Нидерландының ХVІ-ХVІІ ғасырдағы мәдениеті

КІРІСПЕ

1. ХVІ.ХVІІ ғасырдағы Нидерланды

1.1 Нидерланды мемлекетінің саяси жағдайы

1.2. Нидерланды мемлекетінің әлеуметтік және қоғамдық жағдайы

2. Нидерландының ХVІ.ХVІІ ғасырдағы мәдениеті

2.1. Нидерланды мәдениетінің ерекшелігі

2.2. ХVІІ ғасырдың бірінші жартысындағы Оңтүстік Нидерландының мәдениеті

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Дипломдық тақырыптың өзектілігі. Ғасырлар бойғы халқымыздың жеке шаңырақ көтеріп, өз алдына еркіндік туын тігуі, тәуелсіз мемлекет болып, әлемнің өркениетті елдері қатарынан көріну арманы қазіргі күні толығымен жүзеге асқан тарихи оқиға болып отыр. Бүгінгі таңдағы бұл қол жеткізген зор табыс болғанымен, оны кез-келген мемлекеттің тәуелсіздігіне, елдігіне қажетті саяси, әлеуметтік-экономикалық, алдыңғы қатарлы озық білім және мәдени жетістіктерімен қамтамасыз етіп, одан әрі өрбіту керектігі сөзсіз.
Еліміз егемендік алған уақыттан бері осы қойылып отырған мақсаттарды жүзеге асыруда жеткен жетістіктеріміз де аз емес. Солардың бірі тарих ғылымы саласында аздаған жылдар аралығында осыған дейінгі дәуірде саналы түрде бұрмаланып, жасырылып келген халқымыздың, адамзат тарихының өткенін жаңа тұрғыдан зерттеуде, оған тиісті баға беруде орын алып отыр. Республика тарихшы ғалымдарының осы мәселелерді зерттеу нәтижесінде қол жеткізген табыстары осыған куә. Дегенмен, ғылымның бұл саласында зерттелмей тың жатқан және жаңа тұрғыдан қарауды қажет ететін мәселелер әлі де болса баршылық.
Мәдениет-адамзат баласының кейінгі ұрпаққа қалдырған өз заманының қайталанбас өнер үлгісі. Қай кезеңде болмасын тарихта және тарих ғылымы үшін «мәдениет» мәселесі аса өзекті мәселелер қатарына жатқызылған. Себебі, бүтіндей адамзат тарихында өзіндік орны бар «мәдениет» түсінігі ғалымдар үшін, тіпті қарапайым халық үшін де үнемі сұранысқа ие еді.
Қазіргі таңда еліміз әлемдік қауымдастықта өзіндік беделге ие. Сондықтан да, әлемдік тарих, соның ішінде әлемдік мәдениет мәселесі ғалымдар тарапынан зерттеле түсуі орынды. Осындай сәтте, бүгінгі таңдағы тарих ғылымында сұранысқа ие болып саналатың мәселелердін бірі-ол XVI-ХҮІІ-ші ғасырдың бірінші жартысындағы Нидерландының мәдениеті болып табылатыны анық. Осы салада, көбінесе, Нидерланды елдерінің әр-түрлі тұрмыстық жағдайына назар қатты аударылады, әсіресе көрші елдік арасындағы, халықаралық қатыңасқа, діни табынушылық, әлеуметтік-экономикалық, саяси жағдайларға, адам құқығы мен оның бостаңдығына және сөз еркіндігіне өте күрделі де принципті мәселелер қойылып отырылады. Сонымен қатар, осы мәселелердің қалай шешілгендігі болашақ уақытың көптеген күрделі нәрселерімен әлі де тығыз байлаңыстырмақ. Шын мәнінде, бүгінгі таңда әлемде кең құлаш жайған мемлекеттерді қарастыратың тарихи үрдісі ешбір бөлек мемлекетті өз назарынан тыс қалдырмайды.
Нидерланды мемлекетін қарастырып, зерттегеннің өзі, осы уақытта Қазақстан секілді өтпелі кезенді бастан кешіп жатқан мемлекет үшін зор маңызды, соңымен қатар бұл мемлекет қарастырылған тақырыптың сандаған мәселелерін көлденең тартатыны барған сайын айқындала түсуде.
ХХ ғасырдың басындағы Нидерланды мәдениеті өзінің қалыптасуы мен дамуынында өте күрделі, қайшылықты кезеңді басынан өткерді. Бұл кезең бір жағынан алып қарағанда ғылым мен білім, музыка, бейнелеу, және тағы да басқа қолданбалы өнердің қалыптасып дамуы, сондай-ақ адамзат тарихында Нидерланды мәдениеті ең бір шарықтаған кезеңі ретінде де белгілі. Сонымен қатар, ХҮІ-ХҮІІ ғасырдағы орын алған күрделі қоғамдық-саяси өзгерістер Нидерланды мәдениетінің дамуында да өзіндік із-қолтаңбасын қалдырды. Сондықтан, аталған кезеңдегі Нидерланды мәдениетін осы мемлекеттің саяси және әлеуметтік жағдайлармен қоса зерттеген дұрыс.
1. Эразм Роттердамский. Жалоба мира, отовсюду изгнанного и поверженного / Пер., Вступ. статья и комм. В. Д. Балакина // Эразм Роттердамский и его время. М., 1989.-с.185-247
2. Гуго Гроций. О праве войны и мира три книги... М., 1956.-с143-248
3.Чистозвонов А. Н. Крестьянские движения в период Нидерландской революции Сборник Средние века, изд. АН СССР, вып. IV, М. 1953.-с.7-55
4. История средних веков. под.ред Сказкина. М., 1976-420с
5. С.В. Пантелеева Нидерланды и Бельгия СПб. 1905.-с.44-58
6. Мотлей Д. Л. История Нидерландской революции и основания Республики Соединённых провинции СПб., 1871. т. 3.-с.109-125
7. Форстен Г. В. Акты и письма к истории балтийского вопроса в XVI и XVII столетиях, вып. I, СПб. 1889.-с.174-185
8. Мотылёв В. Е. Экономическое развитие Нидерландов в XVI – XVIII вв. Лекции по курсу История народного хозяйства зарубежных стран. М., 1957.-с.77-145
9. К.Т. Вопросы периодизации истории на современном этапе // Вестник КазНУ им. Аль-Фараби (серия историческая)-№ 4.Алматы, 2000.–с. 3-8
Чистозвонов А. Н. К вопросу о роли народных движений в Нидерландской революции Сборник Средние века, изд. АН СССР, вып. "III" М.,1951.-с.25-96
10. Мырзабекова Р.С. Чистозвонов А.Н. зерттеулеріндегі Европадағы капитализм генезисінің мәселелері;Тарих ғылым.канд.дәрежесін қорғау жұмысы.
11. Чистозвонов А. Н. Гентское восстание 1539 – 1540 гг. М., 1937.-с.47-54
12. Чистозвонов А. Н. Нидерландская буржуазная революция XVI века, М., 1958.-с.275-287
13. Чистозвонов А. Н. Реформационное движение и классовая борьба в Нидерландах в первой половине XVI в. М., 1964.-с.65-88
14. Чистозвонов А. Н. Роль кальвинизма в нидерландской буржуазной революции XVI в – Сб.: Средние века, вып, 32, М., 1971.-с.453-464
15. Чистозвонов А. Н. Судьбы раннего кальвинизма в республике Соединённых провинций. – Вопросы истории, 1972, № 4.-с.98-105
16. С.В. Пантелеева Нидерланды и Бельгия СПб. 1905.-с.44-58
17. А. Пиренн. Нидерландская революция. М. 1937.-с.87-104
18. С. Г. Лозинский История Бельгий и Голландий. СПб.1908.-с.78-89
19. Бааш Э. История экономического развития Голландии в XVI – XVIII вв. М., 1984.-с.44-47
20. Н.Пакуль Нидерландская революция. Харьков 1929.-с.154-157
21. К.Маркс и Ф. Энгельс. Архив, т. VII и VIII. Разделы, относящиеся к истории Нидерландов и Испании - с.343-345
22. К. Маркс Буржуазия және контрреволюция. К. Маркс пен Ф. Энгельс. Таңдамалы шығармалары. Қазақ тілінде, 1-том.,-с.445-452
23. К. Маркс и Энгельс Ф. Статья из Новой рейнской газеты. – К. Маркс и Ф.Энгельс. Соч., т.6.-477-479
24. Энгельс Ф. Армия. – К. Маркс и Ф. Энгельс. Соч., т. 14.-с.540-545
25. Пуришев Б.И.Немецкий и Нидерландский гуманизм //БВЛ.т.33.М., 1971.-с.5-22
26. Бенеш О. Искусство Северного Возрождения М., 1973.-с.55-77
27. Бустен Э. Нидерланды М., 1996.-С.5-79
28. Чистозвонов А. Н. Бюргерство и буржуазия в Нидерландах ( XV-XVIII вв. ) // Социально – экономические проблемы генезиса капитализма. М., 1984.-с.19-154
29. Жумагулов К.Т. Вопросы периодизации истории на современном этапе // Вестник КазНУ им. Аль-Фараби (серия историческая)-№ 4.Алматы, 2000.–с. 3-8
30. Жумагулов К.Т. О важнейших направлениях в изучении всемирной и евразийской истории в университетской науке Казахстана // Материалы Международных Бекмахановских чтений. – Алматы, 2003. – с. 5-12
31. Жумагулов К.Т. Проблемы изучения Всемирной истории в Республике Казахстан // Отан тарихы. – 2001. - №3. – с. 78-80
32. Чистозвонов А. Н.Генезис капитализма в Нидерландах // Проблемы генезиса капитализма. М., 1987.-с.27-34
        
        әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті
Тарих факультеті
Дүние жүзі тарихы кафедрасы
ДИПЛОМ ... ... ... ғасырдағы мәдениеті
Орындаған:
4 курс студенті
Үйсінқұлов Азамат
Ғылыми жетекшісі
т.ғ.д., профессор ... ... ... профессор “ ” 2010 ж. ... ... ... ... ... Нидерланды мемлекетінің саяси жағдайы
1.2. Нидерланды мемлекетінің әлеуметтік және ... ... ... ... ... мәдениеті
2.1. Нидерланды мәдениетінің ерекшелігі
2.2. ХVІІ ғасырдың бірінші жартысындағы Оңтүстік Нидерландының мәдениеті
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Кіріспе
Дипломдық тақырыптың өзектілігі. ... ... ... ... ... өз ... еркіндік туын тігуі, тәуелсіз мемлекет болып,
әлемнің өркениетті елдері қатарынан көріну арманы қазіргі күні ... ... ... ... ... ... ... таңдағы бұл қол жеткізген зор
табыс болғанымен, оны кез-келген мемлекеттің тәуелсіздігіне, ... ... ... алдыңғы қатарлы озық білім және
мәдени жетістіктерімен қамтамасыз етіп, одан әрі өрбіту керектігі сөзсіз.
Еліміз егемендік ... ... бері осы ... отырған мақсаттарды
жүзеге асыруда жеткен жетістіктеріміз де аз ... ... бірі ... ... ... жылдар аралығында осыған дейінгі дәуірде саналы
түрде бұрмаланып, жасырылып келген ... ... ... ... ... зерттеуде, оған тиісті баға беруде орын алып ... ... ... осы ... ... ... қол ... осыған куә. Дегенмен, ғылымның бұл саласында зерттелмей ... және жаңа ... ... ... ететін мәселелер әлі де ... ... ... ... қалдырған өз заманының
қайталанбас өнер ... Қай ... ... ... және ... ... «мәдениет» мәселесі аса өзекті мәселелер қатарына жатқызылған. ... ... ... ... орны бар ... ... ... тіпті қарапайым халық үшін де үнемі сұранысқа ие еді.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... да, әлемдік тарих, соның ішінде әлемдік мәдениет ... ... ... ... ... Осындай сәтте, бүгінгі таңдағы
тарих ғылымында сұранысқа ие ... ... ... ... ... ғасырдың бірінші жартысындағы Нидерландының мәдениеті болып табылатыны
анық. Осы ... ... ... ... ... ... назар қатты аударылады, әсіресе көрші елдік арасындағы,
халықаралық ... діни ... ... ... адам ... мен оның бостаңдығына және сөз еркіндігіне өте
күрделі де принципті мәселелер ... ... ... ... осы
мәселелердің қалай шешілгендігі болашақ уақытың көптеген күрделі
нәрселерімен әлі де ... ... Шын ... ... ... әлемде
кең құлаш жайған мемлекеттерді қарастыратың тарихи үрдісі ешбір бөлек
мемлекетті өз ... тыс ... ... ... ... өзі, осы ... ... өтпелі кезенді бастан кешіп жатқан мемлекет үшін ... ... ... бұл мемлекет қарастырылған тақырыптың сандаған
мәселелерін көлденең тартатыны ... ... ... ... ... ... Нидерланды мәдениеті өзінің қалыптасуы мен
дамуынында өте күрделі, ... ... ... ... Бұл ... бір
жағынан алып қарағанда ғылым мен білім, ... ... және тағы ... қолданбалы өнердің қалыптасып дамуы, сондай-ақ адамзат тарихында
Нидерланды мәдениеті ең бір шарықтаған кезеңі ретінде де ... ... ... ... орын ... күрделі қоғамдық-саяси өзгерістер
Нидерланды мәдениетінің дамуында да ... ... ... аталған кезеңдегі Нидерланды мәдениетін осы мемлекеттің ... ... ... қоса ... ... ... жұмыстың зерттелу өзектілігін дұрыс көрсету, оған
бейімделу, дүниежүзілік ... ... ... жағдайда әлемдік
экономикалық және саяси қатарда қолайлы позицияда болу-өте ... ... ... нақтылығында, ең алдымен, Нидерландының осы үрдіс барысындағы
тарихи ... ... алу ... деп ... ... ... даму жолдарын табу мәселесін жан-жақты
зерттеу мен ой сарабынан өткізу үшін, ең алдымен осы мемлекеттің ... ... ... ... ... бүгінгі күнге дейінгі жүріп өткен
жолындағы кездескен қиыншылықтары мен ... ... ... ... алу ... Осы кезеңде Нидерланды мәдениетінің ... ... ... ... ... ... ту етіп ... Сондықтан ХҮІ-ХҮІІ ғасырдағы Нидерланды мәдениетінің тарихын
оқып-үйренуде осы қағидаларды естен ... ... Осы ... да ... бітіру жұмысымыздың өзектілігі айқындала түседі.
Қазақстан дүние жүзінің 50 мемлекетінің қатарына қосылып, өркениетті
бағыт ұстап, бәсекеге қабілетті ел болуды мақсат ... ... ... ... ... ... өзекті деп санаймыз. Қазіргі таңда
елімізде «Мәдени мұра» бағдарламасы жүзеге ... ... ... ... ... ... ... қатар, Голландиядан шыққан
саяхатшылардың мұралары, сызған ... ... ... ... жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Зерттеудін алдына қойған
басты мақсаты ... ... ... жылдан бүгінгі күнге дейінгі
экономикалық, саяси, мәдени даму тарихы туралы жазылған материалдар ... ... ала ... ... ... ғасырдағы
мемлекеттік жағдайындағы экономикалық, саяси, ұлттық мәдени дербестігін,
өзіндік болмысы мен ... осы ... ... ... өзіндік орынға ие
болып отырған Нидерланды мәдениетінің сан қыры мен ерекшеліктерін, сол
мәдениеттің ... ... ашып ... ... ... кейін
осы мақсатқа сай міндеттер туындады. Осы ... ... ... ... мен ... міндеттері мынадай:
·ХҮІ-ХҮІІ ғасыр шеніндегі Нидерланды мемлекеті ... ... ... ашып көрсету.
· Қарастырып отырған кезеңдегі Нидерланды мемлекетінің дүниежүзілік
мәдени ... ... ... ... ғасыр жағдайындағы мәдениеті туралы
сөз ете отырып, осы уақыттағы мәдениеттің даму ... мен ... ... ... ... да ұлттық тілдің қалыптасуына үлес қосқан П. Хоофт, Иост
фан ... Х. ... ... ... ... Гуго ... ... еңбектері Нидерланды мәдениетіндегі алатын
орнын анықтау;
Дипломдық ... ... ... ... ғасырдың Нидерланды
мәдениетінің даму тарихы мәселесінің күні бүгінге ... ... ... ... танытылғанымен толықтай зерттеу
жұмыстары әлі де ... ... ... рас. Ал, осы ... төңірегінде
қазіргі таңға дейін жарық көрген зерттеу ... ... ... яғни ... мәдениетінің оң және теріс жақтарын
айқындағандығы белгілі ... ... ... ... мен ... ... және қоғамдық өмірін тарихшылары мен
саяхатшыларының зерттеулері мен жазбаларынан, ресми құжаттардан оқып ... ... ... ... бүгінгі таңда аса қызығушылық танытатын
түрде орындалып, қазіргі ... ... ... ие. ... ... ... ... туралы ғалымдардың зерттеулерінде
жалып халықтың тұрмысы, әлеуметтік өмірі, ... ... мен ... ... ... психологиясы зерттеліп, өте қажетті
дүниелер пайда болды. ... осы ... ... ... зерттеулердің
құнды мәліметтері сыни талдау арқылы пайдалануға болатын маңызды ... ... ... ... ... ... зерттелуіне келетін
болсақ, XV-XVII ғасырлардағы Нидерланды мемлекеті ... ... ... ... толық ақпаратты ақиқат және осы жағдайындағы тарихи
орны ... ... ... қасы ... ... Нидерланды мемлекетінің түрлі тарихи кезеңі мен мәселесін
қозғап, зерттеу ... ... ... ... Э. ... ... ... [2] еңбектерінде Еуропадағы оқиғалармен ... ... ... ... ... мемлекетінің экономикалық қалыптасу
тарихы, әлемдік қауымдастық орны жайында, зерттелу жағдайындағы ... даму ... ... ... ... ... ... екі топқа бөліп талдауға болады:
- А. Н. Чистозвоновтың [3] көлемді, ... ... ... ... ... [4] ... ... еңбектері;
- экономист, саясаттанушы және т. б. ғалымдардың ... ... ... ... ... ... екі ... бөліп талдаудың себебі-бірінші топқа жататын
еңбектердің мән-мазмұны ... ... ... және ... орын ... жағдайларды айқындаудың, оларды дағдарыстан шығарып,
заңдардың түбегейлендірудің өзекті ... дөп ... ... ... ... ... ... еңбектер болып табылады. Бүгінде айтылып
жүрген осындай сипаттағы пікірлердің болашақта ... ... ... ғасырлардағы Нидерланды мәдениеті мен оның тарихының өзекті
мәселелері туралы сонымен қатар, Д.Л. ... ... ... [6]. Аталған автор еңбектерінде ... ... ... Г. ... ... геосаяси жағдай толығырақ
айтқанда, Балтық мәселесін баяндаған [7]. Сонымен қатар, Нидерландыдағы
революция мен ондағы ... ... ... құнды еңбектер бар [8].
Қазіргі таңда, Қазақстандық зерттеушілер де Еуропаның тарихына ерекше
назар аударуда, өйткені ... ... жол» ... ... ... ... ... Қ.Т. Жұмағұлов еңбектері дүние жүзі тарихының методологиялық
мәселелерін алға қойды. Еуразия тарихының негізгі ... ... ... ... ... жүзі тарихының кезеңдеу мәселелерін көрсетіп, зерттеу
нысандарын сипаттады.
Сонымен қатар, Р.С Мырзабекова Чистозвановтың ... ... ... үлес қосты [10].
Дипломдық жұмыстың деректік негіздері. Тарихи білімнің қалыптасуы
мен тұрақты эволюциялық өрістеу процесіне зерттеудің деректік ... ... ... Ал ... ... ... қойылуы мен объективті
түрде зерттелуі ақиқатқа негізделген тың деректерге байланысты. Бұрын-соңды
айналымға түспеген тың деректерді ... ... ... мәселенің қарама-
қайшылығы мен күрделі тұстарының шешімінің табудың көзі.
Зерттеудің деректілік негізін ... ... ... ... Олар ... ... кенінен пайдаланылды. Сондай-ақ
Гуго Гроцкийдің еңбектерін дерек ретінде капитализм ... ... ... ортағасыр тарихына қатысты еңбектер мен осы ... ... ... ... да ... ... ... зерттеу нысаны. Сонау, Орта ғасырдың ... ... және ... ... ... орың алған Нидерланды
мемлекеті, күні бүгіңгіге дейін өзіне қызығушылық таңытуда. ... ... ... ең ... бұл ... жер ... назар аударуда, себебі осы ... ... және ... ... ... түспей қалған ақпаратты-
мәліметтері жетерлік.
Ұсынылған бітіру жұмысы, жоғарыда жазылғаңға дәлел болуға ... ... ... ірге тасы салынып қаланғанынан емес, жалпы,
бұл мемлекеттің XVII –ші ... ... ... өркендеп дамығаңдығы
ақиқат, яғни сол кезеңдік уақытқа дейін Нидерландының тарихын, ... ... ... зерттеушілер тек тарихнамалық сипаттама ... ... ... ... ... қарастыра оқи келгенде, басқа
ақпараттық-мәліметтің аздауына көзіміз жетеді. Осыңдай жағдайдың ... ... ең ... ... мақсаттардың ерекшелігі, жаңадан ел
естімеген жаналық ашу ... ... ... ... ... әлі
күнге дейін өзекті екенін айқындау. Диплом жұмысының негізгі нысаны ХҮІ-
ХҮІІ ғасырлардағы Нидерланды мәдениеті.
Дипломдық жұмыстың теориялық-методологиялық ... мен ... ... еңбектерді жан-жақты обьективті түрде, диалектикалық
тәсілдермен етене байланыстағы тарихилықтың, ... ... ... ... ... алынды.
Зерттеу барысында нақты тарихи, салыстырмалы тарихи, талдау,
жинақтау және ... ... ... ... ... қолданды.
Тарихи хронологиялық (мерзімдік) әдіске үлкен мән ... ... ... дәлелдерді бір кезенді екіншілермен салыстыру және әр
кезенде жинақталған білімнің объективті заңдылықтарын айқындау ... ... ... ... мүмкіндік береді. Дипломдық жұмыста осы әдіс
нақты пайдаланылды.
Дипломдық жұмыстың ғылыми жаңалығы. Аталған диплом ... ... мен ... ... ... жете ... өзім үшін
төмендегідей ... ... ... ... ... ... рет Нидерландының XV-XVII ғасырлар
аралығындағы саяси дамуына толықтай баға ... ... ... ... ... сол ... ... және саяси
мәселемен де тығыз байланыстылығын ескер отырып, ... ... ... мен ... қатысты оқиғалар бір
жүйелілікке келтірілді.
- Сондай-ақ бас мәселелер жағдайындағы Нидерландының ХҮІ-ХҮІІ ғасырдағы
мәдени даму ерекшеліктері мен ... ... ... ... ХҮІ-ХҮІІ ғасырдағы Нидерланды мәдениеті жайлы деректер мен қатар соңғы
зерттеулер де біршама сөз етілді.
- ХҮІ-ХҮІІ ... ... ... осы ... ... ... болғандығы дәлелденді.
Дипломдық жұмыстың мерзімдік шегі. XV-XVII ғасырлар аралығын
қамтиды. XV ғасырдан бастап, Нидерландының бір ... ... ... ... ... ... ... және мәдени дамуында жаңа
кезең басталды. Аталған кезеңде экономикада жоспарлы ... ... ... ... өзіндік экономикалық дербестік алуға
талпыныстар жасалып, шаралар іске асырылды; сыртқы саясатта көп ... соңы ... ... асырылды; мәдени ... ... ... ... ендігі жерде ұлттық болмыс пен ұлттық
мәдени дербестік ... ... ... асырылды. Өтпелі кезеңнің
қиындықтары мен қайшылықтары айқын ... ... Міне ... ... ... ... ... және салдарын біздің
дипломдық жұмысымыз ... ... ... ... ... ... ... жұмысын Нидерланды
мемлекетінің тарихын зерттеушілерге, ізденушілерге өте қажет ... ... ... орта ... ... ... оқу ... студенттеріне оқу процесіне пайдалануға болады деп
есептейміз.
Зерттеу жұмысын орта мектептерде дүние жүзілік тарихы сабағында
мұғалімге ... ... ... ... ... деп санаймыз.
Дипломдық жұмыстың құрылымы. Ұсынылып отырған диплом жұмысының
құрылымы: кіріспе, екі ... ... ... ... ... ... ... және қосымшалар.
1. ХVІ-ХVІІ ғғ. Нидерланды
1.1 Нидерланды мемлекетінің саяси жағдайы
Нидерланды - ... Рейн және ... ... ... ... ... ... орналасқан аймақ. XIV-XV ғасырларда осы
территорияда орналасқан ... ... және ... ... ... Рим империясына немесе ... ... ... және олар ... ... қол астына
біріктірілді. 1477 жылы Франциямен және Швейцария кантондарымен соғысқан
герцог Карл Смелый ... ... ... қаза тапты, ал оның ... ... ... ... ... ... алу үшін ... мұрагері
Мария Бургундская Максимилиан Габсбургскиймен некелесті және ол кейіннен
Германияның ... ... ... Нидерланды осылайша Австрия
Габсбургтерінің қол астына ... ... ... ... ... ... ішінде ерекше жағдайға қойып, оларды шын мәнінде
мұралы иеліктеріне айналдыру мақсатында өз ... жаңа ... ... ... тарата бастады. Ол 1523 жылы - Фрисландияны, 1528 жылы
- Утрехт пен Оверэйсселді, 1536 жылы Хронинген мен ... 1543 жылы ... ... ... ... Бұларды 1548 жылғы Аугсбургтік бітім
заңды түрде бекітті. Осы бітім ... ... ... ... алым-
салыктардың; ic жүзінде символикалық 6ip бөлігін төлеп тұруға міндеттеп
Нидерландыны өз ... ... ... ... ... онда ... формада, тек Гельдерн, Утрехт және Оверэйссел ғана сақтап калды.
1549 жылдьң «Прагматикалык, санкциясы» Нидерландының он жеті ... ... ... ... етуі ... ... ... берді. Бұл провинциялар: Артуа, Эно (Геннегау),
Люксембург, Намюр, Фландрия, ... ... ... Мехельн, Француз
Фландриясы (Лилль, Орши, Дуэ), Зеландия, Голландия, Утрехт, Фрисландия,
Гельдерн (Хелдер), ... ... ... еді [2.12-23бб].
Шіркеулік Льеж аймағы ерекше құқылык, статуспен пайдаланды.
Нидерландының ... ... ... екі ... жүргізілді. Бір
жағынан, император, ал кейінірек Испанияның королі және оның жанынан арнайы
құрылған «Фландр кеңесі» басқарған ... ... ... Нидерландыны
әдетте наместник (бас статхаудер) басқарып отырды. ... ... ... бар үш ... - ipi шонжарлардан құралып, барлык, маңызды
мәселелерді талқылап шешетін мемлекеттік ... ... ... ... ... және заң ... маңызды әкімшілік
жарлықтарды дайындайтын; сондай-ақ наместниктің ... ... ... ... ... ... Соңғы екі кеңестегі лауазымдарды негізінен
корольдық заңгерлер мен әскери міндеттерін атқарған ... ... ... алып ... Орталық сот органы Мехальна ... ... Бас ... болды. Жергілікті жерлерде әжептәуір әскери
әкімшілік билігі бар ... ... де ... бағынды.
Осы орталықтандырылған аппарат барған сайын күш жинап, заң, алым-салық және
сот-әкімшілік жүйелерін бip iзге түcipдi, монарх пен оның ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару ісіне де араласты.
Елдің саяси және экономикалық өмірін осылайша ... ... ... ... құлдыққа салудың реакциялык, максатына
қызмет етті [2.23-41бб].
Екінші жағынан, Нидерландыда ... ... ... ... ... ... - Бас және ... штаттары өмір сүрді ... ... ... алым-салықтарын дауысқа салып шешіп отыруға
шексіз құқықтары болды. Оның үстіне ... мен ... ... ... ... болды, оларда патрицийлер мен
бюргерлер, бай купецтер үстемдік етті. Ал ... ... мен ... ... ... мен ... және ... болды. Олар
өздерінің бұл праволарын өкіметтердің қол суғуларынан табандылықпен қорғап
отырды [3,]. Сондықтан да монарх Нидерландыда өзінің ... ... ... отырды.
V Карл үшін Нидерланды ерекше маңызды аймақ болып ... ... орта ... ол ... ... ... 2 миллион қарапайым алым-
салық төлеп тұрғанда, Италия 1 ... ал ... мен оның ... ... алым-салық төлеп тұрды. Нидерланды сонымен қатар ... ... ... ... қарсы операциялар жургізу үшін ең маңызды соғыс
плацдармы болып табылды. Нидерланды да V ... қол ... ... 6ip ... ... тапты: олардың саудагерлері ... V ... қол ... ... ... ... ... ететін рыноктар тапты, отарларға баруға
бөтен елдерде де өздерінің сауда-саттық ... ... ... ... V ... ... құру ... екінші жартысы үздіксіз алым-
салықтар төлетуге, күйзеліске ұшыратқан әулеттік соғыстар, елдің шаруашылық
мүдделеріне ат үсті қарап Нидерландының экономикасы мен ... ... ... әкеп ... ... ... ... Толғағы жетіп
келе жатқан жалпы шиеленістің V Карлдың жүргізген ... ... ... ... таппағанынан да гөрі терең ... ... ... ... даму ... негізделді.
Нидерландының XVI ғасырдағы экономикалық дамуы. XVI ғасырдьң
ортасына таман ... ... ... ... жедел жүріп
алғашқы қорланудың процесі кең өрістетілді және ... ... ... бола ... Елдің шағындау территориясында сол кезде
шамамен 3 миллиондай халқы бар 300-ге жуық қала мен ... ... ... ... ... тұратын халықтың тығыздығы бір шаршы
километрге 70 адамнан келді және оның ... тең ... ... тиді ... ... да ... осы ... болды. Нидерланды
көбінесе «қалалар» елі деп аталды.
Нидерландылардың 17 провинциясының барлығы бірдей экономикалық жағынан
біркелкі дамыған жоқ. ... даму ... ... ... ... ... ... болады: орталық өнеркәсіпті аудан - Фландрия мен Брабант;
негізінде Голландия мен ... ... ... өнеркәсіп
тобы; шеткері, артта қалған, көбінесе ауыл ... ... ... ... Намюр, Гелдерн, Оверэйссел. Фрисландия мен Утрехт сияқты
провинциялар ... ... ғана ... мен ... ... ... және ... қатынастары,
сондай-ақ XIV ғасырдан-ақ басталып XVII ғасырда тамырын терең жайған
саудагерлік капитал капиталистік ... ... үшін ... ... ... Бұл ... цехтық қолөнер кәсібі қалаларда едәуір ыдырады.
Көптеген, әсіресе өткенде аса ... ... шұға ... ... ісі ... Мысалы, 1517 жылы Ипрде 600 тоқыма станогы жұмыс істесе, енді 1645
жылы олардың тек 100-і ғана ... ... ... ... ... ... ... топқа айнала берді де, ал ... ... ... ... ... ... ... айрылды.
Ыдырай бастаған цехтық қолөнер кәсібінің орнын өріс ала бастаған
капиталистік ... ... Олар ... зорлаудан тыс ерікті кіші
гірім ауылдар мен ... Ниве ... ... және тағы басқа жаңа
қалалардың ... ... ... XVI ... ... Хондсхоттың
мануфактуралары жылына, 15-20 мың тай мата өндірсе, ал 1643 жылы ол 97 ... ... ... халқы XVI ғасырдың 60-жылдары қарсаңында 20 мың адамға
жетті. ... ... ... мануфактурашылардың
кіріптарлығына түсіп, үйлерінде отырып кілем тоқушылардың саны 1640 жылдың
қарсаңында 12-14 мың адам ... ... ... мен ... жалпы көлемі 1670 жылы шамасы 50 миллион гульден ... ... ең ірі ... - ... қалыптасып келе жатқан дүние
жүзілік капиталистік рыноктың ... ... ... ... 1560 жылы 16 ... ал ... көлемі - 20-22 миллион гульден
болды. ... ... ... ... екі ... ... ... бір
мезгілде жиналып қалушы еді. Товар және фонд биржаларына жыл сайын әр түрлі
ұлттардың мыңдаған ... мен ... және ақша ... ... ... Мұнымен қатар қалада бүкіл ... ірі ... ... ... ... Гримальдилердің, де
Гароның және басқаларының арнаулы конторлары болды. ... ... мен ... ... мен ... ... жиналып қана қоймады [7.10-26бб]. ... ... ... ... ІІІыны бұйымдары мен сабын өндірілді, кітап басып
шығарылды және тағы ... ... ... жер ... ... да ... Фландриямен мен
Брабанттың жаңа экономикалық жағдайларға бейімделе алмаған феодалдық
дворяндары әбден ... ... ... Ал олардың жерлері бірте-бірте
өсімқорлардың, бюргерлердің, монастырьлардың қолдарына көшті. Монастырьлар
Фландриядағы барлық жердің жартысына жуығын иемденді. ... ... ... ... мен ... ... көпшілігі бас
бостандықтарына ие болып, феодалдық типтегі ерікті арендаторлар болды. Олар
енді рентаны договорлардың шарттарына ... ... және ... ... ... өтеу және жеке ... ... енді сирек ұшырасты.
Шаруалардың әртүрлі категориялары шаруашылықты түрліше ... мен ... ... ... жалдады, агро-техниканы жетілдірді,
өсімдік тұқымдарын алмастыра отырып ауыспалы егісті енгізу, ... ... ... дақылдарды егу, малды қорада ұстап күту ... ... Ауыл ... ... қымбаттылығын тудырған бағалар
революциясы фермерлер мен дәулетті шаруалардың пайдасына қызмет етті. Бірақ
оның есесіне ... ... ... ... жедел күйзеліске
ұшырады. Ал қала адамдарын – патрициат пен бюргерлерді алар ... ... ... ... ... ... ... тіпті болмаған
жағдайда сол жерлерге орналасқан ұстаушыларды феодалдық ... ... ... Сонымен Фландрия мен Брабанттың ауылдардағы
буржуазиялық бағыттар өздеріне үлкен қиыншылықпен жол ашты.
Голландия мен Зеландияда да ... ... ... ... кәсібінің цехтық салалары, әсіресе, шұға тоқу ... ... ... ... ... шұға ... ең ірі ... -
Лейденде - өнімнің жылдық көлемі 1530 жылғы 24017 жарты тай ... ... 5035 ... ... ... кеміп қалды. Сонымен бірге ірі қалалардың
төңіректерінде ерікті қолөнер кәсібі дамытылды, ... және жүн тоқу ... ... ... әр ... формалары пайда болды [10.24-29бб].
Осындай формалар сыра қайнату мен кірпіш және ... ... ... ... ... жүзуде де қалыптасты. Балық аулау маусымы кезінде май шабақ
ұстауға бір ... ... ... ... - ... ... XVI ғасырдың
60-жылдары солтүстік провинциялардың май шабақ пен балықтың ... ... ... Фландрияның үлесіне келетін 400 ... ... ... 6—7 ... ... ... ... Бұл
кезде Голландияның қарамағында жүк көтерімділігі 200-ден 700 ... ... 800 кеме және онан да ... ұсақ кемелері болды. Матростар мен
портта жұмыс ... саны оң ... ... жетті [12.21-33бб].
Солтүстік провинциялардың саудасы да өсуге бет алды. Ол Амстердам,
Энкхёйзен (Голландия), Мидделбюрх, Флиссинген ... ... ... және осы ... ... ... шоғырланды. Бұлар кебінесе
ганзейлік қалалармен Англиямен, Орыс ... ... ... Олар сыр, ... ... мал, ... және шұға ... олардан
астық, зығыр, ағаш, темір және шарап әкеліп тұрды. ... ... ... ... ... саудамен және фрахт операцияларымен
айналысты.
Солтүстік провинциялардың ... ... ... бір ... ... ... ... Фрисландия және Дренттегі феодалдық қатынастар
Фландрия меп Брабанттағы сияқты тиянақты формаларға жете алмады. Соңғы екі
Провинцияда ертеден ... келе ... ... ... қоғамдық
тобы сақталып қалды. Солтүстік Голландиядағы шаруалардың көпшілігі графтық
доменге ... ... ... ... қарағанда көптеген
артықшылықтармен пайдаланды. Көпшілігінің жеке бастары бос ... ... ... ... ... (еіgеnегffdеn) Кеннемерландтың
шаруалары да артықшылықтармен пайдаланды. Бұлар қауымдық жерлерді өздерінің
иелігіне заңсыз қаратып алған деревняның ауқатты ... ... ... мен ... ... ... жақсы жерлерінің шамамеи
жартысына жуығына ие болды. Фрисландиядағы дворяндар жердің тек 10 ... ие ... ал ... - 40 ... ... жетті [11.45б]. Бұл
провинциялардағы шаруалардың жер иеленушілігі мен товар өндірісі берік
болды, ал ... ... жер ... ... да ... түсті.
Солтүстік провинциялардың көпшілігіндегі гидротехникалық құ-рылыстың
маңызы үлкен болды: бұл ... ... мен ... ... егіншілікпен айналысу мүмкін ... ... ... ... ... жерлерге мекендей тұруға да болмайтын еді. ... ... күту ... ... ... ... мен ... және қаражат
талап етті. Бұл шығындар шаруалардан ерекше «бөгет салығы» ретінде жиналды.
Су ... ... ... - ... құрғату да кептеген қар-жыны
қажетсінді. Нидерландыда бұл жұмыстарға ... озат ... ... және ... ... дақылдар егу немесе ... ... ... жүргізу барысында ғана өтелетін еді. Сондықтан қала
байларының жаңадан ... ... ... ... қалыптасты.
Тұтас алқаптарды жекелеген дақылдар егуге немесе салалық мал шаруашылығын
жүргізуге мамандандыру «сауда егіншілігі» аудандарының ... ... ... ... пайда болуына әкеліп соқтырды.
Көптеген ауылдар жерлерінің аздығынан кәсіпкершілікке көшті (балық
аулау, шымтезек ... жүн ... ... ... ... ... әкелінетін астықпен ғана ... ... ... ... ... ықпалмен пайдаланбады. Әдетте, дворяндар
өздерінің жеке ... ... ... XVII ... ... жағдайы мүлдем нашарлап кетті. Зеландиядағы дворяндардың жер
иеленушілік позициялары біршама ... ... ... ... ... ... Фландриядағыға жақындау тұрды. Оның есесіне
аграрлық жағынан өріс ала алмаған ... мен ... ... ... ... ... ... салмағын жергілікті шаруаларды қатал
феодалдық қанаудың есебінен сақтап қалған ... ... ... қала ... ... жағдай елдің оңтүстігі мен оңтүстік-шығысындағы Артуа,
Эно, Люксембург пен Намюрде де болды. Алғашқы қорланудың және ... ... ... ... ... ... ие ... бірақ
ол тым баяу жүрді. Сөйтіп мұндағы шаруалар оның ең үлкен ауыртпалықтарын
бастарынан кешірді.
Провинциялардың ... және ... ... ... ... ... ... көрінуіне қарамастан, олардың
арасында елеулі айырмашылықтар да болды. ... мен ... ... өздерінің шығарған өнімдерінің басым ... және ... ... рыноктарға апарып өткізіп тұрды.
Олардың жүн ... ... ... және ... ... ... жасады. Сондықтан олардың үлкен табысқа жетуі Нидерландының ... ... ... ... ... ... дәрежеде
байланысты да болды. Антверпеннің сауда-саттығы негізінен делдалдық ... ... ... ... ... купецтері атқарды. Ал жергілікті
купецтер көбінесе сауда-саттыққа қызмет етумен: ... ... ... басқаларымен айналысты. Антверпеннің өзіндік айта ... ... ... мен ... ескі ірі ... орта ... пен ... корпорациялар өздерінің әлсіреуіне қарамастан, әлі де
болса экономика мен саяси жағынан ... ... ... ... ... валлон провинцияларын (Эно, Артуа т. б.) есепке ала
отырып қарастырғанда мұнда ... мен дін ... ... ... ... ... тобы экономикалық байланыстары бола
тұрғанымен де Антверпен мен ... ... ... ... ... Девентер сияқты қалаларға қарай бейімделе берді;
олардың өнім мен ... ... ... ... ... болды
және олар Испаниядан тәуелсіз еді. Оның үстіне, бұл провинциялардың өз
алдына қуатты ... ... да бар еді. 1500 жылы ... теңізіндегі Зунд
бұғазынан өткен 1400 нидерландық кемелердің 1040 голландықтардікі ... ... ... және ... ішкі ... аумақты еді және
ол сыртқы саудамен (астық пен ағаш) қатар жергілікті ... ... ... ... ... феодалдық жер иеленушілер, дворяндар және шіркеу Солтүстіктің
экономикалық жағынан дамыған ... ... және ... ... ... ... Сондықтан, Фландрия,
Брабант, Турне мен Валансьеннің мануфактуралары өнімдерінің көлемі ... ... ... ... ... түсе ... де,
Голландия, Зеландия және Фрисландияның мануфактуралық өндірісі, ... ... жер ... ... мен ... ... берік негізге сүйенді.
Экономикалық өзгерістердің әлеуметтік зардаптары. Алғашқы қорлану
процесі Нидерландылардың экономикасында капиталистік укладтың ... ... ... ... ... қоса ... Дворяндардың
экономикалық және саяси жағынан арқа сүйер ... ... ... ... бюргерлік пен феодалдық шаруалар ыдырай түсті, қала мен ауылдың
тікелей өнім өндірушілері - цехтық және ... ... ... -
қайыршыланып, жаппай көлемде экспроприацияланды және тобынан айрылган
кезбелерге айналды. Ал жұмыс тапқандарының өздері ... ... тап ... ... күндері 12-14 сағатқа созылды, ал алатын ақылары мардымсыз,
тұрмыс жагдайлары адам ... ... ... ... ... қайыршылық немесе түрме мен азап шегу тиді. Көшеге аласталып,
қуылмаған кедейлер мен ... ... ... тәуір болды.
Бүкіл отбасының, соның ішінде жас балалардың шамадан тыс ауыр еңбегі
әр түрлі қосалқы кәсіпшіліктердегі алыпсатарларға ... ... ... ... ... ... күн көрістерін тым ауырлатып жіберді.
Олардың көпшілігін аштық өлімінен ... ... мен ... садақасы
(жергілікті өкіметтердің рұқсатымен) құтқарды.
Бұл ауыртпалықтарды шетел монархтарының жүргізген жыртқыштық саясаты
онан сайын үдете түсті. Олар ел ... өз ... ... қалың
бұқараның көзін алым-салықтардан аштырмады, ... ... ... ... ... ... аристократияны, католиктік шіркеуді,
патрициат пен реакцияшыл цехтың топтарды қолдау арқылы ел ... ... ... ... туып келе ... таптар - буржуазия мен
предпролетариат Нидерландының ... ... мен ... ... ... абсолютизмінің жүргізген реакцияшыл саясатының
салдарын ауыр күйзеліспен бастарынан кешірді. ... ... ... болып тұрды.
Бұл жанжалдар көптеген көтерілістерге ұласты. Олардың ішіндегі ең
ірілері ... ... ... ... революциялық
анабаптистердің басшылығымен өткізілген ... ... және ... ... Гент ... ... ... екеуі де әлеуметтік
қайшылықтардың барынша шиеленісуімен және күрделілігімен ерекшеленді. Бұлар
кейінірек айқын көрінді [16.58б].
Феодалдық-католиктік реакцияның ... ІІ ... V ... ... ... үдей ... реакцияшылдықпен сипатталынғанды.
1521 жылдан бастап еретиктерге қарсы ерекше ... - ... ... ... ... құрылды. Ал революцияшыл анабаптистердің
басшылығымен 1534-1535 жылдары өткізілген ... ... ... еретиктерді қудалау тіптен күшейе ... ... ... ... ... қаражат жағдайын мүлдем әлсіретті.
Франциямен ... ... және ... ... ... ғана 7 ... жұмсалды. Императорлық қазынаның «алтын қапшығынан» Нидерланды енді
«борыш» ... елге ... ... ... ... 1555 ... 8 ... гульденге жетті [20.47б].
1555 жылы V Карл тақтан өзі ... ... ... ұлы II ... ... қоса ... Италиялық иеліктерін және Франш-
Контэні берді. Егер V Карл үшін Испания оның иеліктерінің маңызды ... ... ал II ... үшін ол ең ... ... ... ... Оның
жүргізген барлық саясаты реакцияшыл испан дворяндарының мүдделеріне қызмет
етті. Олар Испаниядағы капитализмнің ... ғана ... келе ... ... ... қол ... елдерді мейірімсіз қанады. Феодалдық-
католиктік реакцияны ... ... ... ... ... ... ... жету үшін II Филипп мынадай шаралар
белгіледі. Франциямен соғыс кезінде әкелінген испан ... ... ... ... ... ... ... де Мемлекеттік кеңестің
(консульттардың), ... ... бас ... ... топтың қолдарына
шогырлау; епископтардың санын 4-тен 18-ге ... ... ... жету үшін ... ... ... ... Монарх мұнымен де
шектелмеді, борыштарынан құтылу үшін, ол 1557 жылы ... ... ... ... одан ... ... өлшеусіз зиян шекті [21.15б].
II Филипптің енгізген жаңалықтары Нидерланды ... әр ... ... ... ... Жаңа епископтықтарды құру туралы 1559
жылғы Заң, еретиктерге қарсы «плакаттардың» бұдан ... ... ... ... ... тек университеттік білімі бар дін
иесі адамдардан тағайындау туралы ескерту, дворяндардың жаны тыныш пайдалы
епископтық лауазымдардан ... ... ... Ал ... ... ... ... ұстау ниетінің өзі ата тегі
дворяндардан шыққан аббаттардың құдайға ... ету ... ... ... зиян ... қаупін туғызды. 1560 жылы Испанияда шетке
шығарылатын жүнге баж салығы ... ... ... Нидерландыға
әкелінетін жүннің бумасы жылына 40 мыңнан 25 мыңға ... ... ... ... ... ... Испанияның отарларына баруға тыйым
салынды. Англия мен Испанияның арасындағы жанжал ... мен ... ... жүмыстарының берекесін кетіріп, мыңдаған адамдарды
жұмыссыз қалдырды.
Осы істердің ... да ... ... тарапынан жүргі-зілгендіктен
ұлттық езгінің сипатына ие бола бастады. Сондықтан оларды Нидерландыда
жүзеге асырушыларды - наместница ... ... мен оның қол ... ... бұл ... мейлінше жек көрді.
Революциялық жағдайдың пісіп жетілуі. Жоғарыда көрсетілген
себептердің ықпалымен, сондай-ақ ... үдей ... ... ... ... ... жылдары Нидерландыда қала кедейлері,
мануфактура жұмысшыларының және шаруалардың арасында ... ... [18,]. ... ... аштыққа байланысты бүліктер ... ... ... ... Көбінесе бай купецтер мен
мануфактурашылар ... ірі ... ... ... Антверпенде, Хондсхотта және басқаларда) ... ... бас ... ... жаппай бой корсетуді
ұйымдастыруға көшті. ... ... ... түнде өтетін кальвинистік
уағыздарға, тек дінге ... ғана ... ... ... ... мырзалықпен үлестірген садақаларына қызығып кедейлер топ-
тобымен ағылды: Валансьенде, Антверпенде; ... ... ... ... ... діни ... күшпен босатып алды.
Уағыз айтылатын жерге адамдар қарумен келетін болды, бұл уағыздар бара-бара
нағыз қарулы байқауларға ... ... ... ... алдыңғы қатарлы
бөлігі феодалдық тәртіптерге қарсы күресті қанаушылар мен қанау атаулының
бәрін де жоюдың жолы деп ... ... ... ... ... арасынан жалпыға бірдей христиандық теңдік пен бостандықты
енгізуді талап етушілер де кездесті. Істің жайы көтеріліске ... бет ... ... қарсы оппозицияның қатарына нидерландық дво-ряндардың
едәуір бөлігі де ... ... ... тобы ... үш оппозицияның үш
шонжары, Мемлекеттік советтің мүшелері - принц Оранский және графтар Эгмонт
пен Горнның ... ... ... ... ... ... ... жасады және шіркеуді өздеріне ... ... ... ... ... ... ... есебінен
өздерінің қаражат жағдайларын түзеп алмақ болды. Осыған байланысты олардың
арасында лютерандық пен кальвинизм тарала да бастады. ... ... ... көрген дворяндар бір жағынан, оны өздерінің ... ... да ... ... ... олар бұл ... де ойрандап кетпес пе екен деп қауіптенді. Сондықтан олар ... ... пен ... ... «делдалдық» рөлін атқармақшы болды,
сөйтіп, сол ... ... ... ... жетуді көздеді.
Дворяндардың еркін орындай отырып, оппозициялық ... ... ... ... ... ... ... келтіруді, еретиктерге
қарсы «плакаттарды» жоюды немесе жұмсартуды, испан әскерлерін ... ... ... ... ... ... оппозицияның соңғы екі талапты орындатуға қолы жетті және
осы арқылы буржуазия мен ... ... ... ... ... ... Бірақ үкімет бұдан артық жеңілдік ... бара ... ... ... 1565 жылы ... ... оппозициялық дворяндар 500-ге жуық
адамды біріктірген одақ құрды («Компромисс») және келісімге қол қойды.
Мұнда олар ... ... ... шейін жүргізіп, өзара бір-біріне көмек
көрсету, бірақ істі халықтық «бүлікке» жеткізбеу туралы міндеттенді. Олар
өздерінің ... ... ... ... ... ... тілегінде
тұжырымдады. Сөйтіп, одақтың мүшелері бұл тілектерін наместница Маргарита
ІІармскаяға 1566 жылы 5 ... ... ... ... ... ... келтіруді “плакаттарды” жұмсартуды және бас штаттарды
шақыруды талап етті. Сонымен қоса мұнда бұл талаптарымыз ... онда ... ... атап ... ... ... бір ақсүйектің оларды "менменсіп гёздер", яғни қайыршылар
деп атап қалуына ... ... ... Бұл жалған атты қалың жұрт ... ... ... ... бостандық үшін
күресушілердің бәрі де осылай аталып кетті.
Маргарита Пармская дворяндардың өтінішін тек корольға жеткізіп, ... ... ... ... шек ... уәде ... (Осы екі
арада ел ішіндегі жағдай да шиеленісе түсті. 1566 жылы дворяндардың одағы
консисторийлермен шарт жасап, олардан ... ... ... үшін ... ... басқарған бай буржуазияның таптық ... ... ... ... ... оларды революциялық қимылдардың ... ... Олар егер ... қойған талаптарымыз
қанағаттандырылмаса, онда священниктердің көздері ... ... ... ... құртылады деп мәлімдеді.
Испан өкіметтері саяси жағынан мүлдем оқшауланып қалды. Тіпті ... ... ... де енді ескі әдістермен басқарудың мүмкін
еместігін көрді. Ел ішінде революциялық ситуация туды.
Революция ... тап ... ... ... ... көпшілігі шын революциялық пиғылда болмады. Тек
олардың кейбір бөлігі ғана оқиғалардың өріс ... ... ... ... ... ... көшті. Олар испандықтармен бар ынтасын сала адал
соғысты, бірақ саяси жағынан енжар элементтермен одақтас болды.
Ірі саудагерлердің ... ... ... ... ... ... ... ымыраға келуді дұрыс деп ... ... ... ... ... мен ... кальвинистік енжар дворяндармен одақтасты.
Нидерландының буржуазиясы орта ғасырлық бюргерліктен әлі де ... ... оның ... және ... ... ... ... пісіп жетілмеді. Оның мануфактуристері жаңа ... ... ... бола ... ... ... ... қатарлы бөлігі ғана өзінің таптық ... ... ... ... кансисторияларды басқаруды қолына алды.
Өзінің объективтік міндеттері ... ... ... ... ... ... ... гегемондық рөлін де осылар атқаруға тиісті болды.
Бұл төніп келе жатқан революцияның ең ... ... күші ... ... Оның құрамына әр текті элементтер: қалалық қүндікшілер, цехтық
көмеқші шебсрлср мен үйренушілер, порт ... ... ... ... ... мен ... ... де кірді.
Бұқара халық батыл қимылдар жасауды талап етті.
Бірақ бұл тек ... ... ғана еді. Оған ... ... жанжалдарының күрделілігі мен жергілікті ерекшеліктер
едәуір ... ... ... ... ... күрес. Нидерланды буржуазиялық революциясы
мен азаттық соғысының ең, алғашқы актісі иконға қарсы көтеріліс болды. ... 11 ... ... ... ... ... қарулы отрядтары
Хондахот, Армантьер және Кассель маңында шіркеулерді ... ... ... статуяларын және католиктік ғибадаттың басқа да заттарын
талқандады. ... ... асыл ... ... жерлерде жойып
жіберді, бірақ көбінесе оларды ... ... ... ... [21.47б].
Антверпендегі көтерілісті бастаушылар қолөнершілер мен ... ... ... ... ... ... қала адамдарынан
басқа, 800-дей шаруа қатысты. Ондағы басшылық рольді ... ... ... ... тәркіленген бағалы заттардың есебінен
жалданған кедейлердің ... ... ... тұрды. Көтерілісшілер,
монастырьлар мен шіркеулердің қаражат және жер жөніндегі құжаттарын өртеп
жіберді. Мұндай ... ... де ... (Зеландия) иконға қарсы күресушілер бай ... ... ... ... қолдауымен үкіметті тұтқындалған
еретиктерді босатуға да ... ... ... ... ... Утрехтегі
қимылдары ашықтан-ашық әлеуметтік және саяси сипатқа ие ... ... ... тек қана ... жою ... сонымен қатар «сот жұмыстарын
және бүкіл саяси тәртіпті де» жоюшылық деп бағалады.
Көтерілістің барлық күш-жігері испан билеп-төстеушілерінің қорғанышы -
католиктік шіркеуді ... ... Тек бір ғана ... 400
шіркеу, ал бүкіл Нидерландыда - 5500 шіркеу талқандалды. Көтеріліс ... ... ... қарай ойысты. Оларды барлық жерде де
кальвинистік консисторийлердің өздері, ал кейбір жерлерде - жеке ... ... ... ... ... ... Фландрия,
Брабант, Турне, Голландия, Зеландия және Утрехт болды. Көтеріліс ... ... кең ... жая ... ол ... ірі қалаларды ғана
қамтыды. Өкіметтер дәрменсіз болып шықты. 1566 жылы 23 ... ... ... ... ... ... уағыздың бұрын
таралған жерлерінде жүргізіле беруіне рұқсат берді. ... ... ... ... ... ... болды. Бұл мәселелерді II
Филипп біржолата шешуге тиісті еді [10.11б].
Көтерілістің табысы тек қозғалыстың кең қанат жайып, оған ... алып ... ... ... топтала түскен жағдайларында ғана
баянды ... еді. ... ... өз ... ... ... не дворяндар одагының қабілеттері жетпеді. Дворяндардың
да, консисториялардың да үкіметті жай «шошытып» қана қойып, ... ... ... ... қозгалыстың кең өріс алып бара жатқанын көріп
көтерілісші ... ... ... ... ... ... ... мүліктерін алу керек” деп шыққан ... ... ... ... қалмады. Сондықтан наместницаның қозғалыстың
арасына іріткі салу ... ... ... сәті де ... ... өзін-өзі таратып жіберу жөнінде наместницаның ... ... ... Ал ... ... ... ... басшылары граф Эгмонт және принц Оранский сияқты, иконға
қарсы күресушілерді куғындай ... ... ... ... үшін ... келіссөздер жүргізуге кірісті. Және олардың бірқатары
өздерінің көтеріліске қатысып, ... ... азар да ... ... ... қолданған ымырашылдық және табансыздық тактикасы
қозғалысты басшылықсыз қалдырды. Қалалардыц көпшілігінде ... ... ... ... ... тоқтатуға» және
өкіметке бас июге шақырды. Мұнымен пайдаланған үкімет, халықтық ... ... ... ... өздерінің соғыс күштерін жинастырып
алып, шабуылға көшті. 1567 жылдың көктемінде ... ... ... тапты және сонымен бірге Нидерланды революция-сының алғашқы кезеңі
де ... ... ... ... ... ... Нидерландыға,
жазалау отрядын жіберу қолға алынды [11.55б].
Герцог Альбаның Нидерландыда жүргізген террористік тәртібі. ... ... ... ... ... ... ... Нидерландыға келіп
кірді. Ол бұл елдегі болған оқиғалардың мәнісін түсінбеді және түсінгісі де
келмеді.Сөйтіп, корольдың ... ... ... ... ... ... оны испан
чиновниктерінің ... ... ... ... ... пункттерге орналастыруды, әлеуметтік-саяси ... ... ... болса да тұншықтыруды,керек болса елді түгел
күйзелте отырып, ... жаңа ... ... алуды бұлжытпай орындап
шығуға тырысты.
«Бүлікшілердің істері туралы кеңес» құрылды. Оны жұрт ... ... ... ... үкімі журген кездегі құрбандыққа, ұшырағандардың саны 8
мың адамнан асты. Өлім жазасына тартылғандардың ... ... ... ... ... пен ... ... ішінара
саудагерлер болды, бірақ көбінесе кедейлер жазаланды.
Испандық тәртіпті орнату басталды. Елді билеп-төстеуші ... мен ... ... және ... ... ... ... штаттардың маңызын әлсірету және үздіксіз ақша алуды ... ... ... ... ... ... ... жүйе бойынша барлық
дүние-мүліктерден біржолғы 1 пайыздық салық, ал дүние ... ... ... және ... ... ... сатудан 10 пайыздық салық алынды.
Товар ең аз дегенде оншақты ... ... ... Нидерландының экономикалық жағдайларында 10 пайыздық салық
(алькабалдар) енгізу ... ... ... ... болып табылды. Бірақ
Альба өзінің ерсі шешімін жою ... ... ... адал ... ... да ... ... Ол алькабалыны енгізуді 1571 жылға шейін
кідіре тұруға ғана келісті [12.19-26бб].
Испанияның абсолютизміне қарсы халықтың ... ... ... ... ... ... ... адамдардың үрейін
үшырды, ал ер жүрек патриоттардың зығырдандарын онан ... ... ... кек алу ... ... ... Фландрия мен Эноның орман-
тоғайлары қаруланған жұмысшылар мен қолөнершілерге және шаруаларға ... ... ... ... солдаттарының кіші-гірім топтары мен
монахтарды (патриоттар жөнінде испандықтарға ... ... ... ... ... аяусыз жойып отырды. Испандықтарға дем беріп,
жәрдемдесушілерді өлім жазасына тарту ... ... ... ... ... жүзеге асырылды. Осы «орман гёздерін» бұқара
халық түгел қолдап, азық-түлікпен ... ... ... және ... ... ... ... хабарлап отырды [13.58б].
Партизандардың солтүстіктегі күресі біршама өзгеше формада жүргізілді.
Онда ... мен ... порт ... ... кеме ... ... ... отырып алып, испандықтарға қарсы теңізде
соғыс жүргізді. Олар өзінің жауы - Испанияны ... үшін ... ... Англияның порттарын база ретінде пайдаланды. «Теңіз гёздері» испан
кемелерін және тіпті тұтас кеме ... ... ... су түбіне батырып
жіберіп отырды, жағалаулардағы қалаларға шабуыл жасады. Сөйтіп, мүмкіндігі
болған жердің бәрінде де ... және ... ... ... ... ... қимылдардың ойдағыдай жүріп жатқанын көріп
Германияда бой ... ... ... ... «теңіз гёздерін» Альбаға қарсы
соғыс жүргізетін каперлік құқығының куәліктерін берді және ... ... де ... ... және ... ... ... ... ... ... ... принц Оранский де испан деспотизміне қарсы күреске қосылды. Бірақ
принц Оранскийдің және оның ... ... ... ... ... ... ... Бұл кезде принцтің төңірегінде басқа
жерлік мемлекеттермен - немістің лютерандық княздарымен, ... ... ... ... ... ... де, одақ ... жоспарлары
ойластырылды. Сондай жобаларының бірінде Фландрия мен Артуаны Францияға,
Голландия мен ... - ... беру ... Ал ... қатынастары
жағынан империямен формальды байланысты Брабантты және тағы ... ... ... ... ... ... ... Мұның басында курфюрст принц ... ... ... болды.
Мұндай жобалар Испаниямен жаңалық үшін күресуді емес, кейбір өзгерістер
ғана енгізе отырып, өткендегі тәртіптерге қайтып ... ... ... ... дворяндар соғыс қысымының дүмпуімен II Филиппті
кеңшілік жасауға мәжбүр етіп, ... соң, ... ... ... ... ... ... үміттерін үзбеді [18.9б].
Бұл жоспарлар және олармен байланысты дипломатиялық келіс-сөэдер
құпияда ... ... ... ... өзін ... ... ретінде, ал
оның Нидерландыдағы ықпалды сүйеушілері оны елдің азаттығы үшін «жан қияр
және риясыз» күрескер ... ... оған ... ... ... тырысты.
Немістің протестанттық князьдарының және француз гугеноттарының ... ... ... ... ... ... өзінің көбірек
қолдау табудан ... ... ... және солтүстік провинцияларға
әлденеше рет басьп кірді. Алайда принц өзінің барлық ... тек ... ... ... ... ... ғана артып, «орман
гёздерімен» ... және ... арқа ... ... ... мүндай саясаты мен ... ... ... ... ... ... бәрі ... үшырай берді.
1572 жылғы көтеріліс және елдің солтүстігінде ... ... ... ... ... ... үшін, герцог
Альбаның жасаған мейлінше қатаң реакциясының өте бір ауыр ... ... жылы ол ... ... ... ... ... кетті, келісімдер бұзылды, мануфактуралар, дүкендер жабылды, сауда
компаниялары мен банкілер банкроттыққа ұшырады. Алькабала орасан зор ... ... ... ... ... жанжалдасып қалудан қауіп-төніп ағылшын
порттарынан шығарып жіберген «теңіз гёздерінің» кеме ... ... 1572 жылы 1 ... Рейн атырауында орналасқан Брил қаласын басып
алды. Революциялық жағдайдың ... ... ... ... ... ... ... жаппай көтерілістің басталуына дабыл
болып табылды. 5 сәуірде Флиссинген ... ... ... ... ... ... ... қалаға кіргізіп алды. Осыдан соң
испандықтардан Феер, Арнемёйден, Энкхёйзен және ... ... да ... Сондай-ақ шаруалар да «теңіз гёздерін» қолдады, ... ... ... және ... отрядтарын қырып-жойды. «Теңіз
гёздері» испандықтарға ... ... бере ... ... Құрама
провинциялардың болашақ негізін ... ... ... және ... ... ... ... басталды.
Не герцог Альба, не принц Оранский бұл оқиғалардың бүкіл маңызына
дұрыс баға бере ... ең бас жауы ... ... және ... ... ... деп ... Альба, елдің
солтүстігіндегі «мұжықтардың бүлігіне» немқұрайды қарады. ... ... ... деп ... өзінің әскерін принцтің інісі Людовик Нассауский басып
алған Монсаға аттандырды.
Түгелдей өзінің соғыс экспедициясын ұйымдастырумен айналысқан ... ... ... хабардар бола тұра ешқандай сүйсінушілік
білдірмеді. Қайта ... ол бұл ... ... ол ... ... ... шараларды жүзеге асыруға кедергі келтіреді деп шағым жасады деп жазды
өзінің ... ... ... ... XVII ... юристі және
тарихшысы Гуго Гроций. Принцтің бұл «ең басты шарасы да», ... ... ... Ол ... ... ... бетін басқа жаққа
аударды және солтүстіктегі көтерілістің ешбір кедергісіз өріс алуына жағдай
жасауымен жағымды рөль ... ... ... ... ... ... қолдары жеткен табыстарының болашақ
перспективасын кеште болса түсінуімен өзінің ... ... ... де ... Ол ... қозғалысты басқарып, бағыт сілтеп
отырған буржуазиялық топтармен және консисториялармен жақындаса бастады
Дәл осы кезде солтүстіктегі ... ... ... ... мен
қолөнершілерден құралған жасақшылар (атқыш гильдилер) және консисториялар
біраз уақыт жағдайдың билеушілеріне айналып, үстемдік ... Олар ... ... және ... ... ... ... қосып біріктірді. Бұл элементтер котолик ... ... де, ... ... ... ... ... әшкерелеуге батылы барғандардың бәрін де ... ... ... ... ... жек ... ... провинциялардың дворян кальвинистері де қарсы шығып,
көтерілісшілер ... ... ... ... ... ... де
тегеурінді шабуылдар жүргізді. Қалалардың реакцияшыл магистраттарын
құлатып, қала ... ... ... ... ... жерлерде
монастырьларды және Испанияны жақтаушы ... ... ... тиісті жерлерді басып алды және шіркеу ... ... ... бәрі ... ... заң ... ... және антииспандық пиғылдағы дворян-оранжистермен саяси
одақта болып ... ... ... бай саудагерлері, бұқара
халықтың революцияльқ әрекеттерімен ... ... ... ... ... өкіметті өздерінің қолдарына алып, қалалардың магистраттары мен
провинциялардың штаттарында ... ... Бұл ... ... бірі ... ... шақыру болып ... ... ... ... оның басқа жерлік монархтармен қарым-
қатынастары, испандық деспотизмге қарсы ... ... ... қоғамның әртүрлі топтарына нағыз тиімді және беделді адам ... іс ... өз ... ... Голландия мен Зеландияның Бас
штаттары, 1572 жылғы шілде ... ... ... ... ... мен ... ... деп танып, оған жоғарғы
әскери басшылықты, жоғары атқарушы өкіметтің билігін және ... ... ... ... және ... алу құқығын (штаттардың
келісімімен)берді [23.36б].
1572 жылғы қазан айында ... ... ... Принцтің мүдделері
өзін шақырған саудагерлік олигархияның көздеген ... мен ... ... ... ... бой ұрған принц өзінің қызмет
орнын пайдаланып бұқара ... ... ие ... ... мен
консисториялардың көңілдерін тауып сенімдеріне кіріп, ұнауға ... ... ... оншама мазасыздандыра да қоймады. Олар
штаттар арқылы принцтің қимыл, әрекерттерін ... ... және ... ... тек ... ... режимді күшейте түседі,
принцтің беделін өсіре түседі деп ұғынды.
1573-1575 жылдар аралығындағы ... ... үшін тым ... Өзінің жіберген қателігін түсінген Альба, енді барлық ... ... ... ... ... ... испандықтарға барлық
жерде де жан қиярлықпен қарсылық ... ... ... ... жеті ай бойы (1572 ж. ... айы - 1573 ж. ... айы)
қаһармандықпеп қорғанды. Оларды аштық қана тізе бүгуге мәжбүр етті. ... ... ... ... (1574 ... ... айы – ... айы)
ерліктің шынайы үлгісін көрсетті және ... ... ... ... ... провинциялар өте ауыр материалдық зияндарға қарамастан,
испандықтардың басып алған ... су ... ... ... ... Альбаның Нидерландыда қолданған саясатының ... енді ... де ... оны 1573 ... ... Испанияға
қайта шақырып алды. Бірақ 1575 жылға ... ... ... ... ... берді.
1576 жылғы 4 ... ... ... ... ... орнына келген,доң Луис Рекезепс
алғашқы кездерде кейбір соғыс табыстарына жеткенімен де, аса қиын ... ... Ақша ... ... жалдамалылары жылдап жалақыларын ала алмады,
көтерілісші халықтың ерлік қарсылығына төтеп бере ... ... ... 1570 жылы 5 ... ... ... кенеттен қайтыс болғаннан кейін
өкімет Мемлекеттік кеңестің қолына көшті. Мұнда ... ... ... ... ... кете ... еді. Оның ... тіпті 1576 жылдың
жазында испан әскерлерінің өздері көтеріліеке шықты, бірқатар қалалардағы
қамалдарды ... алып ... ... Антверпен) халықты тонады. Бұған
наразылық ретінде орталық провинциялар мен оңтүстікте ... ... ... бұрқ ете ... ... жылы 4 ... ... офицер-оранжистер басқарған брюссельдік
қалалық «милицияның» отряды, қала халқының тілектестік білдіріп, қолдауымен
Мемлекеттік ... ... ... алды. Испандықтардың ... ... ... ... ... ... ... түгел
қамтыған революция мен азаттық соғыстың үшінші кезеңі басталды.
Халықтың ... ... ... ... де қолдарына қару ... мен ... ... ... ... қарулы
күштері қамалдарда отырып алып, ереуіл шығарған испан жалдамалыларын қоршап
алды және жаңа тәртіптерді енгізуге ... ... ... ... ... ... да, ... католиктік дін иелерінің бір бөлігін
де қамтыды.
1576 жылы қазан айында өкіметті өз қолдарына алған Бас ... ... ... ... ... құрамына қарағанда олар елдің өміріндегі
өзгерістерді бейнелей алмады. Штаттарда ... ... ... дін ... ... мәжіліс құрды. Солтүстік
провинциялардың өкілдері тым батыл сөйледі, бірақ айтыстар ұзаққа созылып
кетті.
Соған қарамастан ... ... ... ... ... ... жүргізе берді. 1576 жылы 4 қараша айында олар
Антверпен қамалынан шыға сала шабуылға кірісті, ... ... ... ... ... есеп ... қала халқының 8 мыңнан астам ... және ... ... жуық үй өртенген. Ал, жалпы шығынның
мөлшері 24 миллион гульден болған. Мұның өзі Бас ... 8 ... ... ... даярлауды барынша тездетуге мәжбүр етті. «Гент
келісімі» 1572 жылы ... ... ... ... мен 1576 ... испандықтардың қол астында қалған оңтүстік провинциялардың арасындағы
формальды бітім шарты болып табылды. Бірақ іс ... ... ... кең еді: онда 1576 жылы қалыптасқан тап ... ... және ... мен ... ... одан әрі ... түсу
емес, қайта II Филиппен келісімге келуді тілеуші ... ... ... бейнеленді [25.87б]. Бітім шарты: испан әскерлерін
кетіруді; еретиктерге қарсы ... және ... ... ... осы ... ... ... адамдарды босатуды; испандықтардың
жұрттан тәркіленген дүние-мүліктерінің орнын толтыруды талап етті.
Сонымен қатар II Филипптің тәуелдігін және ... ... ... ... кальвинистік ғұрыппсн құлшылық етуге тыйым салу, соғысты тек
испан бүлікшілеріне қарсы жүргізу қажет деп ... Ал, ... ... ... ... ... мен Зеландияның саяси статусы автономиялық күйінде ... ... ... таратуларына немесе оны өздерінің
территорияларынан тысқары ... ... ... ... ... жаңа испан наместнигі Хуан
Австрийский келгеннен соң Бас ... ... ... ... ... ... ... әрекетіне қарамастан наместник дон Хуанмен
келіссөздер жүргізді. 1577 жылы ... ... ... ... ... ... келісімін» бұзбауга міндеттенген дон Хуан, II Филипптің
наместнигі болып танылды. Бірақ сол ... ... ... дон ... ... ... ... келтіру ниетімен, Намюрдегі қамалды басып
алып, Бас штаттардың әскерлеріне қарсы соғыс ... ... ... ... Фландрия, Брабант және Оңтүстік провинцияларда күштердің
орналасуын өзгерткен әлеуметтік-саяси күрестің жаңадан өрлеуін туғызды.
Алғашқы ... ... ... ... ... тұмандай сейіліп,
тарады да кетті. Өзара жіктеліп, бір-бірімен жауласушы немесе бақталастық
фракциялар ... ... ... мен ... саяси жағынан өз тағдырын
өзі ... шешу ... ... ... ... және саяси
мүдделері жағынан Испаниямен байланысты болған ... ... ... пен ... ... ... II ... жасау жолдарын іздеуші феодалдық-католиктік реакцияның бірыңгай
блогына топтасты.
Көтерілісшілердің ... ... ... кальвинистік буржуазия
қалалардың ұсақ буржуазиясы мен плебейлік ... ... ... ... ... жасады, олар революциялық және азаттық
қозғалыстың бұрынғы ең басты қозғаушы күші ... ... ... ... ... бюргерлік пен саудагерлердің енжар топтарының арасынан
шығып, принц Оранскийдің төңірегіне ... ... ... ... ... ... ... атқаруға талаптанды.
Дон Хуанның жасаған опасыздығынан кейін халықтық ... ... кең өріс ... ... ... ... магистраттар құлатылды,
испандықтарды жақтаушылар тұтқындалып, католиктік священниктер қуылды.
Брюссель, Антверпен, Ипр мен ... ... ... ... «он ... комитеттері» («18») құрылды. «18»-дің мүшелері
кальвинистер - буржуа, адвокаттар, цех ... ... ... ... Комитеттердің ең басты міндеті қалаларды және олардың
маңайларындағы селолық жерлерді ... ... ... болып
табылды; бірақ бірте-бірте «18» қалалық басқарудың барлық салаларына ... ... ... ... ... ... рөлін атқара бастады. Брюссельдегі «18» Мемлекеттік кеңес пен
Бас штаттарға ... ... 1577 ... жазы мен ... ... ... реакционерлер мен испандық дем берушілерді аластап,
халықты жаппай қаруландыруды және Мемлекеттік кеңесті қайта ... ... ... ... ... ... мен бұқара халықтың
қимылдары бірлеспеді. Революцияшыл буржуазия өзінің арасынан ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайды принц
Оранский пайдаланып кетті. Ол шет аймаққа ... ... ... ... орталық органдары орналасқан Брюссельге кетуді
әлдеқашан ойластырып жүргенді. 1577 жылы күзде ол Брюссельге ... ... ... ... ... отырып, Брабант рувардасы
(наместнигі) болып тағайындалды [30.90б].
Осы кезде Испанияны жақтаушы күштер Фландрияда бекініп ... ... Оның ... - ... ... астанасына айналдыруға, талаптанды.
Алайда, Гент плебсінің 1577 жылғы қазан айында жасаған ... ... ... көкке ұшырды. Реакцияшыл дворяндардың басшысы герцог ... ... ... ... алынды, қаланың билігі «18» бен
консисториялардың қолдарына көшті. Католиктік реакционерлерге ... ... ... да қызу ... ... штаттар мен оларды жақтаушылар абыржыды. Халық қозғалысының кең
өріс ... ... олар осы ... ... ... жолы -
феодалдық-католиктік реакцияның күштері мен ... ... деп ... Бұл ... ... ... де негізінен дәл осындай
саясатты ұстаған-ды. Өзінің көздеген мақсаттарына Мемлекеттік кеңес пен Бас
штаттарды ... ... ғана оңай жете ... түсінген принц осы
үкіметтің органдарына өзін жақтаушыларды (оранжеристерді) көптеп ... ... ... ... өз ... ... Ол ... кеңеске де, Бас штаттарға да билік ете бастады.
Генттегі демократиялық қозғалыс. Ерекше шиеленіскен күрес Гентте
жүрді. Мұнда “18", ... ... ... ... ... ... ... енгізді; үкімет әскерлері қаладан қуылды, олар
қалалық плебс құрамаларымен алмастырылды. Оларды кальвинистік ... «18» ... ... ... ... сатудан
түскен қаржыларды қаланың мұқтаждары мен өздерінің әскерін ұстауға жұмсады.
Бас штаттардың және принцтің жүргізген саясатына ... ... ... ... ... ... [8.10б].
Гентшілер Брюссельмен және Фландрияның басқа қалаларымен одақ ... ... ... ... ... ... ... байланыс орнатты. Бұл кезде Фландрияда, сондағы бір замандастың
айтуына қараганда, нағыз ... ... ... кеткен еді. Шаруалар Бас
штаттардан жер де, феодалдық міндеткерліктер деп ... та ала ... ... олар ... ... мен ... Оранскийдің жәнс оған
бағынышты Бас штаттардың «елді қорғау үшін» жат жерден ... ... ... ... ... ... бүкіл Фландрияда
1578—1579 жылдары шаруалар көтерілістері кең өріс алды. ... ... ... ... қаталдықпен тұншықтырды.
1579 жылғы Аррас және Утрехт униялары. 1578 жылдың күзінде Артуа
мен Эно провинцияларының ... ... ... Бас ... ... көтеріліс жасап, оларды ... ... деп ... және Нидерландыдағы Испанияның жаңа наместнигі
Александр Фарнеземен келіссөздер жүргізе бастады. 1579 жылы 6 ... ... ... ... одақ ... ... жасады. Мұның мақсаты:
«Біздің занды өміріміз және патшамыз, католиктік корольмен келісімге ... ... 1579 жылы ... ... қол қойылды. Ал содан кейін оны
Артуа, Эно, Лилля; Дуэ және Орши провинцияларынъң ... ... ... ... ... ресми түрде тізе бүккендігі танытылды. Келісім
бойынша II Филипп ... ... ... ... ... испан
әскерлерін алып кетуге, католизмді сақтауға, бұрыннан ... ... ... ... қалпына келтіруге тиісті болды [18.98б].
1579 жылы 23 қантар айында бөлініп кеткен ... ... ... ... ... және ... бұл ... жауап ретінде
Утрехт униясының текстіне қол қойды. Утрсхтік ... ... ... ең ірі ... ... ... Гент те қосылды.
Утрехт униясын формальды жағынан «Гент ... ... ... қарсы революциялық соғысты біржола жеңіп шыққанға дейін ... ең ... ... етіп ... Уния ... ... ... мен өзара көмегін жариялады, оларды қорғаудың шараларын қамтамасыз
етті, соғыс шығындарын қаржыландыруды, ақша ... ... ... ... ... зияндарын өтеу жолдарын қарастырды және
саяси құрылыс негіздерінің ... ... ... тұжырымдады.
Формальдық жағынан II Филипптің ... ... ... ... ... іс жүзінде ешбір орын қалмады. Католиктердің
құдайға құлшылық етуіне тыйым ... ... ... ... мен ... ... дворяндарының опасыздығына жауап ретінде
солтүстік провинциялардың батыл қимыл жасаулары, олардың ... ... ... ... ... ... Ол ... униясына қол
қойылғаннан кейін де контрреволюцияшыл дворяндармен ... ... ... ол ... ... текстіне 1579 жылы мамыр
айында, оңтүстік провинциялардың контрреволюцияшыл дворяндары ІІ Филипптің
алдында тізе ... ... ғана қол ... [18.66б]. ІІ Филипптің
тақтан түсуі. Енді II Филипптің жалған тәуелдігін ... ... та ... ... ... ... ... топтары басқарудың
республикалық формасына көшу ... мен ... ... инициативасына кеңінен жол ашып береді деп қорықты. Сондықтап
олар мұндай мүмкіншілікті болдырмаудың бірқатар шараларын қолданды. ... ... ... ... ... ... қозғалысты тұншықтыруды
ұйымдастырды. Елдің солтүстік провинциялары - Оверэйссел, Фрисландия,
Хропингс, Дрент жоне ... ... ... ... күшпен
басылды, ал консисториялардың ықпалындагы халық қарулы күштері ... 1572 ... ... ... қолдары жеткен қалалық және жалпы
мемлекеттік істерді шешуге қатысу ... ... ... ... 1581 жылы 26 ... ... II Филипп тақтан түсірілді [16.48-54бб].
Елдің оңтүстігіндегі революцияның жеңілуі және оның ... ... және Бас ... 1582 жылы ақпан айында елге оның “губернаторы”
ретінде француз ... ... ... ... барынша билік құмар
авантюрист ... ... ... 1583 жылы ... ... ... ... пайдалана отырып, Фландрия мен Брабантты басып ... ... ... ... ... Бұл әрекетті халықтың қарулы
күштері басып тастады, бірақ оның ... ... ... ... мен ... ... ... мен оның тіл алғыш Бас
штаттарының жүргізген саясатының нәтижелері бар ... ... ... күштер әлсіреп қалды. Жат жердің әскерлерін пайдалану, жоғарғы
өкіметті герцог Анжуйскийдің ... беру ... ... көз ... үшін ... соғыстың идеясының беделін түсірді. ... ең ірі ... - ... ... Ипр, Брюгг және Гентте
ойдағыдай жасаған шабуылына қарамастан революциялық-демократиялық қозғалыс
қайтадан ... ... ... ... ... Ал қаһармандық
қорғаныстың өзі - қарулы көтерілістің тажалына айналды. Опасыздық жасау
басталды. Атап ... гент ... ... ... Имбизенің
испандықтармен астыртын келіссөздер жүргізгені әшкереленіп, ол ... ... Өз ... ... ... ... қалалардың
бытыраңқылығын пайдаланып, шебер саясат пен ... ... ... Александр Фарнеза оларды бірінен соң бірін тізе ... ... 1585 жылы 17 ... айында Антверпенің берілуіне байланысты
Фландрия мен ... ... және ... ... тойтарыс тапты.
Революция мен азаттық соғысының бұлайша аяқталуына да ... ... мен ... ... ... ... байланысты тап күштерінің орналасуы елеулі роль атқарды. Жергілікті
мануфактура испандық рыноктарға тәуелді болуы, олардың өндірістік қызметін
Испаниямен ... ... ... ... әлсіретіп тастады.
Буржуазияның неғұрлым радикалды және ... ... ... ... ... және ... ... алып, Голландияға қоныс аударды.
Қалалар қаңсырап бос қалды. Рсволюцияшыл ... ... ... мен ... ... шараларын жүргізуінен берекесіздікке
ұшырады. Ал өздерінің мүдделері жағынан орта ғасырлықпен және Испаниямен
байланысты болған ... пен ... және дін ... ... ... ... нығая түсті. Істің жәйін
испандықтардың күшейе түскен соғыс шабуылы шешті. 1576 жылы 4 ... ... ... құлауымен аяқталған көтерілістің үшінші
кезеңінің ... ... ... ... ... басқаша қалыптасты. Онда II
Филиппті ... ... ... ... ... негізінде Құрама
провинциялардың республикасы құрылды. Голландия мен Зеландияның буржуазиясы
және саудагерлері 1576 ... ... ... ... ... Испан заңдары мен өкіметтің жарлықтарын жою, шаруашылық өмірдің
бірқалыптылығын бұзу, реакционерлерді ... ... қуу, ... ... ... ... соғысқа байланысты болған
қиындықтарға қарамастан, бұл ... ... ... ... жолына
түсулеріне мүмкіндік берді [29.12-56бб].
Бұл өрлеуді оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... 80-жылдардың орта
шенінен бастап орталық және оңтүстік ... ... да онша ... ... ... толық үзілді.
Республикадағы тап күштерінің орналасуы 1572 жылғы жағдаймен
салыстырғанда ... ... ... ... ел ... ... ... ал консисториялар барған сайын оппозицияның жағдайына ... ... Өмір жолы мен ... мансабы мейлінше күрделі, әрі бұралаң
болған принц Оранский 1584 жылдың жазында испандықтардың ... ... ... ... қаза ... ... ... одан соң дворяндық эмиграцияның көсемі,
герцог Альбаға қарсы әлденеше рет ... ... ... 1572 ... ... ... ... Испанияға қарсы күреске аттанған
ұлттық күштердің қалыптасуына ат ... ... ... мен ... ... ... ... және азаттық соғыстың жағына шығу
фактісінің өзі, принцтің Испанияға қарсы жүргізілген күрес пен республиканы
құру ... өз ... ... көрсетеді. Әйткенмен ол ... ... діни ... ... қалпында қалып қойды
[27.89б]. Енді саясатшыл және дипломат, ақпа шешен, ... шын ... ... ... ... ... ... атанған, саяси
ымырашылдық пен қастық әрекеттің майталманы, ... орта қол ... ... ... ... ... еді. Радикалды кальвинистік буржуазия және
плебейлікпен жайшылықта ымыраласқанымен іс ... ... ... ... ... Ел ... ол өзіне одақтастарды оппозиция дворяндарынан, бай
саудагерлерден, ... ... ал ... ... протестант
князьдерінен, француз гугеноттарының арасынан, Нидерланды халқының
«қорғаушыларымыз» деп өздерінің ... ... ... ... мен ... Елизаветадан іздеді. Принц ... іс ... ... революцияның дворяндық қанатының көсемі болып,
Нидерланды буржуазиясы мен ... ... ... ... ... ... ... тар болуы салдарынан ол өзі басқаруға
тырысқан оқиғалардың шын мәнін ұғына ... ... ... асырмақшы
жоспарларының күйрейтіндігі Утрехт униясын бекіткен кездің өзінде-ақ
белгілі болды. Сондықтан оның ... ... ... ... тағдырына елеулі зардаптарын тигізе қойган жоқ.
Оранжизмнің саяси ағым ретінде өрістеп ... ... ... ... кейін де өмір сүре берді. Бұл ағым радикалды буржуазиялық-
демократиялық оппозиция мен ... ... ... ... пайдалануға тырысты. Өзінің саяси үстемдігін
сақтап қалу үшін билеп-төстеуші саудагерлік олигархия ... ... ... ... ... ... өзіне қажет көмекті басқа
жердің патшаларынан алуға ... Ол ... ... өз ... ... басқа жерлік державаның белгілі бір
формада ... ... де ... ... ... ... даяр тұрды. Тек сол держава Испанияға қарсы жургізілетін
соғысты өз ... алса ... ... болғаннан кейін оның баласы Мориц Нассауский (1585-1625)
статхаудер болып тағайындалды. Бірақ француз королы III ... ... ... ... ... біреуіне елдің тәуелдігін беру
туралы келіссөздер жүріп жатты. Бұл ұсынысты қабылдаудан олардың екеуі ... ... ... 1585 жылы Елизавета ... ... ... граф Лейстерді жіберуге келісті. Лейстер республиканы ... ... және оның ... ... ... ... тырысты. Ақырында, ол ... ... ... ... ... Ал, ... Бас ... мәлім болып қалған
кезде, бүлік басталды. Бүлік тұншықтырылып, Лейстер Англияға кері шақырылды
(1587). Осы оқиғалар мен герцог Анжуйскийді екі рет (1578 және 1582 ... ... ... ... ... саудагерлер
олигархиясына осындай қауіпті әрекеттерді енді тоқтатып, ... тең ... ... ... саясатына көшуге түрткі
салды.
1609 жылғы уақытша ... ... ... Құрама провинциялар
республикасы Англия және Франциямен (1598 жылға дейін) бірлесіп Испанияга
қарсы соғысты жүргізе ... ... ... ... ... және ... ұйымдастырушы Мориц Нассауский басқарды. Республиканың өскелең
экономикасының қуатына және ... ... ... ... ... ... уақытша басьш алган жерлерді қайтарып алды және ... ... ... ... ... ... ойыстырды
[12.23б]. Сонымен қатар, республикаиың ... ... ... ... ... ... ... әлсіреуін пайдалана отырып, оның
теңіз қатынас жолдары мен ... ... ... жүргізді.
Испания бірнеше рет тойтарысқа тап ... ... 1609 ... 12 жылға уақытша бітім жасауға мәжбүр ... Шарт ... ... ... тәуелсіздігі және оның Ост-Индиядағы
португалдық отарлары мен сауда-саттық ... ... ... ... ... ... жұмыстары жүргізілмейтін болып ... ... Ал ... өзі Антверпеннің экономикалық жағдайын мүлдем
күйзелтіп, ... ... ... етті. 1609 жылғы жасалған
уақытша бітім Нидерландының солтүстік бөлігінде революция мен ... ... ... паш ... ... және ... жолына түсіп, азаттық соғыс пен ... ... ... ... ... әділетсіз және басқыншылық соғыс жүргізген
ең бір құдіретті феодалдық монархияларының ... ... ... ... мен ... ... ... кезеңі (1585—1609) міне, осылайша
аяқталды. Соның нәтижесінде Құрама ... ... ... оны ... ... ... таныды [18.78б].
Нидерланды буржуазиялық революциясының сипаты. XVI ғасырдағы
Нидерланды буржуазиялық революциясы ... ... ... ... ... ... орын алады. «1789 жылғы
революцияның (ең болмағанда Европадағы) ... тек 1648 ... ... ал 1648 ... ... - тек Нидерландылықтардың Испанияға қарсы
көтерілісі ғана еді. Бұл ... ... ... үлгі ... ... ... жағынан ғана емес, өзінің мазмұны жағынан
да жүз жыл шамасында ... ... деп ... ... ... және 1789 ... революциялармен салыстырғанда Нидерланды
революциясының ерекше сипаты, сол кездегі ... ... ... әлі ... болмаған және оның дворяндар мен абсолютизм жөнінде
таптық антагонизмі жетілмеген еді. Революцияның идеологиялық туы Кальвиннің
діни доктринасы болды. «...Кальвинизм ... ... ... ... ... Ф. Энгельс. Ал сырттан қарағанда революция Испанияға, қарсы
азаттық соғыстың ... ... ... үшін ... соғыс
жағдайларында оқиғалардың әлеуметтік мәні бүркемеленіп қала ... ... мен ... ... ... ... қимылдары ең басты міндет
болып табылды. Сондықтан Нидерланды буржуазиясы ... ... ... көбірек дәрежеде, әсіресе оның экономикалық жағынан неғұрлым әлділеу
бөлігі - ірі сауда ... ... және ... ... ... одақтасып отырды. XVII ғасырдағы буржуазияланып кеткен
ағылшынның «жаңа дворяндарына» қарама-қарсы, Нидерланды ... ... ... қала ... ... онымен одақтас болудың өзі XVII
ғасырдағы Англиядағыдай емес, Нидерланды буржуазияның тарапынан ... ... ... ... ... ... табылды.
Неғұрлым қолайлы әлеуметтік-экономикалық және саяси алғы шарттар
жасалған солтүстікте ғана ... қол ... ... ... ... ... оңтүстік провинциялары
испан протекторатына айналдырылды (1598). Бұлар II Филипптің ... (1633 ... ... және оның ... Альберт Габсбургтың
(1598—1621) номиналды тәуелдігінде болды. Бұл провинциялардың экономикасы
ауыр кезеңдерді басынан кешірді. Бір ... ... ... ... мен
Брабант аграрлық өңірге айналдырылды. Олардың берекесі қашқан қалаларында
цехтық ерекшелік қайтадан белең алды, ал ... ... ... ... ... ... үстемдік жағдайға ие болды. Деревняда дворяндар мен
католиктік шіркеу өздерінің орта ғасырлық ... ... ... ... заңдар шаруалардан недоимкаларды өндіріп алудың ... ... ... ... ... жақындау тәртіптер орнатылды,
сыртқы саясатта Мадридтің берген нұсқаулары ... ... ... ... ... ... және қоғамдық жағдайы
ХVІІ ғасырдың бірінші жартысындағы ... ... ... ... ... ... республикасы,
жат жерлік үстемдікке қарсы революциялық күресті аяғына дейін ... ... ... ... ... Ал бұл ... Европаның
басқа елдерінде феодализм әлі де билік құрып тұрған-ды. Рас, ... ... оның ... ... ... ... айқын көрінді. Кейіннен бұл ... ... ... ... ... ... кездерде республика
экономикалық прогресстің жолына ... ... ... ... жүн тоқитын мануфактуралары XVII ғасырдың басында жылына 70-
120 мың тай мата ... ... және ... ... ... ... кенеп маталарының өндірісі де дамытылды. Амстердам мен ... ... өз ... үшін ғана ... сонымен қатар басқа
елдердің берген заказдарын орындау үшін кемелердің барлық түрі де жасалды.
Балық ... ... ... саны ... ... ... және ... балықтың бағасы 22 миллион гульден болып есептелінді [16.20б].
Ең басты капиталдар ... ... мен ... жүзу ... ... ... өмірінде сауда буржуазиясының үстемдік етушілігі
«сауда гегемониясы өнеркәсіп басымдыдығын қамтамасыз етіп» отырған уақытта
Нидерландының капитализм жолымен дамудың әлі ... ... ... ... түсіндірілді. XVII ғасырдың орта ... ... ... 4300 ... қоспағанда) кемеден тұрды. Бұл Англия
мен Францияның флоттарын қоса есептегендегіден екі есе дерлік асып ... ... ... ... жылына 75-100 миллион гульденге жетті.
Атап айтқанда, Россиямен сауда ете-мөте қызу жүрді. Бұл ... ... ... деп жазды: «Голландықтардың ұзақ ... ... ... де ... ... және ... да барынша қамтамасыз етілді деп
есептейтін ең үлкен саудасы... солтүстікпен, ең ... - ... ... ... ... ... жөн» [16.26б].
XVII ғасырда жүргізілген құл саудасы орасан зор пайда берді. Осы
ғасырдың ... ... ... құл ... Америкаға 500 мыңға
дейін құл сатты.
Республиканың сауда істерінде 1602 жылы ... ... ... ... ... ... арта ... Бүл компанияны Амстердамның
ең бай саудагерлері басқарды. Оның филиалдары (камералары) Мидделбюрхте,
Роттердамда, Дельфтте, ... мен ... ... ... ... ... Молукк және Зонд аралдарында, ал ... ... ... жағалауында, Африкада, Үнді-Қытайда және Қытайда болды.
Акционерлердің жылдық орташа дивиденті 18 пайызды ... ... ... ... ... қол ... ... бір аралдардың байырғы халқы
қырылды және құлдыққа айналдырылды, монополиялық жоғары бағаны ұстап ... ... зор ... дәмді татымдылардың өсімдік қопалары
түгел жойылды. Голланд колонистері отарларда ... ... ... ... ... жазықсыз талан-таражға салды [9.41б].
Сейтіп, Европадағы ең тұңғыш буржуазиялық ел отарлардағы өзінің «мәдени
миссиясын» осылай ... ... ... ... ... орнын басты және қалыптаса бастаған
дүние жүзілік сауда және несие-қаражат рыногының орталығына айналды. XVII
ғасырдағы ... ... ... ... оның ... орташа есеппен
46,5 пайызды құрады Мұнда сақтандыру компаниялары пайда ... ал 1609 ... ... ол кең ... ... ... қабылдау) және кредиттік
операциялар жүргізумен айналысты [16.12-31бб].
Республиканың ауыл шаруашылығында да ... ... ... ... ... ... дворяндар мен дін иелерінің жерлері
тәркіленді, оларды қаланың буржуалары мен ... ... ... алды.
Голландия мен Фрисландияда бұл жер жөніндегі ... ... ... ... болды. Алайда шіркеу десятинасы сақталды. Бірақ ол енді
консисторияларға төленетін болды. Оның есесіне Гелдерн мен Оверэйсселде ... ... ... ... ғасырлық сипатын сақтап қалды.
Олардағы саудагерлердің олигархиясы өзінің дворяндармен ... ... ... ... ... ... артты. Ауыл
шаруашылық өнімдеріне және ауыл шаруашылық экспортына жерге салған сияқты
көптеген алым-салықтар ... ... ... ... товарлы фермерлік
шаруашылық қана тиімді болды. Ал қатардағы шаруалар ... күн ... ... ... ... мемлекеттік
құрылысы көбінесе Утрехт униясының ережелеріне негізделді. Негізгі заңдарды
шығару, ең маңызды жалпы мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... жасау және тағы басқалары)
Бас штаттардың қызметіне жатты. Олардағы ... ... ... ... бір ... ие ... ... сайлаушыларынан алған
нұсқауларына сәйкес (императивтік мандат) дауыс берді. ... ... ... ... ... ... ... болды. Бұл азаматтық өзгешелікті
статхаудердің арбитраждық принципін орнату әлсіретті. Бұл ... егер ... ... ... келе ... жағдайларда ғана қолданылды. Бірақ Бас
штаттар мүмкіндігінше бір ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік кеңес құрылды, Ондағы
шешім көп ... ... ... ... ... ... ағымдағы
істермен және соғыс мәселелерімен шұғылданды. Оны статхаудер ... ... іс ... ... «ұлы ... ... Бұл ... орнын
әдетте статхаудерге қарама-қарсы, билеп-төстеуші саудагерлер олигархиясының
қойған адамы атқарып отырды. Мориц Нассауский көбіне әскерлердің арасында
болғандықтан ... ... арта ... ... кеңестегі
дауыстар, провинциялардың төлейтін алым-салық мөлшерінің ... ... ... ... мен ... 12 ... бесеуіне ие болды.
Мемлекеттік кеңесте үстемдік жағдайға ие болу үшін ... ... ... провинцияны шығарып алса жетіп жатты [15.64б].
Үлкен әскери және ... ... ... ... және бұл ... ... қатар атқарып отырған статхаудер (Мориц Голландия,
Зеландия, Утрехт пен ... ... ... ... ... ... Мүның өзі республиканың саяси құрылымына
монархиялық реңк берді.
Провинциалдық штаттар ... ... ... ... ие ... ... депутаттарының әлеуметтік құрамы және
жұмысыньң сипаты әр ... еді. ... ... ... ... ие ... дін иелері санатқа да қосылмады. Ал билеуші саудагерлер
олигархиясы 19 дауыстың ... ие ... ... мен Оверэйссел штаттарында
дворяндар басым еді. Оның есесіне ... ... ... ... 30 және қала ... 11 депутат мәжіліске қатысты. Құрама
провинциялардың тұрғындарынан депутаттар сайлауға қатысатындардың саны ... ... ... ... ... ... іс ... Голландия мен
Зеландияның билеуші олигархиясының қолына шоғырланды. Олар әлсіздеу дамыған
провинцияларға қысым керсетті.
Республиканың қалалары мен деревняларындағы ... ... ... ауыр ... Олар ... ... құқықсыз күйінде қала берді.
Жүмыс уақытының үзақтығы революцияға дейінгі 12—14 сағат ... ... ... ... тауарларының бағалары барлық ... ... ... ... ... ... республиканың билеп-
төстеуші саудагерлерінің пайдақорлықпен енгізген кеден-салық жүйесі себепші
болды. ... ... ... ... нақты жалақы төмен болды.
Республиканың еңбекші бұқарасы, - деп жазды Маркс - 1648 ... ... ... ... ... ... қарағанда, шектен тыс еңбектен көп
азап шекті, олардан гөрі кедей болды және әлдеқайда қатал езгіге ... [19. ... XVII ... бірінші жартысындағы республиканың тарихы
шиеленіскен таптық жанжалдарға мейлінше ... ... 1618 және ... ... ... ... шұғашыларының арасында қобалжулар
болып өтті. 1643 жылы Лейденнің шұға ... ал 1645 жылы ... ... ... ... ... ... арасында толқулар
орын алды. «Кнехтгильдийлердің» (жалдамалы жүмысшылар мен ... ... ... жандана түсті. Бұлар өзара көмек корсету
үйымынан бірте-бірте еңбек жағдайларын жақсарту үшін ... ... ... ... ... Ауыр ... жер аздығынан және
сақталып қалған феодалдық қалдықтардан азап шеккеп шаруалар да толқыды.
Атап айтқанда, XVII ... орта ... ... ... ... ... ... болып өтті.
Буржуазия табының өз ішінде де жанжалдар орын алды. Мануфактурашылдар
өз ... ... ... бере ... ... ету үшін ... ... жоғары баж салығын, ал шетке шығарылатын ... баж ... ... ... ... ... билеуші саудагерлер
олигархиясы мануфактурашылардың қамын жей қоймады. Ол тек өзіне пайдалы
сауда бостандығы ... ... ... ... ... ... таптас бауырластарын басқару ісінен ығыстыра берді.
Буржуазияньң екі фракциясының ... ... ... ... алды.
XVII ғасырдың екінші он жылдығының соңына қарай республикада үш саяси
топ қалыптасты. Статхаудер Мориц ІІассауский және оның ... ... ... жолы ... ... ... жеке өз басының өкіметін
үлғайтуға тырысушылығын ... ... ... ... ... ... ... орталық үкімет органдарының құқықтарын ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан
Морицті жақтаушыларды бірлестірушілер деп аталды.
Мориц Нассауский консисториялардың төңірегіне топтасқан ... ... да ... тапты. Оған мануфактуралармен және ішкі
рынокпен байланысты буржуазия, ұсақ буржуазияның қоғамдық ... ... ... ... ... ... жатты. Бұл топ «сауда
бостандығының» бет ... ... ... ... пен ... ... елемейтін саудагерлер олигархиясының өзімшілдік
сауда саясатына қарсы шықты. Тіпті соғыстың аласапыран кезінде ... ... ... әскерлеріне азық-түлік пен қару-жарақ жеткізіп беріп
тұрды. Олар бұл қылықтарын үялмастан ... ... ... заттарын
бәрібір басқа елдердің саудагерлерінен алады да, біз пайдадан айрылып
қаламыз және ... ... ... ... деп ... ... статхаудердің өкіметін нығайту ... ... ... ... сала ... деп ... Олардың
ұстаған идеологиялық туы кәдімгі ... ... еді. ... ... ... ... болды, оны жақтаушыларды
гомарисшілер деп атады.
Үшінші топқа Голландияның билеуші саудагерлер олигархиясы және ... ... ... ... Бұл топ ... ... ... олигархиясының өкіметті өз қолында ұстап,
шексіз баи беру ... ... ... ал ... «халық
суверенитеті» теориясына Бас штаттардың «Суверенитеттік» концепциясын, яғни
өзіне-өзінің ... ... ... ... Гомардың
догмасына қарсы олигархиялар дін тұтуға еріктілікті уағыздаушы теолог
Арминийдің ... ... ... Олар ... немесе
арминийшілдер деген лақап ат алды. ... ... ең ... ұлы пенсионарийі Ян фан Олденбарнефелт басқарған фракциясы
болды [28.16б].
Өзіне қарсы жасалған ... мен ... ... ... Олденбарнефелт оның арасына жік салуға
әрекеттенді, ал ... сәті ... - онда ... ... ... ол ... жаңылысты. Өйткені жік провинциялшылардың өз арасынан
шығып. қалды. Сөйтіп, олардың ... ... ... статхауерді қолдап
кетті. Олденбарнефелтті жақтаушылардың ... ... ал ... ... 1619 жылы 13 ... ... өлім ... тартылды [29.15-
28бб].
Сөйтіп, саудагерлер олигархиясы фракциясыпың бірі ... ... ... айтарлықтай өзгерістер бола қоймады. Оның басында
бұрынғысынша саудагерлер олигархиясы мен оранжистер отырып қала берді.
Соғыстың ... ... ... бітімі. 1621 жылы соғыс
қимылдары қайта басталды. ... ... ... ... ... ... үстемдігінен құтылу ғана емес, 1609 жылғы жасалған ... ... қол ... ... баянды етіп, ұлғайта түсу болды. Ал
соғыс операциялары отыз жылдық ... ... ... ... [26. ... ішкі ... ... белдеуі тағы да соғыс болды. Билеуші
саудагерлер олигархиясы Мориц Нассаускинге барынша кедергі ... ... ... ... ... ... ... тіпті ондағы қамауға
алынған испан гарнизонына қару-жарақ пен ... ... ... дейін
барды. Өйткені Антверпенді республиканың құрамына ... ... ... ... деп ... ... өздерін асырап, ел
ішіндегі мәртебелерін өсіріп отырған ... соза ... ... ... ... ... өте түскен сайын өздерінің әлсіз жақтарын
анғара түсті. Көрнекті көсемдерінен айырылып, жалпы ұлттық ... ... ... болған бүл оппозиция көбінесе оранжистердің соңында
сүйретіліп жүрумен болды. Ал оның ... ... ... ... 1648 ... Вестфаль бітімі Қүрама провинциялардың республикасы мен
Испанияның арасындағы соғыстың ақыры ... ... ... ... ... ... ... ие болғандығын
әйгіледі. Оның Германия империясымен формальды байланысы жойылды; ... ... ... ... үшін ... ... қала ... пен Лимбургтің бірқатар қалалары мен территориялары ... ... ... ... республикаға қосылды.
XVII ғасырдың бірінші жартысы әлемдік дүниежүзінде тарихи
шарықтаған заманы, яғни барлық мемлекеттер ... ... ... ... ... ... ... аралық әсерлестік пен өзара ықпалдастық
күшейген ... ... ... ... таңда-жанжалға толы сол
заманның негізгі мазмұны. Бір мемлекеттегі қақтығыс пен дау-жанжал ... және ... ... пен қауіпсіздікке тікелей әсерін тигізуде.
Осындай объективті жағдайда өз атын жаңа ғана ... ел ... ... өз ... ... өмір сүре және дами ала ... мүмкін емес. Сондықтан да, Нидерланды мемлекеті де басқа елдермен
қатарласа өзін халықаралық қатынастарға ... Осы ... ... сонау
Ұлы Географиялық ашылулардан бері қарай ... ... өз ... ... ... ... кезеңді жеке татып көрді. Бірақ соның өзінде
ақ, бұл мемлекет райынан қайтып өз мүддесін жат елге ... ... ... ... мен ... ... ... мемлекеті жүре келе, өзінің ... ... ... ... ... ... ... болып шыға келді.
2. Нидерландының ХVІ-ХVІІ ғғ. мәдениеті
2.1. Нидерланды мәдениетінің ... ... ... нидерландықтардың мәдениетінің дамуы өзіне
дейінгі, яғни ХҮ ... ... жаңа ... алғашқы кезеңіндегі
«ортағасырдың күзі» атты дәстүрі белгілі дәрежеде ықпал етті. Сол замандағы
Бургундтардың сарайы ... ... ... ... бола ... Ол көбіне рыцарлық идеалға негізделген еді. ... ... үшін ол ... ... мен қалыпты өмір сүру
тәртібінің керемет нұсқасы болып табылды. Сонымен қатар, бұл ... ... ... үшін де кең ... үлгі бола білді. Осы ХҮІ ғасырда
Нидерландияның бірнеше қалаларында діни-мистикалық қозғалыс ... ... Ол ... ... ағым ... сай игі ... деп ... Оның
жақтастары мен мүшелері «ортақ өмір сүруші бауырлар» ... ... ... ... ... христиан дінінің құндылықтарына сай өмір
сүруді мақсат тұтты. Олар сол кезеңдегі шіркеу ... мен ... ... ... ... ... іс-әрекеті
құдайшылдық емес, тек сөз ... ... ... ... ... еді.
Сондықтанда өздерінің қауымдарын шын жүректен шыққан құлшылықтағылар
сипатында көрсеткілері ... Олар ... ... ... ... оның бойында адами құндылықтарды дамытуды басты ... ... ... ... ... ... діни сауатты ашу мен
мектептік білімді жетілдіру ... алға ... ... Олардың жаллпы
қызметі гумаисттік ағартушылық ісінің негізі мен реформисттік көзқарастарды
қалыптастырды.
Біз қарастырып отырған кезеңге дейінгі ... яғни ХҮ ... ... ... ірі ... ... және ... өнерімен
тікелей байланысты болды. Ғасыр ортасынан бастап Нидерландияның ән ... ... ... ... ... ... ... иеленіп, осы
үрдісті ХҮІ ғасырдың алғашқы жылдарына дейін ... ... ... ... шеберлері Еуропаның 70-тен аса қалаларында жұмыс жасап, осы
істің, яғни музыка өнерінің жанашырлары мен насихатшылары ... ... ... ... ... ... мен дәстүрін
дамыта түсіп, антикалық қоспасыз табиғат құбылыстарын ... ісі ... ... ... ... ... ... өрлеу дәуірінің алғашқы
белгілері ... бола ... ... ... өрлеудің негізін
салушылардың бірі-шамамен 1390-1441 жылдар ... өмір ... ... ... ... алтарь» және сурет салу бағытының жаңа түрі
портреттік суреттің бірнеше ... ... ... ... Ян ван Эйк
болды. Оның салған суреттері арқылы осы ... ... ... ... ... бола ... ... қатарында Рогир ван дер Вейденнен
бастап, Ганс Мемлингке ... ... ... ... ... болады. Осылардың қатарында лерекше қайталнбас суреттерімен
жұртты таңғалдырған готика ... мен ... ... дәуірінің ерекшеліктерін
біріктіре білген 1450-1516 жылдар ... өмір ... ... ... Оның ... ... драммалық түсініктерімен қатар, ол
салған суреттерде сұлулық пен ... ... ... ... табиғат құбылыстарын көрсетуге тырысқан. Оның ... ... ... ... алға ... ... дегенде де Нидерландия жерінде гуманисттік бағыт тек ХҮ ғасырдың
соңында қалыптасты. Осындай гуманисттер қатарында Голландиядан шыққан ... ... Бұл ... 1469 және 1536 ... ... ... ғасырда капиталистік укладтың пайда болуы және осыған ... ... ... ... ... жаңа ... ... сай келетін идеология мен мәдениеттің прогрессивтік формаларын
туғызды. Олар феодализмге және оның ... - ... ... ... Осы ... ... қозгалыстағы жетекші орынды гуманизм
және оның XVII ғасырдың бірінші жартысындағы аса ... ... ... ... ... ... ... некесіз туған баласы
Эразм Роттердамдағы әуелі қалалық мектепте оқыды, ... ... ... «ортақ өмір сүруші бауырлардың» латын тіліндегі мектебінде білім
алды, ... ... сол ... ... ... ... девентердегі қалалық
мектепті бітірді. Эразм 1486 жылы монастырға ... Сол ... ... ... ... ғылыммен айналысып, өзі үшін италян Қайта ... ... ... тастап кетіп (1496 жылдан бастап), Париж
университетінің курсынан өтеді. «Әумесерлікті ... ... ... ... ... (1509) Эразм өэінің көрнекті ... ... ... ... ... жеткізді. Бірнеше жыл ... мен ... ... өмір ... 1514 жылы ... ... сол ... гуманизмнің дамуына ерекше үлес қосты және
ең бастысы Нидерландияның Лувен қаласындағы 1517 жылы ... «Үш ... ... үлес ... ... ... ықпал етті. Атап өткен,
колледж класикалық латын, ... грек және ... ... ... оқытудың
негізгі орталығы болып саналды. Ол өзі өмір ... ... ... ... діндарлары мен олардың надандық салдарынан жіберген
қателіктерін қатты сынады. Сөйте ... да, ... ... ... шыға ... Ол тіпті люторандықтың енжарлық вариантындағы
Реформацияны да ... ... ... ... ... Лувендегі университет теологтары ... тап ... ... осы оқу орны сол ... ... негізгі орталығына айналып кеткен еді. Өзінің ... ... мен ... ... үшін ... ... қоныс аударуына тура
келді. Нидерландияшға қоныс аударып келген тұста, Эразм Роттердамский
халықаралық дәрежедегі ... ... ие ... еді. Дәл осы ... ... «Христиан басшысын тәрбиелеу» атты трактатын жазып, ол трактатта
діни ... ... ... ... ... ... ... жүйеге қарсы «Бейбітшіліктің шағымы» атты еңбегімен
қатар, гуманисттік ... ... ... ... ... ... ... атты шығармаларын дүниеге әкеледі. Қасиетті
Жазбаларды сыни ... ... ... ол өзінің грек тіліндегі
Інжілдің латын тіліндегі аудармасымен жазып шығады. Оның ... ... ... еш күмән келтірмеген екен.
Эразмның дін тұту еріктілігі ... ... оның ... ... ... ... ... саяси рең берді. Ол белгілі гуманист
ретінде кабинет тыныштығында тұйықталып ... ... ... мен
нотарийі, сондай-ақ Вильгельм Оранскийдің тұсында Голландияның ... ... ... ... саяси жұмыстарға да белсене араласты.
Антика авторларының шығармаларын голланд тіліне аударып, ... ... ... жазу ... ... ... ... ұғындыруға тырысты. Католицизіммен байланысын үзген Дирк Коорнхерт
іс жүзінде оңшылдық ... ... ... қала ... Ол ... діндар
адам христиандыққа өз қалауымен, ықтиярынша мінәжат ете алады деп санады.
Сол үшін консисториялар оған ... ... ... ... ... ... атақ таңды.
Коорнхерттің идеяларын бай саудагерлер мен аристократтар, ... ... пен ... Оранский қабылдап алып, оны өздерінің
саяси мақсаттарын ... ... үшін ... Олар ... дін тұту
еріктілігін» бүркемелеп, «тап ... ... ... ... ... рухын кемсітіп соңына түсті. ... пен ... ... ... ... қару-жарақ сатуға
дейін барған сауда ... ... ... ... пен ... ... ... мен «дін тұту еріктілігі» тек ілеспелі
кезең болды да, ал айқындаушы маңыз солардың көмегінің арқасында қол ... және ... ... ... ... Ол дін бостандығының керектігін
барынша айтып, тіпті католиктер үшін де дін ... беру ... ... ... қаламыз деп сендірді. Осы үшін де ол қуғындауға ... ... ... ... ... Ол ... классиктері мен Эразм
Роттердамскийдің еңбектерін туған тіліне аударып, 1586 жылы жарық ... ... ... ... ... ала ... ... жазды
және оның идеяласы екендігін дәлелдеді. Көп жағдайда бұл еңбекті Коорнехт
«Этикасы» деп ... ... тағы бір ірі ... ... ... фан Синт
Алдехонде болды (1538—1598). Аристократиялық жанұядан шыққан ол жан-жақты
білімдар еді. Оның гуманизмі өте ықпалды болды. Марникс ... ... ... ... мүшесі, содан соң принц Оранскийдің ең жақын
кеңесшісі болды. Ол халықтың бойындагы данышпандығы пеп ... ... ... ... ... Өзінің әдеби қызметін
Марникс саяси күрестің талаптарына бағындырды. Оның ... ... ... атты трактаты (1569) ... ... ... ал ... ... өлеңі Нидерландының ұлттық әнұранына
айналды [33.4б].
XVI ғасырдагы Нидерландының қоғамдық және мәдени өмірінде, гуманизмге
қарағанда, аса кең өрісті қызметті ... ... деп ... ... Бұлар Нидерландының барлық қалаларында дерлік және ... өмір ... ... және ... ... - поэзия меп
публицистиканы ... ... ... топтары еді. Риторикалық
қоғамдар спектакльдер қойып, әдеби кештер өткізді, жұртты ынтықтырған дін
ілімі мен ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік құрамы әр түрлі болды. ... ... ... ... да ... Бірақ
көпшілік жағдайда олардағы жетекші рөлді иптеллигенттік кәсіптің ... ... ... мен ... шаруалар атқарды.
Сондықтан да риторикалық қоғамдардың XVI ғасырда тек гуманистік қана
емес, ... ... ... ... және реформациялық әрекеттің ошақтарына
айналуы кездейсоқ нәрсе емес еді. ... мен ... және ... ... ... риторикалық қоғамдардың мүшелері
революцияшыл анабаптистерге қосылып, ... ... ... ... көтерілістеріне де белсенді қатысты. Фландрияның
риторикалық қоғамдарының 1539 жылы ... ... ... ... тарихындағы атақты 1539—1540 жылдары ... ... ... ... табылды. Кейінірек риторикалық қоғам
мүшелерінің арасында кальвинизм тарады [31.36-47бб].
Халық әдебиеті де өріс ... Оның ең ... ... ... ... ... ... және бұлар формасы жағынан неміс шванкаларына жақын
тұрды. Бұлардан халық арасынан шыққан тапқыр, ойға ... ... ... ... жігіт Тиль Уленшпигель туралы әңгімелер сериясы
түзілді. Мұны кейініректе жазушы Шарль де ... ... ... ... ... жазу үшін ... ... әдебиеттің дамуына
елеулі ықрпал жасаған тіл ... ... ... ... ... біріктіріп тұратын және қолданыста бір ғана тіл емес, бірнеше
тілдің болуы да ... әсер ... ... ... француз тілінің даму
тенденциясы байқалса, екінші территорияда нидерланд ... ... ... қолданыста болды. Осы ХҮІ ... ... даму ... ... екі ... ... Оның ... әдебиет түрі болды. Әдебиеттің осы түріндегі жыр шумақтарында
көбінесе гуманистердің жазба мәнері байқалса. Екінші түрінде ... ... ... әдебиет еді. Ол көбінесе Нидерландияның сол заманғы
Брабанта ... ... ... ... ең бірі
аймақтарының бірі еді. Осы ... ... әлі ... ... кейбір
тұрғындар қолданып келеді. Сонымен қатар, тек Нидерландия ғана ... ... ... да ... ... тіліндегі әдебиеттің көпшілік бөлігі «редерейкерлер»
тарапына ... ... ... ... ... ... ... мен әдебиетті сүюшілерден құралған топ мүшелерін
айтқан. Олар тіпті, ежелгі ортағасырларда діни ... мен ... ... ... ... ... ... мүшелері әртүрлі
тақырыпта пікір-таластар мен жыр оқудан ... ... ... ... қала ... орын ... сонымен қатар қала аралық және аймақ аралық
жарыстар болып тұрды. ХҮІ ғасырдың орта ... ... ... ... ... дами түсуі байқалды. Тек қана ... ... ғана ... ... ... ... ... мақсатында
осындай қойылымдарға тыйым салына бастады. Олардың ... ... ... ... және ... саладағы соңғы нәтижелерді
асқақтату болып саналды. Тек ХҮІ ... ... қана ... ... ... саласына ауысып, адами құндылықтарды және тұрмыстық
жағдайларды қоюмен сипаттала бастады.
ХҮІ ғасырдың екінші ... ... ... ... ... болып
публицистика орын ала бастады. Оның негізінде испан басқыншыларына қарсы
соғысқа үгіттеу мен ұлтаралық қақтығыстардың жауабын ... ... ... ... ... ... және оның ... дамытушы, 1538 1598
жылдар аралығында өмір сүрген Филипп Марникс болды. Оның әсіресе католиктік
сенімге ... ... ... рим ... ... атты ... табылады. Бәлкім, осы Марникс ақсүйек, дипломат, ... ... ... ... ... атын ... ... авторы болған.
Дәл осы ән кейінірек Нидерландия патшалығының әнұранына айналған болатын.
ХҮІ ғасырдың ... ... ... ... ... ... ... бірі-философ, тарихшы, саяси ойшыл 1547 жыл мен 1606
жылдар аралығында өмір сүрген Юст ... ... ... ... кейін атақты ғылыми еңбектердің бірі-дәл осы Юст Липсийге
тиесілі еді. Көп жылдар бойы ол ... ... жаңа оқу ... ... болып қызмет етеді. Аталған оқу орны немесе университет ... ... ... ... еді. Оның орналасқан жері Лейден қаласында
болды. Кейінірек Лувен қаласына көшіп, ол ... ... ... ... ... ойының дербестігін сақтап, жұмыс жасауы үшін діни ... рет ... Ол ... діни пікір-таластардан қашып жүргенді
ұнатты. Ол антика ... ... ... ... ... мен ... ... жазып, неостоицизмді дамытатын бірнеше шығармалар
жазып, тарихта мәңгіге қалды.
Юст Липсийдің ... ... ... ... туралы
болды және де «Саясат» туралы трактаты болды. Антика дәуірінің ойшылдарына
сүйене отырып, оларға пікір ... ... ... ... ... ... дағдарыс пен күйзеліспен күрестің мәнін ашады. Даналық пен
басшылардың ақылдылығы, бағыныушылардың ... ... ... басты
негізі болып табылады деп өз еңбегінде қорытындылаған ойшыл. Гуманисттің
шығармалары, философиялық мәселелер өз шешімін ... ... екі ... де ... ... ... тауып, еңбекті барынша қолдаған, яғни
еңбек ешкімнің қызығушылығын қорғамай, орта деңгейінде жазылып жатқан.
Юст Липсий ... ... екі ... да ... қорғамай еңбек
жазса, оған қарсы ... ... ... ... ... ... ІІ патшаның көңілінен шыға отырып, тек өзі ғана монополиялық ... ... ... ... ... ... ... қызметке керекті
Қасиетті Жазбалар, дұғалар және тағы да ... ... ... ... ... ... ... Кейіннен протестанттық ... ... ... ... негігі типографына айналды. Сол жерде
Нидерландия тарихында алғаш рет ... ... атты ... ісімен айналысты. Оның қатарында университет қабырғасында қорғалған
диссертацияларды кітап етіп басып шығару ісімен шұғылданды.
Халықтың өлең-жыр творчествосындағы ең жарқын шығармалар ... ... ... ... толы ... гёздердің өлең-жырлары
болып табылады.
Бейнелеу өнері саласында айтулы табысқа живопись ... ... ... шыңы ... Брейгель Старшийдың тамаша шыгармалары болып
табылды. Демократияға іш тартқаны үшін П. Брейгельді ... деп ... ... ... ... шынайы іш тарта отырып, оның өмірі мен
мақсаттарын, күйініштері мен ... ... ... ... жасады. Оның «Шаруалар биі», ... ... ... ... картиналары дүние жүзілік шедевр туындылардың ішінен
көрнекті орын алады. П. Брейгель өзінің қолтаңбасын ... ... ... да ... ... П. Брейгельдің ... ... ... қанықтығымен және ... ... ХVІІ ... ... ... Оңтүстік Нидерландының мәдениеті
Испандықтардың қайта жаулап алған провинцияларында өмір озған ... ... ... ... салаларында тоқыраушылық пен реакция ... ... ... ... келе ... гуманистік дәстүрлерімен даңқы
шыққан Лувен университеті енді иезуиттер мен католиктік мракобестердің
тірегіне ... ... тек ... ... ... ... ... қызмет етуші формальды жағы ғана алынды. Риторикалық
қоғамдардың жүргізген қызметінде де ... ... ... ... ... ... пен сот ісін жүргізуден аласталып, ол латын және
француз тілімеи ... ... ... діни ... ... ... кете ... мен Қайта Өркендеу идеяларының сақталып қалған саласы - Петер
Пауль Рубенстің (1577—1640) және ол құрған мектсптің творчествосында ... ... ... ... ... таза да ... ... сұлулығын
сырландыра салатын суретші, табиғаттың құдіретті жыршысы, озінің серпінді
күші ... ... ... ... ... П. ... ... ғасырларда қолданылған әлемішті, ... ... ... тән ... суретінің сыртқы сымбаттылығы мен ... ... ... П. ... ... ... ... белгілілері - портретші Антонис ван Дейк (1599—1641),
жанршы Якоб Иорданс (1593—1678) және фламандық натюрморттың аса ... ... ... ... ... ... ... мәдениетінің қалыптасуы да осы тұсқа сай келді.
Нидерландының ұлттық даму процесі өте ... және ... ... ... ... ... ... дамуы, революциялық кезеңнің
қарсаңындағы елдің ... ... ... революцияның -
1566 жылғы иконға қарсы көтерілістің бірінші актысының жалпы ұлттық сипаты,
1576 ... ... ... мен ... күрестің Нидерландының барлық
территориясына таралуы - осылардың бәрі дербес нидерландық ұлттық немесе
биұлттық мемлеқеттің дамуы үшін алғы ... ... ... ... ... ұлттық-тілдік топтар; француз диалектісінде сөйлеген ... ... ие ... ... ... ... жағынан, тілдегі
айырмашылық, жергілікті ... ... ... ... ... дамудың бүкіл барысын тежей берді. Революцияның тек елдің
бір ... ғана ... ... ... ... тіл ... бойынша
емес, географиялық жағынан бөлушілік осы ... ... ... ... ... қол астында қалған территориялардың фламан-валлондық тобы
өзінің ұлттық дамуы жағынан кенжелеп, ... ғана ... ... ... ... ... және ұлт ... қалыптасу жолы мүлдем басқаша
болды. Буржуазиялық өндірістік қатынастарды нығайту, ... ... ... ... ... ... алынған мемлекеттік
суверенитет мұнда Нидерланды ... ... ... мемлекеттік Нидерланды
тілінің қалыптасуына мүмкіндік берді.
Республнканың ғылыми және мәдени өмірінің орталығы 1575 жылы ... ... ... болды. Бертінде университеттер Хронинген
мен Утрехте және басқа қалаларда да құрылды.
Ұлттық тіл бірте-бірте әдебиет пен гуманитарлық ғылымдарда ... ... Ұлт ... ... ... үлкен тобы қалыптасты:
лирикалық жанр саласында - П. Хоофт (1581 - 1647), драматургия ... ван ... ... және X. ... (1580—1618) ұлттық әдебиетке
үлкен еңбек ... Атап ... ... ... П. ... ... ... патриоттық хроникасы жазылды. Гуманистік
және халықтық бағыт бірте-бірте жалпы ... ... ... ... ... ... бұл кездегі әдебиетшілердің ... ... ... буржуазиялық болды: кальвинизмнің құрметтеген буржуазиясының
пысықтығы мен дүниеқорлығын, мещандар тұрмысының паңсымақ ... ... ... ... [12. ... ... ... бейнесі Питер де ла ... Гуго ... ... және саяси трактаттарынан көрінді.
Лейденнің бай мануфактурашысы Питер де ла Курт (1618—1685) өзінің жазған
бірнеше экономикалық ... ... пен ... ... саласындағы
және ғылыми қызметтердегі ешбір шек қойылмайтын бостандықты қорғап, цехтық
корпорациялар мен монополиялы ... ... ... ... Де ла Курт ... ... ... өмірлерін тым
асыра мақтады [20.15-21бб].
Гуго Гроции (1585—1645) ірі ... ... ... ... ... болды. Өзінің «Ерікті теңіз туралы» (1609) және «Соғыс пен бітімнің
құқығы туралы», (1625) еңбектерінде Гуго Гроций ... ... ... толық жасап берді. Оның бұл ... ... ... отарлық және сыртқы саудадағы экспансиясын ... ... және ... ... келісім қарым-қатынастарының
принципіне негізделген теорияны да белгіледі. Гуго Гроцийдің «Анналы» деген
еңбегі күні бүгінге дейін Нидерландының XVI - XVII ... ... ... дерек болып қалды. Егер Гуго Гроцийдің құқылық концепциялары
сол заман үшін прогресшіл болса, ал саяси ... - ... ... ... ол ... органдар мен монархтарга тиісті деп
санады да, ал көтеріліс жасаудың ... тек ... (II ... ... ... ... қырып-жойып жіберу жоспарына қарсы, ерекше жағдайларда
ғана қолдануды мойындады. Гуго Гроцийдің ... ... оның ... сай келді. Ян фан Олденбарнефелттің шын жолын қуушы ... ... бойы ... ... кесілді. Амалын тауып қашып құтылып, Гуго Гроций
қалған өмірін отанынан тысқары жердегі патшалардың қызметінде ... ... ... Голландияның атақты ұлттық живопись мектебі қалыптасты.
Бұл мектеп ... ... ... ... реализмнің
принциптерімен рухтанып отырды, өзінің рухы жағынан демократиялық бағытта
болды. 1640 жылға дейінгі кезең оның қалыптасу ... ... ... ... ... ... қырлы портретшіл-реалист, атқыштар гильдийлерінің
және басқа корпорациялар ... ... ... ... ... Хале ... еді. Голландияның живописі жанры мектебінің мейлінше
тамаша ... ... (1640 - 1670) аса ... шеберлер Адриан фан
Остаде, Херарт Терборх, Питер де Хоох, Ян ... ... ... Бұл
кездегі пейзажистердің ішінен талантты Ян фан Хойен, Соломон фан ... - 1670 ... ... және ... ... ... ... голланд
реализмінің асқарлы асуы ұлы Рембрандт Харменс фан Рейн (1606 - 1669) ... ... ... және дара ... монументі станокты және
тарихи живопись жанрлары саласында еңбек етті. Ол бедер салу саласында да
жемісті жұмыс ... ... ... ол ... пен көлеңкені
үйлестіру принципін жасап шығарды [22. 85б].
Рембрандт өзінің жасаған образдарын терең психологиялық ... Оның ... ... ... ... анайы
талғамдарын қолпаштаудан намыскерлікпен бас тартуы суретші мен оның атақты
шеберден сырт айналған буржуазиялық клиенттерінің ... ... ... ... ... ... оның еңсесін түсіріп, діңкесін құртты.
Жұрттың бәрі ұмытып, айдалада қалған Рембрандт қатты мұқтаждықта ... ... ... ... мәдениеті мәселесін қозғаған
сәтте ортағасырлық теңіз ісінің дамуына тоқталмасқа болмайды. ... дами ... да осы ... жүзу ісімен етен жақын болды. ... осы ... ... ... игі ... ... Осы ... дамуына
Герард Меркатор көп еңбек сіңірді. Ол 1512 ... 1594 ... ... сүрген еді. Нидерландияның тағы да басқа оқымыстылары сияқты ол ... жыл шет елде өмір ... ... ... ... өмір ... ... өзінде ол керемет карталар мен ... ... ... мен ... ... соңғы жетістіктерін сәтті пайдаланды.
Германия жеріне қоныс аударып ол өзінің қайталанбас ... мен ... ... зерттеуін жалғастырды. Сонымен қатар, Еуропаның ... ... ... географиялық атласты дүниеге әкелді.
Шет елде тағы ... ... өмір ... Ол ... ... 1514 жыл мен 1564 жылдар аралығында өмір ... ... ... ... ... ... ... атты еңбегінде
анатомиялық ілімді дамыта түсіп, Гален атты антикалық автордың еңбегін
жалғастырды. Ол ... ... мол ... ... ... ... құнды болып табылды. Оның еңбегі дамымаған ортағасырлық түсініктерге
қарсы бағытталған үлкен соққы болды.
ХҮІ-ХҮІІ ғасырдағы Нидерландиядағы өнер ... ... ... ... ... ... өнерінде әлі де болса кейінгі
готикалық мәнер ... бола ... ... сол заманғы керемет зәулім
сарайлар мен қалалық үйлер және тағы да басқа құрылыс нысандарының ... осы ... ... еді. ... ... де осы тектес болып,
бұрынғысынша ұзын да, тар және ең жоғарғы қабатының ... ... ... ... бір ... ... тек ... түрде өздігімен дамуы екіталай
жағдай. Нидерландияның мәдениетіне осы қарастырып отырған кезеңде ... ... ... едәуір түрде болды. Ол ... ... ... Осы ... бүкіл Еуропалық сурет өнерінің орталығы қалыптаса
бастады. Көбіне, антикалық түсінікке ... ... жаңа да ... талпыныстарға бағытталды.
Осы аймақтағы өнер ісінің дамуындағы басты ерекшелік бұл саланың
жаппайлануы болып табылады. Енді ... ... ... тек ... тапсыры бойынша ғана емес, нарық үшін ... ... ... ... ... ... білді. Ендігі кезекте тек бір арнайы сала
мамандарының пайда болуы ... ... тек түн ... немесе тек
табиғат аясында сурет салуға машықтанған мамандар пайда болып, сурет ... ... ... ... ... ... мүшелері суреттерді сатып
алуға қызығушылық танытып, ол суреттермен өздерінің тұрмыстарын әшекейледі.
Осы істің шырқау шегі 1606 жыл мен 1669 ... ... өмір ... ... ... байланысты. Тарихи, библиялық және мифологиялық
суреттерді салумен аты ... ол ... ... ... арасындағы
махаббат ісін де бейнеледі. Атақты ... ... ... ... атты
шығармасына сай ертегі әңгімелер де пайда болып, ол салған ... ... ... жұымының негізгі мақсаттарының бірі Гуго ... баға беру ... ... еді. Осы 1583 жыл және 1645
жылдар аралығында өмір сүрген Гуго ... ... ... халықаралық
құқық ісінің негізін қалаушы еді. Антикалық мәдени мұрасының терең білгірі
ретінде Нидерландияның ежелгі тарихы мен саяси-құқықтық құрылысы ... ... әрі ... ... ... ... Оның ... ішінде «Соғыс
пен бейбітшілік құқығы» туралы жазбасы шоқтығы биік шығарма болып табылады.
Осы еңбегінде Гуго Гроций халықаралық құқық мәселесін бір ... ... күні ... ... ... ... ... қозғаған. Гуго
Гроций халықтар мен ұлттар, сонымен қатар ... ... ... ... ... түрлі әдістері мен тәсілдерін көрсетіп
беріп, өзара келісімге келудің түрлі жолдарын атап ... ... ... ... ... ... де ... пікірнше қандай да бір жағдайда
соғысқа қатысушылардың ... ... ... Оның әр ... ... ... өзіндік орын алып отырған [4. 205-206бб].
Қорытынды
XVII ғасырдың бірінші жартысы әлемдік дүниежүзінде тарихи
шарықтаған заманы, яғни ... ... ... ... ... ... ... тікелей немесе аралық әсерлестік пен ... ... ... ... ... ... ... толы сол
заманның негізгі мазмұны. Бір ... ... пен ... ... және аймақтық тұрақтылық пен қауіпсіздікке тікелей әсерін тигізуде.
Осындай объективті жағдайда өз атын жаңа ғана ... ел ... ... өз ... дербес өмір сүре және дами ала ма?
Ол мүмкін ... ... да, ... ... де басқа елдермен
қатарласа өзін халықаралық қатынастарға бейімдеді. Осы уақытқа дейін сонау
Ұлы Географиялық ашылулардан бері ... ... ... өз ... ... ... зардапты кезеңді жеке татып көрді. Бірақ соның өзінде
ақ, бұл мемлекет райынан ... өз ... жат елге ... жоқ.
Тек осындай үстемділігі мен ... ... ... ... жүре ... ... ... лауазымына иеленіп,
бүгінгі таңдағы бізге белгілі мемлекет болып шыға келді.
Ал енді ... ... ... ... тақырыпты
қорытындылай келе, бірқатар негізгі тұжырымдар мен шешімдер жасадық. ... ... ... мәдениет түсінігін өзімізше ашып алып, оның пайда
болып дамуы сол заманғы қоғамдық өмір мен ... ... ... ... тоқтамға келдік. Сол себепті де, диплом жұмысы барысында Нидерландия
мемлекетінің сол заманғы, яғни ... ... ... толық та, нақты мәліметтер беріп кеттік. Диплом жұмысының ... ... ... мәселемізге келіп, Нидерландия мемлекеттінің
ХҮІ-ХҮІІ ғасырдағы мәдени дамуының алғышарттары мен даму ... ... ... Осы ... ... ... ... айналған
түрлі мәдениет саласының көрнекті өкілдері мен олардың ... ... ... ... ... ашылды.
Нидерланды ХҮІ-ХҮІІ ғасыр шенінде барлық негізгі экономикалық
жүйелерді жүзеге асырды жаңа әдіс ... осы ... ... ... ... ... халықаралық қаржы ұйымдарымен
байланысын нығайтты, ... ақша ... ... қор ... ... ... қосудың тетіктерін ... ... ... ... ... Нидерланды
халықаралық қатынастар жүйесінен лайықты орын алды. Барлық мүдделі жақтар
Нидерландымен санасатын болды. Мұндай сыртқы ... ... ... ... ... ... ... деп санаймыз. Сонымен қатар, сыртқы
саясатпен қатар әлемдік деңгейде де өзіндік атын ... ... ... ... ... ... есімдері тарихта
мәңгіге қалды.
Нидерландының өңірдегі ... ...... ... іздестіруімен ерекшеленді. Осындай қарым-қатынастың дамуы Гуго
Гроцийдің ... ... ... да ... жұмысы барысында барынша
көрсетіп, талдап айттық.
Жалпы аталмыш еңбектің тарихнамадағы орны мен рөлін ... ... ... ... ... атап өткен жөн: біріншіден,
Нидерландының саяси, экономикалық, мәдени дамуын біржүйелікке ... ... ... ... тақырып бойынша негізгі зерттеу
материалдары ... ... ... ... рет ... Нидерландының тарихи орнын нақты деректер негізінде ... ... ... ... зерттеу негізінде бірқатар
талдаулар мен тұжырымдамалар жасалды.
Бұл зерттеу жұмысы аталмыш кезңді тақырып аясындағы тек ... ... ... нақ ... кезеңде жүріп жатқан зерттеулік үрдісі
өте кең әрі ауқымды ... пен ... ... ... Дегенмен, диплом
жұмысы алдына қойған мақсатына жетті деп есепьтеймін.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... изгнанного и поверженного /
Пер., Вступ. статья и комм. В. Д. ... // ... ... и ... М., 1989.-с.185-247
2. Гуго Гроций. О праве ... и мира три ... М., ... А. Н. ... ... в период Нидерландской революции
Сборник Средние века, изд. АН ... вып. IV, М. ... ... ... ... под.ред Сказкина. М., 1976-420с
5. С.В. Пантелеева Нидерланды и Бельгия СПб. ... ... Д. Л. ... ... ... и ... ... провинции СПб., 1871. т. 3.-с.109-125
7. Форстен Г. В. Акты и письма к истории балтийского вопроса в XVI и ... вып. I, СПб. ... ... В. Е. Экономическое развитие Нидерландов в XVI – XVIII вв.
Лекции по курсу ... ... ... ... стран. М., 1957.-
с.77-145
9. К.Т. Вопросы периодизации истории на современном этапе // Вестник КазНУ
им. ... ... ... ... ... ... А. Н. К вопросу о роли ... ... в ... ... ... века, изд. АН СССР, вып. "III" М.,1951.-с.25-96
10. ... Р.С. ... А.Н. ... Европадағы
капитализм генезисінің мәселелері;Тарих ғылым.канд.дәрежесін қорғау жұмысы.
11. Чистозвонов А. Н. ... ... 1539 – 1540 гг. М., ... ... А. Н. ... ... ... XVI века, М.,
1958.-с.275-287
13. Чистозвонов А. Н. Реформационное движение и ... ... ... в ... ... XVI в. М., ... ... А. Н. Роль кальвинизма в нидерландской буржуазной революции
XVI в – Сб.: ... ... вып, 32, М., ... ... А. Н. ... ... ... в республике Соединённых
провинций. – Вопросы истории, 1972, № 4.-с.98-105
16. С.В. Пантелеева ... и ... СПб. ... А. ... ... ... М. ... С. Г. Лозинский История Бельгий и Голландий. ... Бааш Э. ... ... развития Голландии в XVI – XVIII вв. М.,
1984.-с.44-47
20. Н.Пакуль Нидерландская революция. Харьков 1929.-с.154-157
21. К.Маркс и Ф. ... ... т. VII и VIII. ... ... к
истории Нидерландов и Испании - с.343-345
22. К. Маркс Буржуазия және контрреволюция. К. Маркс пен Ф. ... ... ... ... ... К. ... и ... Ф. Статья из Новой рейнской газеты. – К. ... ... Соч., ... ... Ф. ... – К. Маркс и Ф. Энгельс. Соч., т. 14.-с.540-545
25. Пуришев Б.И.Немецкий и Нидерландский гуманизм //БВЛ.т.33.М., 1971.-с.5-
22
26. Бенеш О. ... ... ... М., ... ... Э. Нидерланды М., 1996.-С.5-79
28. Чистозвонов А. Н. Бюргерство и буржуазия в Нидерландах ( XV-XVIII вв. )
// ...... ... генезиса капитализма. М., 1984.-с.19-
154
29. Жумагулов К.Т. Вопросы периодизации ... на ... ... ... ... им. ... ... историческая)-№ 4.Алматы, 2000.–с. 3-8
30. Жумагулов К.Т. О важнейших направлениях в изучении ... ... ... в ... ... Казахстана // Материалы
Международных Бекмахановских чтений. – Алматы, 2003. – с. 5-12
31. ... К.Т. ... ... Всемирной истории в ... // Отан ... – 2001. - №3. – с. ... ... А. ... капитализма в Нидерландах // Проблемы генезиса
капитализма. М., 1987.-с.27-34

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қайта жаңғыру дәуірі мен Реформация кезеңінің мәдениеті11 бет
Нидерландыдағы буржуазиялық революция және оның тарихи маңызы29 бет
18 ғасырдағы ерте буржуазиялық мемлекеттер(еуропа), Британдық Үндістан(18-19 ғғ.)5 бет
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет
19 ғасырдағы реформалар13 бет
19-20 ғасырдағы Қазақстан баспасөзі81 бет
19-ғасырдағы қазақ музыкасы. 20-ғасырдағы қазақ музыкасы8 бет
21 ғасырдағы жаңа принцптердегі негізделген егіншілік жүйесін құру6 бет
21 – ғасырдағы туристік фирмалардың қызметі23 бет
6-12 ғасырдағы қалалар4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь