ... ... ... бұл күндік
көлемі көп мемлекеттердің жылдық ЖІӨ-нен асып түседі. Бұл ЕО орталық
банктерінің ... ... ... ... (385 ... Экю) асып түседі. /3/
Шетел валютасы шетел ақшасы мағынасын береді. ... (МІ) ... ... ... ... яғни, коммерциялық банктік жүйенің
өтімді пассивтері түрінде, валюта нарығынан талап етілгенге дейінгі
депозиттер бейнесінде сипаттауға болады. Оның негізгі қатысушылары
коммерциялық банктер және банкаралық ... ... ... көлемнің 90
пайызын құрайды.
АҚШ доллары de facto дүниежүзілік валютаға айналады. Егерде бір
саудагер Зимбабве долларын Канада долларына аударғысы келсе, онда ... ... ... Біріншіден, ол Зимбабве долларын АҚШ долларына
аударып, екіншіден АҚШ долларына АҚШ долларына Канада долларын сатып алады.
Басқа ұлттық қор биржаларына қарағанда валюта ... ... бір ... ... ... сол ... ... талап етілмейді.
Мәміленің көбі телефон немесе бір-бірімен электрондық жүйемен байланысқан
экран терминалдары арқылы жасалады. Коммерциялық банктермен қатар валюта
нарығының негізгі қатысушылары әр ... ... ... ... рөлі ерекше, өйткені олар мәміле затты, яғни валютаны жасайды.
Кейбір мемлекеттерде олар күнделікті саудада ... ... ... үшін ... ... ... Мұнда нақты қатысудың жоқ
болғандығы, аукционер де жоқ, ешқандай айғай-шу сияқты әрекеттердің болмауы
басқа биржалардан гөрі артықшылығы болып саналады. Шынында сауда ... ... Кез ... ... екі ... баға бер: сұралатын –
сатып алғысы келетін және ұсынылатын – сатқысы келетін баға.
Бұл қалай іске ... ... ... ... ... ... ... 10 млн. Доллар сатып алғысы келдеі. Бұл үлкен сома және
ол клиентке ... ... ... банк ... ... ... отыра
алмайтындығынан қысқа мерзім ішінде ұтымды мәміле жасауы тиісті. Хабар
қысқа ... ... ... ... ... ... банкінің агені
нидерландық АБN-Amro банкіне телефон соғады. Нарық құрушы АБN-Amro
Бнкі кезкелген уақытта белгілі бір стандарттық минимум мен ... ... ... алу немесе сатуға әзір делік. Ірі банктер көп екі
жақты бағамдарды құрады, мысалы, АБN-Amroны сол ... ... ... ... ... компьютерленген сауда жүйесінің көмегін
пайдалана алады. Олардың ішінде жеткеші болып саналатын Рейтер мен
Телерейт. Осындай жүйелер компьютер экрандарын ... және ... ... ... ... ... қамтамасыз етіп отырады.
Тағы да үшінші жол – делдалдар ... ... Ірі ... туралы
сөз болғанда делдалдар көмегімен қолдану жиі тараған. ... кез ... ... ірі ... мәміле жасамауға құқығы бар. Ондай
жағдайларда ірі мәміле жасағысы ... ... ... ... да, ... бүкіл бағасын көтеріп жіберіді. Делдал осыжағдайды,
саудагерді (жасыру үшін) ешкімге білдірмеу үшін ... ... ... қатысады. Қазіргі кезде делдалдар бүкіл жасалып жатқан мәмілелердің
30-50 пайызын өзіне алуда. ...... ... операциялары үшін берілетін
сыйақы ретінде қарастырылады: шетел валютасын біржерден алып, екінші жерге
сатып ... ... ... және ... баға арасындағы айырманы өз
қалтасына түсіреді.
Пайда нормасы валюта айырбастау пункті 5-7 процент, ... ... 2 ... ал ... төмен 0,1 процент мәмле миллион
долларға жүргізілсе, сыйақы тұрақты шығындарды (оператор жалақысы, қымбат
қызмет көрсетулер сияқтыт.б.т.) жауып отыру керек сонымен ... ... үшін ... ... ... ... осы жағдайда әр түрлі
тәукелдерге ұшырау мүмкіншілігінен сақтандырады.
«Кіші қатысушылардан» түсетін маржа неліктен үлкен ... қиын ... ... олар ... ... айналыспайтындығымен
тұрақты шығындар аз мәміле көлеміне тайрайды. Екіншіден, осы клиенттер
санаты қолма-қол ақша, нақты еңбекті ... ... ... ... және ... айырбаутау пунктінде валюта сомасы үлкен болғандықтан, валюта
бағамына байланысты тәуекел де үлкен болады. Сондықтан оған өтем жасайтын
маржа көлемі де үлкен болуы ... және ... ... ... ақша агрегаттары.
Негізгі ақша агрегаттарына қазіргі кезде ақша-несие ... мен ... ... жүрген ақша базасы мен ақша жиыны жатады.
Ақша жиыны Ұлттық банк пен екінші деңгейдегі банктердің баланс
шоттарын шоғырландыру негізінде анықталады және ... ... ... ақша және жеке ... ... мен үй шаруашылғы резиденттерінің
депозиттері кіреді. Төменде ақша аграгаттарының құралы келтіріледі:
1) М0 (айналыстағы қолма-қол ақша немесе банк жүйесінен тыс ... М1, М0 + ... емес ... ... мен ... ... аудармалы
депозиттері;
3) М2,М1 + теңгедегі басқа депозиттер және банктік емес ... ... ... ... ... ... дипозиттері;
4) М3 (ақша жиыны), М2 + банктік емес заңды тұлғалар мен халықтың шетел
валютасындағы басқа депозиттері.
«АҚШ долларының айырбас бағымы» кестесіндегі, КАSЕ –де ... ... ... ... өлшемді биржалық айырбас бағамы орташа
өлшемді арифметикалық формула бойынша есептеледі:
Кор/о =
Мұнда: К1...Кn – n мәміле бойынша бағам;
Q1...Qn – n ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк есеп жүргізу мен
кеден төлемдері мақсатында оқтыноқтын белгілейтін ресми айырбас
бағамдарының негізінде мына формула бойынша есептеледі:
Кор =
Мұнда: K1...Kn – n ... ... ... ... – n ... ... ... күндерінің саны;
m – n кезең ішіндегі жұмыс күндерінің ... ... ... ... орташа жай арифметикалық формула
бойынша анықталады:
Кор/ жыл =
Мұнда: К1...Кn – n айдағы валютаның орташа өлшемді бағамы;
N – жыл ішіндегі айлар ... Ішкі ... ... операциялар» мен «АҚШ долларының
айырбасталу бағамы» кестелерінде валюта нарығында 1993-1999 жылдары АҚШ
доллары ... ... ... көлемі 34-тен 2117-ге дейін өсті. 1999 жылы
сәуір айында қабылданған «еркін сатып алу-сату бағамы» әсерінен,
нарықтағы ... ... ... бір айда өсті де сол жылы ... ... ... Бірақ келесі 2000 жылы сауда-саттық көлемі азайды.
Ал банктік секторда бұл сан жыл сайын өседе, бұл әрине еліміздегі банк
жүйесінің ... келе ... ... Еліміздегі валюта нарығындағы
операциялар көлемі Үкімет қабылдап жатқан заңдарға тікелей байланысты.
Мысалы, «еркін сатып алу-сату бағамын» енгізгеннен ... ... ... ... ... күрт өсті ... көлемі өсуі осы
себептен), үкімет нарықтағы ақша тепе-теңдегін ұстап қалу мақсатында
(егерде ұстап қалмаса, онда шетел валюта бағамы күрт жоғарылап кетеді)
бұрынғыдай ... ... ... ақша ... үшін ... ... ... табысының 50 %-ын теңгеге міндетті
түрде айырбастау туралы заң қабылдады. Осылай алғашқы күндері валюта
бағамының күрт өсуінтежеді. /8/
«АҚШ ... ... ... ... ... ... ... бағанында 1999 ж. сәуір мен 2000 ж.
желтоқсан ... ... ... ... осы ... дейін жиі
кездесіп отырғаны «еркін сатып алу-сату бағамын» қабылдаудың оң әсерлі
нәтиже әкеліп жатқанын көрсетеді.
Мемлекет інішдегі айналымдағы шетел валютасының көлемі, ... ... ... 1999 ... 170 млрд. теңгеден екі есе
өсті. Теңгенің негізгі функцияларын елімізде шетел ... ... ... мен тауарлар (машина, үй, жиһаз, туристік жолдама, т.б.)
доллармен бағаланады.
Түйін.Қазақстандық теңгенің әлсіздігі тағы да ... ... ... әр ... ... төмен жасанды ақша
өнімдеріне – вексельдер мен, қазына міндеттемелеріне толы.
Олардың жалпы көлемі қазіргі ... ... ақша ... ... ... ... ... долларға айырбастау бағамының
ауысуына шек орнатқан, ол кейде «валюталық дәліз» деп аталады. Оның
мағынасы – мемлекетте ... ... ... ... қолдау тетігі
құрылғандығы және оның тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз етуінде. Кейбір
кезде Ұлттық банк оны түрлендіріп, жаңартып отырады, бірақ мүлдем
жоймайды.
Ішкі нарықта ... ... ... ... жасалуда.
Бірақ ең көбі АҚШ долларына келеді, басқа валюталардың үлесі аздау.
Теңгенің ішкі айырбасталымы бірқатар шектеулерге ұшырап ... ... ... ... ... алу ... бар, ... валютаны шетелге
шығару шектеулері және т.б.
Қазақстанның халықаралық валюта нарығы операцияларына барынша
қатысуы ең ... ... ... алып ... және де ... ... көшу Қазақстан Республикасы Үкіметінің
халықаралық қаржы саласы мен ... ... ең ... ... ... ... ТМД ... одағының құрылуы
мұның бастапқы қадамы болады.
Қазақстанның Халықаралық валюта қорына кіруі еліміздің жақын
және алыс ... ... ... өзгергенін
көрсетеді:
- Қазақстандық фирмалардың халықаралық мәмілелер бойынша есеп
айырысу мүмкіндігі кеңейеді. Оларға экспорттық табыстарының
жартысын теңгені сатып алуға ... ... ... ... ... импорттық тапсырыс бойынша төлеу үшін шетел
валютасын сатып алу қажеттілігі жоғалады;
- Қазақстанның Халықаралық ... ... енуі ... ... өте маңызды;
- жақын елдермен валюта қорын құру мәселесі жеңілдейді (Қазақстан,
Ресей, Беларусь пен Қырғызстан елдері валюталарының толық
айырбасталатын валюта қорын құру жеңілдейді)
Осы ... ... ... ... ... ... көрсетеді және де елдің валюта нарығының халықаралық
деңгейіне дейін көтерілуін сипаттайды. Бірақ валютаның айырбасталымы зңды
актілермен актілермен жүзеге аспайтынын ұмытпауымыз ... Ол ... ... ... ... ... /4/
Түйін. Басқа да қаржы нарықтары сияқты валюта ... ... өтеу үшін ... болады. Банктер өз клиенттері
(халықаралық саудаға тартылған фирмалар) үшін мәмілелер жасайды.
Қорытынды
Курстық жұмысымның қорытындысы ретінде мен мынаны айта ... ... ... ... есеп ... ... жүргізу үшін қажет. Мысалы, экспортшы шетел валютасымен
түскен түсімді ұлттық валютаға айырбастайды, себебі басқа елдің валютасы
бұл ... ... ... ... ақша қаражаты ретінде
айналысқа түсетін құқы жоқ. Ал импортшы шетелден сатып алған тауарларға
төлеу үшін шетел валютасын ... ... ... экономикалық
операцияларды жүргізу үшін ұлттық валютаны халықаралық төлем өлшеміне
айырбастау қажет. Айырбастау процесі белгілі бір ... ... ... мемлекеттердің ақша өлшемдерінің арақатынасы, яғни, басқа елдің
(немесе халықаралық ақша өлшемінде) ақша өлшемімен көрсетілген бір елдің
ақша өлшемінің бағасы валюта ... деп ... ... ... пен ... бағалайды. Сондықтан үй
шаруашылықтары мен корпорацияларға қор жинау мен ... ... ... ... ... мен несие алу туралы шешім қабылдау ақпарат жинау
қажеттілігінен басталады. Қаржы активтерінің табиғаты – бұл үлкен көлемді
активтермен ірі, ... ... ... ... ... ... ... Сол себептерден оларды біз басқа нарықтағы ағын ретінде
емес, қор ретінде қарастырамыз. Қаржы нарықтарындағы нарықтық тепе-теңдік
осы нарыққа ұсыныс және сұраныс көлемдері ... ... ... ... ... үшін ... ... мен табыстылығы бірдей
болуы керек. Ешқандай тәуекелсіз тепе-теңдік орнатылатын қызмет түрі
арбитраж деп ... ... ... ... ... ... ... толық жоқтығын қарастырады, ал екіншісі инвестордың
тәуекелді болуын есепке алады. ... ... ... үшін, ол бар активтері
туралы толық ақпаратты жинап отыруы қажет және әр актив өз ... ... ... қажет. Қазақстандағы қаржы нарығы көбінесе шетел
компанияларының бағалы қағаздары мен қорлары бойынша операциялар
жүргізілуде.
Өкінішке орай, еліміздегі көптеген кәсіпорындар мен ұйымдар қор
нарығына ... ... және оның ... ... ... ... ... дайын емес болып шықты. Тапшылық мәселелерін шешуге
мемлекеттің өз активтерін басқарудағы икемсіздігі де елеулі кедергі
келтіруде. Осы уақытқа дейін ... ... ... ... ... ретінде қуатын да пайдаланған емес. Сондай-ақ
мемлкеттік емес бағалы қағаздардың тартымдылығын арттыру мәселелрі де
шешілген жоқ. Көптеген эмитенттер шығарылған бағалы қағаздар бойынша
кірісті ... ... мен ақша ... ... ... басқарудың тиісті нормаларын өз деңгейіне сақтамайды. Мұның
ұсақ акционерлердің ... мен ... ... ... ... ... ... ақпарларды ішкі және сыртқы инвесторлардың сұранысына
сай тиісті деңгейде ашық көрсете алмауына әкеліп соқтыруда.
Валюта нарығының сауда обьектісі - әр түрлі ... ... ... ... өтімді пассивтері. Қазақстанда көбінесе төрт
валюта (АҚШ доллары, жапон иенасы, ... ... ... бойынша сауда
жүргізіледі. Басқа валюталарды бағалау кросс-бағам арқылы ... ... ... ... ... валютаға АҚШ долларына қатысты арақатынасы.
Валюта нарығында мәміле маржа негізінде танымал нарық
құрушылар арасында әр түрлі формалды емес телефон жүйелері арқылы ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Бұл
әлуетті сатушыны үлкен шығындардан құтқарады.
Форвардты мәмілелер, фьючерс, опцион және басқа қаржы
құралдары олардың иелеріне операцияда валюта бағамының ауытқуына ... ... ... жоғарылатуға мүмкіндік береді. Бірақ
жиынтық тәуекел тұрақты, сондықтан ол тек нарық ішінде ғана қайта бөліне
алады. Валюта ... ... ... ... санының көп болуы валюта
бағамдарының тұрақтандырылуына әкеледі де бәсекелстікті өршіте түседі. ... ... ... ... ... ... экономикасының
орнығуына әкеледі. Сондықтан стратегиялық тұрғыдан келгенде экономиканы
сауықтыру, қазір жұмыс істеп тұрған өндіріс орындарын жандандыру және
жаңаларын құру үшін қажетті алғышарттар жасау, ... ... ... ... проблемаларды толық шешуге мүмкіндік береді.
Еліміздегі көптеген кәсіпорындар мен ұйымдар қор нарығына белсенді
араласуға және оның мүмкіндіктерін пайдаланып, қосымша қаржы ... ... емес ... шықты. Тапшылық мәселелерін шешуге мемлекеттің өз
активтерін басқарудағы икемсіздігі де елеулі кедергі келтіруде. Осы
уақытқа дейін үкімет компаниялардың мемлекетттік емес ... ... ... да пайдаланған емес.
Енді біз қарастырған мәсәлелерді зерделеп өтейік:
1. Біз ... ... ... ... оның ... ... ... өттік;
2. Валюта бағамының негізгі түрлерін талдау арқылы ақша саясатының мән-
маңызын атап, оның негізгі рөлін көрсеттік;
3. ... ... атап ... ... және ... бағамның теориялық
негіздерін қарастырдық;
4. Қазақстан Республикасындағы валюта жүйесіне талдау жасап, оның даму
тенденцияларын, сондай-ақ ақша нарығында ... жүйе ... ... Қаржы нарығының құрамдас бөлігі ретінде қалыптасқан валюта нарығының
қаржы нарығындағы маңызды құрылымы ретінде көрсетуді Қазақстан
Республикасындағы ... ... ... ... ... ... ... арқылы көрсеттік.
Қазақстан Республикасы әлеуметтік-экономикалық дамуының статистикалық
көрсеткіштері.
Қазақстан Республикасы әлеуметтік-экономикалық дамуының статистикалық
көрсеткіштері.
Қазақстан Республикасы әлеуметтік-экономикалық дамуының статистикалық
көрсеткіштері.
|Aй аттары |АҚШ ... ... ... ... |
|қаңтар |126,24 |163,54 ... |123,71 |163,51 ... |123,84 |164,87 ... |120,02 |163,38 ... |121,62 |163,45 ... |122,31 |164,63 ... |126,61 |168,96 ... |126,25 |171,66 ... |120,96 |171,47 ... |120,84 |174,02 ... |120,87 |178,19 ... |120,3 |177,17 ... |120,22 |177,66 ... |120,87 |182,5 ... |120,69 |190,22 ... |120,39 |187,35 ... ... Макроэкономика Мамыров, Тілеужанова 318-330 беттер
2. Статистический ежегодник 2006год. 303-305 ... Қ.Р. және оның ... ... ... ... ... ... 2008жыл. 47-51 беттер
4. Қ.Р. әлеуметтік-экономикалық дамуы. 20-21 беттер
5. Ғ.С. Сейітқасымов «Ақша, несие, ... ... ... 2006 ... ... Б.А. ... ... несие, банктер және валюталық қатынастар» Алматы
2000ж. 300-303 ... ... ... У.А. ... 381-391 ... ... 480-488 беттер
9. «Хабаршы» 2007ж. 10-12 беттер
10. «Қаржы менеджменті» 2007 ж. 8-9 ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының егемендігі аясындағы сұрақтар, саяси партиялар жайында12 бет
Валюта11 бет
Азаматтық іс жүргізудегі үшінші тұлғалар туралы15 бет
Ақпараттық технологиялардың анықтамалары71 бет
Балалардың психикасының дамуында кездесетін дағдарыстың тууы және ерекшеліктері28 бет
Дифференциалдық теңдеулер курсында тірек конспектілерін қолдану, және де дифференциалдық теңдеулерді шешу жолдары36 бет
Жеке туындылардағы дифференциал теңдеулерді шешу жайлы7 бет
Казкоммерцбанк АҚ бухгалтерлік есепті жүргізуді ұйымдастыру ерекшеліктері62 бет
Механикалық тербелістердің дифференциалдық теңдеулері28 бет
Сызықты дифференциалдық теңдеулер20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь