Нарық құрылымы және инфрақұрылымы

I. Кiрiспе
Нарық. Нарық құрылымы және инфрақұрылымы
II. Негiзгi болiм
• Нарықтық қатынастардың тұлғалары мен нысандары, нарық құрылымы.

• Нарық инфрақұрылымы

• Сұраныс, сұраныс заңы, сұраныстың өзгеруіне әсер ететін бағалық емес факторлар


• Ұсыныс, ұсыныс заңы, ұсыныстың өзгеруіне әсер ететін бағалық емес факторлар.
III. Қорытынды

Фирма нарықтық экономикадағы ұйымдастыру негізі ретінде
Нарық-өндіріс пен қызмет көрсету нәтижелерін айырбастаумен байланысты қатынастар жүйесі. Нарық жүйе ретінде өзінің дамуында стихиялы, бәсекеге негізделген және ұйымдасқан, монопольды сипаттық белгілерге ие болды.
Нарықтың стихиялы дамуы және бәсекеге негізделуі тауар өндірушілерді пайда табу мақсатында бәсекелік күрестің қатысушысына айналдырды.
Ұйымдасқан және монопольдық белгілер нарықтағы аз ғана тауар өндірушілердің бірігіп, белгілі бір талаптарға, стандарттарға сәйкес қызмет ету жағдайларын сипаттайды.
“Нарық белгілі бір өнімдер сатылып-сатып алынатын нақты алаң емес, сатушылар мен сатып алушылар арасындағы мәмлелер еркін жасалынатын, бағалар жеңіл әрі жылдам теңесетін кеңістік”,- А.Маршалл (Принципы политэкономии . М:1984).
Нарықтың атқаратын қызметтері:
1. Өзін-өзі реттеу қызметі. Өндіріс пен тұтыну құрылымдарын үйлестіру, сұраныс пен ұсынысты көлемі мен бағалары бойынша тепе-теңдігін қамтамасыз ету.
2. Ынталандырушы қызметі. Аз шығын жұмсай отырып, көп пайда алуға мүмкіншілік беретін тиімді өндірісті экономикалық ынталандыру. ҒТП негізінде өндіріс пен жалпы экономиканың интенсивті өсуін қаматмасыз ету.
3. Ақпараттық қызметі. Экономикалық өмірді демократияландыру үшін экономикалық тиімсіз элементтер нарықтық тетіктер арқылы жойылып, өзін-өзі басқару қағидаларын жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Нарық адамдар арасындағы өндіру, бөлу, айырбастау, тұтыну процестерін қамтитын экономикалық қатынастар жүйесі. Ол экономиканың қызмет етуінің күрделі механизмі. Оның қызмет етуі әртүрлі меншік нысандарын, тауар-ақша қатынастарын және қаржы-несие жүйесін пайдалануға негізделген.
Қазіргі кезде өркениетті нарықтық қатынастарды қамтамасыз ететін жағдайларды таңдау аса маңызды. Мұндай жағдайларды екіге бөлуге болады:
1. Нарықтық байланыстарды қамтамасыз ететін шаруашылық жүргізудің қалыптасқан жағдайларын дамыту. Оның ішінде:
-әртүрлі меншік нысандарының қызмет етуін жетілдіру (жеке, кооперативтік, акционерлік, мемлекеттік, т.б.).
-мемлекеттік реттегіштерді сақтай отырып өндірісті демократияландыру. Нарықтың кемшіліктерін мемлекет қызметтерін жүзеге асыру арқылы толтыруға болады.
        
        Жоспар:
Кiрiспе
Нарық. Нарық құрылымы және инфрақұрылымы
Негiзгi болiм
• Нарықтық қатынастардың тұлғалары мен нысандары, нарық құрылымы.
• Нарық ... ... ... ... ... ... әсер ... бағалық емес
факторлар
• Ұсыныс, ұсыныс заңы, ұсыныстың өзгеруіне әсер ... ... ... ... ... ұйымдастыру негізі ретінде
Нарық. Нарық құрылымы және инфрақұрылымы
Нарықтың мәні және қызметтері.
Нарық-өндіріс пен қызмет көрсету нәтижелерін айырбастаумен байланысты
қатынастар жүйесі. Нарық жүйе ... ... ... ... ... және ... ... сипаттық белгілерге ие болды.
Нарықтың стихиялы дамуы және бәсекеге негізделуі тауар өндірушілерді
пайда табу мақсатында бәсекелік күрестің ... ... және ... ... ... аз ғана ... ... белгілі бір талаптарға, стандарттарға сәйкес қызмет
ету жағдайларын сипаттайды.
“Нарық белгілі бір өнімдер сатылып-сатып алынатын нақты алаң ... мен ... ... ... ... ... ... бағалар
жеңіл әрі жылдам теңесетін кеңістік”,- А.Маршалл (Принципы политэкономии .
М:1984).
Нарықтың атқаратын қызметтері:
1. Өзін-өзі реттеу қызметі. Өндіріс пен тұтыну құрылымдарын ... пен ... ... мен бағалары бойынша тепе-теңдігін
қамтамасыз ету.
2. Ынталандырушы қызметі. Аз ... ... ... көп ... ... ... тиімді өндірісті экономикалық ынталандыру. ҒТП
негізінде өндіріс пен жалпы экономиканың интенсивті өсуін ... ... ... ... ... ... ... тиімсіз элементтер нарықтық тетіктер арқылы жойылып, өзін-
өзі басқару қағидаларын жүзеге ... ... ... ... ... ... ... айырбастау, тұтыну процестерін
қамтитын экономикалық қатынастар жүйесі. Ол экономиканың қызмет етуінің
күрделі механизмі. Оның қызмет етуі ... ... ... ... және ... жүйесін пайдалануға негізделген.
Қазіргі кезде өркениетті нарықтық қатынастарды қамтамасыз ететін
жағдайларды таңдау аса маңызды. ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін шаруашылық жүргізудің
қалыптасқан жағдайларын дамыту. Оның ішінде:
-әртүрлі меншік ... ... ... жетілдіру (жеке,
кооперативтік, акционерлік, мемлекеттік, т.б.).
-мемлекеттік реттегіштерді сақтай ... ... ... ... ... қызметтерін жүзеге асыру арқылы толтыруға
болады. Ол үшін мемлекеттік басқару ... өзі ... ... ... ... инфрақұрылымды дамыту. Ол негізгі үш нарықтың қызмет ету
дәрежесіне байланысты: 1) ... мен ... ... 2) ... ... 3) ... ... Құқықтық заң актілерін қабылдау шаруашылық жүргізуді нарықтың жаңа
әдістеріне сай жетілдіру. ... 1) ... ... ... ... және шаруашылық жүргізуді рационалды етудің нақты шараларын
енгізу. Меншік құқықтарын сақтау және заңдастыру. 2) Экономикадағы басымды
салаларды жаңарту, ... ... ... ... ... ... ... механизмдерді іске қосу. 3) Отандық кәсіпорындардың
шетел инвестицияларын тарту мүмкіншіліктерін ұлғайту. Аралас
кәсіпорындардың құрылуына мемлекеттік қолдау ... ... ... келесідей топтастыруға болады.
1. Тауарлар мен қызметтер рыногы. Бұл топқа жатады:
-тұтыну тауарларының рыногы (азық-түлік және өнеркәсіп тауарлары).
-қызметтер рыногы (тұмыстық, көлік, ... ... үй және ... ... ... ... Өндіріс факторларының рыногы. Оның құрамы:
- жылжымайтын мүліктер рыногы.
- еңбек құралдарының ... ... мен ... ... ... ... рыногы.
- пайдалы қазбалар рыногы.
3. Қаржы рыногы. Оған жатады:
- капиталдар рыногы немесе инвестициялық нарық.
- несие рыногы.
- бағалы қағаздар рыногы.
- валюта-ақша ... ... ... ... ... жаңалықтар, ақпараттық
қызмет, өнер және әдебиет туындылары).
5. Еңбек рыногы.
6. Аймақтық нарықтар (жергілікті, ... ... ... ... ... ... мен нысандары, нарық құрылымы.
Нарықтық бәсекенің әртүрлі сипатта болуы нарықтың құрылымына
байланысты. Ал нарық құрылымдарының бір-бірінен ... ... ... ... ... ... типтері: жетілген және жетілмеген
бәсеке.
Жетілген бәсекенің белгілері:
- нарықтағы сатушылар мен сатып алушылардың саны шексіз.
- нарыққа ену және шығу кедергілері ... ... ... ... ... ... бағаға әсер ету мүмкіншіліктері жоқ.
- ақпарат алу мүмкіншіліктері бәріне бірдей.
Егер жетілген бәсекенің бір шарты орындалмаса, онда мұндай ... ... ... ... ... ... Таза монополия- тауарларды өндіру және өткізумен байланысты жалғыз
фирманың үстемдік етуі.Монополияның негізгі белгілері- монопольды баға мен
монопольды пайда.
2) Монопсония- белгілі бір тауарлардың бір ғана ... ... ... ... ... Ол ... алу көлемін шектеу арқылы монопольдық
пайда алады.
3) Олигополия- өнімнің негізгі бөлігін өндіру және өткізумен
айналысатын және ... ... емес ... түсетін бірнеше фирмалардың іс-
әрекеті.
3) Монополистік бәсеке- дифференциалданған өнім шығаратын санаулы
фирмалардың іс-әрекетін сипаттайды.
Жетілмеген бәсекені туындататын және фирмалардың нарыққа ... ... ... ... ... ... ғана ерекше құқықтармен қамтамасыз
етуі (белгілі бір қызмет түрлеріне лицензия беру).
2) Ұдайы өндірілмейтін және сирек кездесетін ресурстарға меншік.
3) Авторлық ... және ... ... бар ... ғана ... жүзеге асырумен байланысты артықшылыққа, лицензия сату құқығына
ие.
4) Масштаб әсері. Ірі ... ... ... ... ... төмендете отырып, бәсекелік артықшылыққа қол жеткізе алады.
5) Заңсыз бәсекелік әдістерді қолдану.
Кез-келген нарық құрылымының типі қалыпты қызмет етуі үшін қажетті
шарттар: ... ... ... еркіндігі, дербестігі,
тәуелсіздігі.
1. Нарық инфрақұрылымы.
Нарықтың инфрақұрылымы дегеніміз- нарықтағы тауарлар мен қызметтердің
еркін ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымының ұйымдастырушылық негізі- жабдықтау, өткізу,
брокерлік және делдалдық ұйымдар, коммерциялық фирмалар. ... ... ... ... және ... ақпараттық және байланыс жүйелері. Несиелік-
есептеу негізі- банктік және сақтандыру жүйесі, ірі және шағын несиелік
жинақ ... ... ... ... ... ... ... биржа, аукцион.
Жәрмеңке- белгілі бір орында ұйымдастырылған көшілікке арналған нарық.
Жәрмеңке орта ғасырларда Европада пайда ... ... ... ... ... ... семинар жүргізу арқылы кеңінен қолданылатын тұтыну
тауарларының жәрмеңкесі ұйымдастырылады.
Аукцион-нарықта сирек ... ... ... байланысты
ұйымдастырылады. Алдын-ала белгіленген орында тауарды жария түрде жоғары
бағада сату басты мақсат болып табылады.
Мәжбүрлі аукцион- ... өтеу үшін сот ... ... ... ... тауар иелерінің бастамасымен ұйымдастырылады.
Биржа-сатушы мен сатып алушы мәмле жасау үшін ... ... Оның ... қор ... ... биржасы, тауар биржасы.
Сұраныс, сұраныс заңы, сұраныстың өзгеруіне әсер ... ... ... ... ... мен сатып алушының өз мүдделерінің
тиімділігіне негізделген ... ... Бұл ... мен ... ... ... ... көрініс табады.
Сұраныс рыноқтың элементтерінің бірі. Ол ... ... ... мен ... ... бөлу тәсілдерін қолдануға ынталандырады.
Сұраныс – төлем қабілеттілігі бар қажеттілік.
Бәсекелі ... ... ... үшін белгілі бір заңдар әрекет етеді.
Тауар айырбасы мен баға ... ... ... ... бірі –
сұраныс заңы.
Сұраныс заңы- басқа жағдайлар тұрақты болғанда (сұраныс көлеміне әсер
ететін бағадан басқа факторлардың ... ... ... ... көлемін төмендетеді немесе бағаның төмендеуі сұраныс көлемін
арттырады.
Сұраныс пен баға ... кері ... ... ... ... ... бағытталынған. Бұл тәуелділікті график ... ... ... ... ... ... ... деп аталады. P1 бағада сұраныс көлемі Q1-ге
тең. Бағаның Р2-ге дейін төмендеуі сұраныс көлемін Q2-ге ... ... ... ... ... болғандықтан сұраныс теңдеуі
келесідей түрде беріледі:
Qd=a-b*Р
Р- баға, Q- өнім көлемі, а және b – сұраныстың ... емес ... ... ... ... қисығы қозғалады, ал b мөлшері өзгергенде
сұраныстың көлемі қисықтың бойымен қозғалады. Яғни а ... ... ал b ... ... ... ұшырайды.
Тауардың бағасы өскен сайын, сол саланың тартымдылығы артады, ... ... ... ... бұл ... ... мүмкіншілік береді.
Әрбір тауардың өзіне тән сұраныс пен ұсыныс қисықтары ... ... ... әсеріне ұшырайды.
Сондықтан сұраныс көлемі мен сұраныстың өзін және ұсыныс көлемі ... өзін ... білу ... өсуі ... ... ғана ... ал ... өзі
қажеттіліктің көрінісі ретінде өзгеріссіз қалады. ... ... ... ... ... ... әсер ... Мысалы: жаздың
ыстық күндерінде салқын сусындар мен ... ... ... артуымен байланысты өседі. Бұл жағдайда Д1 ... Д2 ... ... ... ... ... қисығына әсер ететін бағадан басқа факторлар.
1) Тұтынушылардың саны.
2) Табыс ... ... ... ... мен пайдалылығы.
4) Тұтынушылардың субъективті талғамы, артықшылық беруі, мода.
Ұсыныс, ұсыныс заңы, ұсыныстың өзгеруіне әсер ететін бағалық ... ... ... іс-әрекет ұсыныс деп аталады. Ұсыныс-
берілген бағада тауар ... ... ... ... ... ... сатушылардың бағаны өсіруге, сол арқылы көп мөлшерде
тауар сатып, пайданы арттыруға ұмтылысы ұсыныс заңы ... ... ... ... жағдайлар тұрақты болғанда (ұсыныс көлеміне әсер
ететін бағадан ... ... ... қарастырылмайды), бағаның өсуі
ұсыныстың көлемін ... ... ... ... ... ... бойынша Q – ұсыныс көлемі, Р – нарықтағы ... S – ... Баға ... P2-ге ... ... көлемі Q1-ден Q2-ге өседі. Ұсыныс
пен баға арасындағы тура ... ... ... ... жоғары бағытталған.
3.сурет. Ұсыныс қисығы.
Ұсыныс функциясы сызықтық болғандықтан, ұсыныс ... ... ... ... баға (Р) мен ұсыныс көлемі (Qs)
арасында тікелей байланысты көрсетеді. а және b ... ... емес ... а мөлшері өзгергенде ұсыныс қисығы қозғалады, ал b
мөлшері өзгергенде ұсыныс көлемі өзгереді.
Ұсыныс қисығының қозғалысын туындататын ... ... ... ... ... ... мөлшері.
3) Технология.
4) Субсидия.
4.сурет. Ұсыныс қисығының қозғаласы.
Мысалы: салықтың төмендеуі ... үшін ... ... ... көлемін
арттырады, яғни ұсыныс қисығы S1-ден S2-ге оңға жылжып, ұсыныс көлемі Q1-
ден Q2 өседі ( 6.1.4. сурет).
Бәсеке ... ... ... ... ... ... оның
типтері.
Бәсеке- шаруашылық жүргізудің ең қолайлы жағдайлары мен жоғары пайда
алудың ең жақсы мүмкіншіліктері үшін тауар өндірушілердің арасындағы
экономикалық ... ... ... ... ... өндіру мен
өткізуде сондай-ақ капитал салу аясындағы нарықтық субъектілердің әрекет
ету бағыттарын анықтайтын нарықтық механизмнің элементі болып ... ... ... ... ... ... нормалары мен ережелерін, мемлекет пен жеке сектордың қызмет
ету әдістерін ... ... ... ... ... бір ... жиынтығы
болып табылады. Бұл әрекеттер ұлғаймалы ұдайы сатылардан тұрады:
1. Өндіріс үшін ... ... ... ... және еңбек
ресурстарымен қамтамасыз ету.
2. Өндірісті ұйымдастыру, шикізат, материалдармен және қаржы-несиемен
жабдықтау.
3. Бәсекеге ... өнім ... ... сату ... ... ... ... Пайданың бір бөлігін инвестициялық қорға аудару және оны өндірісті
ұлғайтуға жұмсау.
Бәсеке деңгейі өнімнің нарықтағы өмір сүру ... ... ... ... объективті алғы шарттары: әрбір өндірушілердің
оқшау шаруашылық жүргізуі, олардың нарық коньюнктураларынан тәуелділігі,
сұраныс үшін ... ... ... ... ... ... отыруға мүмкіндік береді.
Тұтынушы үшін олардың арасындағы күрестің болғаны тиімді. Өйткені, ... шығу үшін ... ... ... сапасын арттыру жолдары
қарастырылады, нәтижеде баға төмендейді. Сонымен қатар, бәсеке нәтижесінде
экономикалық мүдделер қайшылығы тереңдей түседі, адамдардың экономикалық
жағдайларының алшақтауы күшейеді, ... ... ... ... ... еңбек ету, табыс алу, демалу құқықтарының қамтамасыз етілуіне
кепілдік төмендейді, монополиялық билік артады.
Мемлекеттің ... ... ... ... салдарлы күшке
айналады. Сондықтан бәсекені экономикалық өсуді ынталандырушы құрал ретінде
пайдалану үшін мемлекет заң арқылы «ойын ережесін» анықтайтын және ... ... ... іске ... ... байланысты бәсеке әртүрлі нысанда көрініс алады.
Бәсекенің жетілген және жетілмеген нысандары бар, яғни нарықтық мәмлеге
қатысушылардың әрекеттері еркін бәсекеге және монополияға ... ... ... ... ... ... нарықтық типте әрекет
етеді. Өйткені ешбір елде еркін бәсеке де, монополия таза ... ... ... ... ... ... көптеген тауар
өндірушілердің арасындағы күрес. Оның белгілері:
Жетілген (таза) бәсеке үш бағытта жүреді: ... ... ... ... және ... мен сатып алушылар арасында.
Егер жетілген бәсекенің бір шарты орындалмаған жағдайда жетілмеген
бәсеке орын алады.
Бәсекелік күрестің әдістері. Қазіргі нарықтық экономикада қолданылатын
экономикалық әдістер: ... ... ... ... ... ... айыру, патент сатып алу, бағаны өзгерту, жұмыс күші
рыногын жаулап алу, жаңа тауар маркалары мен түрлерін шығару. Сонымен
қатар, заңсыз әдістерді қолдану ... да ... ... ету ... ... бәсеке :
1) Бәсекелесі туралы жалған, теріс ақпар беру.
2) Тауарлардың сапасы, ... ... ... ... ... ... ... фирмалардың тауар белгісін, фирма атауы мен маркасын заңсыз
пайдалану.
4) Қойылған талаптарға сай ... ... ... ... ... нұқсан келетін дәйексіз салыстыруларды
пайдалану.
6) Құпия ғылыми-техникалық, өндірістік, т.б. ... ... ... ... ... күрестің бағалық әдістері қолданылады. Яғни,
өз тауарына монопольды жоғары ... ... ... ... ... ... алалау әдісін пайдаланады (бірдей тауарларды әртүрлі бағамен
сатады).
Сонымен қатар, ... емес ... ... де жиі ... ... екі топқа бөлінеді: 1) Өнім бойынша бәсеке. 2) Сату ... ... Өнім ... ... ... жаңа ... және сол ... сапалы тауар сату жолымен нарықтағы
бәсекелестерінің үлесін жаулап алу көзделеді. Мысалы: АҚШ-да ұнның 10 мың
сорты, консервіленген жүгерінің 4 мыңнан аса түрі бір ... ... ... ... ... ... ... тартудың көптеген
жолдары қолданылады. Оның ішінде: жарнама жасау, сервистік қызмет көрсету,
тұрақты сатып алушыларға жеңілдіктер беру т.б.
Бағалық емес бәсекенің ерекше әдістері- тауарларды ... ... ... ... сату және ... ... - ... құрал жабдықтарын
ұзақ мерзімге пайдалануға беру.
Бәсеке заңының әсер ететін маңызды ... :
1) ... ... ... ... ... жасайды. Егер, баға
төмендесе, онда сұраныстың көлемі ұсыныстың көлемінен жоғары болып, сатып
алушылар арасында бәсеке ... ... ... баға ... сұраныс
пен ұсыныс қайта теңеседі. Ал, баға өскен жағдайда, сұраныстың көлемі
ұсыныстың көлемінен төмен болып, сатушылар арасында ... ... ... ... пен ... қайта теңескенге дейін баға төмендейді.
2) Тауар өндіру мен өткізудің қоғамдық қалыпты жағдайларын қамтамасыз
етеді. Жалпыға ... ... ... басшылыққа алмаған тауар өндірушілер
зиян шегеді. Мысалы: жетілген бәсеке кезінде ... ... алу ... бағаны өсірсе, онда сол таауарға сұраныс көлемі төмендеп, пайда
мөлшері азаяды.
3) ҒТП ынталандырады және өндірістің тиімділігін ... ... кім ... ... өнім ... сол ... қабілетті болып
табылады. Бірақ бағаның төменгі деңгейі барлық шығындарды өтеп қана қоймай,
жоғары пайда алуды қамтамасыз етуі тиіс. Сондықтан кәсіпкер өндіріске жаңа
техника мен ... ... ... ... ... ... іздейді. Яғни, ресурстарды үнемді пайдалану жолдарын
қарастырады. Нобель ... ... Ф. ... ... ... ... ... басқаларға қарағанда өз мақсатына сәтті жетеді. Бәсеке
өнімдерді қалай тиімді өндіруге болатынын көрсетеді».
4) Нарықтық субъектілердің ... ... ... ... ... қатысушылардың мүмкіншіліктері (қаржылық,
ресурстық, меншіктің болуы) әртүрлі екендігін ... ... ... қабілеттілігі жоғары болуы заңды
5) Нарықтық шаруашылықтың монополизациялануына әкеледі. Шағын
кәсіпорындар бәсекелік күреске шыдамай банкрот болады немесе өзара
бірігеді. Нәтижеде ірі бизнестің рөлі ... ... ... ... ... ... ... экономикадағы ұйымдастыру негізі ретінде
1. Жеке кәсіпкерлік, оның түрлері.
Алғаш рет кәсіпкерлік және ... ... XVII ... аяғы ... ... ... экономисі Ричард Кантильон (1650-1734ж.ж) енгізді.
Кантильон кәсіпкерді тәуекелділік жағдайында ... табу ... ... ... ... ... байлығының табиғаты мен себебі туралы зерттеу» еңбегінде
кәсіпкер сипаттарына көп назар аударады. Ол кәсіпкерді өзінің коммерциялық
идеясын ... ... табу ... ... ... ... иесі деп
сипаттады. Кәспкер өндірісті өзі ... оның ... ... ... ... өз ... ... тағы бір әйгілі
экономист Ж.Б. Сэй болып табылады. Сэй кәсіпкерлікке шаруашылық ... ету ... ... факторларын байланыстырушы экономикалық
агент ретінде анықтама берді. Кәспкердің табысы, Сэйдің пікрінше, ... ... ... мен өткізуді ұйымдастыру ... үщін ... ... ... жылы Йозеф Шумпетер кәсіпкерді – жаңа ... ... ... ... Ол ... ... алдымен жаңалықтарды
қолдану немесе жаңа не ескі тауарларды (жаңа әдіспен) ... ... ... жаңа ... ... ... ... аша отырып
өндірісті реформалау немесе түбірімен өзгерту деп есептеді.
Қазақстан республикасының Азаматтық кодексінде кәсіпкерлік ... ... ... Кәсіпкерлік меншік түріне қарамастан, азаматтар
мен заңды тұлғалардың тауарларға ... ... ... ... ... ... жеке ... табуға бағытталған жеке
меншікке (жеке ... не ... ... ... ... (мемлекеттік кәсіпкерлік) негізделген ынталы қызметі.
Кәсіпкерлік дамыған рыноктық экономикада кәсіпорын ұйымдарының, жеке
кәсіпкерлердің жиынтығы ... ... ... ... ... шығармашылық ізденіс (инновациялық), ресурстық, әлеуметтік,
ұйымдастырушылық қызмет.
Дамыған рыноктық экономикада жалпы экономикалық қызмет анықтаушы ... бұл ... ... мен жеке ... ... ... ... негізделеді. Кәсіпкерлік қызмет тауар (қызмет ... ... ... және оны ... ... ... ... дамуы экономикалық өсудің, жалпы ішкі өнім мен
ұлттық табыс өсуінің басты ... ... ... ... ... ... ... бірі.
Кәсіпкерліктің дамуы ресурстардың барлық түрін тиімді пайдалануды талап
етеді. Кәсіпкер өзісіне ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... күшін, ресурстарды тиімді пайдалана білсе
жоғары табысқа қол жеткізеді.
Сонымен қатар кәсіпкерлік шығармашылық ... ... де ... ... жаңа ... қолданып қана қоймай, алға ... жету үшін жаңа ... мен ... ... ... ... жағдайында кәсіпкерлік әлеуметтік қызмет атқарады. Бұл
қызмет адамдардың жаңа таптарының – дербес шаруашылық-экономикалық қызмет
атқаруға ... өз ісін ... ... ... жете ... қалыптасуынан көрініс табады.
Кәсіпкерлік ұйымдар неғұрлым тиімді қызмет етсе, олардың ... ... ... тыс ... қорларға түсетін қаражаттары
да соғұрлым көп болады. Сонымен бірге кәсіпкерліктің ... ... ... көбейтеді, жұмыссыздық деңгейін төмендетеді, жалдамалы
жұмысшылардың әлеуметтік жағдайын ... ... бір ... ...... ... бұл
қызметке кәсіпкерлердің өз ісін ұйымдастыруда дербес шешім қабылдауы,
кәсіпкерлік басқарудың қалыптасуы, күрделі ... ... ... ... Ұйымдастырушылық қызмет шағын және орта ... ... ... ... ... ... көрініс табады..
Кәсіпкерлікті шаруашылық қызметтің бір түрі деп қарастыра ... ... ... сипаттарын бөліп қарастыруға болады:
1.Шаруашылық субьектілерінің еркіндігі (өзінің қалауымен қызмет етуі)
және тәуелсіздігі.
Шаруашылық субьектісінің ... ... ... ... ... осы ... ... өнім мен табысты қолдану жөнінде дербес
шешім қабылдау құқығы.
2. Пайда табуға бағытталуы.
Пайданы жоғарылату - кәсіпкерлік қызметтің ... және алға ... . ... өз ... ... отырып, «көрінбейтін қолмен» қоғамдық
мүдделерге де қызмет етеді. (мұндай тәуелділікке А. Смит те ... ... ... және ... ... жағдайында ештеңені өзгертпей, бағаны өсіру ... ... ... ... ... ... ... өнімінің сапасы жоғары болса және ... ... ... өндіріс шығындары салыстырмалы төмен болса сол
өмір сүреді. Бұл үшін әрқашан жаңа технологиялар туралы ойлау, ... ... ... ... нар тәуекелділігі.
Кәсіпкерлік қызметті жүргізу әрқашан да нар тәуекелмен жүзеге ... де ... ... ... бағалауы бойынша тексеруден өткізілген
жаңа ойлардың ішінен тек екеуге жуығы ғана ... ... осы ... ... белгілер экономикалық қызметке тән болса оны
толық негізбен кәсіпкерлік қызмет деп атауға болады.
Кәсіпкер ... ... ... келмейтін қызметтің кез келген түрімен
айналыса ... ... ... ... сауда-көтерме сату,
инновациялық, кеңес беру қызметтері, коммерциялық, делдалдық қызметтер және
т.б.
Кез ... ... ... ұдайы өндіріс процесінің фазаларымен
(өндіріс – айырбас – бөлу – ... ... ... өндірістік,
коммерциялық, қаржылық, сақтандыру, делдалдық кәсіпкерлік түрлерін ... ... ... ... кез ... ... материалдық,
интеллектуалдық, шығармашылық) өндіріс құрайды. Мұнда кәсіпкер ... ... жеке ... ... ... ... мен еңбек заттары, жұмысшы
күшін қолдана отырып, тұтынушыларға ... ... ... сату үшін ... ... ... ... өндіріуді ұйымдастырады.
Коммерциялық кәсіпкерлікте басты ... ... ... ... Мұнда бизнесмен басқа тұлғалардан сатып алған дайын
тауарларды қайта сата отырып, саудагер немесе ... ... ... ... сауда мекемелері мен тауар биржаларында әрекет
етеді.
Кәсіпкерліктің ерекше бір түрі – қаржы кәсіпкерлігі. Қаржы кәсіпкерлігі ... алу заты ... ... ... ... ... ... шетел валюталары, құнды қағаздар болып ... ... ... бір ... Қаржы кәсіпкерлігі шетел валюталарын сату
мен сатып алу, ... ... ... ... ... ... да ... айырбастау операцияларында кең етек жайған.
Сақтандыру кәсіпкерлігінің мәні кәсіпкер сақтанушыны ... ... ... ... ... зиян келген
жағдайда белгілі бір мөлшерде төлем ... ... ... Қызметтің бұл
түрін қаржы кәсіпкерлігінің бір түрі ... ... ... Мұнда
кәсіпкер сақтандыру жарнасын алады және оны тек сақтандыру жағдайы ... ғана ... ... ... бір түрі делдалдық кәсіпкерлік. Кәсіпкер-
делдал өндірушілерден сатып алушыларға қажетті ... ... ... ... ... және ол мәліметті сатып алушыға береді. Егер де
өндіруші мен ... ... ... ... делдал кәсіпкерге сыйақы берулері
тиіс.
Олай болса кәсіпкерліктің бұл түрінің мәні ... екі ... ... ... сатады. Бұл ақпараттық қызмет болып табылады. Делдал-
кәсіпкер ... ... ... және ... үшін ... ... Жеке ... құқықтық-ұйымдық формалары.
Кәсіпкерлік қызметтің ұйымдық -құқықтық формалары Қазақстан
Республикасының ... ... ... Кәсіпорынның ұйымдық
формасы – кәсіпорынның серіктестерінің ішкі ... мен ... және ... да кәсіпорындармен болатын қатынастарынан тұратын
белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... көптеген факторларға тәуелді болады: жеке ... ... ... мүмкіндігінің болуы, кәсіпкерлік қызмет сипаты мен ... ... іске ... ... кәсіпкердің жеке тәжірибесі мен
ұйымдастырушылық ... ... ... және ... қолданып жүрген заңдарға сәйкес ... ... ... ... ... ... серіктестік, сенім серіктестігі, ... ... ... ... бар ... ... қоғам (ашық және жабық типі);
3. мемлекеттік кәсіпорын.
Шаруашылық серіктестіктері жарғылық қоры құрылтайшылардың салымдарына
бөлінген заңды ... ... ... ... серіктестігінің мүлкіне
ақша, мүліктік құқық немесе ақшалай бағасы бар басқа да ... ... ... ... (толық серіктестер) кәсіпорын
міндеттемелеріне өзіне тиесілі барлық мүлкімен ... ... ... ... ... болып табылады.
Толық серіктестік құрылтай келісімінің негізінде құрылады және әрекет
етеді. Толық ... ... ... ... ... ... басқарылады, серіктестіктің әрбір қатысушысы серіктестік атынан
әрекет етеді. Серіктестіктің пайдасы мен шеккен зияны оның ... ... ... ... ... ... ... Серіктестіктің міндеттемелері бойынша өзінің бүкіл
мүлкімен жауап беретін қатысушылармен қатар, міндеттемеге өзінің салымының
көлемінде жауап беретін, кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... тұратын серіктестік сенім серіктестігі
болып табылады.
Қосқан ... ... ... беретін қатысушылар коман-дистер деп
аталады. Командиттік серіктестіктерді ұжым ... және ол ... ... Фирманың ішкі өзара қызметін командистер келісім арқылы
жүзеге асырады. Әдетте мүндай келісім қүқын ірі ... ... ... ... кеңеске беріп отырады. Қоғам сыртқы
қатысушылардың қосқан үлес сомасына акциялар шығарады. Мұндай қатысушыларды
- акционерлік командистер, ал ... ... ... деп ... ... серіктестік 1998 жылы 28 сәуірде қабылданған
Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... ... сәйкес құрылады және қызмет
етеді. Бір немесе біренеше адам құрған жарғылық қоры құрылтай құжаттарында
белгіленген ... ... ... ... ... ... деп ... Оның мүшелері (жеке және заңды тұлғалар) қоғамның
міндеттемелеріне ... ... ... ... тек ... ... ... етеді.
Жауапкершілігі шектеулі қоғамды ұйымдастыру үшін құрылтай келісім шартын
жасау керек, онда ... аты, ... ... ... ... ... негізгі капитал мөлшері, қоғам мүшелерінің үлесі көрсетіледі. Ақша
қаражатынан басқа қоғамды ... ... ... ... заттық үлестері де болуы мүмкін (автомобиль, жер учаскелері,
лицензия т. ... ... бар ... ... ... ... ... ал бұл жеткіліксіз болса салымдарының
еселенген мөлшерінде қосымша мүлікпен жауап береді. Қоғамның бір қатысушысы
банкротқа ... ... оның ... ... ... ... ... қоғам — бұл өз қызметін ... ... үшін ... заңдық тұлға. Қоғам өз акционерлерінің мүлкінен ... ... және ... ... ... жауап бермейді. Жеке
адам және заңды ұйымдар акционерлер бола алады. ... ... ... ... ... ... ... керек, оны қоғамның жарғысы деп
атайды, оны ... ... ... ... ... шек ... ... бір адам болуы да
мүмкін. Қоғамның ... ... ... ... сол ... заң ... ... анықтайды. Австралияда, ол кем дегенде ... ... ... - 100 мың марка, Швейцарияда - 50 ... ... ... ... ... екі түрі ... ашық және ... Ашық
акционерлік қоғамға барлық азаматтар ... Олар ... ... рұқсатынсыз өз акцияларын сата алады. ... ... ... тек қана ... ... ... ... да тұлғаларға сатылады.
Акция дегеніміз – оның иесі ... ... ... ... ... қосқандығын және оның пайдасынан белгілі бір үлесін алуға құқы бар
акционер екенін ... ... ... ... ... ... ісін басқаруға құқық береді, алайда бұл жерде бір акция - ... ... ... басшылыққа алынады. Акционердің акциясы неғұрлым ... ... ... ... соғұрлым көп әсер ете алады.
Мұндай жағдайда акционерлік кәсіпорынды ... ... ... қолына алған акционер шешуші рөл атқарады.
Мемлекеттік кәсіпорындар үш топқа ... ... ... ... ... ... қоғамдар.
Бюджеттік кәсіпорындарға заңды, шаруашылық дербестігі жоқ кәсіпорындар
жатады. Олар мемлекеттік әкімшілік жүйесіне енеді, құрылымдық тұрғыдан бір
министрлікке ... ... ... ... ... Бюджеттік
кәсіпорындар пайдадан салық төлемейді, олардың бүкіл ... мен ... ... ... ... Сыртқы қаржы көздерін пайдаланбайды,
мемлекеттік қазына есебінен ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың кеңінен тараған
түрі. Олар белгілі бір құқық субъектілері және өзіндік меншікте мүліктері
бар кәсіпорындар. Әдетте олар ... ... ... мемлекет атынан
реттеуші және басқарушы қызметтерін де атқарады. Мемлекеттік корпорациялар
мемлекет иелік ... ... ... акционерлік қоғам формасында да
құрылуы ... ... ... ... ... ... есебінен құралатын өзіндік капитал, акционерлік капитал және пайда
құрайды. Сонымен қатар облигация формасындағы заем ... ... ... да ... көздерін пайдаланады.
Аралас компаниялар акционерлік қоғам және жауапкершілігі шектеулі
серіктестік формасында ... ... ... пен жеке салымшылардың
қолында болады. Акционерлік қоғамдар туралы заңға сай аралас компаниялар
заңды иегер, ... жеке ... ... ... мен ... пайдаланады.
Аралас фирмалардың өзіндік капиталы акционерлік капиталдан, ... ... қор ... ... болса эмиссиялық табыстан
құралады. Мемлекет пен жеке акционерлер өз қызметтерінің нәтижесінде
дивиденд ... ... алып ... ... ... ... Ұлттық университетi
Тақырыбы: Нарық. Нарық құрылымы және инфрақұрылымы
Нарықтың мәні және қызметтері.
Тексерген:
Орындаған:
-----------------------
P1
0
Q
D
Q2
Q1
P2
P
P1
P
0
Q1
Q2
Q
D1
D2
S
P2
0
Q
Q2
Q1
P1
P

P1
P
0
Q1
Q2
Q
S2
S1

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қоғам дамуындағы экономикалық теорияның орны мен рөлі. Нарық. Нарықтың құрылымы мен инфрақұрылымы116 бет
Дамыған елдердегі нарықтың түрлері және инфрақұрылымы35 бет
Нарық және иерархия30 бет
Нарық және иерархия туралы22 бет
Нарық және нарықтық экономика38 бет
Нарық шаруашылығының жалпы сипаттамасы7 бет
Нарық шаруашылығының жалпы сипаттамасы12 бет
Нарықтық экономиканың элементтері, қызмет ету принциптері32 бет
Нарықтың ұғымы, мәні, пайда болуы мен даму кезеңі28 бет
Қазақстан нарық қатынастардың қалыптасуы мен даму кезендері29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь