Қызылорда қаласы

Кiрiспе 3
Негiзгi бөлiм:
Қызылорда қаласының тарихы 4
Ескерткiштерi 10
Кесенелері 15
Арал ауданының тарихы 18
Киелi мекен шайырлары 24
Қорытынды 32
Пайдаланған әдебиеттер 33
1925 жылы наурыз айында Қазақстанның астанасы Орынбордан Қызылордаға көшті. Сөйтіп, Ақмешіт бекеті, қазіргі Қызылорда қаласы астана болды. Ол кезде сыр бойының табиғаты өте бай еді. Көктемде бүкіл Сыр атырабына жайылатын дарияның мол суы қалың ағаштар мен жан-жануарларға тіршілік әкелетін. Қандай қытымыр қыстарда дарияның емшегін емген Сыр елі жұтамай шығатын. Басқа елдер мен халықтарға Сыр десе, тоқшылық пен молшылық елестейтін. Аз ғана уақыттың ішінде қалаға бүкіл қазақ жерінен қазақтың оқыған азаматтары, ақындар, әншілер жиналды. Әлихан Бөкейханов, Сәкен Сейфуллин, Ілияс Жансүгіров, Сұлтанбек Қожанов, Ахмет Байтұрсынов осы Сыр өңірінде еңбек етті. Қалада тұңғыш музыка театры ашылды. Онда Қалибек Қуанышбаев, Серке Қожамқұлов, Шара Жиенқұлова және тағы басқа өнер тарландары өзінің талантымен танылды. Қазіргі Қызылорда – ақ күріштің атасы Ыбырай Жақаевтың Отаны. Газ бен мұнай өнеркәсібінің орталығы. Бұрынғы қазақ музыкалық театрының орнында қазір Н.Бекежанов атындағы облыстық театрдың ғимараты бой көтерген.




Қызылорда қаласының тарихы

Қызылорда қаласының көлемі – 2,4 мың ш/км. Тұрғындарының саны – 200,9 мың адам. Қызылорда қаласының қалыптасу тарихы бұрынғы маңызын жоғалтпай, тек аты ғана бірнеше рет өзгергенімен (Ақмешіт – 1818ж., Перовск – 1853 ж., қайтадан Ақмешіт – 1922 ж., Қызылорда – 1925ж.,), әр кезеңде Сыр бойы атрабының әлеуметтік және мәдени орталығы болып қалыптасты.
Ақмешіт 1818 жылы Қоқан хандығы кезінде Сырдария бойында алғаш қорған ретінде салынған. Оның ішіндегі ақ кірпіштен өрілген мешіттің түсіне сай бекініс Ақмешіт деп аталды.
1853 жылғы 28 шілдеде Орынбор генерал-губернаторы В.А.Перовский Сыр қазақтарын қорғауды сылтауратып орыс әскерлерімен қамалға басып кіріп, қоқандықтарды қаладан қуып шығады. Қала Перовск аталып, 1867 жылы ол Сырдария уезінің орталығына айналады. Қалада 4 сыныптық мектеп, кірпіш зауыты, жел диірмен, ұста дүкендері жұмыс істей бастады.
1905 жылы Орынбор – Ташкент темір жолы пайдалануға беріліп, қалада депо, вокзал үйлері салынды. Ал 1917 жылы 30 қазанда Перовскіде Кеңес үкіметі орнады. Жаңа үкімет үшін болған ұрыста А.Першин, Н.Шумилов, Н.Селиверстов тағы басқа жауынгерлер ерлік үлгісін көрсетті.
1. Сыр бойы газетi
2. Егемен Қазакстан газетi
3. «Ертедегi ескерткiштер» Т. Қоныратбаев
4. Қорқыт ата кiтабы
        
        ЖОСПАР
Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... тарихы ... ... ... ... ... жылы наурыз айында Қазақстанның астанасы Орынбордан Қызылордаға
көшті. Сөйтіп, ... ... ... ... қаласы астана болды. Ол
кезде сыр бойының табиғаты өте бай еді. ... ... Сыр ... ... мол суы ... ... мен жан-жануарларға тіршілік
әкелетін. Қандай қытымыр қыстарда дарияның емшегін емген Сыр елі жұтамай
шығатын. ... ... мен ... Сыр ... ... пен ... Аз ғана ... ішінде қалаға бүкіл қазақ жерінен қазақтың
оқыған азаматтары, ақындар, әншілер ... ... ... ... Ілияс Жансүгіров, Сұлтанбек Қожанов, Ахмет Байтұрсынов осы Сыр
өңірінде еңбек етті. Қалада тұңғыш музыка ... ... Онда ... ... Қожамқұлов, Шара Жиенқұлова және тағы ... ... ... ... танылды. Қазіргі Қызылорда – ақ күріштің атасы
Ыбырай Жақаевтың Отаны. Газ бен мұнай өнеркәсібінің орталығы. Бұрынғы қазақ
музыкалық театрының орнында ... ... ... облыстық театрдың
ғимараты бой көтерген.
Қызылорда қаласының тарихы
Қызылорда қаласының көлемі – 2,4 мың ш/км. ... саны – ... ... ... ... қалыптасу тарихы бұрынғы маңызын жоғалтпай,
тек аты ғана ... рет ... ... – 1818ж., ... – 1853 ... ... – 1922 ж., Қызылорда – ... әр ... Сыр ... ... және ... орталығы болып қалыптасты.
Ақмешіт 1818 жылы Қоқан хандығы кезінде Сырдария бойында ... ... ... Оның ... ақ ... ... мешіттің түсіне сай
бекініс Ақмешіт деп аталды.
1853 жылғы 28 ... ... ... ... ... ... ... орыс әскерлерімен қамалға басып ... ... қуып ... Қала ... аталып, 1867 жылы ол
Сырдария уезінің орталығына айналады. Қалада 4 ... ... ... жел ... ұста ... ... ... бастады.
1905 жылы Орынбор – Ташкент темір жолы пайдалануға беріліп, қалада
депо, вокзал үйлері ... Ал 1917 жылы 30 ... ... ... орнады. Жаңа үкімет үшін болған ұрыста ... ... тағы ... жауынгерлер ерлік үлгісін көрсетті.
1922-1925 жылдары қала қайтадан Ақмешіт атанып, 1925-1929 жылдары
Қазақстанның астанасына айналды. 1925 жылы ... ... ... ... онда ... Б.Майлин, І.Жансүгіров сияқты белгілі
М.Әуезовтың “Еңлік-Кебек” спектаклі қойылды. Ал 1938 жылы ... ... 1960-70 ... ... ... ... аяқ киім, механикалық және
күріш зауыттарымен қатар бірнеше фабрикалар іске ... ... ... Титов елді-мекендері арқылы қала көлемі ұлғая түсті.
Осы жылдары ... ... ... пен ... институттарының филиалы және бірнеше арнаулы оқу
орындары жұмыс істеп, ... ... ... ... ... ... ... Абай даңғылы, Желтоқсан, А.Тоқмағамбетов
көшелерінде сәнді ... ... ... бой ... ... ... ... Мерей шағын аудандары, “Оңтүстікмұнайгаз” фирмасының
әкімшілік үйі, Диагностикалық ... ... ... жаңа ... ... аша ... Шетелдік компаниялардың Сыр бойының табиғи байлығын
игеруі, тұрғындардың әлеуметтік жағдайының ... ... ... ... Ежелгі Сыр бойында өмір сүрген данышпан Қорқыт баба, Жалаңтөс
Баһадүр, Әйтеке би, Жанқожа, ... ... ... мен Ұлы ... кезіндегі Кеңес Одағының батырлары атанған 22 майдангер ... – ел ... ... ... ... ... Ғани Мұратбаев
сияқты қазақтың біртуар ұлдары мен ... ... ... ... ... де осы ... Сыр ... Олар - өлке тарихына еніп,
көше ... ... ... биік ... қасиетті есімдер.
Сонымен қатар, Қызылорда қаласының іргесі қаланғанына 200 ... ... оның ... өзгерістеріне толы тарихи оқиғалары ежелгі дәуірлерден
бүгінгі күнге дейін Арал өңірін, ... ... ... ... ... ... ... зерттеушілердің
назарында болып келеді.
Республиканың астанасына Ақмешіт қаласы ұсынылғанға, ең ... ... онда ... ... қазақтардың көп тұратыны тілге тиек
етілді. Орынбор – Ташкен темір жолы ... жаңа ... ... ... ... оңтүстік аудандарымен және Орта ... ... еді. Оның ... ... ... ... күттіретін суармалы егістің орталығына орналасты. Бүгінгі көзқарасқа
қарағанда республика басшылары ... ... ... ... ... ... тұрғысынан келген деген деректер бар.
“Қазақстан астанасы орыстың туы тігілген қалада ... ... ... киіз ... ... да, ... ... жуық болуы керек”, -
деп жазды С.Қожанов “Ақжолдың” 1924 жылғы 17 желтоқсанындағы санында. ... ... ... қаласы шетте болғандықтан ғана жарамайды емес,
қазақ қаласы болмағандықтан, қазақ ұлт ... ... ... ... ... ... ... ұлт мемлекетшілдігіне әдемі қала,
ыңғайлы үйлер керек емес, ... да ... өз ... ... керек. Орынбордан
көшпей, қазақ ұлтының ішкі тіршілігі оңдалып, ... ... ... ... ... іс ... ... қиын”.
Перовск станциясы темір жол жұмысшыларының бастамасы бойынша Қазақстан
өкіметін Ақмешітке көшіру үшін үш күн ішінде ... ... ... ... ... АССР-і Кеңестерінің V съезі делегаттары және өкімет мүшелері бар
поезы Орынбордан республиканың жаңа астанасы Ақмешітке 1925 ... ... ... ... Съезд делегаттарының ішінде мәдениет, өнер
ақйраткерлері Иса Байзақов, ... ... ... ... Сәбит
Мұқанов, Сәкен Сейфуллин, Қажымұқан Мұңайтпасов болатын.
Бұл съезге Қазақ ... ... ... ... ... өкілдері бірінші рет қатысты. ... бірі Әбу ... ... ... жақын Сырдария өзенінің
батыс жағасындағы “Қызыл қайың” ауылында 1899 жылы туған. Ол ... бойы ... ... ... ... ... ... сталиндік қуғын-сүргіннің құрбандығына ұшырады.
Құрамында Қазақ АССР-і Кеңестерінің V съезі ... бар ... жол ... ... ... ... ... станцияларының жұртшылығы
қарсы алып, көп ... ... ... ... ... ... зор ... болып өтті. Оны Ташкенттен келген Сырдария
облыстық партия комитетінің ... ... ... ... ... ... жаңа астанасының жұмысшылары мен интеллигенциясы
қызу құттықтады. Қала жастары атынан Әбділда Тәжібаев сөз сөйледі.
Сонымен, 1925 жылдың 15 ... ... ... ... ... ... ... қосқан Қазақ АССР Кеңестерінің V съезі
салтанатпен ашылды.
Бес күнге созылған съездің негізгі ... бірі ... ... ... атын қалпына келтіруі еді. Яғни, Кеңестердің бүкіл қазақтың V
съезі “бұдан былайғы жерде “киргиз” деген атау ... деп ... ... ... ... ... ... “Киргиз Республикасын” “Қазақ
Республикасы” деп атауға, ал оның астанасы Ақмешітті ... деп ... ... ... астанасы деп аталуымен тарихтың жарқын беттері
ашылды. Еліміз жаңа бір қоғамдық құрылыстың ғимаратын қалай бастады. ... ... ... ... ... “Қызылқала” сөйтіп өмірге жаңаша
қарқынмен қанат жая бастады. Дәл осы жылдары жарқыраған электр ... ... ... мәртебесіне қол жеткізгеннен соң түрлі ... ... ... ... ... ... ... кондитерлік фабрика,
ет комбинаттары, сыра зауытымен бірге басқа да артелдердің қатары көбейді.
Қызылорда астана ... ... орта оқу және ... оқу ... және ... мекемелерімен қоса орталықтан ғылыми-зерттеу
ғимараты қазақтың эпидемиолгия жәнек гигиена институтының негізінде ... ... ... ... ең ... рет ... ғылыми-
зерттеу, жер қыртысын зерттеу, қазақтың мал дәрігерлік-бактериологиялық
және де басқа институттары өз жұмысын осы ... ... ... 2006 жыл Сыр ... үшін – ... ... 2005 жылы қаланың
мәртебесін көтеруге Қызылорда қаласының Қазақстанның астанасы болғанына 80
жыл толуы мерекесінің ... зор ... ... хатшысы Оралбай
Әбдікәрімов ... осы ... ... ... ... бұл шараның
өтілуіне өз ризашылықтарын білдірді. Мерейтой бағдарламасына орай ұлт-
азаттық ... ... ... М. ... ... қайраткерлері Т.
Жүргенов, С. Қожановтарға ескерткіш орнатылып, “Қызылорда қаласының
құрметті азаматтар” ... ... ... қаласының өткені мен бүгінгі
тарихын баяндайтын “Қызылорда”, “Спортымен асқақтаған Ақмешіт” ... ...... - 80” әндер жинағы шығарылды. ... ... ... ... теміржол вокзалының алаңында ашылды. Табиғат
бөліміндегі экспонаттар Сыр өңірінің табиғи байлығы, өсімдік, аң, ... ... ... ... ... ... ... ескерткіш кешенін орнатуға жергілікті
бюджеттен 48 млн теңге қаржы ... бұл ... қала ... ... алдына орын тепті.
Қызылордада Қазақстан суретшілер одағының 18 ... бар. Оның ... ... ... ... ... суретшісі Қайырбек Зәкіров,
суретшілер Ш.Сәменов, Б.Есіркепов Я.Ағытаев, Т.Ахметов, ... ... ... ... ... А.Кенбаев, Е.Палымбетов
т.б. бар.
Қала әкімінің эстрадалық оркестрі жұмыс ... ... ... ... ... ... бағдарламасы негізінде “Ұлы Жібек
жолының кітапханалары” атты сирек кездесетін құнды кітаптар саны 2004 жылы
37 ... ... күні 57 ... ... ... тіркеуге алынды.
Ескерткiштерi
Тарихи-мәдени мұра - халықтың тарихи тағдырының аса ... ... ... және болашақта дамуының негізгі шарты әрі бүкіл адамзаттық
өркениеттің ... ... ... ол барлық қауіп-қатерден тұрақты түрде
қорғап отыруды талап етеді. Қазақстан Республикасында мұны қамтамасыз ету
барлық азаматтардардың ... ... және ... ... ... ... – 508 ... бар. Оның 21-і республикалық дәрежедегі,
қалғаны жергілікті маңызы бар тарихи мұралар. Сыр бойында ескерткіштер
туралы мағлұматтар ... ... ... алу 1970 жылы басталған. Ең ... ... ... ... 145-і ... 13-і тарихи, 52-
і монументті, 298-і сәулеттік ескерткіштер. Бұлардың бүгінгі таңда ... ... он ... жыл ... Сығанақ, Жанкент, Бегім ана, Сырлытам,
Қорқыт Ата, Мүлкілән, Марал ишан ... ... ... мен ... деректерінде көрсетілгеніндей қазіргі
Қызылорда жерінде қазақ хандығы құрылғанға дейін Оғыз, Ғұн, Сақ ... ... ... жыл ... ... ... мен ... бойын Ғұн, Үйсін тайпаларының мекендегені туралы дерек Қытай
жылнамаларында да кездеседі. Бұл жайында Сыр бойының ... мен ... ... профессор Ә.Қоңыратбаев өз еңбектерінде егжей-тегжейлі
жазған.
Облыс аумағында Қорқыт Ата, ... ана, ... ... ... Оғыз мемлекеті кезеңіндегі ескерткіштер ... ... ... ... Арал аймағынан соңғы жылдары табылған
Ұзынтам мұнарасы біздің ғасырымызға дейінгі бірінші мыңжылдықта салынған.
Сыр ... ескі ... мен ... қалдығы жыл өткен сайын
үйіндіге ... ... ... ... ... кей ескерткіштердің көз
алдымызда ізі өшіп ... ... ... облыс әкімінің 2003 жылғы 2 шілдедегі №
716-ө санды өкіміне сәйкес арнайы комиссия ... ... ... тарихи-
мәдени мұраларды қорғау, насихаттау және ... ... ... ... ... жұмыстар жүргізді. Комиссия облыстың барлық
аудандарын аралап, Қазақстан Республикасы заңнамасында ... ... ... және ... жататын республикалық және жергілікті
маңызы бар тарих пен ... ... ... ... талдау
жасады.
Облыстағы ескерткіштердің 2002 жылға дейін 332-де ... ... ... ... ... құжаттары жасалған. Қорғау міндеттемесі
алынған, ... ... ... 2002 ... бастап қала, аудан
әкімдерінің шешімдерімен ескерткіштер түгелдей тізбеге алынып, мекемелерге,
округтерге ... иесі етіп ... ... Ал облыс бойынша
ескерткіштердің 33-не ғана қорғау тақталары орнатылған.
Тарихи мұраларды қалпына келтіру, оларға ... ... ... жасау,
түрлі қазба жұмыстарын жүргізу, тарихи жәдігерлердің түрлерін толықтыру
мәселесі бойынша ... ... ... жете мән ... ... ... отаншылдық рухта тәрбиелеу және тарихи-мәдени мұраны
жан-жақты зерделеу, сондай-ақ қазақ халқының сан ... ... ... ... ... ... ... (жырау—жыршы, термеші, айтыскер ақындар) фоножазбаларына да
айрықша назар аударылу керек.
Қағаздан, желімнен, теріден, қатырма ... және ... ... ... ... ... мұраның, құжаттардың табиғи
сарғайып-ескіруі орын ... ... көне ... пен ... ... - ... және
жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерін ... ... ... ... ... ... облыс әкімінің 2002 жылдың
19 маусымындағы № 266 қаулысымен облыстық тарихи- мәдени ескерткіштерді
қорғау ... ... ... ... ... құрылды.
Осы бағдарламаның аясында жоғарыда белгіленген мәселелерді шешу облыс
халқының мәдени мұрасын сақтау және кеңінен таныстыру ... одан ... ... ... ... маңызды тарихи-мәдени, археология және сәулет ескерткіштерін
қайта жаңғырту
Облыс мәдениеті үшін айрықша мәні бар ... мына ... ... Бәсібек кесенесіне, Ғани байдың үйіне, Ноғай мешітіне, Қармақшы
ата және Ақсақ қыз кесенелеріне, Сары ишан кесенесіне, ... ... және ... қожа ... ... ... Бәкі ... ата кесенелеріне кешенді ғылыми-мәдениеттану ... ... ... ... ... ... ... және этномәдени ортаны өркендету мен дамыту, Сығанақ, Өзгент,
Баршынкент, Асанас, Жент, ... және ... ... ... да ... ғасырдағы кенттерге, қорғандар мен асарларға археологиялық зерттеулер
жүргізу арқылы қамтамасыз етіледі.
Облыс мұражайларының қорында сақталған тарих пен мәдениеттің жылжымалы
ескерткіштері тұрақты ... ... ... ... ... ... ... қалашығы
С.П.Толстов жетекшілік еткен Хорезм археологиялық және ... 1946 жылы ... ... ... ... Осы ... ... храм,
бір шеңбер және тікбұрышты жерлеу құрылыстары зерттелді. Қалашықтың және
қорғаныс үйіндісінің әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік бағдарламасы аясында зерттеу жұмыстарын
Шірік Рабат археологиялық экспедициясы жалғастырды (Ж.Құрманқұлов).
Шірік Рабат қалашығы ... ... ... ... км ... ... ... суы тартылған Жаңадария өзенінің сол жақ
жағалауында орналасқан. Бұл қалашық солтүстіктен оңтүстікке ... ... ... ... төбе ... ... ... мықты әскери жүйемен
қоршалған. Төбенің төменгі жағында ені 40 м, тереңдігі 4,5 м ор ... ... ... ... 3 м, ... ені 8-10 м. ... ішкі
периметрі бойынша да жал орналасқан. 2004-2006 ... ... екі ... конструкциясы және диаметрі шамамен 80 м үлкен
шеңбер тәріздес құрылыс қазылды.
Зерттелген жерлеу орындары диаметрі 15 м ... ... ... болып келген. Қазба барысында жер деңгейінен 2,10-2,50 м. тереңдікте
пішіні ... ... ... ... ... ... ... құрылысы
табылды. Бұл бір-біріне ұқсас батыс және ... ... ... ... ... салыну барысын сөз етер болсақ, мұнда
ең алдымен мәйіттің ішкі үйі болып есептелетін лақат ... ... ... соң оның ... ... кесек кірпіштермен қалап жабылған.
Лақат ішінен бас жағымен оңтүстікке қарай ... үш ... ... ... алынды. Қабірді аршу барысында мәйіттермен қоса көмілген
жеке бұйымдар да табылды. Батыс беттегі жеке ... ... сол ... 1 м ... ... мен белінің тұсынан белдіктің қалдықтары
табылды. Мұнда айта ... ... ... ... екі ... бірінің үстіне
бірі қабаттастырыла қойылған. Екі мәйіттің астыңғысының белінен белдік
былғарысынң қалдықтары мен ... ... ... сары ... жасалған әшекейлік бұйымдары табылды. Сондай-ақ, олардың жанынан
Есіктен табылған таңбаларға да ұқсас ... ... ... бар қыш ... пен күміспен құрсауланған ағаш тостағанның ... ... ал ... ... ... ... ыдысы табылды. Жерлеу құрылыстары б.д.д. IV-
II ғғ. жатады.
Қалашықтың оңтүстік-шығысында орналасқан үй бірнеше ... ... ... ... ... ... бұл ... жерлеу
құрылысынан кейінгі кезде, яғни ІХ-ХІІ ғғ. соғылғанын көрсетеді.
Кесенелері: XVI-XIX ғасырлар
Қызыл-Орда ... ... ... ... ... құрылыстың фундаменті ретінде күйген кірпіш тұр, оның жалпақтығы
20см. Фундамент астына 20см тереңдікте тас ... ... ... ... 50см ... тас ... ... материалдық жағдайы
қанағаттандырарлық, ешқандай қайта жасау қажетсіз, ... ... ... келтірілді. Қабырғалар күйдірілген саз кірпіштен ... ... 1,4 м, ... ... ... пайдаланылуға
берілді.
 «Ақтас» мешіті Қызыл-Орда облысының  далалы ауданында орналасқан.
Құрылыс 27х14х6,5см және 26х27х6,5см және 1,5-2см қалың көлемдегі ... ... ... ... ... ... ... 19х18,6м
биіктігі күмбез ұшына дейін 19,5м. Көлемдігі квадрат ұқсас. Күмбез ... ... арка ... ... ... шикі сазбен сыланып
ақталған. Құрылыстың салынған уақыты шамамен 1884ж, ... ... ... жүргізілді. Сазды лаймен кірпіш, қалаудың
жекелеген ... ... ... ... ... берілді.
Қызыл-Орда облысы Шиелі ауданындағы ... - Ата» ... ... ... ... ... ... ауданы Шиелі ауданында орналасқан.
27х15х6,5см және 26х27х6,5см ... ... ... ... ... ... ... Жоспарда тікбұрышты портал 3,8м тереңдікте, 6,98
жалпақтықты жалпы ауданы 7,06м биіктігі ... ... ... ... ... Іштеріне арка арқылы салынған. Ішкі ... ... ... ... сыланған. Нысан пайдаланылуға берілді.
Қызылорда облысы: Іңкәрдариядағы Сарлы-Там кесенесі, XIII ғасыр ... ... XI ... ... ... құрылыс 27х13х4,5 көлемді күйдірілген ақ кірпішпен тұрғызылған
күмбезді ғимарат. 9,6х10,15 м ... ... ... күмбездің
үстіне дейінгі биіктігі 7,7м ... ... өте ... ... Осы жылы ... жұмыстары аяқталып комиссияға
тапсырылды.
Сарман-Қожа мұнарасы
Қармақшы ауданы Қызыл-Орда ... ... ... көлемді шикі кірпіштен құралған мұнаралы құрылыс. ... ... ... ... ... ... кірпіштен кейпіне
келтірілген. Жоспар бойынша сыртқы диаметрі 7м домалақ формалы биіктігі
15м. ... ... 1,81м. ... ... ... оңтүстік жағы 14см жерге кіріп қаланған күйдірілген
кірпіштен. Солтүстік жағы 20см ... ... ... ... ... қарай
бетон 10см. Мұнараны жабу үшін ярусты «Ложный свод» ... ... Қара сопы ... XVIII ... облысы Жаңақорған ауданының оңтүстік батысында 10 шақырым
жерде зираттарда орын тепкен. Ескерткіш екі үлкен бөлмеден тұратын ... ... ... ... ... және зиаратхана.
Конструкция күйген кірпіштен созылған тік бұрышты жоспардағы 13,9х9,6 ... ... ... ... 9 м портал 6,2 м жан- жақты мөлшердегі ғимарат.
Кесененің тұрғызылған уақыты XIX ғ. жатады. 1983 жылы есеп ... ... ... ... орын алған:
- күмбез тура және вертикальды жарықшақтары негізіннен солтүстік
батыс секторында орын алған. Жарықшақтар күмбездің орта ... ... ... ... ... күмбез биіктігі аласарған;
-батыс жақ қабырғасының орта тұсы 10 см-ге шалқайған және орта тұсына
таман тігінен жарықшақ ... ... ... ... ... XVI–XVIIғ.
Қармақшы ауданы Қызыл-Орда облысының аудандарында орналасқан.
24х12х7см көлемді шикі кірпіштен ... ... ... Сырты 2см
дейінгі қалыңдықтағы ... ... ... кірпіштен кейпіне
келтірілген. Жоспар бойынша сыртқы диаметрі 7 м домалақ формалы биіктігі 15
м. ... ... 1,81м. ... ... ... ... жағы 14 см жерге кіріп қаланған күйдірілген
кірпіштен. Солтүстік жағы 20 см ... ... ... ... ... ... 10 см. ... жабу үшін ярусты «Ложный ... ... ... берілді.
 
Арал ауданының тарихы
  
Арал ауданы 1929 жылы құрылған. Алғашқы кезде оның ... ... ... ... ... 1938 ... 29 ... бастап жұмысшы поселкесі
қалаға айналды, яғни Арал ... Арал ... ... ... ... Арал ... Ауданда 2008 жылғы 1 қаңтарға 72145 адам тұрады. ... Арал ... ... ... 52,2 ... ... жылы ... төңкерісінің көсемі В. И. Ленин (В. Ульянов) Повольже
мен ... ... ... ... байланысты аштықтан
зардап шеккен халыққа көмек көрсету жөнінде Арал балықшыларына әйгілі үндеу-
хатын жолдап, көмек ... ... ... бұл ... ... ... 14 ... балық жіберген. Болшевиктер партиясының көсемі В. И. Ленин
аралдықтардың бұл игі ісін зор ... ... ... Арал ... ... жылдары ауданда 17 балық колхозы, 5 балық заводы, 20-дан астам
мал колхозы ұйымдасқан. Аудан ... Ұлы Отан ... ... де ... ... ... үлгісін көрсетті. Ауданнан соғысқа 11 мыңнан астам адам
кетіп, оның 6038 елге ... ... ... ... 2005 жылы ... рухына арналып аудан орталығының орталық алаңында Тағзым
алаңы орнатылды.
Арал теңізі 1963 ... ... ... ... Арал ... жөнінде Алматы, Ташкент, Нөкіс, Қызылорда және Арал ... ... ... ... ... ... құны 84,0
млн. АҚШ долларын құрайтын «Сырдария өзенінің арнасын ... және ... ... ... сақтау» жобасы іске асып, жобаның І фазасы ... ... ... ... жобаның ІІ фазасының техникалық-экономикалық
негіздемесі әзірленуде.
Бүгінгі таңда ауданда 51 ... 1 ... 1 ... ... 4 ауылдық мәдениет үйі, 25 ... ... 2 ... кешені, 6
халықтық ұжымдар, 32 көпшілік кітапхана, 1 ... 1 ... ... ... аурулар аруханалары мен 1 перзентхана, 1 медициналық ... ... 8 ... ... ... 5 ... ... және 28 басқа да
емдеу мекемелері халыққа қызмет жасайды.
Ауданнан екі Кеңес Одағының батыры, 16 Социалистік Еңбек Ері шыққан.
Сонымен ... Арал ... ... қайраткер Шапақ Артықбаев, халық
жазушысы Әбдіжәміл Нұрпейісов, ... ... ... ... тұңғыш Үкімет басшысы Ұзақбай Қараманов, ғалым-профессор
Нажмадин ... ... ... ... белгілі қайраткерлер дүниеге
келген. 
 Арал шежіресі.
 η  Арал теңізі – құмды, ... ... ... ... орналасқан. Ол
– ертедегі Сармат теңізінің бір бөлігі.
η  Теңіздің 96 процентін су, 4 процентін жер ... Арал ... 60 ... ... ... Теңіз суы сағат тілі іспетті,
оңнан солға қарай ... ... ... ... орта шенінде, яғни бұдан 21 млн 1200 ... Арал ... ... қосылып жатқан. Бұл байланыс 1573 жылға дейін
созылған.
η  Осы дәәуірдің 950 жылы Ибн-Рустемнің замандасы Масуди « Балық
өзені ... ... ... ... ... ... ... бірнеше
салаға бөлініп, бір тарауы Хорасанмен көп қамалға айырылатын ... ... ... ... ... (көне Үргеніш) жиегінде
тұрған көлге құяды» деп жазған. Ғалымның көл деп отырғаны ... ... ... 1800 ... ... өмір ... атақты грек оқымыстысы
Кландин Птоломей өзінің «Алмагест» (Ұлы құрылыс) деген ... ... 27 ... ... ... жасаған. Оның 22-картасында ... мен ... ... бейнеленген. Мұнда Зарафшан, Амудария (Оксус)
өзендерінің Каспийге құйып жатқандығы көрсетілген.
η  Бұдан 62 мың жыл бұрын ... ... сайы ... ... ... Осы ... ... Марко Поло да бұған «Ион» деп ат
берген. Ал, Сырдария (Яксарт) мен қазіргі Бұхара ... ... ... ... ... ... Арал ... терістік бетіндегі Саршығанақ, Ақеспе тұсынан 80м
тереңдіктен Олигоцен уақытында өмір сүрген қызыл ... ірі ... ... ... тасқа айнала бастаған күйінде ... ... ... ... ... ... ... дәуірінде мұхит түбінде өмір сүрген фораменифер ... ... ... ... болатын бор Арал теңізінің терістік
жағындағы ... ... ... Б.з.б 138 жылы ... ... ... ... өзінің
жазбаларында «Кан-гюй мемлекеті жарлы, жиексіз үлкен ... ... Бұл ... ... деп жазған.
η  Арал теңізі осы атауды иеленгенге дейін түрліше аталған. Оны
саяхатшылардың еңбектерінен жиі ... ... 865 жылы ... ... көлі десе, 943 жылғы Масуди «Күрджани», 961 ... ... 1339 жылы ... «Абдуда», ХІІІ ғасырда Бекрон «Джент»
көлі деп жазған. Бүгінгі Арал ... ... атау ... ХVІІ ... ... берілген.
η  Сырдарияға дейін құятын өзендер жайлы ... ... ... ... ... Николай витсе жазған. Ол 1692 жылы жарыққа
шыққан «Терістік және Түстік ... ... ... ... ... Көк(Арал) теңізіне дейін 250км. Көк теңізге оңтүстіктен буен
(Шу) өзені құйып жатады» деп ... Арал ... ... әр ... ... ... ... айтсақ, 1658 жылы ағылшын Дженкинсон, 1664 жылы голландиялық Николай
витсен, 1723 жылы Далилия, 1734 жылы Крылов, 1741 жылы Муравин, 1834 жылы
Левшин. ... ... ... ... ... пен ұлы ... да көп еңбек сіңірген.
η  Бутаков бастаған экспедиция 1 ай бойы Райым қорғанында 2 кеме
жасаған. Алғашқы ... ... ... ... ... ... ... 27 кісінің бірі – Тарас Шевченко.
η  1853 жылы Арал ... ... рет ... ... Ол 1850 жылғы
қазан айындағы патшалық Ресейдің заказы бойынша Швецияның Мотол қаласында
49 347 сомға жасалған.
η  1886 жылы Аралдың оңтүстік ... ... ал ... Бергтің басқаруымен эксредиция ұйымдастырылып, балық
байлығы жете зерттелді. Патшалық Ресей осы мол ... ... ... жылы ... жол ... ... ... кейін Астраханьнан, Доннан,
Қаратеңіз маңынан, Орталық ... жеке ... ... келе бастады.
Лапшин, Риткин, Красильников, Макеев секілді саудагерлер ірі-ірі ... ... ... атты акционерлік қоғам құрды.
η  1913 жылы арал поселка атанған. Онда 1026 адам тұрған.
η  Поволжье ... ... ауыр күн ... ... 1921 жылы 7
қазанда: Арал балықшыларына хат жолдап, ашыққандарға ... ... ... ... ... 24 ... ... 14 вагон
балық жөнелтті.
η  Арал балық зерттеу станциясы 1920 жылдан жұмыс істей бастады.
η  1925 жылы ... Арал ... ... деген балық
аулайтын ұйым құрылды. Ұйымның алтауы Арал жерінде, төртеуі ... ... жылы Арал ... ... басын біріктіріп
«Балықшылар одағы құрылды. Басқарма председателі болып ... жер ауып ... Дон ... ... (1897-1945) сайланды.
η  1928 жылы Арал аудан орталығы болды. Сол жылы кеме жасау заводы
салынды.
η  1930 жылы Қазақ ССС Жоғарғы ... ... ... Арал қала
аталды.
η  1930 жылдан бастап профессор М.И.Ильиннің басқаруымен ... ... ... ... ... салына бастады. Ол жылына 6 миллионнан
астам ... ... 1932 жылы Арал ... 173 тұз ... ... ұйымдастырылды.
Ол жыл сайын орта есеппен 262 мың тонна тұз өндірді.
η  Аралда 1920 жылдан бері ... ... ... 1940 жылы ... ... Арал теңізіндегі балықтардың
түрі мен олардың қандай тереңдікте жүретіндігі жөнінде арнайы ... Сол жоба ... ... ... ... шортан, сазан, тісті,
шабақ, алабұға, қаяз, табан, торта, айнакөз, шомая ауланды.
η  Соғыс жалдарында Арал балықшылары 23 430 тонна ... ... ... мен туысқан республикаларға жөнелтті.
η  1946 жылы Арал қаласында шыны ... ... ... Арал ... пароходствосы арқылы Түркіменстанға баратын
жүктің 25 проценті, Өзбекстанға жеткізілетін заттың 70 ... ... 1946 ... ... ... Арал ... ... орыс,
азербайжан, неміс, латыш, поляк, молдаван, қалмақ, чуваш ... ... ... тұрған.
η  1960 жылға дейін Арал қаласынан Нүкіс, ... ... ... ... жүріп тұрған.
η 1970 жылға дейін Арал теңізінде балықтың 34 түрі есепке алынған.
Киелi ... ... ...... ... ... жыршы, ақын, музыкант, бақсылардың
қамқоршысы. "Қорқыт ата ... ... ... ІХ-Х ... құрған оғыз тайпасынан шыққандығын білуге болады. Оны Ш.Ш.Уәлиханов
қазақтың алғашқы шаманы, алғашқы ақыны деп ... ... ... ... ... ... ... болып, түркі халықтары, әсіресе қазақтар
арасында кең ... ... ... Қырмаш пен "жарық жүзді сұлудан"
туылған делінеді. Оның есімінің өзінде магиялық мән бар. ... ... ... сөзі — ... ... ... ... сөзінен шыққан деп түсіндіреді. Өлімнен қорқу мен одан
қашу — шаман халық аңыздарының жемісі. Аңыздарда Қорқыт қобыз ... ... ... дыбысталуынан үшкіру, ауа, сиқыр өткізген. Қорқыттың
пайымдауынша, адамдар адамилық ... ... қалу ... Адам үшін ... — адамилықты жоғалту. "Қонақ келмес үйдің қирағаны жақсы, жылқы
жемес шөртің шықпағаны жақсы, адам ... ащы ... ... ... ... ... атын ... ақылсыз ұлдың тумағаны жақсы". "Адам
қанша қажетсінгенмен, ол өз ... ... жей ... Сол ... ... ... ... елден әркімге өз елінде жақсы" деген ой
түйіндегенін байқауға болады. Оның айнымас досы ... ... ... ата ... — кейіннен түркі халқының құрамына қосылған ... ... ... ... Кітап оғыздардың өмірі жайында
баяндайды. Оғыз — қыпшақ тайпаларына ортақ тілде жазылған. ... ... ... екі ... ... ... ... Әр жырдың
өзіндік сюжеті бар. Олардың ... ... ... көсемі, ақылгөй
Қорқыт ата бейнесі берілген. ... ... соңы ... атаны мақтаумен
аяқталады. Кітап ақыл-өсиет, мақал-мәтел, нақыл, ... ... ... ... Сыр ... Орта ... Кавказ жерлеріңде өтеді. Одан кең
даланы ... ... ... ыдырау тарихы аңғарылады. Бамсы-Байрақ
жыры ... ... ... Үсүн қожа — ... ... тайпасының атасы.
Қорқыт ата жайындағы аңыздар қазақ, қырғыз және т.б. түркі халықтарының
арасында сақталған. Кітапта ... ... ... ... географиялық
атаулар көптеп кездеседі. Бұл кітаптың қазақ этносына ... ... ... ... ... ... ... жерімен тығыз байланысты екенін
дәлелдейді. "Қорқыт ата кітабы" түркі халықтарының тарихи ... ... ... орыс ... ... аудармасын В.В.Бартольд 1922 жылы
жасады, ол 1962 ж. жарық көрді. Ал ... ... ... Ә.Марғұлан,
Н.Келімбетов, Ә.Қоңыратбаев сынды қазақ ғұламалары 1986 ж. ... ... ... ... 1980 жылы Қызылорда облысының Жосалы стансасынан 18 км
жерде, Қорқыт разъезінің ... ... ... ...... ... ... С.И.Исатаев. Ескерткіш темір
бетоннан жасалған 4 тік көктастан (стеладан) ... ... 8 м. ... аузы кең ... ... Аузы кең орталық тесікке түйісетін 40
металл түтік жел соққан кезде қобыз сарынымен үндес дыбыс шағарады.
Тұрмағанбет Ізтілеуов (1882-1939)
Ежелден бері ... ... ... ... ... саңлақтарды тудырған,
бесігіне бөлеп тербетіп, қыранша қияға ұшырған алтын ұя, қасиетті қоныс.
Өткен ... ... ... келген Тұрмағамбет ақын сол Сыр ... ... ... аты ... оны халқы қадірлеп «Сыр сүлейі»
деп атаған.
Кәрі тарихтың ... ... мың жыл ... ... ... бүкіл ұлылығымен қаз-қалпында жеткен, күллі игі ниетті ... асыл ... ... ... ... ... ана ... сөйлеткен Тұрмағамбет аудармасының бір тарауы «Рүстем дастан» атты
үлкен кітап Қазақстанның 40 жылдық мерекесі ... 1961 жылы 70 ... ... ... ... басылып шығып, қалың қауымды қуантқан еді.
Араға он жыл салып, 1971 жылы ақынның төл ... ... атты ... рет ... ... 1882 жылы ... ... өлкесіне қараған Сырдария облысының
Қазалы уезінде, сол уездегі Қуаңдария болысының 2-аулында, «Ақтайлақ-кезең»
атанған мекенде (қазіргі Қармақшы ... ... ... ... келді.
Алғашқыда өз аулындағы Қожабай, Алдашбай, Ораз ... ... ... ... оқып ... ... ... Шығыс тілдерін үйрену,
білуді үлкен өнер деп ... ... ... ... ... құстың
қанаты талған, сағымданған сусыз шөл дала — ... ... ... ... ... соңына еріп өзегі тала, ерні кезере, ... ... ... әрең келіп жетеді. Сол кездегі Таяу, Орта
Шығыс және Орта Азия ... үшін ұлық ... ... XVI ғасырда
қаланған Бұқарадағы әйгілі оқу орны — «Мир-Араб» медересесіне оқуға түседі.
1899 жылдан ... ... ... ... ... ... ... Шығыс тілдері — араб, парсы, ... ... ... осы ... ... ... ... өз халқына жеткізуді алдына мақсат етіп қояды. Революцияға
дейін жазған көп шығармаларының ішінде: ... ... ... ... ... ... ... «Әшкәбус», «Лұқпан хакім», «Сүлеймен мен
кірпікшешен», «Ата мен ... ... ... ... бен ... ... «Үш
бәңқор», «Білімсіз бай», «Есер мен есті», «Соқыр мен ақсақ», «Әділетсіз
әкім», «Көкқұтан мен шымшық» және ... ... ... ... ... ... ... шығармалары — «Шаһнама» мен «Тотынаманың», «Мың
бір түн» мен ... ... мен ... ... Тұрмағамбет ақын сол кітаптарды оқып, өзін қызықтырған сондағы
сюжеттерді ... ... ... өз өлеңіндей, тыңдаушыларын тамсандыра
оқиғалы мысал, хикая, дастандар жазады.
Өзі ұшқан алтын ұя — ... ... ... боп, жыл ... ... ... ... алғашқы мектеп ашып, мұғалім болады. Он ... ... ... ... бар ... ... ... бүлдіршіндерінің көзін ашып
сауаттандырады. ... ақын ... ... ... со ... бір өлеңінде:
Халыққа атың шыққан ақын едің, Шәрбатын әр ғылымның татып едің.
Табиғат тау-төбе ғып үйе салған, Тозбайтын ... асыл ...... ақындығы мен ғалымдығын, жазушылығы мен ұстаздығын ұштастыра
білген, халқы сүйген қадірлі азамат ... ... 1934 жылы июнь ... ... ... ... жазушылар одағының тұңғыш съезіне және
көркем өнерпаздардың ... ... ... ... ... ... ... қатысып, талантын танытқан Тұрмағамбет ақынды,
келесі 1935 жылы Қазақстан Өлкелік Партия Комитеті Алматыға ... ... сол ... ... ... ... ... оның
қазақ әдебиетіне күрделі еңбекпен үлес ... ... ... Ол ... ... ҚазақССР Оқу халық комиссариатында ғылыми қызметкер ... ... ... орта шені — ... ... ... қырау шалып,
тарлан тарқан шағы еді. Осыған қарамастан тәуекелге бел буып, қолына қалам
алып, әлем оқушысының ... ... ... ... атанған «Шаһнама»
шығармасының сюжетін алып дастан ғып жазуға кірісті. Бойындағы ... ... ... ... он айда ... ... ... ақынның бұл үлкен-үлкен
үш бөлімнен тұратын әдеби мұрасының саны — елудей поэма. Яғни ... ... жуық ... ... мол шығарманың бұдан жетпіс жылдай ... ... ...... ... үшін зор ... еді. ҚазақССР
Орталық Атқару Комитетінің Президиумы 1936 жылғы декабрьдегі қаулысында
Тұрмағамбеттің сіңірген еңбегі ерекше атап ... ... ... - ... ... ... Мардан Байділдаевтың туғанына 80 жыл ... ... ... ауыз ... ... қырық жылдан астам уақыт
бойы жинастырып, оның ғылыми ... ... ... үлес ... ... ... Мардан Байділдаевтың соңында осы салаға қатысты мол ... ... шын ... ... ғылымының еңбек торысы атанған ол бұл
жолда талай қиыншылықтар мен кедергілерге қарамастан, өзінің алға ... ... де ... ... ... 1957 ... дейін
қалың қауымға есімдері етене таныс болмай келген Сыр ... ... ... ... ... зор ... ... Сондай жанкешті зерттеу
жұмыстарының нәтижесінде жұрттан “Сыр бойының Диваевы” деген де құрметті ат
алған ... ... ... ... жылы 80 жыл ... ... Осыған
орай туған елі, өскен жері аты мәшһүр өнер ... ... ... кәделерін әсте ұмыта қойған жоқ. Атап айтқанда, облыс әкімі Икрам
Адырбеков 2005 ... 28 ... ... Келдібайұлы Байділдаевтың 80
жылдық мерейтойын ұйымдастыру және өткізу туралы” өкім ... ... ... жуық ... ... осы айтулы оқиғаға дайындық сипатына арналды.
Өткен жұма-сенбі ... ... ... бұл шара ... ... алды. Ол Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің
Студенттер сарайында “М.К.Байділдаев: Сыр ... ... ... атты ... ... түрінде өткізілді. Алқалы
басқосуда филология ... ... ... ... Кәкішев,
жазушы, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының ... ... ... атындағы Қазақ ұлттық университеті мерзімді баспасөз
кафедрасының ... ... ... ... доцент
Төрегелді Бекниязов, “Түркістан” газетінің қызметкері, этнограф-ғалым
Тынышбек Дайрабай, ... ата ... ... ... ... ... өнер кафедрасының меңгерушісі, профессор
Алмас Алматов және басқалар Мардан Байділдаевтың өмір жолы мен ... ... мен ... Сыр бойы ... мен ... ... мен ауыз ... зерттеу мен оларды баспа жүзінен шығарудағы
ұшан-теңіз еңбектері жайында толғамды ... ... ... ... ... ... ... қауызынан бүр жарып шыққан
бірнеше ұсыныстар қабылдады. ... ... ... ... ... ... ... дәстүрлі музыкалық өнер мамандығы
бойынша оқу құралдарын дайындап, жоғары оқу ... оқу ... ... ... ... барысында жиналған үнтаспаларды
жаңғыртып, жаңа технологиялық жүйеге көшіру ... ... ... ... ... ... ... атты естеліктер жинағы мен
осы аттас деректі фильмнің тұсауы кесілді. Осы жерде айта кететін бір ... мол ... ... ... 10 ... ... ... алынған екен, бүгінге дейін солардың 4 томы ... ... ... ... ... ... Байділдаевтың туған жері – Жалағаш
ауданында жалғасты. Аудан орталығындағы ... ... мен ... ... ... ... ғалымның өмірі мен қызметіне қатысты
құнды құжаттармен танысып, ол ... ... ... фильмді тамашалады.
Осы кешенде ... ... ... 80 ... ... күмбезі” атты конкурсы болды. Бұдан кейінгі шаралардың дені
фольклоршының кіндік қаны тамған ... ... ... ... ... ... алдымен Мардан Байділдаев атындағы №232 орта мектептегі
ғалымға арналған мұражайды аралап көрді. Сосын мектеп ... ... ... ... ... ... ... рәсімі болды. Осыған
арналған салтанатты жиынды Жалағаш ауданының әкімі ... ... ... ... өткен өмір жолы мен атқарған ... ... ... ... ... ... ... Адырбеков, белгілі ғалым
Тұрсынбек Кәкішев, облыстық ... ... ... ... айтулы ақын Асқардың қызы Аягөз Тоқмағамбетова, ... ... ... ... ... ... ... Шәменов,
ауданның құрметті азаматы Сәмит Далдабаев сөз алып, ... ... ... ... ... ... бірі – ... дүниеден өтіп, топырағы кеуіп
үлгермей жатқан 1926 жылы сол ... ... ... ... ... ерте замандардан сартап болып, сарғайып жеткен Сыр бойы жыр-әуен
өнерінің жанашыры атанатын ... ... ... өмірге келген еді.
Оның әкесі Келдібай Шонымұлы ... ... ... ... би, ... көп ... жан ... Өзі би, шаңырағы би түсетін үй болған
Келдекең төңірегіне ат тұяғы жетер жерден ... мен ... ... ... ... ағыттырып отыруға құштар кісі болған. ... ... ... ... ... ... ... құмартып өседі.
Әдепкіде Ленинградтағы әскери училищеде білім ... ... ... ... бәрін жиып тастап, Алматыдағы ҚазМУ-дің филология факультетіне оқуға
түседі. Осы оқу орнында Мұхтар ... ... ... ғалымдардан дәріс
алуға кіріскен ол көп ұзамай өзінің ғылым әлеміндегі өмірлік бағытын дұрыс
таңдап алады. Ұлы жазушының ... ... сол ... ... басқан
Мәкеңнің алдында сол тұста қырық жылдан аса мерзімге созылатын қызығы ... ... ... толы кезең жатыр еді. Еңбек жолын “Жазушы”
баспасында редактор болудан ... ол ... ... және өнер ... ... ... ... Заманымыздың заңғар жазушысы Мұхтар
Әуезовтің: “Мардан әдебиеттің ... ... ... ... Мардан
барда әдебиетке құлдың керегі жоқ”, дейтін ... ... ... ... ... ... арқасында айтылған. Сол Мардан 1961 жылдың
көктемінде оқырман жұртқа әйгілі ... деп ... көк ... ... ... ... Бұл Шығыстың жеті шайырының бірі Фирдоусидің
“Шахнама” ... бір ... ... Ізтілеуовтің жырлаған
өзіндік нұсқасы болатын. Әлбетте, бұл жарты қарыс кітапты ... ... ... ... ғалым және әдебиетшілер қатысқан, бірақ, оның
барлық қара жұмысын ... ... ... ... еді. Бұдан кейін Мардан
ақын Тұрмағамбеттің “Назым” атты тұңғыш өлеңдер жинағын жарыққа ... ... ... ... Шораяқтың Омары, Қарасақал Ерімбет, Қаңлы Жүсіп,
Даңмұрын сынды сыр сүлейлері шоғырының шығармаларын да ... ... Ал 1975 жылы ... ... ... жол ... ... Нышан қобызшыны тауып алып, одан Қорқыттың 9 күйін жазып алды. ... толы ... ... ... ... қазыналарының бірі болып
отырған “Үш ... ... ... ғасыр жырлайды” аталатын антологиялық жыр
жинақтарын құрастырушылардың бірі болды. Осы ... ... ... ... жетуінде оның өмірлік жары марқұм Гүлстан
Бекжанова апайдың қосқан ... аз ... айта ... ... сүлейлерiнiң қара шаңырағы Ешнияз ... ... ... оның iзiн ... ... ... ... жыраулар шықты. Жиенбай
Дүзбенбет ұлы, Кете Жүсiп Ешнияз ұлы, Омар ... ... сары ... ... Кете ... мен ... ... ұлы Нұржан,
сол дүрлердiң орнын басқан ақын-жыраулар Құлман ұлы Тасберген, Мамырбай ұлы
Әлiмбай, Мүйiзбай жырау, Убiсұлтан, ... ... ... ... Алиакбар Жұматаев, Разақ
Мыңжанов, Дастанбек Жиенбаев, ... ... ... ... ... ... Әбзали Егiзбаев, Әбдiкәрiм Ахметов,
Әбiлахат Жанадiлов, 1960 жылдан бергi ... ... ... ... ... ... Жаппар Тұңғышбаев, Қуандық Бүрлiбаев, Көшеней,
Бидас Рүстембековтер, Шамшат Төлеповалар ... ... ... фольклорлық жырау Сүйiнбай Ақбаев жетекшiлiк ... ... ... ашылып, оған ауылдық жыраулыққа бейiм ... ... алды ... ... ... ... жыраулар
қатарында жүр. Сыр Сүлейлерiнiң қызыл гүлдерi, өнердi алға алып ... ... ... жас ... ... Қожатаева, Зәуре Кәрiбаева,
Амандық Бүрлiбаев т.б. келешек ... ... ... ... ... ... ... Париждi Сыр мақамымен, Қуандық Бүрлiбаев
Жапонияны, Санкт Петербургтi, ... ... ... ... ... тек бiздi ғана емес ... Сыр ... мәдениеттi тарихында алтын
әрiппен жазылып қалғандығы сөзсiз.
Тек бiздiң топырақтың өзiнен 100-ден аса ақын-жыраулар шығуы бiздер ... ... ... Жұматаев өзiнiң “Жүз жүйрiк” деген шығармасында:
Жүйрiктi жүзден асырдым, Өлiсi мен ... жұрт менi сен ... ... бәрi ... едi. 1980 ... белгiлi ақын Тұрмағанбеттiң мавзолейi ашылып, орталықтан ақын
есiмi берiлген көше, 1990 жылы ... №29 ... ... ... ... ... Кете Жүсiп атындағы көше ашылды. Бұл өлке сондай-
ақ сонау замандағы Хиуа, Қоқан хандығынан елдi қорғап ... ... ... ... ... туып ... жерi.
Осы бабаларымыздың жолын қуып батыр да, палуан да болған көптеген
жерлестерiмiздi атап өту орынды сияқты. Шаман, ... ұлы ... ... Сарт, Байпақ, Байжiгiт ұлы Балжай, Шәулi ұлы Қазанбай, Сарт ұлы
Шынжырбай, Көбжан ұлы ... ... ұлы ... Алдашбай ұлы Асан,
Өтеген ґлы ... ... ... ... ... Сопы ... ұлы ... Бисенбай ұлы Берман, Сағынбай ұлы Қитарбек, Сақтаған
ґлы Рахмет тағы басқа жерлестер күрес, палуандық ... ... ... ... ... ... iзiн қуып палуандық өнерге талап
қылып жүрген көптеген жастар да баршылық.
Ауылымызда ағаштан түйiн түйiп, ұсталық пен зергерлiктен және ... ... ... ... кiсiлердiң қолынан шыққан қазақтың ... ... ... үйлерде әлi күнге сақтаулы.
Қошқаров Омар мен Мұратов Жандiлданың соққан ... мен ... ... ... кетпен, аттың әбзелдерi олардың киелi әруақты
ұста екендiгiн көрсетiп, аттары аймаққа жайылған едi.
Сол кездегi қыз ... мен ... ... осы кiсiлердiң соққан
күмiстеткен бiлезiктерi мен сақиналарынсыз, шашбауларынсыз атқарылмағандығы
белгiлi. ... ... Отан ... ... қару ... ... ұста
болса, кейiн пенсияға шыққанша шаруашылықтың қажетi үшiн ... ... ... ... қолынан шыққан киiз үйдiң кереге, уықтарын көп
семьялар әлi пайдаланып келедi. Бұлардан ... ... Әби, ... ... ұста, ершi Қасай Орақбай, Боранбай деген кiсiлердiң өнерiне
ауыл кiсiлерiнiң көбiсi куә. Тiгiншiлiкпен, оюшы, кiлемшiлiкпен аты ... Әнiш, ... ... ... Қауынова Ибагүлдер өз өнерлерiмен
халық қажетiн өтеп отырғандар. ... ... ... ... кiтапханалардың тарихына тоқталған дұрыс шығар. Бұл екi мәдени мекеме
өзiнiң жұмыс бастауын 1930 жылы ... ... ... ... ... сауат ашушы мұғалiмдер, дәрiгерлер мен әншi-
жыршылар, кiтапханашылар бар ... Отау ... ... едi. ... “Балымша” әнiн де осы Қызыл Отауда дүниеге келген едi.
Пайдаланған әдебиеттер
1. Сыр бойы газетi
2. Егемен ... ... ... ... Т. ... ... ата кiтабы

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қызылорда қаласының Абай даңғылындағы жол қозғалысын ұйымдастыруды жетілдіру41 бет
Қызылорда қаласының антропоген жер бедерінің қалыптасуы және оның аудандастырылуы60 бет
Қызылорда қаласының жылдық жылу шығынының есебі35 бет
Қызылорда қаласының табиғи – экологиялық жағдайлары63 бет
Арал қаласы13 бет
Астана - Қазақстан Республикасының елордасы8 бет
Ахмет Байтұрсынұлының «Әдебиет танытқыш» еңбегі ХХ ғасыр басындағы әдебиеттану ғылымының контексінде39 бет
Байқоңыр космодромының биосфераға әсері қандай?10 бет
Ипотекалық несиелеу нарығы7 бет
Мұхтар Шаханов9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь